قاعده لاضرر، آیا فقط نهی از زیان رساندن است؟

پدیدآورآیت‌اللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی

گروهقواعد فقهیه

مجموعهقاعده «لا ضرر و لا ضرار» (4) - نقد و بررسی نظریۀ فقها در تبیین قاعده

توضیحات

قاعده لاضرر و تفسیر آن به نهی از زیان رساندن، محور بحث آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است. بحث با تفاوت احکام فردی و اجتماعی آغاز می‌شود و ضرورت پشتوانه اجرایی و قضایی برای جلوگیری از اختلاف و اختلال نظام را توضیح می‌دهد. سپس دیدگاه شیخ الشریعه درباره بیان نهی به زبان نفی مطرح می‌شود و با نمونه‌هایی از آیات و روایات، تفاوت کاربرد مجازی نفی با فهم نهی از معنای حقیقی آن بررسی می‌شود. در ادامه، اشکال به کاربرد جمله اسمیه در احکام طلبی نقد می‌شود و بحث اعتبار سنت نشان می‌دهد که تعداد موارد استعمال، به‌تنهایی معیار صحت یا حجیت نیست. در پایان، هم اشکال آخوند و هم پاسخ به آن ارزیابی می‌شود تا روشن شود پرسش اصلی، دلیل کنار گذاشتن معنای حقیقی نفی در تفسیر لاضرر است، نه صرف امکان فهم نهی از یک جمله منفی.