چرا مراجع با هم اختلاف دارند؟

نکوهش اختلاف در کلمات امیرالمؤمنین علیه‌السلام به مبانی متقن و بدیهی و ضروری در دین اسلام بر می‌گردد که طبعاً هرکسی به دنبال امیال و شهوات خویش از جامعۀ مسلمین فاصله می‌گیرد و رأی خود را صائب دانسته و بقیّه را تخطئه و محکوم می‌نماید؛ امّا اختلاف در فتاوای مجتهدین به‌واسطۀ ادراک متفاوت از منابع اجتهاد است و این اختلاف به کیفیّت دیدگاه آنان از مبانی و منابع وحی برمی‌گردد که البته اطّلاع از علوم مختلف و کمیّت آن مانند علم لغت، ادبیّات، تاریخ، تفسیر حدیث، فلسفه، عرفان، اصول و غیره نقش تعیین کننده‌ای در کیفیّت استنباط خواهد داشت و کسانی که از برخی از این علوم بی‌بهره‌اند، قطعاً در مسیر اجتهاد و استنباط به خطا و لغزش مبتلا خواهند شد.

و از همۀ این‌ها گذشته، مراتب معنوی و ارتباط مجتهد با مبدأ اعلی و اتّصال او بر همه عالم قدس، خود داستان دیگری است چنانچه از امام صادق علیه‌السلام روایت شده است: «لَا تَحِلُّ الْفُتْیا لِمَنْ لَا یسْتَفْتِى مِنَ اللَهِ بِصَفَآء سِرِّهِ، وَ إخْلاصِ عَمَلِهِ وَ عَلانِیتِهِ، وَ بُرهَانٍ مِنْ رِبِّهِ فِى کلِّ حَالٍ» که در این روایت امام علیه‌السلام جواز فتوی را مخصوص آن دسته از مجتهدینی می‌دانند که با اتّصال قلب به عالم ملکوت و مبدأ وحی و منبع تشریع به احکام واقعیة و ملاکات نفس الامریّة اطّلاع و اشراف پیدا می‌کنند.

خداوند همۀ ما را از خطر‌ها و مهالک نجات دهد.