آیت‌اللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی

معرفی تفصیلی

ولادت و رحلت آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

ولادت: 23 شوال‌المکرم 1374 هـ.ق، طهران.

رحلت: 26 شعبان‌المعظم 1440 هـ.ق، مشهد مقدّس.

اساتید آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

• آیت‌الحق حضرت حاج سید هاشم حدّاد رضوان‌اللَه‌علیه؛

• علّامه آیت‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی رضوان‌اللَه‌علیه؛
  

• علّامه آیت‌اللَه سید محمد حسین طباطبایی رضوان‌اللَه‌علیه؛

• آیت‌اللَه شیخ مرتضی حائری یزدی رحمة‌اللَه‌علیه؛

• آیت‌اللَه سید موسی شبیری زنجانی مدّ‌ظله‌العالی.

شاخصۀ اصلی آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

شاخصۀ اصلی ایشان، وصول به مقام قُرب و تجرّد و اِشراب از سرچشمۀ ماءِ مَعین و انوار جمالیّه و جلالیّۀ ذات اَقدس ربوبی بود. ایشان با حقیقت وجود خود به باطن و سِرّ حقایق عالَم تکوین رسیده و بر آنها اِشراف کامل داشت. در نتیجه، مطالب‏ ايشان‏ ناشى از تراوشات باطن، بصيرت ضمير و وصول به حقایق عوالِم ملكوتى بود. حُسن سلوک و جاذبۀ عجیب اخلاقی و اجتماعی ایشان همراه با اِحاطه و اِشراف بر زوایای نفوس افراد و وصول به کُنهِ موقعیّت اشخاص و سِعَه و ظرفيت آنها از جمله دیگر ویژگی‌های ایشان بود.

جامعیت علوم نقلی و عقلی آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

حضرت حاج سید هاشم حدّاد به ایشان فرموده بودند:

سید محمدمحسن! روی درس خویش اِتقان داشته باش!

روی این جهت، ایشان مجدّانه به تحصیل علوم و معارف الهی پرداختند، تا جایی که به بالاترین مدارج علمی حوزوی نائل گشتند. ایشان از معدود افرادی بودند که از نقطه‌نظر احاطه بر عرفان و فلسفه و  فقه و اصول، و پى بردن به کُنهِ مَعنى و مراد کلماتِ ائمۀ معصومین، جامعیت کم‌نظیری داشتند. همچنین نسبت به علوم روز و علم پزشکی جدید و علم هیئت نیز اِشراف داشتند.

مأموریّتِ نشر مبانی توحیدی آیت‌اللَه سید محمدحسین طهرانی

خصوصیت ویژۀ ایشان در تلقی حقایق عرفانی و جامعیت علمیِ کم‌نظیرشان سبب شد که مرحوم علامۀ طهرانی به ایشان فرمودند:

ما سفره‏‌اى را پهن كرده‌‏ايم كه تمام دنيا را از همۀ مِلَل و اقوام بر سر اين سفره جمع كنيم و مسئولیت تبیین و نشر و ترویج این مطالب و مبانی بر عهدۀ تو خواهد بود و تو باید اين مبانى را تبیین و تبليغ كنى و به گوش همه برسانى، تا به‌دست فراموشى سپرده نشود.

پیرو آن وصیّت مهم، ایشان با قلم شیوا و بیان رَصینِ خود، به نشر و تبیین مبانی مکتب عرفان پرداختند و بسیاری از آثار گران‌سنگ مرحوم علامۀ طهرانی را با مقدمه و تعلیقاتی منتشر کردند. بدین‌جهت، ایشان را می‌توان مهم‌ترین مُقرِّر و تبیین‌گر مکتب توحیدیِ مرحوم علامۀ طهرانی و مدرسۀ عرفان در سَنَوات اخیر دانست.

مسلک عرفانی آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

در روش تربیتی آیت‌اللَه طهرانی، سمت‌گیری و اِتِّجاه فقط بر مسئلۀ توحید مستقرّ بود و تنها راه وصول به کمال انسانی و تحقّق هدف و غایت از خلقت انسان را همان معرفت پروردگار به حقّ‌المعرفه می‌دانستند و  راه وصول به آن را منحصراً به‌واسطۀ تربیت و تزکیۀ سلوکی تحت نظر و اِشراف استاد کامل و ولیّ کامل الهی می‌دانستند.

حریّت و پاسداری از حریم اهل‌بیت علیهم‌السلام

در بیان احکام شرع و تبیین «مُرّ حق»* هیچ‌گونه مصلحت‌اندیشی در ضمیر ایشان نمی‌گنجید و چنان استحکام و اِتقانی داشت که اگر کوه‏‌ها از جاى می‌لرزید، او در کلامش نمی‌لرزید؛ گویی اگر تمام عالَم در برابر مطالب و مبانىِ حقّ او بایستد، او یک‌‏تنه خواهد ایستاد. ایشان حقیقت دین را ولایت حَضَرات معصومین علیهم‌السّلام می‌دانست و در حَمّیّت و عِرقِ اِحیای مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام و حفظ حدودِ آن بی‌نظیر بود و خود را در برابر ساحَت مقدّسۀ حَضَرات معصومین، ناچیز و بی‌ارزش قلمداد می‌نمود. حریم امامت را خطّ قرمز تشیّع می‌دید و اطلاق لفظ «امام» و تعابیری مانند «حسینِ زمان» و «علیِ زمان» را بر غیر امام معصوم، به‌طور مطلق جایز نمی‌دانست.

همچنین بارها می‌فرمودند:

زيارت مخصوصۀ سیدالشهداء در روز اربعين، شعار مخصوص شيعه است و براى هيچ فردى از ساير معصومين عليهم‏‌السّلام، حتّى براى رسول اكرم صلّى‌الله‌عليه و آله و سلّم، اين مسئله وجود ندارد. زيارت حضرت سيدالشّهدا عليه‌‏السّلام در روز اربعين و اقامۀ مجلس عزا براى آن حضرت، فقط و فقط اختصاص به ايشان دارد! (اربعین در فرهنگ شیعه، ص 75)

*مرّ حق: به‌اصطلاح یعنی مطلب حقّی که پذیرش آن تلخ و سنگین باشد.

گزیده‌ای از بیانات آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

مرجعیت و فتوا

می‌فرمودند:

مرجع تقلید باید به ملکۀ طهارت نفس رسیده باشد و چشمان ملکوتى او تمام امور پشت پرده حوادث آینده را آشکارا مشاهده کند. مرجعیّت شیعه نباید فقط در مجالس عزاداری اهل‌بیت با مردم همراه باشد، بلکه باید در فتنه‌ها و ناهنجاری‌ها و ناروایی‌ها و گرفتاری‌های مردم نیز با آنها هم‌نوا و هم‌صدا شود، و تنها به تماشا و نظاره ننشیند و از هیچ تهدید و ارعابی هراس به‌خود راه ندهد. (اسرار ملکوت، ج 3، ص 42)

نسل جوان

می‌فرمودند:

جوانان به فطرت الهی و صفات ربوبی از سایرین نزدیک‌ترند. (فروغ جاوید، ص 7) جوان‏ امروز، بیش از آنکه به سخنان ما گوش فرا دهد، به عملکرد و رفتار ما می‌‏اندیشد و آن را با موازین فطرى و عقلانى خویش به مَحَک و سنجش می‌‏گذارد. تألیف کتاب‌‏هاى فقهى و اخلاقى، در برابر یک دروغ و خلاف، پشیزى به‏‌حساب نمی‌‏آید؛ و برگزارى مجالس وَعظ و خِطابه در برابر رویکرد خلافِ اخلاق، سودى نخواهد بخشید. امروزه دیگر سخن از طهارات و نجاسات با نسل جوان ثمرى ندارد؛ و رساله‏‌هاى عَمَلیّه در فضاى فرهنگ و باورهاى نسل جدید چندان مشکلى را حل نخواهند کرد! 

(فقاهت در تشیع، ص 35)

مهدویت

می‌فرمودند: 

صحبت از زمان ظهور حضرت و تعیین وقت ظهور و پرداختن به ذکر خواب‌ها و مُکاشِفات و امور غیرعادیّه در این جهت، تماماً خلاف مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام و طریق مستقیم و مسیر قَویمِ اولیای الهی و عُرفای باللَه است. در مکتب تشیّع، ظهور ولایت بر نفْسِ انسان دارای ارزش و اعتبار است، نه صرفِ ظهورِ ظاهری و صوریِ امام علیه‌السلام. (اسرار ملکوت، ج 2، ص 214)

خانواده

می‌فرمودند:

ارتباط بين زن و شوهر باید بر اساس رفاقت باشد؛ زن در صورتى حركت و رشد دارد كه براى مرد رفيق باشد و مرد در صورتى از زندگى بهرۀ بيشترى دارد كه با زن رفيق باشد. هرچه صميمت در زندگى بيشتر باشد، نزول ملائكه در آن زندگى بيشتر است. رفيق بودن يعنى در ذهن مرد يا در ذهن زن، «دوئيّت» و «برای خود خواستن» خطور نكند. (سلوک خانواده، جلسه 4)

شیعۀ واقعی

بارها می‌فرمودند:

شیعۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام کسی است که به‌دنبال او حرکت کند، هرچند به‌ظاهر نصرانی باشد؛ و مخالف امیرالمؤمنین علیه‌السلام کسی است که برخلاف مسیر ولایت او ـ که مسیر حق است ـ حرکت کند، هرچند به‌ظاهر شیعه باشد. (شرح حدیث عنوان بصری، جلسه 143) آن پرستار مسیحى که براى خاطر خدا خدمت به بیماران را به‌نحو احسن و با روى خوش انجام می‌‏دهد، حقّاً و واقعاً شیعۀ امیرالمؤمنین علیه‌‏السّلام است، و آن پرستار شیعه که با مریضان به‌خشونت برخورد می‌‏نماید و قلب آنها را می‌شکند، از مذهب امیرالمؤمنین علیه‏‌السّلام به‌دور است! (مهر فروزان، ص 176)

سلوک عقلانی

بسیار تأکید داشتند که:

اساس معرفت تکامل بشری و نزول ادیان الهی، تربیت و سیروسلوک الی اللَه بر پایۀ فهم و عقل و فطرت است. سلوکِ بدون فهم، همچون حرکت چارپایان بر محور واحد است! و ابداً هیچ‌گونه تأثیر و تحوّلی در سیر صعودی نفْس به‌سمت عالَم قُدس به‌وجود نخواهد آورد. (فروغ جاوید، ص 7)

قدم اول در راه سیروسلوک

می‌فرمودند:

قدم اول و اساسی برای ما، قدم صدق است؛ یعنی بین خود و خدا دربارۀ آنچه معتقد هستیم، صادقانه برخورد کنیم؛ و وقتی که حق را احساس می‌کنیم، بر آن پرده و پوشش نیندازیم. اگر انسان صادق باشد، هر جا باشد، خدا دستش را می‌گیرد. فرعون بدترین فرد بود، اما آسِیه در خانۀ فرعون به مطلوب و مقصود رسید. هر جا می‌روی برو، ولی صادقانه برو! دلت را صاف کن و به خدا کَلَک نزن! در این صورت، در دهان شیر هم اگر بروی، خدا نِگهَت می‌دارد! (شرح دعای ابوحمزه ثمالی، سنه 1435، ج 8)

مهم‌ترین ره‌توشۀ حرکت به‌سوی خدا

مهم‌‏ترين مطلب براى حركت انسان و عبور از تعلقات و توهّمات به‌سمت تجرد و توحيد، ذهنِ صاف و ذهنِ خالى است. نفس بايد صاف باشد؛ نفْسى كه در توهّمات به سر می‌برد، نمی‌‏تواند حرکت كند، نمی‌تواند قدم بردارد. (شرح حدیث عنوان بصری، جلسه 226)

ارتحال آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

سرانجام، پس از تحمل سال‌ها بیماری، خامۀ عَنبَرآمیز او از فَیَضان مُشک و عَبیر بازایستاد و بَنان جواهِراثرش، از نشر لئالی و دُرَرِ تابناک معارف حقّۀ الهیّه فرو ماند. قلبی که یک عمر برای اعتلای کلمۀ توحید و تبیین مقام ولایتِ کلیّۀ الهیّه و دفاع از حریم تشیع و مبانى اصیل فرهنگ اسلامى می‌تپید، مُقارِن با اذان ظهر روز پنج‌شنبه 26 شعبان‌المعظّم 1440 هجری قمری در عَتَبۀ مقدّسۀ حضرت ثامن‌الأئمّه علىّ‌بن‌موسى‌ الرّضا علیهِ آلافُ التّحیةِ و الثّناء از حرکت بازایستاد. نَفَس قُدسی‌اش به نداى «إرجِعی...» لبّیک گفته، سَرمَست از بادۀ «وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً» شاهد وصل را در آغوش کشید و به ریاض قُدس «فِی مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِیک مُقْتَدِر» پرواز نمود. رحمة‌اللَه‌علیه رحمةً واسعةً.

مجموعه‌آثار آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

کتاب‌های آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

1.  مجموعه‌کتاب اسرار ملکوت، 3 جلد (در دو نسخه فارسی و عربی)؛
2.  مجموعه‌کتاب شرح حدیث عنوان بصری، 5 جلد؛
3.  مجموعه‌کتاب سیری در تاریخ پیامبر اکرم صلّی‌اللَه‌‌ علیه‌ و آله و سلّم، 2 جلد؛
4.  مجموعه‌کتاب آموزه‌های معرفت (شرح دعای ابوحمزۀ ثمالی)، 3 جلد؛
5.  کتاب حیات جاوید (شرحی مختصر بر وصیّت‌نامۀ امیرالمؤمنین به امام حسن مجتبی علیهما‌السّلام در حاضرَین)؛
6.  کتاب اربعین در فرهنگ شیعه(در دو نسخه فارسی و عربی)؛
7.  کتاب حریم قدس (مقاله‌ای در سیروسلوک اِلی اللَه) (در دو نسخه فارسی و عربی)؛
8.  کتاب افق وحی (نقد نظريۀ دکتر عبدالكريم سروش دربارۀ وحى)؛
9.  کتاب مهر فروزان (نمایی اجمالی از شخصیت علمی و اخلاقی حضرت علّامه آیت‌اللَه حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی قدس‌اللَه‌سره)؛
10.  کتاب سیرۀ صالحان (در حجیت افعال و گفتار اولیاء الهی)؛
11.  کتاب نفحات انس (انسان کامل در فرهنگ شیعه؛ مصاحباتی پیروامون عارف کامل حضرت حاج سیّد هاشم حدّاد قدّس‌اللَه نفسه‌الزّکیه)؛
12.  کتاب اجماع از منظر نقد و نظر (رسالۀ اصولیّه در عدم حجّیت اجماع مطلقاً)؛
13.  کتاب نوروز در جاهلیت و اسلام (تحقیقی پیرامون نوروز و آداب آن در قبل و بعد از اسلام)؛
14.  کتاب رسالۀ عمرۀمفرده (بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمرۀ مفرده)؛
15.  کتاب فقاهت در تشیع (نگرشی در مبانی اجتهاد و شرایط افتاء)؛
16.  کتاب رسالۀ طهارت انسان (بررسی فنّی و فقهی طهارت ذاتی مطلق انسان) در دو نسخه فارسی و عربی؛
17.  کتاب آموزه‌های ولایت، 2 جلد؛
18.  کتاب گلشن اَسرار (شرح کتاب اسفار اربعۀ صدرالمتألّهین)، 1 جلد؛
19.  کتاب جلوه‌های معرفت (بیانات اعیاد سعید فطر و قربان)؛
20.  کتاب قواعد فقهیه ( قاعده لا ضرر و لا ضرار)، 1 جلد.

کتاب‌هایی که به مقدمه و تصحیح آن مبادرت ورزیده‌اند

1.  مقدمۀ بر «تفسیر آیۀ نور» ﴿اللَه نور السموات و الأرض﴾، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
2.  مقدمۀ بر «آیین رستگاری» (مصاحبات علّامه طهرانی درباره سیروسلوک الی اللَه)، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
3.  مقدمۀ بر «سالک آگاه» (بیاناتی پیرامون پیرامون علم و علماء)، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
4.  مقدمۀ بر «شرح فقراتی از دعای افتتاح»، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
5.  مقدمۀ بر «شرح فقراتی از دعای ابوحمزۀ ثمالی»، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
6.  مقدمۀ بر «مبانی تشیّع: ابحاث اعتقادی»، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
7.  مقدمۀ بر «مناقب اهل‌بیت علیهم‌السلام»، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
8.  مقدمۀ بر «مبانی اخلاق در آیات و روایات»، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی.

کتاب‌هایی که ایشان به مقدمه و تعلیقه آن مبادرت ورزیده‌اند

1.  مقدّمه و تعلیقات بر «رسالة فی وجوب صلاة الجمعة عیناً و تعیینًا»، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
2.  مقدّمه و تعلیقات بر «انوار الملکوت»، (2جلد: نور ملکوت روزه، نماز، مسجد، قرآن و دعا)، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
3.  مقدّمه و تعلیقات بر «مطلع انوار»، (دوره 14 جلدی مُهذّب و محقّق مکتوبات خطی، مُراسلات و مواعظ)، از حضرت علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
4.  مقدّمه و تعلیقات بر «سرّ الفتوح ناظر بر پرواز روح» (نقد کتاب پرواز روح از سید حسن ابطحی)، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی؛
5.  مقدّمه و اضافات بر «مهر تابناک»، مجموعه نوشتارهایی از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی در خصوص آیت‌اللَه سید علی قاضی؛
6.  مقدّمه و ترجمه و تعلیقات و اضافات بر «اجتهاد و تقلید»، از علّامه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی.

مجموعه‌‌سخنرانی‌های آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

1.  مجموعه‌سخنرانی شرح حدیث عنوان بصری؛
2.  مجموعه‌سخنرانی شرح دعای ابوحمزه ثمالی؛
3.  مجموعه‌سخنرانی طرح مبانی اسلام شامل:

- اعیاد (عیدغدیر، عید فطر، عید قربان، نیمه شعبان و... .)؛

- وفیات (احیای لیالی قدر)؛

- نفحات انس (انسان کامل در فرهنگ شیعه؛ مصاحباتی پیروامون عارف کامل حضرت حاج سیّد هاشم حدّاد قدّس‌اللَه‌نفسه‌الزّکیه)؛

- سلسله مباحث ولایت تکوینی و تشریعی؛

- سلسه مباحث سیری در تاریخ پیامبر اکرم صلّی‌اللَه‌علیه و آله و سلّم؛

- احکام حج (اسرار و مناسک حج)؛

- افشای نفاق و اعلام مباهله نسبت به مدعیان دروغین؛

- جایگاه اهل علم (در اهمیت تحصیل و فراگیری علوم معارف الهی و اهل بیت علیهم‌السلام و ... .)؛

- متفرقه (عربی زدایی، معیار شناخت عارف کامل، حقیقت دین الهی و تفاوت آن با قوانین بشری (مصاحبه‌ای با شخص مسیحی)، شرح فقره ای از زیارت جامعه کبیره، بررسی مسئلۀ حرمت شطرنج، بررسی مسئلۀ آزادی و دموکراسی غربی، ضرورت رعایت امانت در نقل قضایای تاریخی، بررسی مسئلۀ تعدد زوجات و... .)؛

4. سلسه مباحث مبانی سیروسلوک الی‌اللَه تحت عنوان سلوک خانواده.

مجموعه‌دورس آیت‌اللَه سید محمدمحسن طهرانی

- سلسله جلسات درس خارج فقه، اصول فقه، فلسفه.

توصیۀ گروه علمیِ مجموعۀ مکتب وحی

توصیۀ این مجموعه آن است که رهروان وادی اِیمَن و پویندگان مسیر تجرّد و توحید، از مطالعه و مداقّه در آثار کتبی و صوتی ایشان دریغ نورزند و به معانی و مفاهیمِ آثارِ به‌جای مانده از این شخصیّت لاهوتی، به دیدۀ تسامح و تساهل ننگرند و بدانند که این حقایق نه مانند سایر نوشتجات و مسموعات برخاسته از امور جاریه و متعارف است، بلکه نشأت گرفته از شهود و بصیرت قلب و نورانیّت ضمیر و اتّصال به عوالِم ربوبی می‌باشند و با سایر تألیفات و تصنیفات اختلاف جوهری و ماهوی دارند. بنابراین، اگر گفته شود که مرحوم حضرت آیت‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌سرّه یکی از اولیای برجسته قرن اخیر بود - که قولاً و عملاً و اعتقاداً و سرّاً در ممشای ائمّۀ طاهرین صلوات‌اللَه‌علیهم أجمعین قدم می‌زد و نمونه‌ای بود که سیره و اخلاق و معارف آن بزرگواران را به عصر خود معرّفی می‌نمود - سخن به گزاف نرفته است. و السّلامُ علیهِ یَومَ وُلِد و یومَ مات و یومَ یُبعثُ حیًّا.

• جهت آشنایی کامل‌تر با شخصیت حضرت آیت‌اللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه می‌توانید بر روی لینک مقالۀ مهر درخشان کلیک نمایید.
• جهت مشاهدۀ مجموعه‌تصاویر حضرت آیت‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه اینجا کلیک نمایید.