جلسه ۳۶۴

درس سیصد و چهل و سوم: صوت 364

مطالبی در باب حجیت اجماع (2)

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

ترس از مخالفت با اجماع موجب تغییر فتوای آقایان

کیفیت فتوای فقهی از اول تا الآن اصلاً محل ایراد بوده است. مثلاً همین شیخ انصاری در بحث طهارتِ یهودی و اهل کتاب صریحاً می‌گوید: روایاتی که دالّ بر طهارت هستند اقویٰ هستند از روایاتی که دلالت بر نجاست می‌کنند اما چون اجماع هست لذا ما قائل به اجماع می‌شویم.¹ همین یعنی خلاف اجماع؛ نفس همین یعنی خلاف اجماع! دیگر از این واضح‌تر؟! حالا این شیخ به‌خاطر ترس از مخالفت اجماع فتوای به نجاست می‌دهد، دیگری هم به‌خاطر احترام شیخ فتوا به نجاست می‌دهد، یک‌دفعه یک اجماع می‌شود. الآن این فتوایی که این شیخ دارد به نجاست می‌دهد، به‌خاطر ترس از مخالفت اجماع است نه به‌خاطر فکرش، فکرش می‌گوید: طاهر. صریحاً می‌گوید: روایاتی که دلالت بر طهارت اهل کتاب می‌کنند مقدّم هستند باز درعین‌حال به‌خاطر احترام اجماع و ترس از مخالفت با اجماع قول به نجاست را می‌گیرد. همین خرق اجماع شد دیگر! لذا بعضی‌ها می‌گویند که اصلاً به‌طورکلی اجماع در زمان شیخ طوسی و بعد از زمان شیخ طوسی حجیت ندارد به‌خاطر همۀ شاگردان و تلامیذ شیخ طوسی مقلّد شیخ طوسی بودند آن‌وقت اجماعی که در آن زمان محقق می‌شد همه فتوای شیخ طوسی بود. چه اجماعی؟! اجماع نیست. اجماعی که به‌خاطر احترام استاد حرف نزند که این دیگر اجماع نیست. اینکه اجماع نشد! مرحوم آقای بروجردی وقتی فتاوای بزرگان را رّد می‌کردند غالباً این حرف را می‌زدند و می‌گفتند که بزرگواری علما مانع از تحقیق و مطالعۀ طلاب نشود.²

فتوای مجتهد موجب دخل و تصرف در اعمال یک جامعه

این چه فقهی دراین‌صورت می‌شود؟! آقای شیخ انصاری شما دارید فتوا می‌دهید! یک مجتهد باید بداند الآن با این فتوایش دخل و تصرف در اعمال یک جامعه می‌کند. مسئله شوخی نیست! همین‌طور بگویم که نجس هستند؟! نمی‌شود. لذا صاحب جواهر هم همین‌طور می‌گوید که این اجماعی است و شعار برای شیعه است و بعد می‌گوید که فلانی مخالفت کرد آن هم مخالفت کرد، شیخ مفید هم مخالفت کرد، یک عده‌ای هستند مخالفت کردند، یک روایاتی هم داریم و بعد می‌گوید که چون مسئله اجماعی است، لذا به این روایات توجه نمی‌شود.³ چرا نمی‌شود؟! مسئله اجماعی باشد ما می‌خواهیم به این روایت توجه بکنیم.

لزوم به‌دست آوردن موقعیت فقهی زمان ائمه برای فقیه

لذا یک مسئلۀ مهمّی که برای یک فقیه لازم است این است که موقعیت فقهی زمان ائمه علیهم‌السّلام را فقط به‌دست بیاورد والاّ اینهایی که قریب العهد به زمان امام هستند اینها بی‌خود است. شیخ صدوق دویست سال بعد به دنیا آمده کجا قریب العهد بودند؟! دویست سال که قریب العهد نمی‌شود!

خیلی این مسئله مسئلۀ مهمّی است؛ مسئلۀ درک صحیح مبانی از زمان امام و فهم دین؛ یعنی انسان دین را استشمام کند و شمّ دین داشته باشد. از نقطه‌نظر چیز خیلی مهم است.

من در همین بحث طهارت و نجاست مانده بودم که نظر علامه نسبت به قضیه چیست؟ بعد که تفسیر المیزان را دیده بودم در بحث ﴿إِنَّمَا ٱلۡمُشۡرِكُونَ نَجَسٞ فَلَا يَقۡرَبُواْ ٱلۡمَسۡجِدَ ٱلۡحَرَام﴾¹ دیدم ایشان نظر به نجاست نداده است و مطلب را به‌عنوان مبهم رّد کرده و نظر صریح نداده است.² یعنی بعید می‌دانستم با درک و فهم علامه از مسائل، فتوای صریح به نجاست بدهد. این را خیلی بعید می‌دانستم.

تلمیذ: المیزان متعرّض مسئله نمی‌شود؟

استاد: بحث فقهی نمی‌کند بلکه فقط یک بحث تاریخی نسبت به این قضیه می‌کند و بعضی از اقوال اهل سنت را نقل می‌کند.

تلمیذ: ...

استاد: بله، ایشان گفته‌اند که بعضی‌ها قائل‌اند بر اینکه منظور از نجاست کدورت و قذارت باطنی است و بعد دیگر از مسئله عبور کردند.

اللهم صل علی محمد وآل محمد