آیا سعهٔ وجودی و سعادت انسان از پیش تعیین شده است؟
السلام علیکم با ادب و احترام
با توجه به آیات فراوان قرآن کریم که هدایت و گمراهی، نورانیت و تاریکی، حیات طیبهٔ نفس و مرگ آن، و حتی تزکیهٔ نفس را به خداوند ربّ العالمین نسبت میدهند، و همچنین با توجه به آیات بسیاری که در آنها به پیامبر رحمت (ص) فرموده شده است از نصیحت و انذار برخی افراد خودداری کن؛ زیرا پردههای جهالت و تعصّب، راه دریافت نور قرآن را بر آنان بسته و این قرآن برایشان جز خسارت ثمری ندارد؛ پرسش این است:
آیا میتوان گفت طبق حدیثی که به پیامبر اکرم (ص) نسبت داده میشود، «سعادت و شقاوت افراد از رحم مادر معیّن شده است»، هرچند انسان در افعال خود مختار است؟
آیا میتوان گفت این مشیت الهی است که رتبه و درجهٔ افراد را از جهت قرب و بُعد الهی تعیین میکند؟
آیا این سعهٔ وجودی که خداوند به هر انسان عطا فرموده، تعیینکنندهٔ میزان توانایی او در سیر و سلوک الیالله است؟ زیرا مشاهده میکنیم بسیاری از مردم ـ افراد باایمان و حتی متّقی ـ در درک ابتداییترین مباحث توحیدی ناتواناند؛ چنانکه حتی خواندن اشعار حافظ را بهسبب الفاظ می و مطرب جایز نمیدانند، چه برسد به فهم مباحث عمیق حکمت متعالیه، توحید صمدی و وحدت وجود.
اگر سعهٔ وجودی انسانها از پیش تعیین شده باشد، این موضوع چگونه با حرکت جوهری و نظریهٔ «جسمانیةالحدوث و روحانیةالبقاء بودن نفس» و امکان استکمال انسان از طریق زمان، مجاهده و فهم حقیقت قابل جمع است؟
و آیا این همه فتنهها، انحرافها و فرقههای غلط که گاهی از سوی افرادی پدید آمده که سالها در مسیر سلوک بودهاند اما سرانجام گرفتار شیطان شدهاند، از این جهت نیست که آنان بدون توجه به اندازهٔ وجودی واقعیِ خود، در پی گشودن قلههایی بودهاند که ظرفیّتشان را نداشتهاند؟
با تشکر.
در عوالم ربوبی، تقدّم و تأخّر زمانی معنی ندارد ولی این معنی صحیح نیست که از قبل، این حوادث شخصی شده و انسان هیچگونه تغییر و تحوّلی نمیتواند در آنها به وجود آورد. زمان گذشته و حال و آینده در آن عوالم یکسان است؛ بنابراین اینکه از قبل مشخص است به این معنی است که فعل انسان و اختیار انسان در انجام آن، از قبل مشخص بوده است.