تأثیر فراغت قلب بر روی نفس

هوالعلیم

لزوم تفریغ قلب برای رسیدن به مطلوب

شرح حدیث عنوان بصری ـ فراغت قلب در مقابل دستورات اولیاء الهی ـ جلسه 154

بیانات

آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی

قدس الله سرّه

أعوذبالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

و‌ صلّی الله علی سیّدنا و نبیّنا أبی‌القاسم محمّد 

و علی آله الطّیّبین الطّاهرین

و اللعنة علی أعدائهم أجمعین

در مجلس گذشته خدمت رفقا عرض شد كه پس از اینكه امام صادق علیه‌السّلام مطالبی را به عنوان بصری فرمودند، به درخواست عنوان، امام علیه‌السلام مطالب جدیدی را اضافه كردند و فرمودند:

من تو را به نُه چیز توصیه می‌كنم و به این نُه چیز باید كاملاً عمل كنی و ترتیب‌اثر بدهی كه این نُه چیز وصیت من به كسانی است كه می‌خواهند راه خدا را بروند.¹

نفوذ شیطان در اثر عدم تفریغ قلب

این كلام امام صادق است. عنوان می‌گوید که من قلب خودم را خالی كردم و فارغ كردم و از خطورات بیرون آمدم و تخیلات و توهمات را كنار گذاشتم و پیش‌فرض‌ها را به كناری نهادم ـ اینها را خب ما داریم اضافه می‌كنیم، معنای «فَرَّغتُ قَلبی» همین چیزهایی است كه عرض می‌شود، مخصوصاً مسئلۀ پیش‌فرض كه مسئلۀ بسیار مهمی است ـ چرا من این كارها را كردم؟ چون در خدمت امام صادق علیه‌السّلام نشستم. مگر كسی می‌تواند در خدمت امام بنشیند و با خودش پیش‌فرض هم داشته باشد؟! در خودش ذهنیتی نسبت به مطالب داشته باشد؟! در خودش جایی برای تخیلات و توهمات خودش باز كرده باشد؟! این معنا ندارد، این متناقض با هدف و قصد و مقصودش می‌باشد.

راجع به این مسئله خدمت رفقا مطالبی عرض شد. و به‌نظر می‌رسد كه صحبت به اینجا رسید كه انسان‌ در مواجهۀ با حق و با مطالب اولیاء دین، نه با هر كسی و هر آوازی، نه، در مواجهۀ با اولیاء دین و كلمات حق، باید قلب خود را همیشه فارغ كند، اگر فارغ نكرد، اگر قلب خودش را خالی نكرد، اگر یك احساس نگرانی در دل خودش باقی گذاشت، اگر ذهنیاتی را در دل خودش نگه داشت كه اگر مطلب این‌طور باشد خوب است، اگر این‌طور نباشد بنشینم برایش جوابی پیدا كنم، بنشینم برایش مطلبی این‌طرف و آن‌طرف دست و پا كنم، بنشینم برای كاری كه انجام دادم، محملی قرار بدهم تا بتوانم تا حدودی خود را تبرئه كنم، اگر این‌طور باشد شیطان از همان‌جا وارد می‌شود و حسابش را می‌رسد! از همین نقطه، نه‌اینكه شیطان وارد می‌شود، وارد شده، یعنی شیطان آمده قسمتی از قلب او را گرفته و آن گرفتگی قلب باعث می‌شود که پوششی بر روی فكر و عقل، قوای عاقله و نفس و وجدان او بیفتد، حال آن پوشش، متفاوت است، گاهی اوقات پوشش، خیلی رقیق و نازك است، بعضی از لباس‌ها هستند مثل لباس‌های نایلونی که وقتی كه هست، آن طرفش پیدا است، خب این خیلی رقیق است، بعضی نه، مقداری آن پوشش ضخیم‌تر است و كمتر پیدا است، گاهی اوقات ضخیم‌تر می‌شود، گاهی اوقات از این قماش‌های سبز و کلفتی می‌شود كه با آنها پرده‌هایی را درست می‌کنند که انسان آنها را روی حیاط می‌اندازد یا با آنها خیمه‌ درست می‌كنند، انسان از این پارچه‌ها روی قلبش می‌اندازد كه دیگر اصلاً منفذی باقی نمی‌ماند! بعد هم كه خب تیرآهن كشی می‌كند و بتون می‌ریزد که خب آن دیگر مطلب به جای دیگری می‌رسد! آنها دیگر اصحاب ابوبكر و عمر هستند که دیگر قشنگ، محكم بتون‌ریزی كردند! بحمدالله امروزه هم از این اصحاب پیدا شده‌اند! از همین علماء شیعه كه كمر به هدم قواعد مسلّمۀ شیعه بسته‌اند!

بررسی و رد بعضی از مطالب خلاف مطرح شده توسط بعضی از علمای شیعه 

می‌گویند: «سقیفۀ بنی ساعده به مصحلت اسلام بوده است»!¹ خاك بر سرتان كنند، سقیفۀ بنی‌ساعده كه در مقابل امیرالمؤمنین علیه‌السلام و برخلاف آیۀ ﴿ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ﴾² و آیۀ ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ بَلِّغۡ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ﴾³ ایجاد شد! اینها مثل اینكه اصلاً كور هستند، یعنی اصلاً‌ انگار قرآن را نخوانده‌اند! خدا كور می‌كند. شخص نود سال سنش است، معمم است، می‌گوید که «پیغمبر در قضیۀ غدیر، یك توصیه‌ای كرده است ولیکن سقیفۀ بنی ساعده به مصلحت اسلام بوده و از باب ترتّب ـ از باب همین قواعد اصولی كه دو سه‌تا خواندند و آن را هم نفهمیدند و عوضی خواندند ـ وقتی كه مصلحت اسلام اقتضا می‌كند، خب چه اشكالی دارد، حالا مردم به آن كیفیت نتوانستند، حالا عیبی ندارد، این هم خودش یک مطلبی است و خدای متعال افكار جامعه را ارج می‌نهد! اجماع مسلمین را ارج می‌نهد! و هیچ اشكال ندارد که ابوبكر و عمر بیایند به جای امیرالمؤمنین علیه‌السّلام بنشینند! چه عیب دارد؟ خیلی هم خوب است»! بسیار خوب است! إن‌شاءالله خدا با همان‌‌ها محشورت بكند تااینكه بفهمی اوضاع چه خبر است؟! شما به‌جای اینكه عمامۀ شیعه را بر سرت بگذاری، بیا بگو من سنّی هستم، مردم هم تكلیفشان را با تو می‌فهمند و هیچ‌كس هم با تو كاری ندارد! الآن میلیون‌ها سنّی در دنیا وجود دارد، كسی كاری به كار کسی ندارد، آنها برای خودشان هستند، ولی یک عالم شیعه بیاید و بگوید كه «سقیفۀ بنی ساعده به مصلحت اسلام است»! نعوذبالله! دیگر باید بگوییم که آخرالزمان شده است.

و یا اینكه چه؟ بالاتر از این! «این كه در شیعه فقط به قرآن و عترت تمسك می‌كنند، این خلاف است»! پس به چه کسی تمسك كنیم احمق؟! آیا به فتاوای مزخرف ابوحنیفه تمسك كنیم؟! آیا این‌قدر آدم باید نفهم باشد؟! مگر پیغمبر نفرمودند: «إنّی تارِکٌ فیکُمُ الثَّقَلینِ کِتابَ الله و عِترَتی»؟ مگر نفرمودند؟ آیا پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بهتر می‌فهمید یا توی الاغ؟! كدام بهتر می‌فهمیدند؟! «إنّی تارِکٌ فیکُمُ الثَّقَلینِ کِتابَ الله و عِترَتی؛ كتاب خدا و عترت من، و إنّهما لَن یَفتَرِقا؛ كتاب خدا از عترت من جدا نمی‌شود.» آن كسانی مثل ابوحنیفه‌ها و عمر و ابوبكرها که آمدند جدا كردند، آنها باید پاسخگو باشند « و إنّهما لَن یَفتَرِقا حَتّی یَرِدا عَلیِّ الحَوضَ؛⁴ تااینكه در روز قیامت در حوض كوثر بر من وارد شوند.» یعنی هیچ برهه‌ای از زمان نخواهد آمد كه این حكم الهی و وظیفۀ دینی و اعتقادی مردم بخواهد تخلف كند، تا روز قیامت، قرآن و اهل‌بیت، تمام شد، مسئله این است. حالا آقا افاضه می‌فرمایند كه «نه! این كسانی كه به‌دنبال قرآن و اهل‌بیت هستند، اینها جمود فكری دارند»! بَه‌بَه! واقعاً انسان نمی‌داند که آیا به حال اینها بخندد یا گریه كند؟! آدم بعد از یک عمر این‌قدر خرفت بشود كه اصلاً بدیهیات را هم انكار بكند!

و یا این كه از بنی‌امیه به‌عنوان مفاخر اسلام یاد می‌كنند ـ عالی‌تر شد! ـ که اینها (بنی‌امیه) آمدند با از جان ‌گذشتگی‌های خود، اسلام را به سراسر دنیا پخش كردند! بله، كشتن امام حسین علیه‌السّلام كه مسئله‌ای نیست! چیزی نیست! بیخود كرده اصلاً امام حسین آمده در مقابل یزید قرار گرفته است! اصلاً حق نداشته! چه کسی گفته؟ یزید خوب كرده! پسر پیغمبر را هم که كشت، خوب كرده! معاویه كه به امام حسن علیه‌السلام سم داد، بله، حقش بود! برای چه امام حسن علیه‌السّلام با معاویه مخالفت کرد؟! برای چه؟! آن عبدالملك مروان و هشام ‌بن عبدالملك كه آمدند به امام سجاد و امام باقر علیهماالسلام سم دادند و...، همۀ اینها كار خوبی كردند! اینهایی كه آمدند دین پیغمبر را برگرداندند و سال‌ها بر سر منبر امیرالمؤمنین علیه‌السلام را سب كردند و از جنازه‌های شیعیان امیرالمؤمنین، مناره ساختند! [اینها کار خوبی کردند!] حَجاج‌ بن یوسف ثقفی چه كار كرد؟! عبدالملك مروان چه كار كرد؟! این كشته‌‌ها را چه كسی انجام داد؟ آیا جن‌ها انجام دادند؟! آیا از كرات سماوی روی زمین آمدند و این کارها را کردند؟! چه کسانی این کارها را ‌كردند؟! مگر بنی‌امیه این کارها را نكردند؟! چه کسی آمد كتب اهل‌بیت علیهم‌السلام را به‌دست آتش و نابودی سپرد؟! چه كسی آمد روایات اهل‌بیت را تحریم كرد؟! قتل‌ها و حبس‌ها و تبعید‌هایی كه براساس نقل روایات اهل‌بیت علیهم‌السّلام بود، توسط چه كسانی انجام گرفت؟! حالا بنی‌امیه از افتخارات اسلام شده‌اند! تازه می‌گویند: «ما شیعه هستیم و به‌دنبال وحدتیم و مسئولین وحدت بین شیعه و سنی هستیم»! خب اگر قضیه این‌طور است، واقعاً اگر این‌طور است كه برای وحدت، انسان بیاید از مسلّمات مكتب خودش دست بردارد، خب می‌رویم با نصاری وحدت پیدا می‌كنیم، ما هم یك پله بالاتر می‌رویم، اصلاً می‌گوییم: پیغمبر چه کسی بود؟ نه‌خیر! پیغمبر اصلاً بیخود آمد، آمد در جامعه اختلاف انداخت! همین مردم یهودی و نصرانی که بودند خوب بود، برای چه پیغمبر آمد؟ چرا آمد اختلاف انداخت؟ چرا دودستگی انداخت؟ چرا اصلاً با یهود و نصاری وحدت پیدا كنیم، می‌رویم با گبر و كمونیست‌ها و ملحدین وحدت پیدا می‌كنیم! هر جنبندۀ دوپایی كه در خیابان راه رفت، او را در آغوش بگیرید، هر كسی که می‌خواهد باشد! اگر قضیه ‌این است كه ما همه چیز را كنار بگذاریم، چرا فقط در اسلام متوقف بشویم؟ در همه چیز، [مسائل را کنار بگذاریم!] چرا [همۀ مسائل را کنار بگذاریم؟] رفقا می‌دانند که «حکمُ الأمثالِ فی ما یَجوزُ و فی ما لا یَجوزُ واحدٌ» وقتی که قرار بر این است كه ملاك این باشد كه ما از مسلّمات دست برداریم برای اینكه حریف را به خود نزدیك كنیم، خب از همۀ مسلّمات دست برمی‌داریم كه دیگر همه با هم آشتی كنیم! با همۀ دنیا آشتی کنیم!

حالا جالب است كه این همه که بر این قضیه زور زده شده، از آن طرف (سنی‌ها) چقدر نزدیك شده‌اند؟ آنها چقدر از مطالب دست برداشتند؟! آخر‌ احمق‌ها آدمی ‌كه كاری را انجام می‌دهد، یك قدم جلو می‌رود و طرف مقابل هم یك قدم جلو می‌آید، نه‌اینكه این تمام زمین را واگذار بكند و او هم سر جایش بایستد و بگوید ما همین هستیم! آنها (همین اهل تسنن) از چندتا از حرف‌هایشان دست برداشتند؟!

آن آقا درمی‌آید می‌گوید كه «اصلاً فشار دادن در به پهلوی دختر پیغمبر و آتش زدن و...، همۀ اینها دروغ است»!¹ از آن‌طرف اهل سنت می‌آیند ما را مسخره می‌كنند و می‌گویند: «شیعه تابه‌حال [متوجه نبوده] و الآن متوجه شده كه چه نسبت‌هایی را به شیخین می‌داده است!» آن یكی هم از آن‌طرف می‌گوید كه «زیارت عاشورا هم جزء تقیه است! زیارت عاشورا هم که كشك است و سند ندارد»!² بسیارخوب! آن هم از آن‌طرف درمی‌آید می‌گوید كه «حدیث و روایت عمر كه گفت: ”قلم و قرطاس نیاورید، پیغمبر (نعوذبالله نعوذبالله) دارد هذیان می‌گوید!“ این هم غلط است! حاشا! كلاّ كه عمر، یك‌هم‌چنین بزرگواری چنین نسبتی به پیغمبر بدهد! چون اگر این مطلب را قبول کنیم باید اصلاً در اسلام عمر شك كنیم و ما چون در اسلام عمر نمی‌توانیم شك كنیم بنابراین باید بگوییم که این قضیه دروغ است!»³ خیلی‌خوب! این هم از این‌طرف! بعد هم كه دیگر امروز این افراد درآمدند می‌گویند که «بنی‌امیه از مفاخر اسلام می‌شوند و سقیفۀ بنی‌ساعده از باب ترتّب، به مصلحت اسلام می‌شود و تمسك به قرآن و عترت جمود شمرده می‌شود، یعنی به‌عنوان خشك‌مغزی و پوچ بودن مبانی و اعتقاد شمرده می‌شود»! خب تمام شد و رفت! دیگر چیزی نماند! الحمدلله وحدت خودبه‌خود حاصل شد! نه‌تنها وحدت بلكه ما جلوتر هم رفتیم! چون تمام این مطالبی را كه شیعه در مذمت خلفا و اهل جور و بزرگان منحرف و محرّف عامه دارد نقل می‌‌‌كند، اینها در كتاب خودشان هست. راجع به ابی‌حنیفه آن‌قدر كه ما در كتب خودمان داریم که این مرد، ملحد و محرّف و منحرف و معاند است، در كتب عامه و اهل سنت بیشتر است، دربارۀ همین ابوحنیفه! حالا ما باید بیاییم و اهل‌بیت را كنار بگذاریم! خب دنبال چه کسی برویم؟! آیا دنبال ابوبكر و عمر برویم كه نمی‌دانستند در دستشان پنج‌تا انگشت است یا شش‌تا؟! باید دنبال اینها برویم! از این یابو سؤال می‌كنند كه «خدا در كجا است؟» می‌گوید: «خدا در آسمان‌ است» می‌گوید: «پس زمین خدا ندارد!» می‌گوید: «بزنید بكشیدش»!⁴ باید به فتوای این آقا بیاییم و از این یابو تبعیت كنیم! اهل‌بیت را كنار بگذاریم و این الاغ را بگیریم‌‌!

واقعاً‌ اصلاً مسئله از حد گذشته است! من نمی‌دانم چطور الآن در یك‌هم‌چنین وضعیتی و مملكتی كه مملكت شیعۀ اثنیٰ‌عشری و مملکت امام زمان علیه‌السلام و عجّل الله تعالی فرجه الشریف است، این حرف‌ها همین‌طور دارد بی‌سروصدا زده می‌شود و از این قضایا بی‌اعتنا داریم رد می‌شویم! حالا اگر یك‌هم‌چنین حرفی را عامه بزنند خب حالا آنها مذهبشان و مكتبشان است، ولی افرادی كه اینها خودشان مسئولیت برای وحدت را دارند، دارند این حرف‌ها را می‌زنند! آقا مگر قرار بر این است که شما برای وحدت همه چیز را ازدست بدهید؟! این چه حسابی است؟! این چه كتابی است؟! یعنی آیا امام زمانی وجود ندارد؟! آیا ما صاحب‌اختیاری نداریم؟! آیا همین‌طوری هر یاوه‌ای را كه هر كسی می‌گوید، به همین‌ راحتی از آن رد بشویم؟! آیا هر كسی که هر مصاحبۀ چرند و مزخرفی می‌كند، این را بیاییم پخش كنیم؟! یعنی چه؟! خب من هم خیلی حرف‌ها بلد هستم که بزنم، یک حرف‌های چرند و پرند و مزخرف و...، حالا آیا ما باید اینها را پخش کنیم؟! آیا حساب و كتابی، یك قانون و وضعیتی نباید باشد؟ خلاصه اینها مطالبی است كه خدای‌ناكرده به‌واسطۀ اهمال در این مطالب، عذاب الهی بر ما نازل نشود! این مسئله باید مورد دقت قرار بگیرد كه غیرت خدا اگر قرار باشد بر اینكه بجنبد و صبر خدا لبریز بشود، خلاصه دیگر احتمال همه چیز از همه ‌جا می‌رود! این مطلب هست!

تأثیربخشی کلام حق در قلب، اثر تفریغ قلب در مواجهۀ با کلام حق

عنوان می‌گوید که «من در قبال امام صادق علیه‌السّلام قلب خودم را فارغ كردم» یعنی خالی كردم كه آنچه را حضرت می‌گویند و می‌فرمایند، كاملاً در مغز من قرار بگیرد، كاملاً‌ در ضمیر من و در قلب من جا باز كند و اثر خودش را ببخشد، آن اثری كه مترتّب است، آن اثر را ببخشد. چرا؟ چون كلام، كلامِ امام صادق علیه‌السّلام بود.

تأثیربخشی کلام باطل در قلب، اثر تفریغ قلب در مواجهۀ با کلام باطل

در مقابلِ این هم هست! در مقابل این مطلب دیده شده است افرادی كه در تحت یك شخصیت كاذب قرار می‌گیرند و وقتی كه با او مواجه می‌شوند، قلب خود را از این طرفی فارغ می‌كنند، یعنی هرچه او گفت، آن می‌آید و در این قلب می‌نشنید و قلب را متحجر می‌كند.

یادم هست که در زمان سابق بعضی از این گویندگان و متكلّمان منحرف بودند که در بعضی از مجالسی كه خیلی هم شهرت و... پیدا كرده بود، سخنرانی می‌کردند و عجیب بود که افرادی كه پای صحبت اینها می‌رفتند، به‌طوركلی اصلاً‌ سیستم فكری آنها تغییر پیدا می‌كرد! اصلاً‌ دیگر نمی‌شد با اینها حرف زد! حالت چشم‌های اینها عوض می‌شد و یک حالت خاص به خود می‌گرفت! طرز صحبت اینها عوض می‌شد! برخورد اینها با افراد تغییر پیدا می‌كرد!

یک وقت من در یك مجلس افطاری که بود شركت كرده بودم، در همان موقع مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ هم در آنجا بودند، یكی در همان مجلس بود که از اقوام سببی هم بود، او هم در همان‌جا حضور داشت، من نگاه كردم دیدم چرا این‌طوری است؟! البته مدتی بود که ما ایشان را ندیده بودیم، دیگر در مجالس روزهای جمعۀ مرحوم آقا شركت نمی‌كرد، من با خود گفتم چرا چشم‌هایش این‌طوری شده است؟! چرا رنگ صورتش برافروخته شده؟! چرا حالتش تغییر كرده؟! چرا نگاهی كه به ما می‌كند با سابق فرق می‌کند؟! من نمی‌دانستم چه خبر است. وقتی كه آن مجلسِ افطار تمام شد، قرار بود من در آنجا بمانم و مرحوم آقا حركت كنند و به مسجد بروند، قرار بود من بمانم و بعد از ده دقیقه، یك ربع بیایم، همین‌كه ایشان داشتند می‌رفتند، آهسته به من فرمودند كه «در اینجا توقف نكن و زود به مسجد بیا.» ما نشستیم و ایشان رفتند. یک‌مرتبه شخصی سؤالی مطرح کرد و صحبت شروع شد و یك‌مرتبه من متوجه شدم بَه‌بَه، ایشان در این مدتی كه در مسجد نمی‌آمد، به حضور آن بزرگان می‌رسیده و از مطالب آنها استفاده می‌كرده است! فهمیدم قضیه از چه قرار است! فهمیدم این تغییر شكل و حال و آن حالت جمود و سفتی و سختی كه الآن در قلبش به‌وجود آمده، این برای چیست!

ما مشغول صحبت با این شخص شدیم و غافل از اینكه مرحوم آقا به ما توصیه كردند که «زود مجلس را ترك كن و بیا» و ما به حرف ایشان گوش ندادیم! با این شخص به صحبت نشستیم ـ البته خب آن شب در آن صحبت، او محكوم شد ـ ولی به ‌اندازه‌ای پرخاشگر شده بود كه اصلاً ‌برای ما عجیب بود که این اصلاً چرا این‌طور شده؟! چرا اصلاً این شخص تغییر ماهیت داده و از انسانیت بیرون آمده؟! شاید اگر قدرتی هم پیدا می‌كرد حساب ما را هم می‌رسید و دیگر مسئله را به‌طور‌كلی فیصله می‌داد! یعنی یک‌هم‌چنین وضعیتی داشت! تقریباً‌ یك ساعت از این قضیه گذشت، انگار نه انگار، خیلی سفت و محكم روی حرف‌ها و روی مطالب [ایستاده بود] و چه تجلیل و چه تعریفی از آن شخص كذایی [می‌کرد!] بعد من به مسجد آمدم ـ خب به‌حسب ظاهر به وقت رسیدم، ولکن قرار بود به منزل بروم و بعد بیایم ـ ما به مسجد آمدیم و دیدیم مرحوم آقا نشستند، من که آمدم تا ایشان یك نگاه به من كردند فرمودند: «مگر به تو نگفتم که در آن مجلس ننشین؟» یعنی قضیه از حال و وضعیت خود من پیدا بود! ـ البته خب آنها که به نگاه كردن نیاز نداشتند ـ فرمودند که:

همین یك ساعت برای تو ضرر داشت، برای چه نشستی؟! من كه به تو گفتم بیا! تو نشستی و این یك ساعت برای تو ضرر داشت! اصلاً‌ نباید با اینها حرف زد! اینها دیگر بسته شده‌اند، قلب اینها بسته شده است.

و عجیب كه اینها یک قسمی بودند كه دیگر اصلاً نمی‌شد اینها را عوض كرد! نمی‌شد تغییر داد! مگر اینکه‌ حالا خدا خیلی به یك كسی لطفی بكند، عنایتی بكند. از همان وضعیت و از همان مسیری كه اینها جلو رفتند، یكی‌یكی پرده‌ها پرد‌ه‌ها پرده‌ها آمد و آن پردۀ رقیقی كه در ابتدا بود، تبدیل به یك پردۀ كلفت و ضخیمی شده بود كه نه باران از آن عبور می‌كرد و نه دیگر نسیم از آن عبور می‌كرد، و وقتی كه باران می‌آمد سرازیر می‌شد و روی زمین می‌ریخت، از این پرده عبور نمی‌کرد تااینکه به درون پرده برسد! همین‌طور سفت و محكم شده بود! آیا دیدید باران می‌آید و می‌ریزد؟! چرا؟ چون قلبش را برای او فارغ كرده، قلبش را برای یك‌هم‌چنین شخصیتی فارغ كرده است! از اول جلو آمد، به‌جای اینكه بیاید مطالبی را كه او می‌گوید، با یك‌هم‌چنین شخصی كه در اینجا هست در میان بگذارد که آیا مطالبی كه او راجع به این مسائل می‌گوید صحیح است و درست است، [آمد و خودسر به آن مطالب عمل کرد! خب] تو كه یك‌هم‌چنین فردی را به علمیت و معرفت و تقوا و صداقت می‌شناسی، تو دیگر چرا؟! حالا كسی که یک‌هم‌چنین فردی را ندارد، خب ندارد، تو كه یک‌هم‌چنین كسی را در یك‌هم‌چنین موقعیتی می‌شناسی، تو چرا نیامدی از او بپرسی؟! تو چرا این مطالب را با او در میان نگذاشتی؟! تو چرا شیفتۀ حال و شایعات و تبلیغات و جو شدی؟! تو چرا شیفتۀ تعبیرهای جاذب و جالب و تو خالی و محرّف و مقلّب قلوب شدی؟! تو دیگر چرا؟! تو كه كسی را داشتی، تو كه فردی را داشتی، تو دیگر چرا؟!

خدا هم چه‌كار می‌كند؟ خیلی‌خوب حالا كه تو این كار را می‌كنی، تو یك پرده می‌اندازی، ما ده‌تا رویش می‌اندازیم، باشد، عیب ندارد، ببینیم چه کسی جلوتر است؟ برو برو، ما هم می‌آییم، هوایت را داریم، چندتا پرده می‌خواهی بیندازیم؟ پنج‌‌تا؟ ما هم پنجاه‌تا می‌اندازیم، شد پنجاه ‌و پنج‌تا! ما سخی هستیم، بخل نداریم، سخاوت داریم، این طرف را می‌خواهی، داریم، آن طرف را هم می‌خواهی، مسئله هست، هر دو صورت در اختیار ما است، این بسته به اختیار و وضعیت خودت است.

ابتلای به متشابهات، نتیجۀ عدم تفریغ قلب در مواجهۀ با مطالب حق

بنابراین این خطر بزرگ كه برای سالك راه خدا و برای هر كسی، به‌خصوص برای سالك راه خدا هست، این است كه اگر در ابتدای مطلب و در اول راه و در اول مسئله، كاملاً قلب خود را خالی نكند و برای خود جای خالی برای مطالب دیگر بگذارد، برای خواست‌های خودش جایی بگذارد، برای انانیت و نفسانیت خودش جا بگذارد، برای محبوبیت خودش در میان افراد، جای خالی بگذارد، برای موجه جلوه دادن شخصیت خودش پیش دیگران، جای خالی بگذارد، و به‌طوركلی برای خودمحوری و نفس خود، جایی در كنار سایر مطالب بگذارد، خطر این است كه با مواجهۀ با حق از همان دریچه، شیطان می‌آید و در مواجهۀ با حق، سپر دفاعی برای او می‌سازد كه حق نتواند در نفس او نفوذ كند و در قلب او نفوذ كند و او را به مسیر درست و صحیح بكشاند! این خطر وجود دارد.

آفتی كه برای سالكِ راه خدا وجود دارد این است كه سالك، قلب خود را فارغ نكند، بلكه یك جا بگذارد كه خلاصه اگر با مسائل خلاف طبع و خلاف میل مواجه شد، بتواند از این طرف و آن طرف فرار كند، طوری مسائل را به‌دست بیاورد، که حالا عرض می‌کنیم به چه كیفیتی، خطر اینجا است، این مسئله باعث می‌شود كه به متشابه مبتلا بشود، نفس او نفس متشابه بشود نه نفس محكم.

معنای نفس محکم و نفس متشابه

نفس محكم آن نفسی است كه بر آن وضعیت خود، به‌نحوی استقرار دارد كه مطلب باطل و مطلب حق را می‌گیرد و مطلب حق را در جای خود و باطل را در جای خود قرار می‌دهد برطبق معیارها و برطبق اصولی كه برای او ترسیم شده. این نفس، نفسِ محكم می‌شود.

نفس متشابه نفسی است كه در ارتباط با مطالب حق، سراغ آن مطالبی می‌رود كه می‌تواند با مرام او وفق بدهد، به‌دنبال چنین قضایایی [می‌رود.] در جلسۀ‌ قبل بعضی از مطالب را توضیح دادم، إن‌شاءالله در این جلسه به بعضی از مطالب دیگر می‌پردازم.

تمایل شخص به مسیر باطل در سر دو راهی‌ها، نتیجۀ عدم تفریغ قلب در مواجهۀ با حق

در اختیار دو مسئله بر سر دو راهی، به‌جای پرداختن به محكم، یقین، علم و معرفت، به‌دنبال آن مسئله‌ و جهتی می‌رود كه آن جهت 1001 احتمال خطا در آن وجود دارد! چرا؟ ـ خطر اینجا است ـ چون نفس او به‌جای اینكه از ابتدا فارغ بشود، از ابتدا منحرف و متمایل شكل گرفت! این متمایل شكل گرفتن كجا پدرش را درمی‌آورد؟ وقتی که بر سر دو راهی رسید، همۀ دو راهی‌‌ها که مسائل عادی نیست، بعضی از این دو راهی‌ها به مرگ و حیات انسان بستگی دارد، بعضی از این‌ دو راهی‌ها به سعادت و شقاوت انسان بستگی دارد، بعضی از این دو راهی‌ها به بود و نابودی انسان بستگی دارد، بعضی از این دو راهی‌ها به ازبین رفتن همۀ استعدادات انسان بستگی دارد، مسئله، مسئلۀ آسان نیست. انسان یك طرف از دو راهی را اختیار می‌كند و بعد از ده سال و پانزده سال می‌فهمد عجب! تمام زندگی او ازبین رفت و به‌دنبال چه حرف‌هایی بوده است! تمام استعدادهای خودش را ازدست داد، دیگر استعدادی نمانده كه به فعلیت برساند! دیگر مجالی نمانده، همۀ آن فرصت‌ها، دیگر ازدست رفت، آن مجال‌ها، دیگر ازدست رفت! و به‌قول مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در روح مجرد، آن خورشید تابناكی كه بر همه‌جا نور‌افشانی می‌كرد، آن خورشید‌تابناك رفت، حالا باید یك چراغ‌موشی در دست گرفت و در شب تار به‌دنبال این طرف و آن طرف گشت و راه را از چاه پیدا كرد،¹ مسئله به این كیفیت است.

یعنی وقتی كه انسان در این دو راهی‌ها به راه خلاف برود، دیگر ممكن است که این تدارك نشود و دیگر جبران برایش محال باشد! همه‌اش مسئله این‌طوری نیست كه حالا فرض كنید در قضیه‌ای انسان شك كند كه این را انجام بدهد یا آن طرف را انجام بدهد که حالا خیلی هم فرقی نمی‌كند، حالا این طرف از آن طرف بهتر است، [نه، مسئله،] مسئلۀ حیات و زندگی است، مسئلۀ مردن و زندگی است، خب می‌میرد! خب یك كسی می‌میرد، وقتی که بمیرد دیگر چطور می‌تواند استعدادات خودش را در همین دنیا به تكامل برساند؟! وقتی كه مرده، وقتی كه او را در زیر زمین خاك كردند، دیگر چطور می‌تواند آن استعدادی را كه خدا برای شكوفا شدن در این دنیا، در او قرار داده است و قرار بوده است كه او را در این دنیا به فعلیت برساند و با دست خودش تمام آن زمینه‌های آن استعداد را با ازبین رفتن (مردن) [ازبین برده است، دیگر چطور می‌تواند آن استعداد را شکوفا کند؟] می‌روند دفنش می‌كنند و خاکش می‌کنند و رویش را سنگ می‌گذارند و یك فاتحه هم می‌خوانند! چرا [این‌طور می‌شود؟] چون ننشسته بر سر دو راهی فكر كند، به‌دنبال شایعه‌ها رفته، عقل خودش را ـ این چیزی كه در اینجا (مغز) هست ـ به‌كار نینداخته، با اهل عقل و منطق و معرفت مشورت نكرده، با افرادی كه ممكن است بر بعضی از مسائلِ دیگر اطّلاع داشته باشند، مطالب را مقایسه و حلاجی نكرده، به‌جای آنها آمده با افراد كوته‌‌فكر و احساساتی صحبت كرده، به جو و شایعاتِ حاكم بر محیط، توجه كرده است! آن جو و شایعات هم یک وقت صعود پیدا می‌كند و فردا هم نزول پیدا می‌كند، لذا با توجه به این تغییر راه و مسیر از طرف حق و صحیح و عقل و منطق، آمده مسیر دیگری را انتخاب كرده، در مسیر دیگر هم همه‌ چیز وجود دارد، همه چیز هست و همۀ‌ احتمالات وجود دارد، احتمالی كه ممكن است دیگر به‌طوركلی نیست و نابود بشود، این هم هست. احتمالی كه ممكن است به ازدست رفتن بسیاری از فرصت‌ها منتهی شود، آن هم هست. البته ممكن است که خداوند هم دستش را در این بین بگیرد و در نیمۀ راه او را برگرداند، بسته به وضعیت خودش و حال خودش، احتمال آن هم هست.

فلذا خطر در اینجا است كه این مسئلۀ تفریغ قلب، این مطلب مهمی را كه عنوان در پاسخ به فرمایش امام صادق علیه‌السّلام عرض می‌کند كه «من قلبم را فارغ كردم»، مسئله، مسئلۀ آسانی نیست، این مسئلۀ مرگ و زندگی است كه انسان در مواجهۀ با مكتب اهل‌بیت علیهم‌السّلام و در مواجهۀ با مكتب حق و در مواجهۀ با مكتب عقل و منطق، در همۀ زمینه‌ها چه حالتی به‌خود بگیرد؟ در همۀ زمینه‌ها! حتی ممكن است که افراد، مدعی متابعت از مكتب اهل‌بیت باشند ولی در مكتب شیطان حركت كنند! هیچ استبعادی ندارد، ادعائاً در مكتب اهل‌بیت حركت می‌كند ولی وقتی که مطلب حقی در كنار او قرار داده می‌شود، چون نفسش سفت است و چون راه برای نفوذ بسته است، خودِ متابعت مكتب اهل‌بیت برای او سدّی می‌شود كه نتواند به اهل‌بیت برسد! خود ادعاءِ متابعت از احادیث اهل‌بیت، این ادعا برای او حجابی می‌شود كه نتواند به مفاهیم و مراد و مغزای كلمات اهل‌بیت برسد.

توضیحی راجع به کیفیت نصب امیرالمؤمنین به ولایت توسط پیامبر در روز عید غدیر

این افراد خشك مغزی كه اینها باب عقل و منطق و عرفان را به روی خود بسته‌اند و بدون كمترین آگاهی از مسائل معرفت، چوب طرد و تكفیرِ افراد پاك و عالم و راه‌یافته را بی‌محابا می‌نوازند، اینها درست مثل همان‌هایی هستند كه در مكتب عامه آمدند و به‌جای امیرالمؤمنین علیه‌السّلام كه به نصّ آیۀ شریفه و كلام رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم [امام بر همه بود، او را کنار گذاشتند و به‌دنبال دیگران رفتند] و درست نقطۀ مقابل آن [کلام خدا و پیامبر را گرفتند!] ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ بَلِّغۡ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمۡ تَفۡعَلۡ فَمَا بَلَّغۡتَ رِسَالَتَهُۥ﴾¹ آیا می‌دانید قضیۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام در این آیه یعنی چه؟ یعنی اگر امیرالمؤمنین علیّ بن أبی‌طالب را در روز غدیر به خلافت و وصایتِ خودت نصب نكنی، انگار اصلاً هیچ رسالت پیغمبری را انجام ندادی! بیخود این مدت 23 سال بودی! برو دنبال كارت! خدا دارد پیغمبر را تهدید می‌كند، می‌فرماید: تمام زحمات 23 ساله‌ات برای امروز است، یا همین امروز موقع ظهر، همین امروز روز 18 ذی‌الحجه، یا الآن می‌آیی و بر فراز منبر جلوی همه، دست این علیّ ‌بن أبی‌طالب را می‌گیری و می‌گویی همان‌طوری‌كه شما مرا می‌بینید، ببینید كه این علی بعد از من خلیفه است، با همان دو چشمی كه دارید می‌بینید، این‌طور، با همان دو چشمی كه دارید الآن من را می‌بینید كه من پیغمبر خدا هستم، 23 سال جبرائیل بر من نازل شده و قرآن را برای من آورده و شما به این مسئله یقین دارید، اگر یقین نداشتید که الآن دنبال من به مكه نمی‌آمدید! هشتاد هزار نفر، صد هزار نفر بیایید در مكه و حج انجام بدهید و برگردید! پس معلوم است که شما به این مسئله یقین دارید، همان‌طوری‌كه به رسالت من یقین دارید، باید یقین داشته باشید كه این علی، همین علی، نه هر علی دیگر، این علی كه الآن دستش را گرفتم، این علی بعد از من خلیفه است و امیرالمؤمنین است و مانند من است و پس از رفع وجودِ ظاهر، در میان شما وجود باقیِ من است، وقتی که وجود ظاهر من رفت، آن وجود باقی كه نفس من است، در وجود علی تجلی می‌كند و همان رسول خدا است كه به این شكل و به این قیافه و به این حركات و سكنات در میان شما وجود دارد! پیغمبر این‌طور امیرالمؤمنین را در میان مردم معرفی كرد كه فرمود: «مَن کُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلیٌّ مَولاه»؛² «هر كسی را كه منم مولا و دوست...»³ 

تجلیل از شخصیت مولانا به‌عنوان یکی از مفاخر شیعه

خدا این مولانا را رحمت كند، رحمت كند حضرت مولانا ـ رضوان الله تعالی علیه، رضوان الله تعالی علیه، رضوان الله تعالی علیه ـ را كه اگر ما مفاخری در شیعه داشته باشیم، در صدر اولش، مولانا است، در شیعه نه در اسلام! اگر مفخری داشته باشیم، اول، این شخص است! آن‌وقت می‌آیند می‌گویند که «منظور از مولا، دوست است»! مولا یعنی چه؟ یعنی پسر خاله! واقعاً ‌حیف! حیف! چه بگوییم؟! بگذریم! می‌خواستم یک چیزی بگویم گفتم كه ارزش این حرف‌ها را ندارد! آخر مولانا (كه من می‌آیم مثنوی را جلویت می‌گذارم و اگر حضرتعالی یک صفحه خواندی و توانستی معنا كنی، من از تو تقلید می‌كنم!) مولا را دوست معنا می‌كند؟! آخر او مولا را به معنای پسر خاله و پسر عمه می‌گیرد؟! آخر این‌قدر آدم باید متوجه نباشد كه چه دارد می‌گوید؟! آیا این است؟! خب با این حرف‌ها که شما نمی‌توانید ارزش و موقعیت الهی و ربانی یك‌هم‌چنین شخص بزرگی را پایین بیاورید! خودتان پایین می‌آیید، مردم به شما می‌خندند جانِ من! به افكارتان می‌خندند! آخر انسان باید متوجه باشد. آیا او بلند می‌شود می‌آید و می‌گوید كه پیغمبر جلوی هشتاد هزار نفر آمد و گفت كه علی را باید پسر خاله‌تان بدانید؟! دوست یعنی همین دیگر! پسر خاله! پسر عمه! همسایه! آیا آن مولانا می‌آید این را بگوید؟! آیا دوتا شعر بعدی‌اش را نگاه نكردی؟! آن عینكت را بگذار و آن شعرهای بعدی را هم ببین! «كیست مولا آن كه آزادت كند»، آیا این معنای دوست است؟! آیا واقعاً‌ این معنای دوست است؟!

تو را از رقیتِ شیطان به رقیتِ خدا در بیاورد، این معنا، معنای مولا است. «زان سبب پیغمبر با اجتهاد»؛² یعنی با اجتهاد نه از روی خیال و توهم مثل شماها! نه، از روی اجتهاد و فهم؛

آیا مولا یعنی دوست؟! یعنی دختر عمه؟! یعنی پسر عمه؟! این دوستی‌هایی كه هست، آیا معنایش این است؟! آیا این حرف‌ها مسخره نیست؟! آن‌وقت این جناب حضرت مولانا می‌آید می‌گوید كه آی مردم دنبال علی بروید، آن علی كیست؟ آن علی كه با پیغمبر یكی است؛ پیغمبر فرمود: «همان‌طوری كه من رسول هستم، علی جای من است» جای من است نه یک قدم جلوتر و نه یک قدم عقب‌تر، منِ رسول خدا رفتم و علی به‌جای من آمد، همان رسول خدا است منتها دیگر بر او وحی نمی‌شود. خب نشود، امیرالمؤمنین نیاز به وحی ندارد، هزار جبرائیل در گوشۀ چپ جیبش است! برای چه به او وحی بشود؟ جبرائیلِ چه؟ هزار جبرائیل تازه باید بیاید در مكتب امیرالمؤمنین معرفت بیاموزد! آن معرفتی را كه جبرائیل در موقعیت و مقام خود، نسبت به ذات ربوبی و اسماء و صفات ربوبی دارد، آن معرفت به‌واسطۀ علیِّ مرتضی است والاّ جبرائیل با یک سنگ فرق نمی‌كند! هیچ تفاوتی ندارد! آن‌وقت آیا امیرالمؤمنین نیاز به وحی دارد؟! وحی کجا است؟!

امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، منشأ احکام

امیرالمؤمنین علیه‌السّلام منشأ ملاك احكام است نه مُطّلع، كه این را اهل فن می‌دانند، منشأ‌ و مبعث و عین ملاكات احكام است؛ «علیٌّ مَعَ الحقِّ و الحقُّ مَعَ عَلیٍّ»¹ پیغمبر می‌فرماید: «این علی به‌جای من است»، باید دنبال چه کسی برویم؟ باید دنبال این علی را بگیریم. این چه می‌شود؟ این محكم می‌شود. آن‌وقت خدا می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ بَلِّغۡ﴾؛ باید ابلاغ كنی آنچه را به تو گفتیم، ﴿وَإِن لَّمۡ تَفۡعَلۡ﴾؛ اگر انجام ندادی، قضیه چه می‌شود؟ خیال نكن مسئلۀ امیرالمؤمنین یك مسئلۀ ساده است، ای پیغمبر ما، همان نظری كه به رسالت تو داشتیم و تو را به رسالت مبعوث كردیم، با همان نگاه به ولایت و امارت علی ‌بن ابی‌طالب داریم نگاه می‌كنیم، هیچ تفاوتی ندارد، رسالت تو تمام شد و عمارت امیرالمؤمنین به‌جایش آمد.

اختصاص لفظ امیرالمؤمنین بر علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام

لذا به غیر از علیّ ‌بن أبی‌طالب، امیرالمؤمنین گفتن حرام است! حتی به ائمۀ دیگر! به امام زمان علیه‌السّلام هم امیرالمؤمنین نمی‌شود گفت، به امام زمان حضرت حجة بن الحسن المهدی اروحنا لتراب مقدمه الفداء، که امام است، امام زمان است، ولیّ عالم وجود است، رابطۀ بین ذات پروردگار و تمام عوالم وجود از مجرد و غیر مجرد است، نفس قدسی او مفیض فیض از اسماء كلیه، الهیه نسبت به قوالب جزئیه است، همۀ اینها هست، ولی امیرالمؤمنین نیست، امیرالمؤمنین فقط چه کسی بود؟ نه پدرش امام حسن عسکری، نه امام هادی، نه امام جواد، نه امام رضا، نه موسی بن جفعر، نه امام صادق، نه امام باقر، نه امام سجاد، نه امام حسین، نه امام حسن علیهم‌السّلام، هیچ‌كدام امیرالمؤمنین نبودند، فقط چه کسی امیرالمؤمنین است؟ علیّ ‌بن ‌أبی‌طالب. این هم یکی از آن مسلّمات شیعه است که بله!

اگر انجام ندهی، تو اصلاً‌ رسالتت را انجام نداده‌ای!

این معنا معنای محكم می‌شود. یعنی انسان در مقابلۀ با حق خالی باشد، كاملاً‌ نفسش خالی باشد.

توضیحی راجع به روایت حضرت زهرا: مَن أصعَدَ إلَى اللهِ خالِصَ عِبادَتِهِ ...

یک روایت خیلی عجیبی را مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌خواندند، این روایت را همۀ رفقا حفظ كنند، روایت، روایت بسیار مهمی‌است! ابن فهد حلّی این روایت را از حضرت صدیقه‌كبری سلام‌الله‌علیها نقل می‌كند كه آن حضرت فرمودند: «مَن أصعَدَ إلی اللهِ خالِصَ عِبادَتِه أهبَطَ اللهُ عَزّوجَلَّ إلَیه أفضَلَ مَصلَحَتِه»؛¹ كسی كه خالص عبادت خودش را به پروردگار تقدیم كند، یعنی عبادت خودش را خالصانه، نه عبادت نفسانی، عبادت به معنای عبودیت است نه به معنای نماز خواندن، نماز خواندن یكی از فروع عبادت است، همان‌طوری‌كه اگر یادتان باشد، قبلاً خدمت رفقا عرض كردم که معنای عبادت یعنی جنبۀ عبودیت؛ كسب، عبادت می‌شود، حركت، عبادت می‌شود، خوابیدن، عبادت می‌شود، صحبت كردن با افراد، عبادت می‌شود، به زن و بچه رسیدن، عبادت می‌شود، به مسائل اجتماعی عمل كردن و به مسائل اجتماعی پرداختن، عبادت می‌شود، پرداختن به مسائل شخصی، عبادت می‌شود، بلند شدن برای نمازشب، عبادت می‌شود، تمام اینها عبادت می‌شود.

كسی كه در عبادت خودش، آن خالص را، نیت خالص را از خداوند تقاضا كند، خلوص را به پیشگاه پرودگار تقدیم كند، خداوند هم بهترین مصلحت برای آن موقع او را، برای او نازل می‌كند.

الآن در روز جمعه برای او چه مصلحت است؟ فردا چه مصلحت است؟ امشب چه مصلحتی وجود دارد؟ صحبت كردن با این فرد برای او مصلحت دارد یا ندارد؟ اگر نداشته باشد، مانعی پیش می‌آورد، شخص منصرف می‌شود، به‌جای اینكه از این خیابان برود از آن خیابان می‌رود، این نباید به این برسد. از آن‌طرف، باید این با رفیقی الآن هم‌صحبت بشود، دارد از این راه می‌رود، یک‌دفعه به ذهنش می‌آید که از این راه بروم، یک‌دفعه از این راه می‌آید و از این كوچه می‌رود، یک‌دفعه دید به آقای فلان رسید! سلام علیكم! مصلحت بوده كه این انجام شود. آن رفیقی كه به‌دردش نمی‌خورد و دیگر از این به بعد برای او مضر است، تابه‌حال رفیق بوده ولی از این به بعد مضر است، به‌واسطۀ یك قضیۀ عادی، یک‌دفعه می‌بینی گذاشت و رفت، عجب! برای چه رفت؟! این مصلحتش بوده، یكی دیگر او را برد، ناراحت نباش، حالا خوب شد که خودش رفت و تو دیگر ترکش نکردی، به‌حساب خودش رفت. از آن‌طرف رفیقی باید الآن بیاید و باب رفاقت را با او باز کند و با او همنشین شود، در یک جریانی، یک مجلسی رفته، در یک مجلس روضه‌ای شرکت کرده، در یک مسجدی رفته، یک جایی یک‌مرتبه با یک شخصی برخورد می‌کند، عجب! این چقدر آدم خوبی است، این چقدر حرف‌های خوبی می‌زند! این چقدر مسئلۀ خوبی است و این چقدر برای او مفید است! خدا برای او انجام می‌دهد. در مسائل زندگی، در مسائل معاشرتی، در تمام مسائل، آنچه الآن برای او مصلحت است، خدا آن را برای او می‌آورد، چرا؟ چون او خود را [تسلیم و خالص] کرده است.

لزوم مراقبه در تمامی لحظات زندگی

لذا مرحوم آقا همیشه می‌فرمودند: ـ رفقا این را بدانید ـ «انسان نباید برای خودش در ارتباط با خدا، وقت بگذارد، بگوید مثلاً غروب نیتم را خالص می‌کنم، شب موقعی که برای نماز بلند شدم، حواسم را جمع می‌کنم، صبح وقتی که بین‌الطلوعین است، مواظب خودم هستم.»

حضور امام معصوم در تمامی عوالم وجود

آیا دیدید بعضی‌ها هستند وقتی که می‌خواهند به مسافرت بروند، پیش آدم می‌آیند و می‌گویند: «آقا آنجا چه‌كار كنیم كه بهتر بتوانیم زیارت را ادراك كنیم؟ چه كاری انجام بدهیم كه بهتر بتوانیم زیارت امام حسین و امیرالمؤمنین علیهماالسّلام را ادراك كنیم؟ حالمان در آنجا چگونه باشد؟» می‌گویم: آقاجان همان حالی را كه در اینجا دارید همان حال را هم در آنجا داشته باشید، چه فرق می‌كند؟ امیرالمؤمنین كه فرقی نمی‌كند، امیرالمؤمنین كه در نجف نیست، امیرالمؤمنین تمام عالم وجود را گرفته، یک بدنش فقط در نجف است، امام حسین كه در كربلا نیست، قضیه‌ای بوده که 1400 سال پیش اتفاق افتاده، در كربلا زدند و اهل‌بیت پیغمبر را تكّه‌تكّه كردند و همه را ازبین بردند، امام حسین روحش تمام عالم وجود را گرفته، چرا ما به‌دنبال این هستیم كه مراقبه‌مان را در آنجا زیاد كنیم؟! این دوگانگی می‌شود! اینجا خیلی توجه نمی‌کنیم ولی همین‌كه سوار اتوبوس می‌شویم و می‌خواهیم به كربلا برویم، اخم‌ها را در هم می‌كنیم که نه با كسی حرف بزنیم و نه با كسی صحبت بكنیم، یک تسبیح دستمان می‌گیریم و دائماً شروع به ذکر گفتن می‌كنیم! نه بابا! این حرف‌ها نیست، این كارها را ندارد، همه‌اش یكی است، اینجا كه نشستی باید فرض كنی که سیدالشهدا در كنارت هست، از اینجا كه بیرون می‌روی باید فرض كنی که سیدالشهدا در كنارت هست.

لزوم حفظ حال روحی و معنوی پس از اتمام مجالس ذکر

رفقا به من تذكر دادند که من این مطلب را خدمت رفقا متذكر بشوم، نگذارید آن حال روحی و معنوی و مطالبی را كه در این‌گونه مجالس‌ پیدا می‌كنید، به‌واسطۀ خارج شدن از منزل و شوخی كردن‌های در وسیلۀ نقلیه و با هم بودن، ازدست بدهید، نمی‌خواهم بگویم همین‌طوری مثل مربای آلو باشید، نه، ولی شوخی كردن و سربه‌سر گذاشتن و همین‌كه از اینجا بیرون آمدید دیگر بنزین و گازوئیل و از این چیزها مطرح كردن و مسائل خارجی و اجتماعی و... را گفتن، اینها حالتان را ازبین می‌برد، اگر می‌خواهید امتحان كنید، بسم‌الله! إن‌شاءالله امتحان نكنید، نه، امتحان نكنید چون مطلب مسلّم است، آدم مطلب مشكوك را امتحان می‌كند ولی مطلب مسلّم نیاز به امتحان کردن ندارد.

بارها مرحوم آقا می‌فرمودند: «در جلساتی كه آن جلسات، جلسات ذكر است، پس از جلسه، حال خود را حفظ كنید، صحبت نكنید، شوخی نكنید، وقتی كه در آن شب وارد منزل می‌شوید، با اهل منزل كمتر صحبت كنید، بگذارید آن حال در شما باقی بماند»، نه‌اینكه وارد بشوید و یك‌دفعه ـ خب حالا شما‌‌ها كه این‌طور نیستید ـ پیچ رادیو را باز كنید که آنجا زلزله آمد، آنجا باد آمد، آنجا طوفان آمد، آنجا به سرشان آمد، آنجا از زیرشان رفت! این مسائل، مسائلی است كه حال و هوای انسان را به‌طوركلی تغییر می‌دهد، آن‌وقت انگار كه انسان جلسه نرفته و بعد این حركت‌ها و رفتن و آمدن‌ها، عادت می‌شود. و من خودم در زمان مرحوم آقا شاهد بودم كه ایشان عصبانی می‌شدند و ناراحت می‌شدند وقتی كه می‌دیدند بین نماز مغرب و عشاء رفقا دارند در آن صف‌های پشت سر، با هم حرف می‌زنند! یک دفعه سرشان را برگردانند و فرمودند: «چند مرتبه ما باید بگوییم كه آرام باشید؟! این ضرر را خودتان می‌كنید!»

وقتی كه رفقا از اینجا می‌روند، باید به مطالبی كه در اینجا مطرح شده، فكر كنند، این مسائلی كه در اینجا مطرح می‌شود مسائلی است كه از بزرگان شنیده شده است و فقط ما یك جنبۀ وساطت داریم، ما یك واسطه هستیم، همین، إن‌شاءالله از خودمان اضافه نكنیم، خیلی هنر كنیم از خودمان اضافه نكنیم و همان مطالبی را كه شنیدیم همان را به گوش‌های واعیه، اُذُنٌ واعیه، و به قلوب مستعده و قابله و افرادی كه اینها را به‌كار می‌بندند، برسانیم، نه‌اینكه صرفاً ‌شركت كنند و یك اسم و عنوانی را بر خودشان قرار بدهند، نه! می‌آیند كه مطلب را بگیرند و ببرند و در این هفته و دو هفته‌ای كه هست، به‌كار ببندند، می‌آییم اینجا برای رفقا و دوستان این مطالب را عرض می‌كنیم. بنابراین اگر می‌خواهیم كه این مطالب در سینه بماند و اثر خودش را بگذارد، باید بعد از این هم مراقب باشیم و نسبت به این قضیه متوجه باشیم.

حضرت صدیقۀ كبری سلام‌الله‌علیها می‌فرمایند: «كسی كه نیّت خودش را خالص كند» در هر مسئله‌ای، در هر قضیه‌ای، بگوید: خدایا این رفیقی را كه الآن برای من قرار دادی، اگر به صلاح است، خودت این را استمرار ببخش، اگر به صلاح نیست خودت این را بردار، این وضعیتی كه برای زندگی من پیش آوردی، این وضعیتی كه برای شغل من پیش آوردی، این وضعیتی که برای ارتباط من با افراد پیش آوردی، اگر به صلاح من است، [استمرار ببخش.] مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند: « انسان باید همیشه این حالتِ به صلاح بودن را، داشته باشد.» نه‌اینكه فقط به زیارت امام رضا علیه‌السّلام که می‌رویم، آنجا خلاصه مواظب باشیم و مراقب باشیم، خب امام رضا است دیگر، نمی‌شود کاری كرد! اینجا امام رضا است و حضرت چهارچشمی مواظبمان است، دست از پا خطا كنیم، خلاصه با غضب و سخط آن حضرت مواجه می‌شویم! یا فرض كنید كه به زیارت عتبات می‌رویم یا فرض كنید كه به زیارت بیت‌الله و اعتاب مقدسه و... می‌رویم، تصور کنیم که حالمان [فقط بایستی که در آنجا تغییر کند، نه، این تصور صحیح نیست.]

عدم فرق بین نماز مستحب و نماز واجب در کلام اولیای الهی

الآن یادم آمد، یك روز از مرحوم آقا پرسیدم ـ سنم در آن موقع حدود هجده نوزده سال بود ـ گفتم كه آقاجان بین نماز واجب و بین نماز مستحب، چه فرقی است؟ انسان در نماز واجب باید چه حالتی داشته باشد؟ ایشان فرمودند: «بین نماز واجب و مستحب فرقی نیست، هر دو به‌سمت خدا روی آوردن است.» ببینید این را یك عارف می‌گویند. هیچ فرقی بین نماز واجب و نماز مستحب نیست، الاّ اینكه نماز واجب، الزامی است و شرایط خاص خودش را دارد، فرض كنید این كه باید رو به قبله باشد، در آن شرایط و... باشد، در نماز مستحب هم همین است ولی در بعضی موارد، تسا‌هلاتی را در نماز مستحب قائل شده‌اند، ولی از نقطه‌نظر حضورذهن و توجه، مبادا یک وقت خیال كنیم كه نماز مستحب كمتر است! حالا فرض كنید در نماز واجب، چشم‌ها را ببندیم هم‌چنین كه می‌خواهد این حدقه در مغزمان برود و از آن طرف دربیاید و الفاظ را به قسمی ادا می‌كنیم که جبرائیل كه می‌خواهد بنویسد یک وقت اشتباه در پرونده ننویسد و به یک لفظ دیگر بنویسد! مواظب هستیم که از داخل حلقمان این لفظ كاملاً خوب دربیاید، اینها را كاملاً رعایت كنیم، چشممان را ببندیم و چه کار کنیم، ولی در نماز نافله كه می‌شود این طرف را نگاه كنیم، آن طرف را نگاه كنیم، مثلاً‌ به آن نفر هم با دست می‌گوییم فلان کار را بکن. این غلط است، هر دو نماز یكی است، از دیدگاه عارف، هیچ فرقی بین نماز واجب و نماز مستحب نیست، هر دو توجه به خدا است، منتها آن واجب و الزامی است، خب این غیر الزامی است، آن فرض است و دیگری نفل است، آن وجوب است و دیگری مستحب است، فقط فرق در همین است، فرق فقط در الزام است، ولی اصل مسئله یكی است.

لذا حالاتی را كه ما در بزرگان هنگام نماز واجب و هنگام نماز مستحب می‌دیدیم، یكی بود، هیچ فرقی نداشت، هر دو یكی بود، هیچ فرقی بین مستحبشان و بین واجبشان نبود، هیچ تفاوتی نداشت.

لزوم احساس حضور در تمامی اوقات شبانه‌روز

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند: «در طول شبانه روز همیشه این حالت حضور باید احساس شود نه فقط وقتی كه به زیارت امام رضا علیه‌السّلام می‌رویم.» اگر بخواهید در آنجا رعایت بكنید، یعنی چه؟ یعنی ما امام رضا را فقط در مشهد قرار دادیم و در آنجا حبسش كردیم و درون صندوقی گذاشتیم و حالا آمدیم داریم این امام رضا را زیارت می‌كنیم! این چیست؟ این شرك است!‌ امام رضا در مشهد نیست، امام رضا در كل عالم وجود است، امام رضا در همین‌جا هست، همین الآن كه من دارم صحبت می‌كنم، امام رضا در اینجا هست! آیا نیست؟ وقتی که اسم حضرت می‌آید، آیا حال همه تغییر نمی‌كند؟ این تغییر حال، یعنی امام رضا حضور دارد، در تمام عوالم وجود دارد، در تمام عرصات حضور دارد، در دنیا حضور دارد، چشم ما نمی‌بیند، در مرگ حضور دارد، در قیامت حضور دارد، در بهشت حضور دارد، در همۀ اینها حضور دارد، منتها خب از باب اظهار محبت و اظهار ارادت و اظهار عبودیت نسبت به ولیّ‌نعمت‌های خودمان، خب باید به زیارت امام رضا هم برویم، باید برویم و تأكید هم شده است و از ناحیۀ پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم هم تأكید شده است، آن روایت معروف هست که: «كسی كه به زیارت پارۀ تن من علیّ بن موسی ‌الرضا علیهماالسّلام به طوس برود، و او را زیارت کند، خداود ثواب یك حج و یک عمره می‌دهد» و آن شخص تعجب كرد و گفت: آیا ثواب یک حج؟! حضرت فرمودند: «دو حج» بعد فرمودند: «خدا ثواب هزار حج و هزار عمرۀ مقبوله می‌دهد»!¹

‌اینها گزاف نیست، همۀ اینها واقعیت دارد، برحسب مراتب معرفتی كه افراد دارند، به همان مقدار، امام رضا علیه‌السّلام به آنها نصیب می‌دهد، به همان میزان. ولی امام رضا همه‌جا هست. همان حالتی كه در مشهد هنگام زیارت هست، همان حالت در وقتی كه اسم آن حضرت می‌آید، باید وجود داشته باشد، همان حالت تواضع و همان حالت كرنش و همان حالت اتصال. مشهد كه می‌رویم مگر حالت اتصال احساس نمی‌كنیم؟ خدای‌ناكرده آن حالت اتصال، اتصال ظاهر نباشد، چشممان به گنبد که بیفتد بگوییم خب حالا ارتباطی هست، نه، در اینجا هم باید همین‌طور باشد. ولایت كه مكان برنمی‌دارد، ولایت كه زمان برنمی‌دارد، ولایت كه نقطۀ خاصی برنمی‌دارد، این همان كلامی است كه اولیاء الهی فرمودند كه «انسان در همۀ احوال باید حضور را احساس كند.»

كلام و فرمایش صدیقۀ كبری هم همین است، همین است، این عبارتٌ اُخری همین است «مَن أصعَدَ إلی اللهِ خالِصَ عِبادَتِه أهبَطَ اللهُ عَزّوجَلَّ إلَیه أفضَلَ مَصلَحَتِه» آن مصلحتی كه برای او هست، خدا برای او تقدیر می‌كند، می‌آورد و نمی‌داند از كجا آمد، حتی مرض برای او پیدا می‌شود، مصلحتش است كه مریض بشود، حتی ممكن است پایش بشكند، این مصلحت است كه الآن پایش بشكند نه‌اینكه سالم باشد.

تجلیل از شخصیت مرحوم آیةالله گلپایگانی

خدا رحمت كند مرحوم آیةالله گلپایگانی را، ایشان آدم خیلی خوبی بود، آدم خیلی خوب و باصفایی بود، در یك سفر زیارتی كه ایشان به عتبه‌بوسی علیّ بن موسی الرضا علیهماالسّلام مشرف شده بودند، به اتفاق مرحوم آقا یک روز عصر برای دیدن ایشان رفتیم، چند نفر از آقایان هم آمده بودند...

ایشان بعضی از مطالب خاص خودشان را به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌گفتند و به كس دیگری نمی‌گفتند، این را من از ایشان مشاهده كردم. در یك ملاقات خصوصی كه بین من و ایشان بود، ایشان که خدا رحمتشان كند، به من گفتند كه: «به حضرت والد (با این عبارت) سلام ما را برسانید و به ایشان عرض كنید:

این مطلب آیة‌الله گلپایگانی بود. وقتی که به مشهد رفتیم و به مرحوم آقا گفتیم، ایشان خندیدند و خیلی اظهار ترحم كردند!

پیش آمدن جریانات برطبق مصلحت شخص، در صورت وجود خلوص نیت

در آن مجلس كه ما رفتیم، مرحوم آقای گلپایگانی دو سه‌تا قضیه گفتند، یكی از آنها این بود که گفتند:

من در یك قضیه‌ای، در یک جریانی، در تحت فشار بودم (البته مطلب را هم بیشتر باز نكردند، فقط در همین حد گفتند) و خودم مایل برای اقدام و دخالت در آن قضیه نبودم ولكن خب همین‌طور متفكر و متأمل بودم كه این مطلب و این بار چه موقع از روی دوش من برداشته می‌شود و چه موقع این فشار كاسته و كم و مرتفع می‌شود؟! تااینكه من آمدم و خواستم از یك اطاق به اطاق دیگر بروم، آن‌وقت این پای من از پله سُر خورد و زمین خوردم و پایم شكست! (ظاهراً به ساق پایشان اشاره كردند) و ما همین‌طور در منزل افتادیم، هفته‌ها در منزل افتادیم و در ذهن هم متحیر بودم كه این قضیه چه مصلحتی داشته و برای چه این مطلب پیدا شده است؟! تااینكه قرآن را برداشتم و با قرآن تفأل زدم، این آیه آمد: ﴿أَمَّا ٱلسَّفِينَةُ فَكَانَتۡ لِمَسَٰكِينَ يَعۡمَلُونَ فِي ٱلۡبَحۡرِ فَأَرَدتُّ أَنۡ أَعِيبَهَا﴾¹

در قضیۀ حضرت خضر كه با حضرت موسی علی نبینا و آله و علیهما السلام سوار كشتی می‌شوند، خضر شروع به كوبیدن كرد و قسمتی از آن كشتی را درب و داغون كرد و حضرت موسی صدایش درآمد كه ای بابا چه‌كار داری می‌كنی؟! فرمود: حالا فعلاً كارت نباشد، بعداً همه را یك‌جا با شما تسویه می‌كنیم! آن آخر سر كه باید از هم جدا شویم، حالا بعد به تو می‌گویم. بعد در آنجا حضرت خضر فرمود: این سفینه برای مساكین است و در اینجا حاكم جائر و ظالمی هست كه غصباً این اموال را از مردم می‌گیرد و من خواستم این را معیوب كنم تااینكه این بلا را از آنها بگردانم.

بعد ایشان می‌گفتند:

به من الهام شد که این شكستگی پا كه من پیدا كردم، به‌خاطر این است كه این بلیّه از سر من برداشته بشود.

البته ایشان نگفتند كه مسئله چه بوده، همین‌طور به اجمال مطلب را گذراندند.

خیلی از اوقات یك‌هم‌چنین مطالبی هم برای انسان پیدا می‌شود و انسان ظاهر امر را تألم و ناراحتی خیال می‌كند، درحالتی‌كه مطلب به این كیفیت نیست و مسئله به‌نحو دیگری است.

این مطلب مطلبی است كه انسان باید روی آن خیلی دقت كند كه چطور وقتی كه وجود و قلب خودش را می‌خواهد در آن مسیر و صراطی قرار بدهد كه رضای الهی باشد، در آن موقعیت، قلب او قلب محكم می‌شود. محكم یعنی قلبی كه دارای استحكام است، در آن موقعیت خودش، ثابت است، لغزش ندارد، محكم مانند یك سنگ كه روی زمین استقرار پیدا می‌كند، در همان‌جا هم می‌ایستد. اگر رفیقش آمد چیزی به او گفت، تكان نمی‌خورد، وقتی که شما یك سنگ چند تنی را بگذارید، چه کسی می‌تواند آن را تكان دهد؟! كدام بادی می‌تواند این سنگ را جابه‌جا کند و تکان بدهد؟!

بعضی از این سنگ‌ها خیلی دارای وزن است، سنگ‌هایی كه می‌آوردند و در این عمارت‌ها و كا‌خ‌ها قرار می‌دادند، من یك وقت در جایی بودم، روی بعضی از اینها نوشته شده بود ششصد تن! یك سنگ ششصد تن وزنش بوده و در یك مكعبی بود و...، خب حالا فرض كنیم چنین سنگی را در اینجا قرار بدهند، آیا كسی می‌تواند حركتش بدهد؟! آیا می‌شود یک نفر بیاید درِ گوش این سنگ چیزی بگوید و این سنگ دو متر آن طرف‌تر برود؟! نه! اگر در جریانی قرار بگیرد و جامعه بخواهد بر یك طرف برود، آیا این می‌تواند تكان بخورد؟! نه! چرا؟ چون قلبش محكم است، حرف به یك نحو زده می‌شود اما قلب او به‌سمت دیگر می‌رود، سر جایش می‌ایستد، شایعات می‌آید، این‌طور می‌خواهد بشود، او محكم ایستاده! هر چه می‌خواهد بیاید، ده برابرش هم بیاید، فایده ندارد، چه می‌شود؟! قلبش محکم است. چون خودش را به خدا سپرده، وقتی خودش را به خدا بسپارد، خدا هم در قلب او قرار می‌دهد.

برخورد اولیای الهی با افراد، بسته به تفریغ قلب آنها در مواجهۀ با اولیای الهی

مرحوم آقا می‌فرمودند:

بعضی از افرادی كه با ما برخورد داشتند ـ در همان زمان سابق، در همان دولت و نظام سابق ـ بعضی از اینها افرادی بودند كه ما را در موقعیت خاص خودشان ارزیابی می‌كردند، قلبشان را برای ما تفریغ نكرده بودند، ما هم به همان مقدار با آنها راه می‌آمدیم، به همان مقدار، بعد كه جریاناتی اتفاق افتاد و قلب آنها در تمایل به آنها متمایل شد، دیگر دیدیم فایده‌ای ندارد.

خب نتیجه چه می‌شود؟ نتیجه همان می‌شود كه همۀ ما متوجه شدیم.

این مسئله، مسئلۀ اساسی است كه چطور انسان باید این مطلب را در وجود خودش پیاده كند.

امروز قصد داشتم كه راجع به مسئلۀ محكم و متشابه صحبت كنم همان‌طوری‌كه به رفقا وعده داده بودیم، ولیكن طبعاً‌ مطالب دیگری كه پیش آمد، ما را ‌قدری با آنچه مدّنظر داشتیم فاصله انداخت، إن‌شاءالله این تتمۀ بحث طبق وعده‌های گذشته، همه برای مجلس بعد بماند.

امیدواریم كه خداوند متعال همۀ ما را در راه عبودیت خودش ثابت بدارد؛ و نیّات ما را برای رسیدن به مقام قرب خودش خالص بگرداند؛ و سایۀ مبارك حضرت ولی عصر ارواحنا لتراب مقدمه الفداء را بر سر همۀ ما مستدام بدارد؛ در دنیا از زیارت و در آخرت از شفاعتش، ما را محروم نفرماید.

اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد