سخن را بشنویم یا به گوینده نگاه کنیم؟ (رمزگشایی از دو توصیه متناقض درباره کسب علم)
در برخى احاديث توصيه شده است كه: «توجه داشته باشيد كه علم را از چه كسى مىگيريد»؛ ولى در برخى روایات دیگر توصیه شده است که: «به گفته بنگر نه به گویندۀ آن». تعارض و تنافى ظاهرى بين اين دو توصيه و سخن را چگونه باید حل کنیم؟
هو العلیم
مقصود از تعلّم در احادیث و سنّت اول برای کسانی است که بهرۀ چندانی از مبانی و اصول مکتب اسلام نبردهاند و ممکن است با مجالست و همنشینی با افراد ضالّ و مُضِلّ فریفتۀ ظاهر جذّاب و بیان افسونگر و اطوار غلط از ایشان شوند و روح ظلمانی آنها همراه با الفاظ و عبارات در نفس مخاطبین اثر سوء بگذارد؛ چنانچه در زمان حیات خود این اثر ویرانگر را در مخاطبین برخی خطباء و سخنوران مشاهده کردیم.
و اما مقصود از دستۀ دوم افرادی هستند که خود دارای اطّلاعات و معلومات کافی در زمینههای مختلف علوم میباشند و القائات و ایجاد شبهات تاثیری در افکار و نگرش آنان به وجود نخواهد آورد و به عبارت دیگر دسته اوّل به غیر از تعلّم ممکن است جنبه ارادت و انقیاد نسبت به گوینده پیدا کنند ولی گروه دوم فقط به شنیدن یک مطلب و انطباق آن با موازین میاندیشند.