پدیدآورآیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
گروهابو حمزه ثمالی
مجموعهسال 1436
تاریخ 1436/09/19
توضیحات
فقر حقیقی در دعا، در این گفتار به نیاز ذاتی بنده به خدا اشاره دارد و با کمبود مال یکی نیست.
حضرت آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی از واقعی بودن مناجات ائمه آغاز میکند و خواندن مکرر دعا در خلوت را نشانه بیان حال خود آنان میداند. سپس تعبیر فقر در دعا بررسی میشود و بحث به لزوم دقت در انتساب سخن و سنت به دین میرسد. نقد برخی نقلها و تأکید بر بیان حقیقت برای مخاطب مستعد، اهمیت تحقیق و پرهیز از ملاحظهکاری را روشن میکند.
این مسیر به کنار گذاشتن تعصب و پذیرش حق، حتی در نقد رفتار خود، پیوند میخورد. در پایان، تجربه معاشرت با اولیای الهی، نسبت فروتنی و کمال را توضیح میدهد: انسان در نگاه به خود، نیازمند است و در توجه به خدا، برخوردار؛ حتی توفیق پیروی از ولایت را نیز نباید امتیاز مستقل خویش بداند.
هو العلیم
فقر حقیقی در دعا چه نسبتی با کمال معنوی دارد؟
نیاز ذاتی بنده و برخورداری او از عنایت خدا
شرح دعای ابوحمزه ثمالی - رمضان المبارک ۱۴۳۶ - مجلس یازدهم
بیانات
آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی
قدساللهسرّه
أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم
و صلَّى اللَه عَلَى سیدنا و نبینا أبىالقاسم مُحَمّدٍ
و على آله الطَّیبین الطّاهرین و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعین
بیان دو مطلب اساسى مورد تأکید اهل معرفت، عرفان و اولياء الهى
وَ ما أنا یا رَبِّ وَ ما خَطَرى هَبنِى بِفَضلِک وَ تَصَدَّق عَلَىَّ بِعَفوِک أى رَبِّ جَلِّلنى بِسَترِک وَ اعفُ عَن تَوبیخى بِکرَمِ وَجهِک فَلَوِ اطَّلَعَ الیومَ عَلَى ذَنبى غَیرُک ما فَعَلتُهُ وَ لَو خِفتُ تَعجیلَ العُقوبَةِ لاجتَنَبتُهُ لا لِأنَّک أهوَنُ النّاظِرینَ وَ أخَفُّ المُطَّلِعینَ بَل لِأنَّک یا رَبِّ خَیرُ السّاتِرینَ وَ أحکمُ الحاکمینَ وَ أکرَمُ الأکرَمینَ؛
مرا به فضل خود ببخش و به عفو خودت بر من تصدق نما. اى پروردگار من! به پوشش خود من را بپوشان و گناهان من را مخفى بدار و از توبيخ و عقاب و عتاب من به كرامت وجه خودت درگذر.
در اين مسئله ديشب خدمت رفقا و دوستان عرض شد كه امام عليهالسّلام دو مطلب را در اینجا براى ما با اين عبارتها بيان مىكنند؛ اين دو مطلب باهم يك ارتباط وثيق دارند و انسان در همۀ رفتار و حركات و سكنات خودش باید هميشه به اين دو قضيه و به اين دو مطلب ناظر باشد و اين دو مطلب را فراموش نكند. يعنى دو مطلب اساسى كه همۀ اهل معرفت و عرفان و اولياء الهى روى اين دو قضيه تأكيد دارند و يك بار و دو بار هم نگفتهاند. شما هركسى را از اهل معرفت و عرفان مىبينيد همۀ حرفش بر مدار اين دو قضيه است؛ حكايتى كه نقل مىكند، مطلب و نصيحتى كه بيان مىكند، پند و اندرزى كه مىدهد، مطلب اخلاقى كه براى انسان مىدهد، محورش اين دو قضيه و اين دو مطلب است. البته قبل از اين ما بايد بدانيم ائمه علیهمالسّلام اين مطالب را واقعاً و از آن ته دلِ دل و ضمير و نفس خود مىفرمودند و در دعاها و زيارتهايى كه ما مىبينيم اينها آن حقيقت و واقعيت را بيان مىكردند.
کیفیت مجالس پرسش و پاسخ ائمه علیهمالسّلام
همانطوریكه ديشب خدمت دوستان عرض كرديم، يك وقت امام اين مطالب را در حضور مردم مىگويد مثلاً امام صادق علیهالسّلام در مدينه مجالسى داشتند و در مسجد مدينه يا گاهى در منزل خودشان مجلس بود و حضرت تشريف مىآورند و در آنجا مىنشستند و اصحاب هم مىنشستند و افراد ـ چه خودِ اهل مدينه و چه افرادى از كوفه يا رى یا قم و خراسان و ساير بلاد ـ مىآمدند و با خودشان يك طومار از تمام احكام و سؤالاتى كه برايشان پيدا مىشد را مىآوردند. سؤالات و مطالبى كه براى افراد و اشخاص از اطراف ـ مثل استفتائاتى كه الآن مىكنند ـ بوده، آن موقع هم مىنوشتند و خدمت امام علیهالسّلام مىآمدند و يكىيكى، مسئلۀ اول، مسئلۀ دوم، مسئلۀ سوم و مسئلۀ چهارم، بيان مىكردند.
آنوقت حضرت يا مختصراً طبق همان سؤال و يا مفصلاً ـ و از خودشان هم اضافه مىكردند ـ پاسخ آن شخص را مىدادند و افراد زمانى كه به بلاد خودشان برمىگشتند اينها را بهعنوان سند و بهعنوان روايت و حديث در اختيار ساير افراد قرار مىدادند كه اگر سايرين هم که به همچنين مسائلى مبتلا شدند بدانند حكمش اين است و میگفتند که ما از حضرت سؤال كرديم و حضرت اينطور فرمودند. اين مسائل راجع به ازدواج، معامله، نماز، روزه و ساير مسائل مانند حج و حتى مطالب اخلاقى بوده است و ائمه خيلى از مطالبشان بهعنوان مطالب اخلاقى بوده است.
مثلاً راجع به امام جواد عليهالسّلام داریم وقتى كه اهالى قم و رى آمدند که آن حضرت را امتحان كنند، يك طومار درآوردند كه بيايند و اينها را راجع به احكام سؤال كنند. در هر مسئلهاى كه سؤال میكردند، آن شخصى كه آمده بود و خودش را بهجاى امام جواد عليهالسّلام عرضه كرده بود نتوانست پاسخ بدهد و آنها متوجه شدند كه نه، ايشان غير از آن شخصى است كه بهدنبال او مىگردند. تااينكه حضرت امام جواد تشريف آوردند و به تمام آن سؤالات با تفاصيل خودش پاسخ دادند و آنها فهميدند كه امام بعد از امام رضا عليهالسّلام اين است و ديگر توجهى به بقيه نكردند.1
کیفیت کتابت کلام ائمه در زمان حیات ایشان
خب امام علیهالسّلام اين مطالب را مىفرمودند يااینكه حضرت در ميان جمعى بودند و دعايى را مىخواندند و بقيه با آن حضرت آهسته مىخواندند و بعضى در آنجا مسئول بودند براى اينكه دعاى امام را بنويسند يا زيارتى كه امام مىخواند را بنويسند چون امام است و بايد كلامش در همۀ دنيا پخش شود و همه بخوانند و اصلاً عدهاى در ميان اصحاب بودند كه هروقت پيش امام مىآمدند، يك كيف داشتند كه در آن دوات و كاغذ و قرطاس و آن چيزهايى كه آن موقع روى آنها مىنوشتند همراهشان بود و مشخص بود كه فلان شخص كاتب است و بهعنوان شخص كاتب معروف بودند و خيلى دقت مىكردند؛ گوش و سمعشان خوب بود، تند مىنوشتند و نمىگذاشتند تا جايى كه ممكن بود مطلبى جا بيفتد. خب در اين حال بعضى وقتها هم يك مطالبى جا مىافتاد و اينها را بايد اهل فن خودشان تشخيص بدهند.
اينها مسائلى بود كه امام علیهالسّلام بيان مىكردند يعنى امام در مرأیٰ و منظر همه اين دعا را مىفرمودند. اين بِشر و بَشير هردو كاتب بودند و كنار امام حسين عليهالسّلام در روز عرفه ايستادند كه قشنگ صداى امام را بشنوند و مطالب را [استماع و ضبط] كنند و هردو اين مطالب را نوشتند. منتها يك مقدارى را يكى و يك مقدارى را ديگرى مىنوشت، يكى كه خسته مىشد ديگرى بعد از او مىنوشت. خب امكان ندارد اين دعاى عرفهاى كه در دست ما هست را يك نفر بنويسد، خب چطور ممكن است حفظ كند؟! مگر اينكه حافظهاش حافظۀ بوعلى باشد! مىگويند که حافظۀ بوعلى مانند ضبط صوت بوده است و هرچه بود، حفظ مىكرده است.
خب همچنين كسى آن موقع نبوده است، آنوقت چطور ممكن است شخصی دعاى أبى حمزه یا دعاى عرفه را حفظ كند؟! اصلاً مگر مىشود؟! امام همانجا اين را بفرمايند و شخص هم حفظ كند، خب اين نمىشود. يااينكه مثلاً چند نفر با خودشان قرار مىگذاشتند كه ما دور و بر امام علیهالسّلام مىآييم، يك مقدارى را من مىنويسم و وقتی که خسته شدم به تو میدهم تا من رفع خستگى بكنم و همينطور ديگرى تااينكه اين مطلب نوشته شود.
رعایت نکردن برخی مطالب موجب کم شدن تأثیر دعا در نفس
رفقا اين را هم بدانند در وقتى كه دعا خوانده مىشود انسان نباید خودش جدا به مفاتيح يا به دعا نگاه كند؛ بايد گوش بدهد و همان صوتى را كه توسط قارى دعا و داعى انجام مىشود در ضمير و نفس خودش تكرار كند. نگاه كردن به شىء ديگر، توجه انسان را از رسيدن به عمق مفهوم باز مىدارد و بنابراين تأثیر دعا را در نفس كم مىكند! مثلاً اگر صد درصد باشد، چهل درصد یا پنجاه درصد یا شصت درصد مىكند. من در بعضى از جاها و در بعضى از جلسات در روز عرفه يا مانند آن ديدم وقتى كه دعا مىكنند بقيه به مفاتيح نگاه مىكنند. نگاه نكنيد! مفاتيح را كنار بگذارید بنشينيد! آن شخصى كه دعا مىخواند، شما توجه كنيد و همان الفاظ را آهسته بدون صوت در نفس خود تكرار كنيد كه آن دعا تأثیر و عمق بيشترى به انسان مىدهد. اين از مطالبى بود كه انسان بايد كه نسبت به اين قضيه رعايت كند.
کیفیت مناجات ائمه علیهمالسّلام در خلوت خودشان
بنابراين امام اگر مىخواستند اين مطالب را براى مردم بگويند، چرا خودشان اينها را مىخواندند؟! دعاى أبى حمزه دعايى است كه هر شب امام سجاد عليهالسّلام آن را مىخواند، آدم يك دفعه براى مردم میخواند بس است ديگر، يك دفعه ديگر تمام شد. شما براى مردم خواندى و حالا آنها هم فهميدند، اصحاب را در مسجد پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم برديد و ـ آنجا محل اجتماع بود ديگر ـ براى آنها خوانديد و همه فهميدند. اگر براى مردم است يك دفعه هم كافى است و ديگر دو دفعه و سه دفعه و ده دفعه و صد دفعه ندارد و اگر نه، اين مسئله چيز ديگرى است، آن چيست؟ آن چه قضيهاى است كه وقتى نگاه مىكنيم، مىبينيم ائمه علیهمالسّلام اين ادعيه را خودشان مىخواندند؟ اگر دعا بود خودشان مىرفتند در اعماق شب و در تاريكى شب مىخواندند.
راوى مىگويد که آمدم ديدم صدايى مىآيد، بدون اينكه جلب توجه كنم كنارى ايستادم يا نشستم و به مناجات امام گوش دادم. و بعد آن مقدارى را كه از حفظ بوده يا نوشته بوده است، شروع به بيان كردن کرده است که حضرت اين مطالب را مىفرمودند. خب امام علیهالسّلام كه در تاريكى اين مطلب را براى كسى نمیگويد، در تاريكى شب كه اين حرف را نمیزند يااينكه در حجره و اتاق خودش كه براى مردم دعا نمیخواند، او خودش است و خداى خودش و خودش اين مطالب را بيان مىكند. اميرالمؤمنين علیهالسّلام در محراب مسجد كوفه كه مناجات مىكند: «الهى أنتَ الغَنىُّ و أنا الفَقیر وَ هَل یَرحَمُ الفَقیرَ إلاّ الغَنى.»1 اينها را كه براى مردم داد نزد، در محراب است، در حال نماز، در حال ابتهال، در حال گريه و اينها مىديدند كه شبها در ماه مبارك حضرت مىنشينند و اينها را مىخوانند. خب اينكه حضرت مىفرمايد: «أنا الفَقیر»، اين واقعاً چه فقرى مورد نظر حضرت هست كه مىگويد: «أنا الفَقیر؛ من فقير هستم»؟!
معنای «فقر» در کلام امام علیهالسّلام
اتفاقاً يك وقت با يكى از رفقا صحبت شد و من يك دفعه گفتم كه خلاصه من نفهميدهام اين قسمتى را كه در ذيل دعاى عرفه داريم و مرحوم آقا شيخ عباس نقل مىكنند كه سيد در بعضى از نسخ اين را اضافه كرده است چیست؟! البته سيد بن طاووس اضافه نكرده است بلكه خود آن كاتب كه آن نسخه را استنساخ مىكرد، اضافه كرده است لذا در همۀ نسخههاى قديمى اقبال سيد آن ذيل دعاى روز عرفه نيست. در يك فقرهاش دارد: «الهى أنا الفَقیر فى غِناى فَكیفَ لا أكون فَقیراً فى فَقرى؛ خدايا من فقير هستم در حال غناى خود، پس چگونه فقير نباشم درحالىكه فقير هستم؟» من نفهميدهام معناى فقر در اينجا چيست؟! آيا حضرت فقر ظاهرى را مىگويند؟! فقر ظاهرى که مورد نظر حضرت نيست.
خب اين نشان مىدهد كه نمىشود اين قسمت از امام باشد. اگر فقر، فقر ظاهرى است كه ائمه علیهمالسّلام اصلاً فقر ظاهرى را بهحساب نمىآورند وانگهى امام حسين عليهالسّلام كه فقير ظاهرى نبود ـ اتفاقاً خيلى هم غنى بوده است ـ که بهحساب بیاورد؟! امام حسين علیهالسّلام از جمله ائمهاى هستند كه خيلى هم پولدار بودهاند، بعضى از ائمه مثل اميرالمؤمنين علیهالسّلام بندگان خدا چيزى نداشتند ولى بعضى از ائمه علیهمالسّلام وضعشان خوب بود، بعضىها هم خيلى در سختى بودهاند [مانند امام هادى عليهالسّلام در] دوران متوكل. اتفاقاً امام حسين خيلى مال داشت و حضرت خيلى بذل و بخشش مىكردند و خيلى از اطراف و اكناف مىآمدند و وضعيت براى آنها متفاوت بود.
اولاً اصلاً امام حسين فقير نبود كه بخواهد بگويد: «خدايا من در عين غناى خودم فقير هستم و چگونه فقير نباشم حالا كه فقير هستم.» ايشان فقير نبود و خيلى هم غنى بودهاند.
ثانياً ائمه اصلاً فقر ظاهرى را در السنه و ادعيۀ خودشان مطرح نمىكردهاند، همۀ آنها دربارۀ فقر باطن صحبت مىكردهاند؛ «الفقر فخرى؛ فقر فخر من است.»1 اينها همه حكايت از آن فقر ذاتى و فقرى كه آن جنبۀ ربطى بين بنده و خالق است، مىكند كه هيچ چيزى جز آن حقيقت ربطيه بين عبد و معبود وجود ندارد. تمام هستى از آن او است و تمام موجودات همه نشأت گرفته از ذات او هستند و او غنى بالذات و ما فقير بالذات هستيم. يعنى ذات ما كه همان هيولاى محض و هيولاى بسيط است هيچگونه تعيّن و تشخّصى جز نفس آن ماهيت و مفهوم خودش ندارد كه آنهم فقط در عالم و وعاء ذهن تحقق دارد، [به خودى خود وجود مستقل ندارد] والاّ تحقق خارجى براى هيولا و اين ماهيات مقيده و ممكنه، بدون وجود محال است. لذا ما نفهميديم و از اين فقرات زياد دارد و نمىخورد كه اين فقرات براى امام علیهالسّلام باشد و امام بيان كند.
از اين جهت است كه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ مىفرمودند كه ما نمىتوانيم اين را به امام نسبت بدهيم. البته خود بنده دارم راجع به اين قضيه تحقيقاتى مىكنم و يك جاهايى هم فرستادم كه اگر بشود آن نسخ ديگر را هم ببينيم و به يك نقطهاى برسيم، تا بعد ـ اگر توفيق پيدا كردم ـ مىخواهم إنشاءالله راجع به اين قضيه يك مقالهاى بنويسم.
نسبت دادن غلط قضیۀ نوروز به دین و خدا و پیغمبر
مثل قضيۀ نوروز كه وقتى ما تحقيق كرديم، ديديم اصل روايتش دروغ است و اصلاً سند ندارد يعنى يك چيزِ كشكِ پشم است و هيچ است و اين روايت معلّى [بن خنیس] اصلاً سند ندارد، هيچ ندارد و آنجا بنده عرض كردهام. و چقدر واقعاً عجيب است! چقدر مسئوليت برعهدۀ اهل فن و اهل خبره است كه اينها ساليان سال همينطور مردم را در جهل و در متابعت از يك سنت غلط [نگه داشتند] و اينها به خيال ورودش در شرع عمل بكنند و انسان هم [حرفى نزند]. میگویند که آقا تسامح در ادلۀ سنن مىكنيم! تسامح يعنى چه؟! آخر هر چيزى مگر كشك است؟! دين كه كشك نيست تا آدم هر چيزى را به دين نسبت بدهد، به خدا و به پيغمبر نسبت بدهد، نمىشود انسان نسبت بدهد! اگر کسی بخواهد یک چیزی را به زن و بچۀ شما یا همسايه و رفيق و شريكتان نسبت بدهد، شكمش را پاره مىكنيد و مىگوييد که آقا يعنى چه؟! حرف دهانت را بفهم! چرا؟! چون ناموس است! ما اينقدر در مسائل دين بىخيال هستيم؟! میگویند که آقا اين روايت از امام علیهالسّلام است و از باب تسامح در ادلۀ سنن خيلى هم راجع به آن نبايد دقت کرد! تسامح در ادلۀ سنن يعنى چه؟! زندگى آدم پاى اين است، فكر انسان، حيات انسان، راه انسان و تمام اينها مربوط به اين است.
در اين رسالۀ نوروز كه خدمت رفقا تقديم شده است، در آنجا بنده آوردهام كه انسان بدون متابعت از سنت پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و شريعت اصلاً نمىتواند قدم از قدم بردارد. شما ببينيد در يك مطلب علمى و يك مطلب پزشكى الآن در دنيا چقدر پول براى فحص و جستجوى واقعيت اين مسئله مىدهند و در همين مراكز علمی، آكادمىها، آزمايشگاهها و لابراتوارهايى كه دارند، چه خرجهايى مىكنند تا در قضايا نگاه كنند و ببينند آيا اين مطلب درست است يا نه، آيا اين قضيه صحيح است يا نه، آيا اين مطلبى كه راجع به اين درد يا دوا هست، درست است. در نوآورىها و مسائل علمى چه پولهايى خرج مىكنند و چه تحقيقاتى مىكنند و بعد آخر مىگويند که آقا نتيجه به اينجا رسيده كه اينطورى كه هست، اين نيست بلكه در بعضى از موارد جواب مىدهد و در بعضى از موارد جواب نمىدهد كه ما نمىتوانيم بهعنوان [كلى از آن استفاده] كنيم. تااينكه به يك نتيجۀ كلى برسند و بخواهند اين را منتشر كنند و بخواهند در تبليغات اين را مدّنظر قرار بدهند. آنوقت ما همينطورى اينقدر راحت مىگوييم که آقا مشكلى نيست، سنن است! حالا مستحب است، در مستحب خيلى آسان است! سفت و سخت نگيريد! حالا بگذار [افراد انجام بدهند!]. يعنى چه آسان است، سخت نگيريد؟! انسان نمىتواند همينطورى از پیش خود يك كارى بكند.
معنای تسامح در ادلۀ سنن
در جايى كه انسان به يك سندى رسيده است، در يك موردى به يك مطلبى رسيده است و تحقيقش را كرده و كارهايش را انجام داده است، تلاشش را كرده است، بيدارى شب و روزش را كشيده است، آنچه را كه بايد وقت بگذارد وقت گذاشته و اطلاعاتى كسب كرده است بعد به آن حد يقينِ يقين نرسيده است، در آنجا مىگويند که چون به اينجا رسيدى اشكال ندارد که با توكل بر خدا اين را انجام بدهى. تسامح در ادلۀ سنن براى اينجاست نه آنجايى كه علاوه بر اينكه اصلاً سند ندارد و هيچ اثرى از آن در كتب اصيل روايى نیست، علاوه بر آن روايت صحيح از موسى بن جعفر عليهماالسّلام درمقابلش آمده است. اين برای اينجا نيست! يك مجتهد نگاه نكرده مىفهمد كه آقا اين روايت موسى بن جعفر عليهماالسّلام و برای امام است.
ادلهای بر رد موضوع نوروز در کلام ائمه علیهمالسّلام
حالا لابد رفقا مطالب و مسائلى كه در آنجا هست و بنده در آنجا راجع به وَهن اين روايت آوردهام را مطالعه كردهاند. منصور دوانيقى وقتى دنبال حضرت موسى بن جعفر عليهالسّلام میفرستد كه براى اين مراسم بيايند، حضرت مىفرمايند:
من در سيره و كتب جدم تفتيش كردم و اثرى از اين عيد و سنت در آنها نديدم. اين سنتى است كه اسلام آن سنت را محو كرده است و معاذ الله اينكه من سنتى را كه اسلام و جدم آن را محو كرده است، احياء و زنده كنم.1
وقتى كه يك مجتهد نگاه به اين عبارت مىكند، مىگويد که اين بايد براى امام علیهالسّلام باشد و اين كلام، كلام امام است. يعنى وقتى كه شما به اين جمله نگاه مىكنيد: «من در سنت جدم تفتيش كردم و نديدم كه نديدم»، مىگوييد که اين كلام بايد براى امام باشد. خب وقتى كه ما تفتيش مىكنيم به چه چيزهايى برخورد مىكنيم؟! وقتى كه ما در سنت تفتيش مىكنيم، مىبينيم كه پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: «من اين دو عيد را برداشتم و به جاى آنها عيد فطر و عيد قربان را قرار دادم.» البته بعد هم كه فرمودند: «أفضَلُ أعیادِ أمَتى عید غدیرخم.»2 كه آن مربوط به بعد از غدير بوده والاّ قبل از غدير كه حضرت غدير را نمیگویند، حضرت مىفرمايند: «من اين دو را برداشتم و به جاى آن اين دو را قرار دادم.»3
اگر فقيه رائحهاى از فقه الحديث و شمّ الفقاهه در او باشد، مىگويد که اين كلام، كلام پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم است. يعنى اين مىخورد كه كلام را باید پيغمبر گفته باشند و اين كلام براى وحى است و اين كلام كلامى است كه اين مسئله از آنجا صادر مىشود. يااينكه فرض كنيد وقتى كه پيش اميرالمؤمنين علیهالسّلام براى همين روزهاى بهار فالوده مىآورند ـ البته در همانجا هم ما تشكيك كردیم، نهاينكه تشكيك كرديم اصلاً ثابت كرديم برفرض هم اگر نوروزى باشد، آن نوروز اول حَمَل يعنى اول فروردين نيست بلکه در آن زمان دوازدهم خرداد و چندم خرداد بوده است. بعد عقب و جلو رفته و آخر در سنۀ جلالى در زمان سلطان ملك شاه اين قضيه در اول برج حَمَل بهعنوان روز اول نوروز واقع شده است ـ و مىگويند که اين براى نوروز است. حضرت مىفرمايند: «هر روز ما نوروز است.»4 خب شما از اين چه مىفهميد؟! يعنى اين بازىها را كنار بگذارید ديگر، ما هر روزمان نوروز است. شما وقتى كه سنت و سيره را در زمان پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و ائمه علیهمالسّلام درنظر بگيريد و ببينيد آنها اصلاً نسبت به اين قضيه ساكت بودند و حرفى نزدند ـ برفرض كه حالا حرف هم زدند ـ اصلاً ساكت بودند، حرفى به اصحابشان نزدند، [چطور مىتوانيد براى اين روايت جعلى، محملى قرار دهيد]؟!
چطور ممكن است كه امام صادق عليهالسّلام اينقدر از نوروز تعريف كند كه اين است درحالیکه پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در زمان بيست و سه سال در مكه و مدينهاش، اميرالمؤمنين بيست و پنج سال در زمان آن خلفا، چهار سال هم در زمان خودش، سپس امام حسن، امام حسين تا امام زمان علیهمالسّلام هيچكدام از ائمه يك اسمى از اين نوروز نیاوردهاند كه اى خلق خدا! ما يك روز هم به نام نوروز داريم؟! مگر يك همچنين چيزى میشود؟! پس شما ائمه علیهمالسّلام در ميان اين [امت] چه كاره هستيد؟! چطور براى شب قدر اينهمه مىگوييد، براى روز عيد فطر و قربان اينهمه گفتيد، براى فضيلت شب جمعه و دعاى كميل و دعاى صباحِ هر روز اينهمه روايت داريم؛ اما اين نوروزى كه اينقدر معلّى راجع به آن هر كارى توانسته كرده است، ما هيچ نداريم؟! بیچاره معلّى كه نبوده است، معلّى كه از اين حرفها را نمیزند. معلّى از اصحاب امام صادق و امام كاظم علیهماالسّلام بود كه بعد حاكم مدينه (داود بن على) او را گرفت و كشت. البته خب از بعضى چيزهايى كه نبايد بگويد را مىگفت و حضرت هم او را منع كردند. حضرت مىگفتند که نگو! ولى خب ديگر اين گوش نمىداد تااينكه بالأخره او را گرفتند و كشتند. او جزو بيت حضرت بود و خادم بود و مىرفت مىآمد، ظاهراً حسابدار بود و خلاصه يك ارتباطى با بيت امام علیهالسّلام داشت و مرتبط بود.
خب اين حكايت از اين مىكند كه آقاجان کمی بايد محكمتر بود و کمی انسان بايد بيشتر به خودش نگاه كند و هر چيزى را كه نمىتواند هرهرى رد شود، يعنى دين اين است؟! يعنى واقعاً دين اين است كه همينطورى بيايند و بگويند که رهایش كن، عيب ندارد، يك كار است ديگر به عيادت میرویم و بازديد و صله رحم مىكنيم اشكال ندارد! ديگر حالا سخت نگير. اينهمه مشكلات داريم، اينها هم فقط به نوروز چسبيدهاند! اگر همين سهل گرفتن و بازى گرفتن است، خب اشكال ندارد.
اما طرف ما و خطاب ما اينگونه افراد نيستند؛ آن افرادى هستند كه در روز قيامت نمىخواهند در مغزشان بزنند و بگويند که اى كاش ما عمرمان را در دنيا هرهرى نگذرانده بوديم. افراد و اشخاص مخاطب ما آنهايى هستند كه از دقيقه دقيقۀ عمرشان و از لحظه لحظۀ حياتشان براى رسيدن به آنچه كه مورد رضاى خدا و امام زمان عجّل الله تعالی فرجه است، استفاده مىكنند. خب آن آدم نمیگويد که آقا رهایش كن، اين را رها كن، آن را رها كن، خيلى اينجا سخت نگير، خيلى آنجا مشكل نگير، اين آدم اين كار را نمیکند. بله! افراد عادى هستند، خيلىها هستند كه نسبت به اين مسائل خيلى توجهى ندارند.
اعتراض بعضیها به نشر کتاب وظیفۀ فرد مسلمان در حکومت اسلام
وقتى كه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ كتاب وظيفۀ فرد مسلمان در حكومت اسلام را نوشتند خب مطالبى مطرح شد، اعتراضاتى شد و حتى از طرف همين دوستانشان خيلى به ايشان هم فشار آورده شد كه آقا اين كتاب را نشر نكنيد، پخش نكنيد. مرتب نامه اينطرف و آنطرف زدند و حتى به من تلفن زدند كه آقا پيش پدرت برو ـ خدا خيرت بدهد، شش در دنيا شصت در آخرت به تو عطا كند، هنوز كه خبرى نيست ـ تا خلاصه ايشان از اين قضيه بگذرند. گفتم که آقاجان! مگر ايشان بچه است؟! يك همچنين فردى وقتى يك چيزى مىنويسد، شما او را با يك بچۀ دهساله، پانزدهساله اشتباه گرفتهايد؟! ايشان يك آدمى است كه هفت سال شاگرد علاّمه طباطبائى بود، هفت سال در نجف شاگرد علماى درجه يك بود، خودش اعلم علماى زمان خودش هست؛ بعد هم از آنطرف نسبت به مسائل باطنى شاگردى بزرگان اهل معرفت را كرده است. شما همينطور ايستادهاى يك چيزى مىگويى، ديگر خودش یک گرفتارى است. بابا اين كسى كه اين كتاب را نوشته و كسى كه اين حرفها را زده و كسى كه اين جلسات سخنرانى را كرده است، آیا همينطور روى هوا شب خواب ديده و صبح بلند شده و گفته است؟! اينطورى است؟!
خب اينها اينطور مثل ما كه تا يك چيزى به ذهنمان مىرسد، شروع مىكنيم دست به قلم مىشويم و يا على، نیستند، اینها كار و وضعشان اينطورى نيست. اينها اشراف باطن دارند، اينها براساس مصلحت واقعيهاى كه با وجدان و ديد باطن مىبينند كار انجام مىدهند؛ كلامشان، بيانشان، قلمشان، قدمشان و همۀ اينها روى حساب ديد باطن است. وقتى كه دست به قلم مىبرند بايد بدانید چه قضيهاى در پشت اين مسئله نهفته است. تا ايشان راجع به رسالۀ نكاحيه دست به قلم برد، آن زمان ديد چه بلايى دارد بر سر اين مملكت اسلام مىآيد، آن زمان ايشان به ما ـ والله العظيم قسم كه ايشان به من اين را فرمود ـ مىفرمود:
من از اين دنيا مىروم و شما خواهيد ديد اين مسئلۀ محدوديت ازدواج و بستن لولهها و محدوديت در نكاح، چه فاجعهاى بر سر مملكت شيعه خواهد آورد.
و من در اينجا براى اولين بار اين قضيه را افشا كردم و گفتم. البته ظاهراً مسئولين متوجه شدهاند و به اهميت قضيه مخصوصاً در اين سالهاى اخير رسيدهاند كه اصلاً ما چيزهايى به گوشمان مىرسد كه خدا به خير كند. واقعاً كار اين شيعه با وجود اين دشمنانى كه الآن از هر طرف براى [آنها نقشه كشيدهاند،] به چه مسائل و قضايايى مىخواهد منجر شود!
آنها خطر را فهميدهاند؛ يعنى فهميدهاند كه حالا مسئلۀ شيعه، مسئلۀ خطرناكى است و اين شيعه خطر واقعى است و به هر جهت وسايلشان، مسائل ارتباط جمعیشان، تبليغاتشان، سايتهايشان و پولهایشان را اينطرف و آنطرف خرج مىكنند و خيلى مسئله مسئلۀ مهمى است. آن زمان مرحوم آقا ـ اين كتاب براى چند سال پيش است؟! ـ به من فرمودند که «من از اين دنيا مىروم و آقا سيد محسن تو خواهى ديد كه چه بر سر اين مملكت خواهد آمد.»
خب آن زمان من يادم هست افراد مىگفتند که اين چه كتابى است که ايشان نوشته است؟! اين حرفها چيست؟! اين شخص، ولىّ خداست عمه جان! او عارف است، بنده نيستم كه هزار و يك اشكال در حرف و [كلام] داشته باشم و مثل ساير افراد كه خطا مىكنند ما هم خطا مىكنيم. او حساب دارد، او شبها تا صبح ـ من که بودم ـ از نقشههايى كه آن موقع براى محدوديت نسل اجرا مىشد، خوابش نمیبرد. من مىرفتم و فشار خونشان را مىگرفتم، فشار خون ايشان بهخاطر اين مطالب و اين قضايايى كه مىشنيد، بيست و يك روى سيزده و چهارده بود. مىگفتم که آقاجان! چرا اينقدر خودتان را اذيت مىكنيد؟! مىگفتند که چهکار كنم؟! دست خودم نيست. اين مسائلى را كه مىبينم، قضايايى را كه احساس مىكنم، چهكار كنم؟! من نمىتوانم، دست خودم نيست.
خب ما اينها را در آن زمان مىديديم، ما اينها را مشاهده مىكرديم، اين مطالب را در آن زمان احساس مىكرديم، بفرماييد. الآن مىبينيم که عجب دارد چه مىشود! كلام ولىّ خدا كلام عادى نيست، شما نبايد با آن مثل ساير مسائل و ساير قضاياى ديگر و امور ديگر برخورد كنيد، بايد روى آن حساب [ديگر باز كنيد].
در بيمارستان امام رضا علیهالسّلام با مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ داشتیم براى معاينه چشم ايشان میرفتیم، ـ دكتر سجادى سفارش ايشان را به يكى از شاگردهايش كه در آنجا بود كرده بود كه چشم ايشان را معاينه كند، خودش تهران بود و نمىتوانست بيايد ـ ايشان [به من] گفتند:
فلانى! میخواهم يك مطلبى به تو بگويم. اين رسالهاى كه ما راجع به وظيفۀ فرد مسلمان در حكومت اسلام نوشتيم، به نظرت چگونه است؟!
چون خيلى سر و صدا شد که آقا پخش نكنيد، يك چيزهايى و [يك مسائلى بود]، اى خدا! آن شعر مولانا چيست؟!
| هرچه مىگويم به قدر فهم توست | *** | مُردم اندر حسرت فهم درست1 |
چهکار كنم كه خلاصه گير كردهام و نمىتوانم يك حرف بزنم. كلام ايشان هست، نه بنده! كلام بنده نيست، حاشا به اينكه بنده يك همچنين جسارتى بخواهم داشته باشم، جرئت ندارم، مگر مىشود انسان جسارت كند؟!
گفتم که آقاجان! اصل مسئله اين است كه اين كتاب شما ـ بخواهيد يا نخواهيد ـ يك موجى ايجاد خواهد كرد و اين يك چيزى است كه شكى در آن نيست. ولى آخر چه بايد كرد؟! آیا هميشه بايد اين آب صاف باشد و هيچ كسی نداند كه در زير اين آب چه خبر است و هيچ حركتى نبايد پيدا بشود؟! هيچ تلاطمى نبايد بشود؟! يعنى تا روز ظهور امام زمان عجّل الله تعالی فرجه و قيامت، هميشه بايد صاف باشد و هيچ نبايد تكان بخورد؟! درحالىكه خب اينطور نمىشود. براى افرادى كه اينها براى فهم مستعد هستند و براى درك مطلب و پيگيرى و حركت مستعد هستند، اگر اين كتاب و امثال اين كتاب نيايد آنها از چه راهى به اين برسند؟!
| آنچه مىگويم به قدر فهم توست | *** | مُردم اندر حسرت فهم درست |
مسئولیت انسان درقبال افراد مستعد برای فهم مطالب
يك وقت من در منزل مرحوم آقا صحبت مىكردم و حرفى هم نزديم، يعنى مسئلهاى هم نگفتيم و يك مسئلۀ عادى گفتيم. خدا پدر بزرگمان مرحوم حاج آقا معين شيرازى رحمةاللهعليه پدر والدۀ ما را رحمت كند ـ خدا همه را بيامرزد چقدر اينها آدمهاى خوبى بودند و چقدر آدمهاى با صفايى بودند و چقدر آدمهاى با صدقى بودند ـ ايشان آنجا مشهد مشرف بودند و آن روز هم در مجلس حضور داشتند. بعد به اتفاق مرحوم آقا از بيرونى به اندرونى آمدند و من هم میخواستم براى ايشان ميوه و چايى ببرم. تا من آمدم به من رو كردند و گفتند که آقا سيد محسن! اينجا بنشين با تو كار دارم. ما هم آنجا نشستيم. گفتند که من به منبر امروز شما اعتراض دارم. گفتم که ما در خدمت هستيم، هرچه مىفرماييد! پدر بزرگمان است ديگر نمىتوانيم به او چيزى بگوييم! خيلى هم ايشان من را دوست داشت، خيلى من را دوست داشت، خدا ايشان را بيامرزد. گفتند که اين مطالبى را كه امروز شما گفتيد، همه درست بود ـ خدا بيامرزدش ـ اقلاًّ انصاف به خرج داد نگفت از اول تا آخر غلط بود! حالا مىگويند كه آقا حرفهايت از اول تا آخر غلط و باطل است. خب اينهم يك قضاوت است ولى ايشان گفتند که حرفهايت درست بود ولى اينجا جاى گفتنش نيست. گفتم که آقا بزرگ! چرا جاى گفتنش نيست؟ اگر من اينجا نگويم، پس كجا بگويم؟! يا بايد در سينهام نگه دارم يااينكه بايد بگويم. يعنى دو نفر كه اينجا نشستهاند باید بفهمند كه مطلب اين است. اگر نگويم فردا [چطور پاسخگوى ايشان باشم]؟! چطور اينكه همين الآن يك همچنين مسئلهاى هست.
اعتراض ناوارد بعضیها به علاّمه طهرانی پس از انقلاب
امروزه بعضىها به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ ايراد و اشكال وارد مىكنند و مىگويند که چرا در همان زمان سابق، در آن موقع كه مثلاً ايشان در مسجد قائم بود و انقلاب هم شده بود، ما اصلاً از ايشان حركتى نديديم؟! گفتم که اتفاقاً بعد از انقلاب ايشان خيلى مطالب انجام دادند؛ صحبت كردند و مىخواستند چه كارها بكنند كه بنده در جريان هستم، كميتههايى كه مىخواستند درست كنند، آن مسائلى كه مىخواستند بهوجود بياورند، كنار مسجد مىخواستند مدرسۀ علميه درست كنند. يك جايى بود كه براى شير و خورشيد سرخ بود و اصلاً آنجا هيچ كارى هم انجام نمىشد، فقط يك سرايدار بود که با زن و بچه و سگش زندگى مىكرد؛ يعنى ما اصلاً آنجا چيزى نمىديديم که محل رفت و آمد باشد. ـ بالأخره بنده در جريان هستم ـ به اتفاق يك نفر متصدى رفتيم و پيگيرى كرديم كه آن را ضميمه كنند و مسجد استفاده كند ولى تلاشهاى ما به جايى نرسيد.
خب بعد ايشان ديگر به مشهد مهاجرت كردند و خلاصه در خيلى از جاها از جمله نماز جمعه شركت مىكردند و بعد راجع به انتخابات نیز همينطور. راجع به مجلس خبرگان ايشان يكى از آن ده نفرى بودند كه قرار بود اسم آنها داده شود و وقتى كه تأييد شد، اينها وارد مجلس خبرگان شوند، بعد يك موانعى پيش آمد كه ايشان صرفنظر كردند.
خدا رحمت كند مرحوم دستغيب در تهران به منزل ما آمد و من از قم آمده بودم كه مرحوم آیةالله سيد عبدالحسين دستغيب را ديدم. ايشان از رفقای خيلى سابق مرحوم آقا بود كه شاگرد مرحوم آقاى انصارى بود و از شيراز آمده بودند. من يادم هست ايشان آن روز آنچنان به مرحوم آقا اصرار مىكردند که آقا سيد محمدحسين! شما بهجاى من بيا، من آن نمايندگى خودم را به شما مىدهم. ايشان فرمودند که آقا! نمىشود، شما شيرازی هستى، من طهرانی هستم، نمىشود. گفت که آقا سيد محمدحسين شما چهكار دارى، شما بلند شو بيا! وقتى خوب اصرارهايش را كرد مرحوم آقا قاه قاه خنديدند و گفتند که آقا سيد عبدالحسين! اگر اين قضيه انجام شد آنوقت شما هر كارى [خواستيد انجام دهيد]! گفت که باشد بسیار خوب. ايشان فرمودند که برو من آماده هستم، من حرفى ندارم! اين دفعه را بودم ولى دفعۀ بعد را بنده نبودم كه مرحوم آقا سيد عبدالحسين به منزل پدرمان آمد و گفت که آقا سيد محمدحسين! ـ با همان لهجۀ شيرازى ـ راست گفتى! من هر كارى كه كردم اصلاً نتوانستم! آقا مىخنديدند و گفتند که آقا سيد عبدالحسين! من كه به شما گفتم نمىشود، آقا نمىشود ديگر، بگذار بيشتر نگويم، نمىشود. و خب حالا ديگر گذشته است و ما هم ديگر بيشتر از اين مطلب را باز نمىكنيم.
اگر مرحوم آقا اين كارها را نمىكردند، اين اقدام را نمىكردند الآن این ايراد بر ايشان وارد بود که شما براى چه كنار نشستى؟! براى چه كارى انجام ندادى؟! ولى بنده بهعنوان شاهدِ حاضر و ناظر نسبت به كارها، رفتار، تصرفات و اقدامات ايشان شاهد هستم و تمام مطالب را مىتوانم بگويم كه ايشان براى اينكه حضور مثبت و مفيد در پيشبرد تعالى اسلام در اين مسائل و قضايا و انقلاب داشته باشند، از هيچ مسئلهاى فروگذار نكردند. بنده شاهد هستم و خدا را شاهد مىگيرم بر اينكه خود من نسبت به بعضى از كارهاى ايشان در آن موقع به ايشان اعتراض كردم. يعنى در آنجا حتى بنده كاسۀ داغتر از آش شده بودم كه مىگفتم که آقا اين مقدار هم ديگر لازم نيست، خب اين كار را كرديد تمام شد، حالا در خانه اگر كس است يك حرف بس است! ايشان فرمودند که نه آقا سيد محسن! ما تا جايى كه بتوانيم براى تثبيت امورِ مفيد و مثبتات و تأييد آنها بايد وظيفۀ خود را انجام بدهيم. اين آثارشان هم هست كه نوشتهاند.
خب روى اين جهت اگر ايشان اين كتاب را نمىنوشت و اين مطالب را بيان نمىكرد، آيا الآن [مورد اعتراض واقع نمىشدند؟!] شايد مسائلى بهوجود آمده، مطالب خيلى تغيير كرده، شايد فهمها خیلی تغيير كرده باشد، شايد نگرشها متفاوت شده باشد علیٰکلّحال ديگر مسائل پخته شده و جا افتاده است. خيلىها همین الآن به خود بنده ايراد مىگيرند و مىگويند که آقا از يك عالم توقع اين نيست كه فقط يكجا ساكت بنشيند و فقط نگاه كند. بنده مىگويم که نهخير! اينها مطالب ايشان است و بفرماييد ملاحظه كنيد، ايشان اين مسائل را فرمودند. هميشه در طول حيات واقعاً پر بركت خودشان هر صحبتى كه با ما مىكردند حتى همين الآن بعد از گذشت شصت سال از عمر من، الآن من همينطور که به صحبتهاى ايشان فكر مىكنم، همينطور يكىيكى به نظر مىآورم و تا آنجايى كه بتوانم نسبت به آنها ترتیب اثر مىدهم.
خلاصه من گفتم که بالأخره آيا بايد اين دريا هميشه راكد و ساكت بماند يااينکه به جنب و جوش و موج بیفتد؟! اگر قرار باشد بر اينكه فهمى بر فهم و بصيرت مردم اضافه بشود و اگر قرار بر اين است كه بينشى بر بينش مردم افزوده بشود و اگر قرار باشد تغيير و تحولى در حالوهواى مردم نسبت به مسائل اعتقادى و نسبت به مسائل اجتماعى و اخلاقى و مبنايى آنها پيدا شود، خب اين توسط چه كسى بايد انجام شود؟! خب كسى كه حرفى نمىزند! اين مسائل بايد توسط يك علاّمه طهرانى، يك آقاى سيد محمدحسين طهرانى انجام شود ديگر. در اين قضيه ممكن است بعضىها را ناخوش آيد و برنتابند، خب برنتابند كه برنتابند! خب چه بايد كرد؟! مطلب اين است و قضيه اين است و مسئله به اين كيفيت است.
گفتم كه اين مطلب خواهىنخواهى هست ولى بالأخره [باید انجام شود] ايشان فرمودند که بله! بعد من اين را خدمت ايشان گفتم كه آقاجان! شما اين كتاب را برای چه کسی مىنويسيد؟! آيا كتاب را براى كسى مىنويسيد كه شما را به استهزاء مىگيرد؟! همين افرادى كه الآن دم از اعتدال و عدالت مىزنند، نوشتند ديگر. همينها كسانى بودند كه به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ اعتراض كردند كه آقا چرا اين حرف را نوشتيد؟! خيلى عجيب است! اين دنيا خيلى عجيب است! در همين دنيا خدا مطلب را به آدم مىفهماند. در همين دنيا خدا به انسان نشان مىدهد و مىگويد که ببين! آن موقع خودت نمىخواستى اين حرف پخش بشود. چرا نبايد پخش شود؟! يا دروغ است يا راست است. اگر دروغ است، به اين دليل دروغ است، شما اشتباه مىكنيد، به اين دليل دروغ است، دروغش را هم بايد تصحيح كند. و اگر راست است چرا نبايد پخش شود؟! كفر كه نگفته است، خب يك مطلب واقعى است و عادى هم هست، مسئله مسئلۀ عادى است و خيلى مسئلۀ معما و مشكل و پيچيدهاى هم نيست.
کنارگذاشتن تعصبات جاهلی در زمان امام زمان علیهالسّلام
اگر شيعه آنچنان تحمل و سعۀ صدرى براى واقع شدن با حقايق نداشته باشد، آنوقت ما توقع اين سعۀ صدر را از اهل تسنن و ساير اديان داريم؟! وقتى ما در خودمان كه خود را شيعۀ على عليهالسّلام و پيرو على مىدانيم، علی كه مرد حق بود، علی كه درقبال حق ايستاد، علی كه بهخاطر حق، زن و بچهاش را بين در و ديوار تكهتكه كردند و بعد هم بعد از شهادت خودش، چه بر سر آن پسرش و چه بر سر آن يكى آوردند و همينطور چه بر سر مابقى ائمه علیهمالسّلام آوردند!
اينها همه براى چه بود؟! براى اين بود كه گفتند که حق اين است ديگر. امام حسين عليهالسّلام براى چه كشته شد؟! براى اينكه به يزيد مىگفت که برو پى كارت! تو چه کسی هستى؟! اگر كسى بود و قرار بود به ظلم و جور خليفه شود، بابايت بود كه طبق صلح و معاهده بود و او هم كنار رفت. تو اين وسط چهكار مىكنى؟! خب برو پى كارت! او گفت که كنار نمیروم و بايد بيعت كنى و اگر بيعت نكنى لشکر مىفرستم. گفتند که هر کاری مىخواهى بكنی بكن و خب كردند ديگر، هرچه دلشان مىخواست انجام دادند.
اگر ما که شيعه هستیم تحمل شنيدن حرف حق را نداشته باشيم، آنوقت چطور از اهل تسنن اين توقع را داريم؟! ديگر كجا مىتوانيم از آنها يك همچنين توقعى داشته باشيم؟! آنها هم مىگويند که شما هم مثل ما هستید. ما در اين قضيه كنار نمىآييم و شما هم در اين قضيه كنار نمىآييد، اين به آن در. شما در اين قضيه پا روى حق مىگذاريد ما هم در اين قضيه پا روى حق مىگذاريم و ديگر يربهير هستيم و كارى به كار همديگر نداريم. اگر جلو مىآيى بسم الله، يكى تو يكى من، من از اين قضيه مىگذرم تو هم از اين قضيه بگذر، آنوقت قضيه چه مىشود؟! آنوقت ديگر همه صاف مىشويم. در زمان امام زمان عجّل الله تعالی فرجه همه بايد اختلافات را كنار بگذارند، سنى بايد کنار بگذارد و آن شيعه هم آن چيزهايى كه [خلاف است را] بايد كنار بگذارد.
شيعه بايد بگويد که الآن اهل تسنن كه نماز را در پنج وقت مىخوانند آنها كار درست انجام مىدهند و اينكه الآن ما در اجتماع مىخوانيم غلط است، اين را بايد بدانيم که اينطور نيست ديگر که هر کاری که اهل تسنن مىكنند خِلاف باشد. ما بايد دنبال سنت پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم باشيم، دنبال سنت ائمه علیهمالسّلام باشيم، سنت پيغمبر و سنت اهلبيت اين است كه نماز در پنج وقت قرائت شود، اينكه ما باهم مىخوانيم غلط است و كارى كه اهل تسنن مىكنند درست است. درست را بايد گفت که درست است و غلط را هم بايد گفت که غلط است، اگر اينطور شديم آن موقع مستحق اين هستيم که در خدمت حضرت باشيم، آن موقع امام زمان عجّل الله تعالی فرجه مىتواند بگويد که حالا يك چيزى شد. تو بايد از تعصبت دست بردارى و تو هم بايد از تعصبت دست بردارى، هردو بايد از تعصبهاى جاهلى دست برداريد.
اگر ما در اينجا بهعنوان يك زعيم و مسئول نسبت به بعضى از مسائل معترض هستيم، ممكن است خيلىها هم نسبت به خيلى از مسائل معترض باشند. جايى كه حق بيايد ديگر در آنجا انسان نبايد مقاومت كند و بايد بپذيرد و بگويد که چشم، اينجا خلاف است مىپذيريم و آنجا درست است، آن را هم مىپذيريم. آنوقت بعد مىبينيد که اين قضيه باعث مىشود چقدر دلها بههم نزديك شود، مىبيند اينجا ديگر اينكه حِقد و كينه ندارد، مىگويد که هردو بياييد.
خاطرهای از مباحثه با اهل سنت در مسجدالحرام پیرامون قرآن کریم
من وقتى كه در مسجد الحرام با همين اهل سنت مباحثه مىكردم در آنوقت و آن زمان سه ساعت، چهار ساعت صحبت مىكرديم، ـ الآن كه ديگر حالش را نداريم ـ يك دفعه دو ساعت همينطور صحبت مىكرديم، گاهگاهى پيش مىآمد. يك شب در يك سفرى كه خيلى وقت پيش عمره مشرف شده بوديم، حدود ده دوازده نفر بودند و آمدند و چندتا از اين افسرهايشان هم بودند و نشسته بودند و يك نفر از همينهايى كه از اين [باطومها] دستشان است هم بود که نمىگذاشت؛ مىآمد داد و بيداد مىكرد تا جلسه را بههم بزند و خلاصه مىآمد و مىرفت و دور مىزد، دوباره مىآمد. من يك حرفى زدم گفتم كه ببينيد شما اهل سنت هستيد و خودتان را دنبال سنت پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم مىدانيد و ما را منحرف مىدانيد و مىگوييد که قرآنتان اشتباه است، مىگويم که ـ به همه گفتم ـ بنده پول بليط دوازده نفرتان را مىدهم، به ايران بیایید، گفتم که پول بليط رفت و برگشتتان با من و ويزايتان با خودتان، پول هر دوازده نفرتان را من مىدهم به ايران بیایید و سر زده به خانۀ مردم بروید و بدون اطلاع قبلى در اتاقشان بروید و قرآنهايشان را برداريد. گفتم که اگر در خانۀ من بیایید، در هر اتاقى ده دوازده تا قرآن هست و همهاش هم قرآنهاى همين فَهَد است و ما اصلاً غير از اين نداريم. اينقدر برايمان رفقا و دوستانمان از مكه و مدينه قرآن آوردهاند كه در هر طاقچهاى گذاشتهايم و يك قرآن غير فهد نداريم، چه مىگوييد؟! اين قرآنى كه همهجا هست ديگر همين قرآنى است كه من مىخوانم، همين قرآنى است كه همينجا چاپ شده و از اينجا برایمان آوردهاند، گفتم که خب چه مىگوييد؟! همينطور ماندند.
خب چرا دارى دروغ مىگويى؟! چرا دارى به شيعه تهمت مىزنى؟! آخرين حرفى كه زدم اين بود که گفتم که ديگر يك حرفى مىزنم و هيچكسی نمىتواند اين حرف را رد كند و آن اين است که هم من و هم شما جفتمان دست از اعتقاداتمان برمىداريم؛ بنده شيعه بودنم را صاف کنار مىگذارم و خلاص. بنده الآن مسيحى میشوم، فرض كن كه من مسيحى شدم و تو هم مسيحى بشو، تو هم ديگر دست بردار. گفتند که باشد. نمىدانستند من مىخواهم چه بگويم و چطورى گيرشان بيندازم. دو سهتا افسر آنجا بودند که خوب گوش مىدادند و هيچ حرفى نمىزدند ولى قشنگ گوش مىدادند، متوجه بودم كه مطالب را تصديق مىكنند و از نگاهشان پيدا بود ولى هيچ صحبتى نمىكردند و حرفى نمىزدند. بعد به ايشان رو كردم گفتم كه فردا جفتمان هم ما و هم شما مىخواهيم مسلمان شويم، نه از على خبر داريم و نه از ابوبكر، از هيچكدام خبر نداريم و مىخواهيم مسلمان شويم. در كتابخانۀ خود شما مىرويم نه كتابخانۀ شيعه، اگر نگاه كرديم ديديم كه ابوبكر بهترين فرد براى خلافت بعد از پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بود، آن را مىپذيريم و اگر نگاه كرديم ديديم على ـ از كتب خودتان ـ لايق خلافت براى پيغمبر بود، همه مىپذيريم. چه مىگوييد؟!
همه سرشان را پايين انداختند و يك كلام حرف نزدند. گفتم که چرا حرف نمىزنيد؟! چرا تا حالا حرف مىزديد و زبانتان عين فرفره مىگشت؟! بعضى وقتها نمىفهميدم و مىگفتم که يواشتر حرف بزن! نمىفهمم چه مىگويى، ترتر همينطورى ما را به رگبار بستيد. صبر كن! سه ساعت طول كشيد. سه ساعت و خردهاى طول كشيد. بعد گفتم كه آن از قرآنتان كه گفتم من پول طيارهتان را مىدهم و ويزايتان را خودتان بگيريد، بياييد سر زده و بدون اطلاع قبلى خانۀ ماها برويد و قرآنها را از كتابخانه یا بالاى طاقچه برداريد، نگاه كنيد ببينيد اين قرآن فرق مىكند يا نمىكند. مخفیانه بياييد در مساجد کنار ما بنشينيد ببينيد آيا وقتى ما سلام مىدهيم، اللهاكبر مىگوييم يا خان الامين؟! همان چيزى كه علماى شما برايتان درآوردند كه جبرایيل خيانت كرد.
من خودم در مدينه در كنار مرقد مطهر رسول اكرم صلّی الله علیه و آله و سلّم بودم و نماز مىخواندم. ديدم يك عربى در آنجا ـ آدم جاهلى بود، مستضعف بود، خب [اغوايش] كردند ـ گفت که به خدا دروغ است كه شيعهها مىگويند که خان الامين يعنى امين خيانت كرد؛ اين رسالت براى پيغمبر است و نبايد به على علیهالسّلام برسد و شيعه در اينجا دروغ گفته است. يكى دو بیت هم شعر گفت که يادم رفت. آن موقع حفظ شدم منتها بعد ديگر فراموش كردم که سريع بيايم و بنويسم، حالا مىگردم ببينم كه چه بوده است. دو خط شعر خواند، اين شعرها را هم مرتب مىخواند. گفتم که بیچاره از جهلش فكر مىكند كه شيعيان مىگويند که خان الامين! مىگفت که خدا اينها را لعنت کند و اين وحى به پيغمبر آمده و به على نيامده است كه اينها اين حرفها را مىزنند، اى رسول خدا! بعد هم بیچاره هاىهاى گريه مىكرد و اشك از اين چشمش مىآمد. مىخواستم وقتى نمازم تمام شد دنبالش بروم و يك كنار بنشينم و بگويم که چه مىگويى، اين حرفها چيست مىزنى ولى رفت و ديگر هم پيدايش نكردم.
خلاصه گفتم كه آقا مخفیانه شما بيا بدون اينكه بفهمد کنار يكى از اين افراد بنشين و در مسجد با او نماز بخوان، ببين وقتى كه دارد مىگويد، چه مىگويد؟ الله اكبر مىگويد يا خان الامين مىگويد، سرشان را پايين انداختند و حرفى براى گفتن نداشتند.
آخرين مطلبى كه گفتم اين بود که آقاجان اصلاً هم من تشيع را كنار مىگذارم، تو هم تسنن را کنار بگذار و جفتمان مسيحى مىشويم. فردا مىخواهيم مسلمان شويم فردا پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم را مىآوريم و قبول مىكنيم که اين پيغمبر است، بعد از پيغمبر چه کسی [را قبول کنیم]؟! در كتابخانۀ خود شما اگر ابوبكر و عمر و اينها ترجيح داشتند بنده سنّی مىشوم، اگر خود شما از كتاب و منابع و مدارك خودتان رسيديد كه هيچ کسی لايق خلافت جز على علیهالسّلام نيست، آنوقت شما بايد شيعه بشوید. همينطور سرشان را پایین انداختند و هيچ حرفى نزدند. گفتم که پس چرا حرف نمىزنيد؟! گفتم که خيلى خب خداحافظ شما من ديگر تمام كردم و اين بيت را هم شاهد مىگيرم كه مطلب را به شما گفتم.
باطل و غلط بودن تعصب در همۀ شرایط
ببينيد همهجا تعصب غلط است و همهجا تعصب باطل است، آن شب حجت بر آنها تمام شد ديگر خودشان مىدانند. روز قيامت خدا آنها را مىآورد و مىگويد که آن آقا آن شب مقابل حجر اسماعيل مطلب را براى شما تمام كرد يا نكرد؟! هيچ جوابى نداشتيد بدهيد، ديگر چرا پيگيرى نكرديد؟! ديگر نمىدانم حالا شايد پيگيرى هم كرده باشند، بهحسب ظاهر میگویم حرفى كه به ما نزدند. خلاصه وقتى كه میخواستم بروم دو نفر پزشک ایرانی آمدند گفتند که سلام عليكم! آقا حال شما خوب است؟! گفتم که خيلى ممنون. گفتند که آقا! ما كه نفهميديم چه مىگويى ولى دمت گرم! حسابى آنها را خيط كردى! گفتند که ما كه نفهميديم چه مىگويى ولى از قيافهشان پيدا بود، حسابى خيطشان كردى! گفتم که خب دعا كنيد إنشاءالله خدا همۀ ما را هدايت كند و دستمان را هم در دست ولايت على عليهالسّلام نگه دارد، اين مهم است.
الآن كه ما براى آنها حرف مىزنيم، حواسمان باشد بالأخره آنها هم بندۀ خدا هستند. بايد بگوييم که خدا همه را هدايت كند، نبايد بگوييم که ما اين هستيم. بايد بگوييم که ما که الآن توفيق متابعت از على عليهالسّلام و پيروى از ولايت را پيدا كرديم و سايۀ امام زمانمان را بر سرمان مىبينيم، اين منّت خدا است و از ما نيست. آن بدبختهاى بیچاره كه الآن به آن وضع هستند بايد برایشان دعا كنيم كه توفيق خدا شامل حال آنها هم بشود.
علىٰكلّحال مسئله اين است كه اين ادعيهاى كه ائمه عليهمالسّلام بيان مىكنند، اين ادعيه برای خودشان است نهاينكه بخواهند اين ادعيه را براى ما بگويند، اين ادعيه برای خودشان است و حال خودشان است و عبادت خودشان است و راز و نياز خودشان است و اگر من مصاحبت با اولياء را نداشتم، حال آنها را نمىديدم، حال مرحوم آقا را نمىديدم و حال مرحوم آقاى حداد ـ رضوان الله عليهما ـ را نمىديدم، اين حرف را نمىزدم. من آنچه را كه از بيانات، رفتار، كردار، منش و روش آنها در ارتباط با اين مسائل شنيدم، همين است كه امام سجاد عليهالسّلام در اين دعاى ابوحمزه به خدا عرض مىكند.
حال اولیاء خدا در ارتباط با ذات پروردگار
لذا مىگويم که آنكه ديگر براى من آن حال خودش را نگفته است، حال خودش بوده است. اگر ما حالا راجع به امام سجاد علیهالسّلام بگوييم که اين حرفها چيست؟! خب آنچه كه من از اينها ديدم اينهم ديگر كشك بوده و براى من فيلم بازى كردند؟! آیا واقعاً مىخواستند جلوى من فيلم بازى كنند؟! آقاى حداد خواسته جلوى من فيلم بازى كند؟! آن اشكهايى كه از چشمش مىآمد، آنها فيلم بود؟! آن مطالبى را كه بيان مىكرد و خودش را صفر مىديد و مىگفت که آقا سيد محمدحسين! بر من حالى مىگذرد كه احساس مىكنم بدترين خلق خدا در روى زمين هستم. اين حرف واقعاً چيست؟ خب آدم اينجا هنگ مىكند، آدم به سيماى اين شخص نگاه میکند، به رفتارش نگاه مىكند. اين قضيه چيست؟
از يك طرف مىگويد که ما در يك مطالبى هستيم كه جبرائيل نمىتواند نسبت به آن مطالب طَيَران داشته باشد و بتواند به آنجا برسد، از طرف ديگر مىگويد كه من بدترين خلق خدا هستم. اين را مىگويند آن مقامى كه انسان در دوطرف، خودش را در ارتباط با ذات پروردگار مىبيند. اصلاً يك چيز ديگر است. وقتى به خود نگاه مىكند در ارتباط با خودش، نفس، فقر، ماهيت و حيثيّت وجودى خودش مىگويد که من بدترينِ عالم هستم و همه بر من شرف دارند و همه بر من فضيلت دارند و آن صفت حسن را كه همه دارند، من ندارم. الهى چون در تو مىنگرم از جملۀ تاجداران هستم و تاج بر سر و چون بر خود مىنگرم از جملۀ خاكساران هستم و خاك بر سر.1
خب اينهم از مطلب امشب راجع به حال و موقعيت امام عليهالسّلام در ارتباط با پروردگار در اين دعاها و مناجاتها. اميدواريم كه خداوند متعال فهم نسبت به اين مطالب و مبانى را به همۀ ما عنايت كند و ما را پيرو و دنبالهدار اين مكتب و اين حرم و حريم قرار بدهد.
اللهمَّ صلِّ علی محمّد و آل محمّد