پدیدآورآیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
گروهابو حمزه ثمالی
مجموعهسال 1436
تاریخ 1436/09/18
توضیحات
شرح فقره وَ مَا أَنَا یَا رَبِّ وَ مَا خَطَرِی هَبْنِی بِفَضْلِکَ وَ تَصَدَّقْ عَلَیَّ بِعَفْوِکَ أَیْ رَبِّ جَلِّلْنِی بِسَتْرِکَ وَ اعْفُ عَنْ تَوْبِیخِی بِکَرَمِ وَجْهِکَ فَلَوِ اطَّلَعَ الْیَوْمَ عَلَی ذَنْبِی غَیْرُکَ مَا فَعَلْتُهُ وَ لَوْ خِفْتُ تَعْجِیلَ الْعُقُوبَةِ لاجْتَنَبْتُهُ لا لِأَنَّکَ أَهْوَنُ النَّاظِرِینَ وَ أَخَفُّ الْمُطَّلِعِینَ بَلْ لِأَنَّکَ یَا رَبِّ خَیْرُ السَّاتِرِینَ وَ أَحْکَمُ الْحَاکِمِینَ وَ أَکْرَمُ الْأَکْرَمِینَ
هو العلیم
دعای ائمه چرا فقط برای آموزش دیگران نیست؟
حقیقت بندگی و شکر بر توفیق کار نیک
شرح دعای ابوحمزه ثمالی - رمضان المبارک ۱۴۳۶ - مجلس دهم
بیانات
آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی
قدساللهسرّه
أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم
و صلَّى اللَه عَلَى سیدنا و نبینا أبىالقاسم مُحَمّدٍ
و على آله الطَّیبین الطّاهرین و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعین
وَ ما أنا یا رَبِّ وَ ما خَطَرِى هَبنِى بِفَضلِک وَ تَصَدَّق عَلَىَّ بِعَفوِک أى رَبِّ جَلِّلنِى بِسَترِک وَ اعفُ عَن تَوبیخِى بِکرَمِ وَجهِک؛
خدايا به فضل خودت بر من ببخش و به عفو خودت بر من تصدّق نما، اى پروردگار من به پوشش خودت مرا بپوشان و به كرامت وجه خودت مرا مورد عفو خود قرار بده و از توبيخ من درگذر.
عرض شد كه اين فقرات همه در يك سلك و درصدد بيان و افادۀ يك واقعيت است؛ واقعيتى كه از يك طرف به ما و از طرف ديگر به خدا ارتباط دارد. اين واقعيت شوخى و تصورى و اعتبارى نيست، يك واقعيت است. ما بايد بپذيريم كه ائمه علیهمالسّلام واقعيات را براى ما بيان مىكنند، اين را بايد بپذيريم. بايد بپذيريم كه اين در وهلۀ اول مربوط به خودشان است، بدون هيچ خجالت و بدون هيچگونه احساس تجرّى و جسارت و بدون هيچگونه مسامحه و اعتبارى و مجاز پنداشتن اين عبارات و مفاهيم.
نظر اشتباه خیلی از افراد راجع به ادعیۀ وارده از ائمه علیهمالسّلام
خيلىها مىگويند كه ائمه علیهمالسّلام اينها را براى ما گفتهاند و براى خودشان نگفتهاند! مگر میشود امام سجاد علیهالسّلام بگويد: «خدايا از توبيخ من درگذر!» مگر امام سجاد چه كاری كرده است كه از خدا بخواهد درگذرد؟! مطالبۀ كار نكرده را بكند؟! كارى نكرده كه بگويد: «خدايا از توبيخ من درگذر.» اين چه بوده است؟ پاسخ خيلى راحت و آسانش اين است كه وقتىكه امام علیهالسّلام اين مطالب را براى مردم بگويد پس چرا در تاريكى و خلوت و اتاق خودش با خدا مناجات مىكند؟! در مسجد مدينه بالاى منبر بيايد، همانطورىكه ما اين كارها را مىكنيم، حرفى را كه مىخواهيم به مردم بزنيم بالاى منبرى، پشت ميكروفونى، در روزنامه یا مجلهاى مىزنیم. ولى آدم اگر يك رفيقش را به منزل خودش دعوت كند و بگويد که بيا و بعد درِ گوشى به او يك چيزى بگويد، اين اعلان به مردم است؟! اين ديگر اعلان نيست، يك حرف خصوصى است. انسان در منزلش در يك جا به يك رفيقش مىگويد، به شخصى مىگويد. اعلان آن وقتى است كه شخص مطلب را اظهار كند، مثل اينكه شخصى مجتهد است، براى خودش مجتهد است اينطرف و آنطرف اعلان نمىكند که آقايان! ايها الناس بياييد از من تقليد كنيد! من مجتهدم، بياييد بار مرا زياد كنيد، اين بار و تكليفى كه خودم نسبت به اعمال خودم انجام مىدهم كم است، بار شماها را هم به دوش مىگيرم! بنده اينقدر شانههاى قوى دارم كه اگر كوه بر يك طرف ما بيايد و آن كوه بر آنطرف ما بیاید، ما راه خود را مىرويم! خُب والله نمىدانم! شايد اينطور باشد! من چنين چيزى را نمىتوانم تصور كنم كه يك نفر به مردم اینطور بگويد.
مثالی دربارۀ اعلان اجتهاد بعضی از مجتهدین برای تقلید مردم از ایشان
فرض كنيد كه فردا شما راه مىافتيد از اين كوچه به خيابان میرويد، مىبينيد يك پيرمردى دارد مىرود و يك زنبيل دستش هست، مقدارى ميوه گرفته است و مىگويید که آقا اين بارت را به من بده تا بنده روى دوشم بگذارم و با خودم ببرم. کمی جلوتر مىروى، مىبينيد يك زنى بندۀ خدا بچه دستش هست و با يك دست ديگرش هم يك بار گرفته است، مىگوييد که اين را هم به من بده، من مىتوانم بار بكشم، قدرت دارم، دستهايم قوى است، شانههايم ماشاءالله قوى است و مىتوانم بار بردارم. کمی جلوتر مىرود تا سر خيابان كه مىرسد، باید سيصد كيلو روى اين شانه و آن شانه و اين دست و آن دست و روى سرش و بالاى عمامه بگذارد و برود ديگر، چون خيال نمىكنم دیگر در دست جا بگيرد! آيا كسى همچنين كارى مىكند؟! كسى يك همچنين كارى میکند كه بار مردم را بگيرد و بگوید که آقا شما زحمتتان مىشود، اى خانمى كه داريد مىرويد كه بچه دستت هست، آن بارت را بده من مىآورم، کمی جلوتر مىرود بار آن پيرمرد را مىگيرد، بار اين و بار آن را و زنبيل اين و كيف آن و ساك و بار افراد را بگيرد و بگويد که آقا بگذاريد، تو بگذار، يكى هم تو، يكى هم تو، بگذاريد تا بالا برود! سر دو كيلو سه كيلو حتى يك كيلو بار مردم، ما قدرت برداشتن نداريم ولى مىتوانيم به ذمه بگيريم كه ايها الناس اين عملى را كه شما انجام مىدهيد، مسئوليت اين عمل را بنده بر گُرده مىگيرم و روى دوشهاى خودم قرار مىدهم و در روز قيامت حساب پس مىدهم؛ يعنى اگر شما در روز قيامت گفتى که خدايا من اين عمل را بهواسطۀ فتواى اين شخص انجام دادم و الآن نگاه مىكنم و مىبينم كه بهواسطۀ انجام اين از بسيارى از سعادتها محروم شدهام و به آن مرتبه از تكامل و استعداد و فعليتى كه بايد برسم نرسيدهام، من براى يك همچنين قضيهای چه پاسخى دارم؟!
اين معناى بار برداشتن است و خيلى از اين مسائل، فقط مسائل شك در طهارات سهگانه و ـ حالا اسم نمىبرم ـ احكام عادى نيست. مسائلى است كه پاى جان در ميان است، مسائلى كه پاى هلاكت در ميان است، مسائلى كه پاى ازدست رفتن استعدادهاى روحى و آمادگىها در ميان است، اگر قرار باشد كه نسبت به همۀ اينها من به آن مرتبه از يقين و آن مرتبه از انكشاف و مرتبه از ظهور واقع چنانچه در فرمايش امام عليهالسّلام هست: «فقيه بايد از ملأ اعلى بر قلب او بتابد و بهواسطۀ اتصال با ملأ اعلى مسائل و حقايق براى او منكشف بشود!»1 نرسیده باشم وقتى كه به اين كيفيت نيست من با چه جرئتی مىتوانم بگويم که بر ذمه مىگيرم و برعهده مىگيرم و ملتزم مىشوم كه در روز قيامت بتوانم پاسخ شما را درقبال سؤالهايى كه از من مىكنید بدهم؟! چه كسى مىتواند يك همچنين التزامى بكند؟! من كه نمىتوانم، صاف و خيلى صريح و رُك مىگويم که بىبُروبَرگرد بنده نمىتوانم.
عدم قبول مرجعیت بعد از وفات مرحوم شیخ انصاری توسط بزرگان حاضر در درس ایشان
وقتى بعد از وفات مرحوم شيخ [انصارى]، بزرگان از درس ايشان آمدند و اجتماع كردند كه بعد از ايشان چه شخصى را قرار بدهند؛ عدهاى بودند در آنها حدود هفت هشت نفر بودند كه از جملۀ آنها مرحوم ميرزا [محمدحسن] شيرازى بود، مرحوم حاج ميرزا حسين خليلى بود، مرحوم حاج ميرزا حبيبالله رشتى بود و مرحوم آقا ميرزا حسن نجمآبادی بود ـ در آنموقع مرجع بزرگ طهران بود ـ اينها شاگردان خيلى قرص و محكم مرحوم شيخ بودند و وقتى باهم صحبت مىكردند هيچكسی به عهده نمىگرفت كه اين [مرجعيت را] قبول كند. واقعاً اينها چه كسانى بودند؟! كسانى بودند كه از نقطهنظر علمى نمىتوان براى آنها عديلى در اين زمانه پيدا كرد. با يك همچنين تضلّع علمى و با يك همچنين استعداد و آمادگى براى حكم و فتوا اينها زير بار نمىرفتند؛ تقوا داشتند، مىترسيدند، مىلرزيدند و خوف و هراس داشتند.
دخالت استعداد خود افراد در قضایا
دو نفر پيش من مىآيند ـ اصلاً مسئله مربوط به شرع نیست ـ و همينقدر كه مىبينم اين دو نفر به من اعتماد دارند و اگر من يك حرفى بزنم گوش مىدهند، تن من مىلرزد بخواهم راجع به آنها يك مطلبى را بگويم! مىگويم که اين الآن روى اعتماد به من مىرود و انجام مىدهد. من در چه مقامى هستم؟! آیا من مىتوانم يك همچنين حرفى بزنم؟! آیا من مىتوانم يك همچنين چيزى را بگويم؟! آنوقت با چه جرئتی بگويم كه ايها الناس همه بايد اين كار را بكنيد! همه بايد آن كار را بكنيد! روى چه حسابى؟! آيا در اين قضيه استعداد خود افراد و مكلفين دخالت ندارد؟!
خاطرهای از دیدار مرحوم آقای بهجت با علامه طهرانی
مثل اينكه من اين مطلب را آوردهام؛1 اين قضيۀ مرحوم آقاى بهجت که خدا رحمتشان كند. يك وقت ايشان به مشهد مشرف شدند و سالهاى آخر حيات مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ بود و من قم بودم، تابستان بود که ايشان مشهد مشرف شدند. به ما گفتند كه عصرى آقاى بهجت با يكى دوتاى ديگر از آقايان قم ـ حالا اسم نمىبرم ـ به اينجا میآیند، الآن آنها در قيد حيات هستند. گفتند که شما برو در حياط فرش بينداز و آب بپاش و حياط را آماده بكن و همانجا فرش بينداز. تابستان بود و هوا گرم بود كه در حياط بنشينند، ما رفتيم حياط را شستيم و آب ريختيم و [زير] درخت را آماده كرديم و بعد فرشها و اينها را گذاشتيم و ديگر تقريباً براى يك ساعت و يك ساعت نيم به غروب تشريف آوردند. آنجا نشسته بوديم و صحبت از مسائل مختلف بود؛ مرحوم آقاى بهجت خيلى زیاد به مرحوم والد ما ابراز محبت و ابراز لطف مىكردند. حركات و سكنات و كيفيت رفتارشان همه نشاندهندۀ يك ديد خاص بود، يك ديد خاصى به اين قضيه داشتند.
بعد از يك مدتى كه گذشت يك وقت مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ يك مسئلهاى مطرح كردند و گفتند که آقا يك مدتى است اين قضيه هست. يعنى مرحوم آقا مىخواستند يك مطلبى را بگويند. آنوقت ببينيد ايشان چقدر مؤدب بودند! آن زمان، زمانى بود كه هنوز مسئلۀ مرجعيت مرحوم آقاى بهجت پيش نيامده بود، يك همچنين چيزى نبود ولی زمزمۀ چنين چيزهايى بود اما بهطور رسمى و بهطور علنى ايشان هنوز توضیحالمسائل نداده بودند. تازه توضیحالمسائل ايشان چه بود؟! يك وقت با مرحوم آقا به ديدن يكى از آقايان رفته بوديم و صحبت از توضیحالمسائل آقاى بهجت شد و ايشان گفتند که بله ايشان در رسالهشان نوشتهاند: العبد محمد تقى بهجت، العبد! بعد ايشان يعنى همان آقا رو كردند به مرحوم آقا گفتند که پس رسالۀ آقاى بهجتى! رسالۀ آقاى بهجتى! يعنى اين ديگر از القاب [است که] برو بالا! العالم فى العالم آيةالله فى الدنيا و الآخرة و بعدها الى ما [شاءالله]! تا وقتى كه خدا خدايى مىكند و از قبل هم بوده است! از اين آيةالله عظمى و نمىدانم اعظم و عظمىٰ و اكبر و كبرىٰ و از اين قبیل چيزها، اينها در رسالۀ ايشان نبوده است! فقط نوشته بودند العبد محمد تقى بهجت. همين كافى است، همين نشان مىدهد ديگر! ببينيد چرا مردم ايشان را مىخواستند؟! چرا؟! چرا در تشييع ايشان اين جمعيت شركت كرد؟! چرا؟! مردم نگاه مىكنند و میبینند که رساله را اينطور نوشتهاند. اينطور نيست! مىفهمند و متوجه مىشوند، فرق را مىفهمند.
هنوز مسئلۀ مرجعيت ايشان پيش نيامده بود. مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ يك چيزى سؤال كردند که من يك قضيهاى مدتى در ذهنم هست، مىخواستم حالا حضرتعالى هم ببينيد كه نظر شما راجع به اين مطلب چيست؟ گفتند که اگر شخصى سى سال اشتباه غسل كرده باشد ـ سى سال، عجب آدم بىخيالى بوده، بىخيال همه چيز! ـ مثلاً اول سمت چپ را شسته، بعد سر را شسته، بعد سراغ اين آمده، يكىاش يادش رفته، يكىاش اصلاً نكرده و يكىاش نيّت كرده است و خلاصه سى سال به همين كيفيت اشتباه غسل كرده است و حالا بعد از سى سال متنبّه مىشود، تكليفش چيست؟! اين قضيه چه مىشود؟! مثلاً اول سمت چپ را شسته و گفته كه حالا شستن شستن است ديگر، چه کسی مىگويد که خدا گفته راست را اول بشویى؟! ما اول چپ را مىشوييم ببينيم حالا خيس مىشود يا نمىشود!
يك شخصی به مكه رفته بود، آمده بود از من سؤال مىكرد که آقا من اصلاً امروز از طرف چپ طواف كردم! گفتم ببينم چه مىشود؟! مىتوانم يا نمىتوانم؟! چه اشكال دارد؟! مگر حتماً از طرف راست بايد بهسمت [چپ طواف کرد]؟! نه ما از اين طرف رفتيم، بهجاى اينكه [از آنطرف] باشد! خُب چرخيدن چرخيدن است ديگر، خدا گفته دور اين بچرخيم اينطرف و آنطرف ندارد! کمی خنديديم و يك تفنّنى هم برايمان شد، ديديم خدا از اين آدمهاى باحال هم دارد كه اينها بىخيال همه چيز هستند و میگویند که ما مىخواهيم از اينطرف بچرخيم، حالا هرچه بود، بود. گفتم که نه جان من! اينطور كن، اينطور كن، بچۀ خوبى باش، آنکه خدا میگوید همان را گوش بده تا بعد فايدۀ بيشتر ببرى. قبول كرد، حالا قبول كرد كه ديگر از فردا درست طواف کند. حالا همۀ عمرهاش را از آنطرف چرخيده است، حالا بيا درست كن، بعد هم از احرام درآمده و بعد هم چيزهاى ديگر و خلاصه ديگر خيلى مسائلش كِش داشته است! گفتم که نه حالا برو، حالا درست مىشود، مسئلهاى پيش نمىآيد خاطرت جمع، نترس خدا مىگذرد!
بعد ايشان گفتند که حالا كه سى سال به اين كيفيت غسلهاى اشتباه كرده است تكليف نمازهايش چه مىشود؟! ايشان گفتند که اشكال ندارد، نمازهايش اشكال ندارد ـ خدا رحمتشان كند ـ بهخاطر اينكه در غسل لازم نيست توالى داشته باشد حالا تأخير هم اشكال ندارد مثل وضو نيست، مىشود حالا انسان سرش را بشويد بعد سمت راست را بشويد، بعد يك مدت ديگر سمت چپ را بشويد.
خلاصه وقتى كه مىخواهد مونتاژ كند آن سر و سمت راست و سمت چپ باهم مونتاژ مىشود، حالا سر را مثلاً هفته پيش شسته، حالا بسته به اينكه ايشان مثلاً چقدر نياز به غسل داشته، آيا كم بوده یا زياد بوده است؟! حالا ممكن است يكدفعه سر را ماه قبل شسته و آن يكى هم يك ماه ديگر، اينطرف راستش را بهحساب شسته، اين را به آن بچسباند بعد طرف چپ، بعد از دو سه ماه يك غسل از آن درمىآيد. لذا نمازهايى كه در اين مدت خوانده، همه درست است. بالأخره اين غسل درست است! لابد ايشان شرط متأخر را در اينجا مجزى مىدانستند! حالا البته ما كارى نداريم به اينكه اين مسئله چيست، اين غلط است، اينكه اصلاً يك همچنين چيزى معنا ندارد، صحيح نيست. اما صحبت در اين است. مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ يك تأملى كردند و گفتند که حالا يعنى به اين كيفيت مىشود بگوييم كه حالا اينطور است و اگر قرار باشد كه درست نشود مثلاً فرض بكنيد كه اينطور را نتوانيم به اين كيفيت بپذيريم، چه حكمى بايد بر اين مسئله بكنيم؟ ايشان گفتند که حالا با اين كيفيت نيازى به حكم ديگر نداريم. وقتى اين بشود درست مىشود.
من آنجا ـ جوجۀ نخود وسط آش ـ خواستم شروع كنم به بحث طلبگى و اين چيزها كه اصلاً اين چه فتوايى است. اينكه اصلاً اصل و توالى كه برايش مترتب است اين حرفها اصلاً درست نيست و صحيح نيست. اولاً در تأخيرى كه در غسل [ملاك] است تأخير عرفى است نهاينكه شخصى فرض كنيد يك ماه پيش مثلاً سرش را شسته حالا غسلى كه مىكند يك ماه ديگر، آن غسل يك نيمه اضافه شود. تأخير، تأخير چند ساعته مثلاً يكى دو ساعته است اما نهاينكه تأخير يك تأخيرى باشد كه اصلاً بهطوركلى زمينه، زمينۀ [اتصال] نداشته باشد، اين يكى. علاوه بر آن در اين مدت يك ماه كه اين غسلش الآن باطل است، اين نمازش در شرايطى انجام گرفته كه اين شخص الآن محدث است و حَدَث از او رفع نشده است، بله بعد از يك ماه ديگر و سى چهل روز ديگر اين حدث از او رفع خواهد شد، آن موقع حدث رفع خواهد شد نهاينكه اين مدت را بيايد همه را از حالت حدث به حالت طهارت برگرداند. وقتى كه يك زن حائض است و آن وقتى كه اَمَد حيض تمام مىشود غسلى كه مىكند از همان موقع طهارت براى او حاصل مىشود نهاينكه در اين مدت اين طاهر بشود و بگوييم كه در اين مدت اعمال عبادى كه انجام داده همه درست است، لذا در اين مدت نمازهايى كه اگر هم خوانده باطل است، اصلاً نماز نبايد بخواند و روزه نبايد بگيرد؛ چون در حال حدث است و حدث ازبين نمىرود. و همينطور نسبت به ساير [مسائل] وقتى كه جزء اخير براى غسل حاصل مىشود از همان موقع طهارت حاصل مىشود؛ شما چه دليلى داريد بر اينكه در اين مدت يك ماه حالت حدثيت او به حال طهارت برمىگردد؟! چه دليلى داريد؟! الآن جزء اخير از علت براى رفع حدث براى او پيدا شده و از وقتى كه آن جزء اخير كه حاصل مىشود عليت براى طهارت تمام مىشود، از همان موقع هم طهارت پيدا مىشود. قبلش چه مىشود؟ قبلش در حال حدث بوده، پس تمام نمازهايى كه خوانده همه باطل است، شما نمىتوانيد بگوييد كه اين نمازها درست است.
ايشان مطلبى مطرح نكردند و مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ هم هيچ نگفتند. همانجا من متوجه شدم كه ايشان (مرحومآقا) كه الآن اين قضيه را مطرح مىكنند مىخواهند به ايشان بفهمانند که فتوا دادن آسان نيست، حواستان جمع باشد، هركسى نمىتواند فتوا بدهد. آیا شما الآن مىتوانيد به اين شخص بگويید كه آقا شما سى سال نمازت باطل است، بايد سى سال نمازت را قضا كنى؟! مىگويد که بابا اصلاً خدا و پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم را هم کنار گذاشتم، اگر من سى سال نماز خواندم بعد به من بگويند که دوباره بخوان! اصلاً از بيخ مىزنيم و بقيه را نمىخوانيم و اصلاً کنار مىگذاريم.
لزوم بصیرت و ادراک باطنی داشتن مجتهد در تشخیص موضوعات احکام
شما مىتوانيد يك همچنين حرفى بزنید؟! يااينكه نه، مجتهد بايد علاوه بر خود احكام يك بصيرت و ادراك باطنى در تشخيص موضوعات احكام داشته باشد، تشخيص موضوع از خود حكم مشكلتر است كه انسان بداند اين موضوعى كه الآن در اينجا حاصل شده، اين موضوع در تحت چه شرايطى تحقق و تشخص پيدا كرده است كه براساس آن شرايط آن حكم هم بر طبق آن نسبت به او حمل بشود، از كجا مىدانيد؟!
گاهگاهى براى خود انسان اتفاق افتاده است. فرض كنيد كه يك شخصى در نزد انسان میآید و راجع به يك مسئلهاى صحبت مىكند، يك ساعت صحبت مىكند ذهن انسان در اين مدت يك ساعت مىرود به اينكه كه الآن او تکلیفش این است که بايد اين را انجام بدهد. همان آخر يك ساعت يكدفعه يك جمله مىگويد كه من اين كار را هم كردم! تا اين جمله را مىگويد، تمام يك ساعت به هوا میرود. خُب مىخواستى این جمله را از اول بگويى چرا برای آخر گذاشتى؟! يعنى همان يك جملهاى كه مىگويد كلى مطلب را برمىگرداند و اصلاً موضوع را از يك موضوع متبدّل به يك موضوع ديگر مىكند و حكم ديگر متفاوت مىشود، اصلاً به حكم متفاوت برمىگردد.
لذا انسان بايد نسبت به يك موضوع يقين و اشراف پيدا كند، تمام شرايط را بالا و پايين كند، سؤال بكند که اين در تحت چه شرايطى بوده است. وقتى شخصى در يك محكمه میرود، وظيفه قاضى اين نيست كه به پرونده نگاه کند و بگويد که بزن برو! صدا كند، بيايد اين را در اجتماع مطرح كند، بعد مثلاً يواشكى فرد را صدا كند و حرفها را عوض كند، باید هزارتا ترفند بزند تا بعد مشخص بشود كه حالا اين چه كرده و حكم هم مترتب بر آن است و از نظر شرعى چه خواهد بود. همينطورى نيست كه اين بنشيند كه خُب آقا [براساس] اينكه در پرونده شما است، حكم شما اين است بفرماييد، نفر بعد بيايد داخل! اينكه نشد، اينكه حكم نشد، اينكه قضاوت نيست، مجتهد و حاكم در قضاوت بايد اينقدر مطلب را بالا و پايين کند و پسوپيش و ضد و نقيض به او بگويد تااينكه ببيند [مطلب از چه قرار است]. استبصار همين است ديگر، در محاكم و اينها بايد اينطورى انجام بشود تااينكه آن قضيه كاملاً روشن بشود و بعد هم حكمش صادر شود.
شما كه الآن در رساله مىنويسيد که كسى كه به اين [دليل] نمازش باطل است بايد قضا كند، خُب اين رساله دست همه مىرود، از جمله به دست اين شخص مىآيد و شخص میگوید که اى داد! پس سى سال است كه من نمازهايم باطل است! حالا كه باطل است بايد سى سال قضا كنم. من هم حوصلهاش را ندارم خداحافظ شما! مگر انسان مىتواند؟! مگر هرشخصى مىتواند اين كار را بكند؟!
تفاوت بیان حکم شرعی با اعلان
حالا اين مطالب با تفصيلات براى بعد باشد. فعلاً يك گوشهاى ما داديم براى اينكه به اين [توجه کنید.] اين چيست؟! اين، اين است كه مجتهد اعلان كند ـ وقتى كه انسان دارد يك چيزى را اعلان مىكند اينطورى است ـ و بگويد که آقايان من قابليت براى اين مطلب را دارم، من قابليت براى اجتهاد دارم، من قابليت براى فتوا دارم، رساله بيرون بدهد، وقتى رساله مىدهد [یعنی] من قابليت براى اين را دارم! بعد هم اولش بنويسد عمل به اين رساله مجزى است إنشاءالله تعالى! اين يكى است.
يكى اين است كه مجتهد، مجتهد است ولى صدايش هم درنمىآيد، نه اعلان مىكند و نه هيچ. فرض كنيد يك نفر براى خودش مجتهد است، نه به كسى میگوید که بنده مجتهد هستم نهاينكه اعلان مىكند، نه در سايت و اينترنت مىزند که خلقالله از من تقليد كنيد، نه رساله بيرون مىدهد و نه اينطرف و آنطرف، خودش است. يك نفر مىآيد از او مسئله مىپرسد و سؤال مىكند که آقا حكم شرعى چيست؟ ايشان مىگويد که نظر بنده اين است كه حكم شرعى اين است. اين ديگر اعلان نيست، اين بيان حكم شرعى است و بر او حرام است كه حكم ديگرى را بيان كند، چون حكم الله را همين حكمى مىداند كه خودش به آن رسيده است. اين ديگر در مقام فتوا نيست، اين در مقام اجتهاد خودش است.
شخص ديگر مىآيد از او سؤال مىكند نمیگوید که آقا بياييد حكم اين است، من اين را مىگويم، همۀ شما بايد اين را اطاعت كنيد! يكى مىگويد که آقاجان بنده مىخواهم حكم را از شما بپرسم. او میگوید که از من بپرسى مسئله اين است. اين مقام ابراز و اظهار و اثبات نيست صرفاً مقام ثبوت دارد منتها يك نفر و دو نفر و سه نفر. اشخاصى مىآيند و از او سؤال مىكنند و از او مطلب را [دريافت] مىكنند.
درخواست از مرحوم علامه طهرانی دربارۀ نشر رسالۀ عملیه
در زمان سابق پيش مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ آمده بودند كه آقا شما يك رسالۀ عمليه منتشر كنيد. چرا شما رسالۀ عمليه نشر نمیدهيد؟! ـ اين مربوط به سابق است يعنى زمان سابق، خيلى سابق ـ ايشان گفتند که الحمدلله رسالۀ عمليه هست ديگر!
گفتند که نه آقا يكى [بدهید.] بعضىها كه واقعاً مىآمدند و احساس مىكردند كه اینجا مسئله متفاوت است، در همان زمان ـ زمان سابق، زمان شاه ـ افرادى به مسجد قائم آمده بودند و پاى صحبتهاى ايشان مینشستند. ايشان در روزهاى ماه مبارك بين دو نماز، ده دقيقه يك ربعى مسئله مىگفتند؛ مسائل مختلف، هم مسائل مربوط به روزه كه [مبتلا به] بود بعد هم مسائل مربوط به معاملات مىگفتند و خيلى پربار هم بود و خيلى متقن بود و صحبتهايشان قوى بود. حتى يادم هست خيلى از روزها كتابهاى مختلفى نظير كتاب وافی مىآوردند و از روى همان كتاب وافى مىخواندند و معنا مىكردند، در بين دو نماز بود. چند نفرى از همين بازارىها كه با خيلى از افراد ارتباط داشتند به ايشان گفتند كه آقا چرا شما رسالۀ توضیحالمسائل نمىدهيد؟! ايشان فرمودند که آقا هست و اين چيزها. بعد اصرار كردند كه آقا ما كه مىدانيم، آخر شما يك پاسخى بدهيد كه بهدرد ما بخورد، اين حرفهايى كه شما مىزنيد [بهدرد ما نمیخورد] يك پاسخ قانع كنندهاى به ما بدهيد!
ايشان يك فكرى كردند، گفتم که الآن است كه از آن حرفها بزنند، خلاصه بنده را معذور بداريد كه بگويم! فقط گفتند که در جايىكه يك همچنين زمينهاى هست، بنده پايم را در يك همچنين جايى نمىگذارم! اين خيلى بهطور اجمال. ولى پاسخى که به آنها دادند، پاسخى بود كه همه سرشان را پايين انداختند و همه قيافهشان عين لبو سرخ شد! در همين مايهها كه تا وقتى يك همچنين وضعيتى هست، جاى ما نيست!
اين شخص مىآيد و مىبيند آنكه اهليت براى فتوا دارد اين است، آنكه مىتواند مرجع باشد اين است منتها رساله نمىدهد و اعلان نمىكند، مطالب را پخش نمىكند، [تبليغ] نمىكند. وقتى كه مىفهمد آيا باز هم مىتواند جاى ديگرى برود؟! اينجاست كه خدا مىآيد و برحسب فهم و ادراكى كه نسبت به هر شخص به او عنايت كرده، از او حساب هم مىكشد و مىگويد که من به تو اين ادراك را دادم، حالا حساب مىكشم که بر طبق اين عمل كردى يا نكردى؟! بر طبق اين ادراك و فهمت عمل كردى يا نكردى؟!
کیفیت مناجات ائمه علیهمالسّلام با خداوند در خلوت خویش
اين قضيه و مسئله كه خدمت رفقا عرض شد حقيقتش اين است؛ اين واقعيتى كه امام عليهالسّلام بيان مىكند، اگر قرار باشد براى مردم بخواهد بگويد خُب بلند مىشود در بالاى مسجد مدينه مىگويد، بالای مسجد مدينه میرود و سحر همه را جمع مىكند و شروع به خواندن دعاى ابوحمزه میکند و میگوید که آى مردم، اى خلائق، اى پيروان و شيعيان من وقتى كه شبهاى ماه مبارك مىشود قبل از سحر دعاى ابى حمزه را اينطورى بخوانيد كه من به شما ياد مىدهم: «هَبنى بِفَضلِكَ وَ تَصَدق عَلَىّ بِعَفوِكَ أى رَبّ جَلِّلنِى بِسَترِكَ» اينطورى بخوانيد! آنها هم مىگويند که چشم! بسیار خوب، اين حرفهايى كه امام سجاد علیهالسّلام مىزند به ما مىخورد، حالا به خودش نخورد به ما مىخورد ما هم مىگوييم و گوش مىدهيم. ديگر پس چرا در اتاق را مىبندد، چراغ هم خاموش مىكند كه زن و بچهاش بيدار نشوند؟! يا مىرود در يك فضاى بيرون در بيرون مدينه يا در مدينه در يك فضاى بيرون كه كسى او را نبيند؟!
راوى مىگويد که ـ سؤال مىكنم ـ مىگردم و يكدفعه مىبينم يك صدايى مىآيد وقتى جلو میروم مىبينم كه امام سجاد علیهالسّلام مناجات مىكند. أصمعى مىگويد که وقتى طواف مىكنم يكدفعه در نيمههاى شب مىبينم يك صداى ناله و گريه مىآيد و وقتى جلو میروم مىبينم يك نفر دست به ستار كعبه زده و با اين اشعار مناجات مىكند: «الهى عُبیدُك بِفنائِك مِسكنُیك بِفنائِك سائِلُك بِفنائِك فَقیرُك بِفنائِك.»1 يا آن اشعار را مىخواند که خدايا اينجا همۀ پادشاهان درها را بستند و فقط درِ خانۀ تو باز است، اگر مرا به خانۀ خود و به حريم خود راه ندهى پس من به كجا پناه ببرم؟! خدايا اگر از گناهان من نگذرى پس چه كسى مىتواند و قدرت دارد از اينكه بگذرد؟!
اينها را امام سجاد علیهالسّلام در روز و موقع نماز ظهر كه همه جمع مىشوند نخواند، نصف شب در مسجدالحرام وقتی همهجا تاريك بود خواند، آنهم كعبۀ آن موقع و مسجد الحرام آن موقع، حالا يك أصمعى آمده از كنار كعبه گذشته و ديده است که يك صداى گريه مىآيد. حضرت براى چه کسی خوانده است؟ میخواهد به چه کسی ياد بدهد؟
عدم دسترسی ما به تمام ادعیۀ ائمه علیهمالسّلام
چقدر ائمه علیهمالسّلام ادعيهاى داشتند كه تا حالا بهدست ما نرسيده است. آيا تمام ادعيهاى كه ائمه از امام صادق و امام سجاد و امام رضا علیهمالسّلام مىخواندند، همه همينهايى است كه وجود دارند؟! نه، خيلى از ادعيههاى آنها براى خودشان و در دل خودشان بود، همۀ دعاهايى كه ائمه در قنوت كردند همه الآن بهدست ما رسيده است؟! آیا مىتوانيم يك همچنين ادعايى بكنيم؟! همۀ دعاهايى كه اينها در ماه رمضان و رجب مىكردند، مناجاتهايى كه داشتهاند، چهکسی گفته است؟! بله، بعضىهايش را برحسب اتفاق شخص مىشنيد و بعضىهايش را هم به اصحاب مىفرمودند و آنها مىنوشتند و ثبت مىكردند.
يا آن دعايى كه كه امام حسین عليهالسّلام در روز عرفه كرده بودند، همۀ افراد در دعاى حضرت در روز عرفه بودند؛ همان دعاى معروف: «الحَمدُ لِلهِ الذی لَیسَ لِقَضائِهِ دافِعٌ وَ لا لِعَطائِهِ مانِعٌ وَ لا كصُنعِهِ صُنعُ صانِعٍ»2 تا آخر. بشير در آنجا بودند و شروع به نوشتن كردند، اگر آنها نمىنوشتند بهدست ما نمىرسيد. حالا آيا امام حسین فقط همين دعا را داشت و هيچ دعاى ديگر نداشته است؟! نه، خيلى دعاهايى بوده كه شايد هنوز بهدست ما نرسيده است. هروقت حضرت ظهور بفرمايند شايد همۀ اين دعاها را بياورند و پخش كنند و اینها را در ميان مردم مطرح كنند، اينها بالأخره دعايى است كه ولىّ خدا گفته است و دعا يك چيز عادى نيست، دعايى است كه امام علیهالسّلام گفته و با خدا مناجات مىكند و مطالب را بيان مىكند. خُب اينجا ديگر خيلى مطالبى هست كه اصلاً ديگر نمىشود گفت! بسيارى از اين ادعيهاى كه ممكن است انسان از زبان اولياء خدا بشنود و سندى در كتب پيدا نكند شاید از اين قبيل باشند؛ يعنى از همينهايى باشد كه ائمه علیهمالسّلام فرمودند منتها بهدست ما نرسيده است!
يك روز داشتيم مىرفتيم يك نفر از بزرگان مشهد كه فوت كرد ـ خدا رحمت كند ـ يك مطلبى را از مرحوم حاج شيخ حسنعلى نخودكى اصفهانى به من گفت. البته اين عبارت را نوشتم و به كسى نمىگويم. گفت:
كسى كه دستش را قبل از غذا و بعد از اينكه غذا خورد بشوید، حتى اگر با قاشق هم خورده باز دستش را بشويد و بعد اين دعا را بخواند و دستش را به چشمش بگيرد، ديگر چشمش از خيلى از آفات محفوظ خواهد ماند.
ايشان گفتند که اين دعا را بخوانيد و به ديگران هم بگوييد و بنده اجازۀ روايى نقل اين دعا را هم به شما مىدهم. حالا اين مرحوم حاج شيخ حسنعلى كه يك همچنين حرفی را زد، اين دعا را از كجا پيدا كرده است؟! البته اين را من به كسى نگفتم، چون من بالأخره براى خودم حساب و كتاب خودم را دارم. ولى بالأخره مرد بزرگى است؛ مرحوم حاج شيخ حسنعلى اصفهانى مرد بزرگى بود، اهل دل و باطن بود. شايد اينهم يكى از همينها بود، يكى از چيزهايى بوده است كه مثلاً براى او روشن و كشف شده و كشف باطنى براى او پيدا شده است كه مثلاً فلان امام عليهالسّلام يك همچنين كارى را انجام دادند. منتها خُب انسان هرچيزى را که نمىتواند بگوید و بيان كند، نمىتواند افشا کند چون ممكن است بعد مفسده پيش بيايد و فردا هر چغندرفروش و شلغمفروشى بگويد که اين چيزها براى من روشن شد، اين را كشف كردم و اين را كشك كردم و اين را پشك كردم! اصلاً بهطوركلى نظام بههم مىريزد.
لذا بزرگان هميشه نسبت به مسائل خيلى مواظب بودند و به هركسى هر حرفى را نمىزدند و هر چيز و هر مطلبى را نمىگفتند و من هم يادم هست كه در زمان سابق بعضى از دعاهايى را كه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ در سجده يا در قنوت مىخواندند يا همينطور و به همين كيفيت يا بعضى از دعاهايى را كه مىكردند و مثلاً [ورد] زبانشان [بود]، من احساس مىكردم كه ادعيهاى نيست كه افراد عادى بتوانند اين ادعيه را دربياورند و مونتاژ كنند.
جعلی بودن دعاهای هر روز ماه رمضان
بعضى از دعاها خيلى معلوم است كه راحت مونتاژ شدهاند! عين اين دعاهاى ماه رمضان؛ روز اول و دوم و سوم! اينها معلوم است مونتاژ و تركيب شده و از كارخانه درآمدهاند، اتفاقاً خيلى ناشيانه است يعنى اين مهندسينى كه اين را تركيب كردند خيلى قروقاطى است و همه را چسباندند و يكطورى سريشمالى كردند كه اين مثلاً به اين شکل دربيايد و به اين وزن و قافيه و سجع باشد، معلوم است كه اين اصلاً دعاى [جعلى و ساختگى است]. از مرحوم شيخ عباس تعجب است كه واقعاً چرا اينها را نقل كرده است؟! باعث تأسف است! ما نيازى نداريم. خُب آقاجان بگو که دعاهاى ماه رمضان نداريم، مگر ايراد دارد؟! نهخير، حتماً روز دوازدهم يك دعايى بايد باشد و روز هفدهم یک دعایی! نه آقا اين دعا نيامده است، شما كه سند براى اين دعا ذكر نكردهايد. فرض كنيد كه سند، سند ضعيف است، شما روى چه حسابى دعا را نقل مىكنيد؟! چرا اين مطالبى كه واقعاً موجب وهن انتساب به ائمه علیهمالسّلام است را نقل میکنید؟!
دعا بايد متقن و قوى باشد و انتسابش صحيح باشد، اهل فن مىفهمند و مىدانند که چه دعايى براى امام است، كسانى هستند كه اصلاً حتى نيازى به مراجعه به سند روايت و دعا هم ندارند. دعاى زيارت جامعه كبيره نياز به سند ندارد! مىگوييد که آقا اين بايد براى امام علیهالسّلام باشد و غير از امام کسی نمىتواند اين زيارت جامعه را بگويد، اصلاً نمىتواند بگويد. يا فرض كنيد مناجات شعبانيه را غير از امام کسی نمىتواند بيان بكند؛ يعنى عبارات عباراتى نيست كه شخصى بتواند مونتاژ كند فوراً مچ او باز مىشود، مچ او پيش اهل فن فورى باز مىشود كه اين از خودش درآورده و اختراع كرده است.
زیارت و دعای جعلی
شخصی پيش امام صادق علیهالسّلام آمد و گفت که يا ابنرسولالله من دعايى اختراع كردم. حضرت فرمودند که به تو چه مربوط است كه دعا اختراع بكنى؟! تو اصلاً چه کسی هستى كه دعا اختراع بكنى؟! ما بايد به شما ياد بدهيم، ما بايد به شما بگوييم كه چه بگوييد و چه نگوييد.1
بله، آدم در قنوتش هرچه خواست مىتواند بگويد، هرچه مىتواند دعا كند اما اينكه يك چيزى را بگويد و مطرح كند [صحیح نیست] مثل اينكه ديديد اينطرف و آنطرف زيارت درست كردهاند؛ زيارت اين و زيارت آن!
لزوم استمرار بخشیدن ارتباط درگذشتان و ازبین نرفتن آن
ما يك وقتی به لبنان رفته بوديم؛ مرحوم آقاى سيد عباس موسوی همان مسئول [حزب الله] را خدا رحمت كند آدم خوبى بود. من راجع به ايشان تعريف شنيده بودم كه مرد خوبى است و حالاتى هم داشت و چيزهايى از او تعريف مىكردند. خيلى وقت پيش به اتفاق دوستانى كه در آنجا هستند به آنجا رفتیم. وقتى مىخواستيم برويم، براى ما آنجا تشکیلاتی درست كردند و بيا و برو و فيلم و اينها. بيايند و زيارتى خوانده شود و بعد هم تشكيلات و بعد هم اينها را ضبط كنند، ما تا آمديم فهميديم قضيه چيست، گفتيم كه برويم يك فاتحه و دو ركعت هم نماز تحيت بخوانیم، بعد يكى جلو آمد شروع به زيارت خواندن کرد. گفتم که ما فاتحه و دو ركعت نماز تحيت میخوانیم ـ اينها همه ضبط شده حالا لابد پخش كردند یا نكردند، نمىدانم ـ همانجا ايستاديم و قشنگ يك حمد با يك فاتحه خوانديم.
واقعاً من نسبت به ايشان هم ارادت داشتم و واقعاً ايشان را مرد بسيار خوب و صالحى مىديدم، حتى شب را در منزل ايشان هم خوابيديم شب خوبى هم بود ـ با رفقا و دوستانى كه الآن هم در قيد حيات هستند خدا حفظشان كند و خدا تأیید و توفيق به آنها بدهد ـ و صحبتى هم كرديم. خلاصه مجلس خوبى بود و آنجا يك حمد و يك فاتحه خوانديم و بعد كنار رفتیم و دو ركعت هم نماز تحيت خواندیم و بعد گفتیم خداحافظ برويم. تمام قضايا و تشكيلات مىخواستند بگويند که آقا زيارتنامه و کارهای دیگر انجام دهید. گفتم که خداحافظ إنشاءالله اينها را براى افراد و اشخاص ديگر بگذاريد! همان حمد و فاتحه هم به روح آن مرحوم برسد خيلى است، ديگر خيلى خير و بركت كه نداريم! بخواهيم [اضافه هم كار] كنيم همانهايى كه به ما گفتند و همان انجام شود، تمام شد نياز نداريم.
شما الآن نگاه كنيد همين مرحوم سيد عباس، اين الآن در آن دنيا از من چه مىخواهد؟! آیا مىگويد که آقا فيلم و تشكيلات بياور و ميمنه و ميسره و همه بايستند به صف آنطرف و آنطرف و دوربينها بگویند که السلام عليك يا ...؟! الآن او از ما چه مىخواهد؟! الآن روحش از ما چه چیزی طلب مىكند؟! الآن در آن دنيا كه اين مسائل و اعتبارات همه کنار رفتهاند و اين قضايا همه کنار رفتهاند او از ما چه مىخواهد؟! مىگويد که آقا يك حمد و يك فاتحه بخوان، خدا خيرت بدهد دو ركعت هم نماز تحيت بخوان و بلند شو برو، ديگر ما بيش از اين نياز نداريم تو مىخواهى اينجا هر كارى بكنى بكن، آنچه ما به آن نياز داريم همين است، ترحیم است نه تجليل!
وجه تسمیۀ مجلس ترحیم
مجلس ترحيم براى اين مىگويند که طلب رحمت است، انسان [طلب رحمت كند]. آنچه الآن اين [متوفیٰ] به آن نياز دارد و او از ما مىخواهد و توقع دارد و به آن محتاج است اين است كه افرادى كه در اين دنيا هستند برايش اين رحمت و اين بركت را از اينجا بفرستند و اينهم خدا قرار داده است، يعنى واقعاً يكى از نعمتهاى الهى اين است كه وقتى كه انسان مىرود نظام عالم بر اين است كه ارتباط قطع نمىشود و افرادى كه در اينجا هستند، آنها اين ارتباط را با اين اعمال خودشان و با اين رفتار خودشان استمرار مىبخشند و فيوضات را مىرسانند؛ مردهاى كه از دنيا مىرود مىگويد که شب جمعه برايش سورۀ يس بخوان، حرم ائمه علیهمالسّلام مىروى دو ركعت هم براى او نماز بخوان و همينطور اين ارتباط را ادامه بده و اين حلقه را ادامه بده. اين مربوط به اين است.
خلاصه ديگر ما نمىدانيم مسئله چيست؟! همين چيزهايى كه درست كردهاند و اينها. دستور بايد از امام عليهالسّلام برسد و از امام باشد، بايد از معصوم باشد! اگر زيارت هست بايد از معصوم باشد! بنده شايد در كتب و تراجم و مسائل ديگر بزرگان و امثالذلك ولىّ خدا و عارف و عالمى مثل مرحوم والد ـ رضوان الله تعالی عليه ـ در اعتقاد خودم تا الآن نديدهام و نشنيدهام، اين از بنده. خُب ما مطالب آنها را هم ديدهايم، حالات آنها را هم مطالعه كردهايم و خيلى از آنها را خودمان به چشم خود ديدهايم، رفتار و خصوصيات آنها، آن حقيقت و سرّ و خصوصيتى را كه من در ايشان مشاهده مىكردم، آن يك مطلب ديگرى بود ولى درعينحال اين را مىگويم که تا الآن اتفاق نيفتاده است كه قصد زيارت امام رضا عليهالسّلام را كرده باشم و در كنارش رفتن بر سر مزار مرحوم آقا باشد بلکه فقط امام رضا علیهالسّلام هست و بس! بله، خيلى از اوقات اتفاق مىافتد كه من وقتى كه زیارت مشرف مىشوم در كنارش بر سر مزار ايشان میروم و فاتحه هم مىخوانم، عادتم است يعنى اينطور خوش هستم. از اول همينطور بودم بعد مىروم يك ساعتى در گوشه و کنار صحنى مىنشينم و الآن هم همينطور هست. خيلى از اوقات هم نه، مىبينم حال ندارم به زيارت میروم و به منزل برمیگردم و از همانجا يك فاتحه مىخوانم، اينها إنشاءالله از ما قبول مىكنند!
اين را خدمت رفقا بگويم چون ديدهام و شنيدهام كه رفقا مىگويند كه آمديم و به حرم و سر مزار مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ رفتیم! تا مىگويند که «وَ»، مىگويم که «وَ» ديگر نيست ما «وَ» نداريم، حرم مشرف شديم تمام! بله اينكه شما مىگوييد که مىخواهيم حرم و مزار مرحوم آقا برويم، ما «واو» نداريم ما معيت نداريم. مرحوم آقا نيامد خودش را در كنار امام رضا علیهالسّلام مطرح كند، مرحوم آقا گفت که فقط يك حقيقت وجود دارد و آن حقيقت هم حقيقت على بن موسى الرضا علیهماالسّلام است تمام شد! افتخار ايشان به اين است كه بگويند که مرا پايين پاى امام دفن كنيد، اين افتخار براى يك ولىّ خداست اين افتخار است؛ اين فخر است و همه باید اينطور باشند!
يكى مىگفت که آقا من وقتى كه حرم مشرف مىشوم از حرم كه بيرون مىآيم تا دم مزار مرحوم آقا را حرم مىدانم و رواق مىدانم و با پاى پياده مىآيم. گفتم که خيلى بيخود مىكنى و خيلى كار نابجايى انجام مىدهى! گفتم که بنده هروقت بخواهم، كفش مىپوشم و اگر قشنگ حال داشته باشم مىآيم يك فاتحه مىخوانم و اگر حال نداشته باشم نمىآيم و يك فاتحهاى در راه مىخوانم.
مىگويم که تا الآن بنده شخصى را به وسعت، سعه، ادراك و افق مرتبۀ مرحوم والد نديدهام و نشنيدهام ولى امام جاى خود دارد و امام، امام است؛ امام حسابش جداست، حساب امام جداست، حساب امام رضا علیهالسّلام جداست، حساب امام جواد علیهالسّلام جداست و حساب موسى بن جعفر علیهماالسّلام جداست، اينها حسابهايشان جداست و هرچيزى جاى خود دارد! فعل آنها را حجت محض مىدانم، كلام آنها را حجت محض و حجت مطلق مىدانم و رفتار آنها را حجت محض مىدانم ولى درعينحال حساب آنها و حساب امام علیهالسّلام را هم جدا مىدانم. هرچيزى در جاى خودش و در فضا و موقعيت خودش بايد [باشد.] اين مكتب، مكتب تشيّع است و مكتب تشيع اين را به انسان مىگويد و شما بدانيد چقدر ايشان روى اين مسئله حساس بودند، اين را بنده خبر دارم و ايشان اصلاً اين جلد هجده امامشناسى را براى اين نوشتند، جلد هجده امامشناسى را براى همين نوشتند كه حساب امام معصوم جدا است.
روایت امام رضا علیهالسّلام راجع به امامت
ما بايد تكان بخوريم، باید يك تكانى بخوريم! ما نبايد امام علیهالسّلام را در يك حد متنازل فهم و مرتبۀ خود پايين بياوريم. شما روايت امامرضا عليهالسّلام را نگاه كنيد ببينيد ايشان راجع به امامت چه فرمودهاند؟! مىفرماید که اصلاً اوهام عقلهاى شما نمىفهمد ما كجا هستيم.1 ایشان به عقلهاى ما؛ اين عقلهايى كه ما با آن دنيا را مىچرخانيم وهم میگوید! مىگويد که اينها همه درقبال آن مرتبهاى كه امامعليهالسّلام دارد اوهام هستند، آنوقت ما اینگونه میگوییم.
خانمى سر مزار مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ آمده بود و از من مىپرسيد که ايشان امام چندم هستند؟! گفتم که چه میگویی خانم؟! گفت که ايشان امام چندم هستند؟! گفتم که خانم حالتان خوب است؟! كسالت نداريد؟! [گفت که] جدى مىگويم شوخى نمىكنم! گفتم که كسالت نداريد؟! چه چیزی به من مىگويى که امام چندم است؟! گفتم که تابهحال به شما نگفتهاند که ما دوازده امام داريم؟! بعد ديگر يك چيزهايى گفت! گفتم که عزيز من ما دوازده امام بيشتر نداريم، هشتمين آنها همين است كه اينجاست امام رضا علیهالسّلام و چهارتاى ديگر هم هستند و آخرى هم حيات دارد و زنده است و امام زمان است. اينها علما، بزرگان، اولياء و شاگردان اينها هستند. بله، ما اينها را مىپذيريم و اينها را قبول داريم، اينکه امام چندم هستند يعنى چه؟! زن بزرگ يعنى چهل یا پنجاه سالش بود مىگفت که ايشان امام چندم هستند؟! مسئوليت اين قضيه با چه کسی است؟! مسئوليت اين فهم نادرست با چه کسی است؟!
اين مطلب، مطلب واقعى است؛ يعنى اين مطلب را ما بايد بدانيم بارها هم خدمت رفقا عرض كردم ولى احساس مىكنم هرچه بيشتر بگويم باز هم كم است كه رفقا در وهلۀ اول تا اين ادراك در ما نيايد كه اين ادعيه برای خود ائمه علیهمالسّلام است، خواندن ما خيلى فايدهاى ندارد. وقتى فهميديم واقعاً اين ادعيه براى ائمه علیهمالسّلام است مىگوييم که وقتى امام با خدا اينطور حرف بزند ما ديگر جاى خود داريم به طريق اولىٰ اصلاً ما ديگر هيچ. اين را ما بايد بفهميم كه اين ادعيه متعلق به ائمه است و واقعاً براى ائمه است، واقعاً امام رضا علیهالسّلام وقتى كه يك دعايى مىکند و اين مطالب را مىخواند در اين مضامين است چون ائمۀ بعد وقتى كه يك دعائى از قبل بوده که يكى از ائمه خواندند آنها هم همينها را مىخواندند، مثلاً امام رضا این دعاى ابوحمزه و يا مثلاً افتتاح و امثالذلك را مىخواندند. روايت از امام صادق علیهالسّلام داریم که میفرمایند: «جدم على بن الحسين فلان دعا را اينطور بيان كرد»؛2 يعنى دعايى كه از امام سجاد است ما از زبان امام صادق علیهماالسّلام مىشنويم، امام صادق دعاى امام سجاد را بيان مىكند يا امام باقر مثلاً دعاى امام سجاد را بيان مىكنند يا دعاى مثلاً سيدالشهداء علیهمالسّلام و ادعيهاى كه از آن حضرت آمده را بیان میکند.
اين واقعيت را بايد بدانيم كه اين ادعيه، مطالب، مضامين، مفاهيم و معانى واقعاً براى خود ائمه علیهالسّلام است و اينها در ارتباطشان با خدا اين مطالب را بيان كردند. وقتى اين را بفهميم آنوقت كمكم اين دعا به ما مىنشيند و مىگوييم که هان! ما هم همين هستيم.
بیشتر بودن ثواب شکر بر نعمت از استغفار بر گناه
وقتى امام علیهالسّلام اين حرفها را مىزند: «خدايا بيا به من تصدّق كن، صدقه بده، به عفو خودت بر من صدقه بده، من مستحق نيستم»، ديگر آنوقت كجا مىتوانيم روى آن عملى كه انجام دادهايم، حساب باز كنيم؟! وقتى اين مطلب را متوجه بشويم، ديگر روى كدام عملمان مىتوانيم حساب باز كنيم؟! وقتى يك امر خيرى انجام مىدهيم چه زمانی مىتوانيم آن را بگذاريم ـ حالا به زبان كه نمىآوريم به زبان آوردن كه اصلاً جايش نيست ـ حتى به ذهنمان خطور بدهيم كه اين انجام شد! بله، يك وقتى آدم خوشحال است كه خدا اين توفيق را داده كه بتواند اين را انجام بدهد آن اشكال ندارد، آن خوب هم هست، اتفاقاً خوب هم هست و شايد إنشاءالله بيان كنيم كه حتى شكر بر نعمتى كه مىكنيم ثوابش از استغفار از يك گناه بيشتر است. چطور انسان که از يك گناه استغفار مىكند، او را طهارت مىكند، مىپوشاند، شستشو مىدهد و توبه مىكند، شكر بر اينكه ما اين عمل خير را امروز انجام داديم، ثوابش بیشتر است.
طریقۀ محاسبۀ اعمال در شب
در محاسبهای كه مرحوم آقا و بزرگان در موقع خواب مىفرمودند، چه مىگفتند؟! وقتى مىخواهيد شب بخوابيد، كارهاى خيرى كه در امروز از شما سر زده است را بهنظر بياوريد و بر آنها شكر كنيد و كارهاى خلاف و ضلاتى كه سر زده را در نظر بياوريد و استغفار كنيد و بعد بخوابيد! اين محاسبه بود، معناى محاسبه و توبه و اينها اين بود. شكر بر انجام عمل خير، نتيجهاش در نفس از استغفار بر گناه بيشتر است حالا اينکه چرا اینطور است إنشاءالله براى يك شب ديگر بماند، وقت گذشت و مىگذرد. رفقا و دوستان و اطباء به ما دائماً تذكرات آئيننامهاى مىدهند كه خلاصه اگر گوش ندهيد چارهاى جز تعطيل نداريم! تا كار به آنجا نرسيده است خودمان بچۀ حرفشنويى باشيم و تا حدودى البته رضايت آنها را جلب كنيم!
إنشاءالله اگر فرصتى پيدا شد توضيحى راجع به اين قضيه مىدهم كه چطور شكر بر انجام عمل خير، تأثير نفسانى كه مىتواند داشته باشد از اين كه بگوييم که خدايا ما احساس میكنيم، خدايا ما امروز كار خلاف كرديم، كار غلطى كرديم و مىخواهيم استغفار كنيم، تأثيرش از آن بيشتر است، اين تأثير دارد، اين همه بهخاطر همين است كه انسان همه را از يك ديدگاه و از يك دريچه مشاهده بكند و در انتساب به خودش، خودش را در اين مسئله [دخيل] نبيند.
إنشاءالله اميدواريم كه با عنايات خداوند و دستگيرى مقام ولايت و لطف و كرامت امام زمان عليهالسّلام و به بركت اين شبهاى متبرك كه واقعاً انسان احساس مىكند كه چطور اين مطالب و حقايق و [معانى] در يك همچنين فضايى واقعاً براى انسان نازل مىشود و روشن مىشود و مىنشيند، انگار گويا اصلاً اين فضا اقتضاى نزول اين بركات، رحمت، الطاف، فيض، لطف و فضل خدا را دارد؛ إنشاءالله اميدواريم خداوند توفيق بدهد و ما را نسبت به اين مطالب هم فهيم و هم پاىبند و ملتزم قرار بدهد!
اللهمَّ صلِّ علی محمّد و آل محمّد