توضیحاتقاعده لاضرر در این گفتار از جهت معنای نفی زیان و اثر آن بر احتیاط بررسی می‌شود. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا توضیح می‌دهد که ماجرای سمره نمی‌تواند معنای عمومی قاعده را محدود کند و سپس تفسیر آن به نهی از زیان‌رساندن را نقد می‌کند. در ادامه، دیدگاه آخوند درباره برداشتن حکم از راه نفی موضوع مطرح می‌شود؛ تفاوت این روش با رفع حکم در اضطرار، زمینه فهم محدودیت آن در برابر احتیاط عقلی را فراهم می‌کند. بحث احتیاط شرعی نیز نشان می‌دهد که می‌توان الزام آن را به موارد بدون ضرر محدود کرد. سپس تفسیر نفی زیان جبران‌نشده بررسی می‌شود و با توجه به منفعت واقعی عبادات، برداشت زیان‌باربودن آنها نقد می‌گردد. در پایان، نفی اصل ضرر مبنای تفسیر برگزیده قرار می‌گیرد؛ بر این اساس، امضای شرعی احتیاط عقلی نیز به مواردی محدود است که موجب ضرر نشود.

توضیحاتلاضرر چه نسبتی با رفع حکم زیان‌بار و منع زیان‌رساندن دارد؟ آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی بحث را از تفاوت معنای ضرر و ضرار آغاز می‌کند و تفسیر ضرار به تأکید یا زیان متقابل را نقد می‌کند. سپس دیدگاهی را بررسی می‌کند که ضرر را کاری مورد رغبت فاعل می‌داند و از آن، نهی شرعی را نتیجه می‌گیرد. اشکالات این دیدگاه، از احکام زیان‌بار تا زیان‌های ناخواسته، راه را به تعریف ضرر بر پایه منقصت و تنگنا باز می‌کند. در ادامه، نظر مشهور درباره نفی حکم ضرری مطرح می‌شود و تفاوت آن با جعل حکم جایگزین روشن می‌شود. محور بعدی، نقش عقل در تشخیص ضرر و انزجار از آن است. بحث با توضیح تفاوت متعلق نفی و نهی و دلالت قوی لسان اخبار بر منع زیان جمع‌بندی می‌شود؛ پرسش از جبران زیان برای ادامه بحث باقی می‌ماند.

توضیحاتقاعده لاضرر و تفسیر آن به نهی از زیان رساندن، محور بحث آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است. بحث با تفاوت احکام فردی و اجتماعی آغاز می‌شود و ضرورت پشتوانه اجرایی و قضایی برای جلوگیری از اختلاف و اختلال نظام را توضیح می‌دهد. سپس دیدگاه شیخ الشریعه درباره بیان نهی به زبان نفی مطرح می‌شود و با نمونه‌هایی از آیات و روایات، تفاوت کاربرد مجازی نفی با فهم نهی از معنای حقیقی آن بررسی می‌شود. در ادامه، اشکال به کاربرد جمله اسمیه در احکام طلبی نقد می‌شود و بحث اعتبار سنت نشان می‌دهد که تعداد موارد استعمال، به‌تنهایی معیار صحت یا حجیت نیست. در پایان، هم اشکال آخوند و هم پاسخ به آن ارزیابی می‌شود تا روشن شود پرسش اصلی، دلیل کنار گذاشتن معنای حقیقی نفی در تفسیر لاضرر است، نه صرف امکان فهم نهی از یک جمله منفی.

توضیحاتقاعده لاضرر و معنای نفی ضرر، موضوع بررسی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این گفتار است. بحث از دو اشکال شیخ الشریعه به تفسیر این قاعده آغاز می‌شود: نامعهود بودن اراده سبب از نفی مسبب و محدود کردن نفی حکم به زبان نفی موضوع به موارد حکومت. با توضیح حکومت و نمونه‌هایی از احکام شرعی، امکان نفی احکام ضرری و کاربرد این شیوه بیان بیرون از حکومت بررسی می‌شود. سپس شواهدی که برای معنای نهی آورده شده، با توجه به قرائن هر عبارت و قید «فی الاسلام» ارزیابی می‌شود. تفاوت بطلان معامله با حرمت انجام آن نشان می‌دهد که هر عبارت نفی، به‌تنهایی دلیل تحریم نیست. در پایان، تفاوت حکومت، تخصص و ورود با مثال عمل به ظن و تصدیق عادل روشن می‌شود تا مرز میان نفی حکم و رفع موضوع در فهم این استدلال‌ها مشخص شود.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و نقد دیدگاه مرحوم شیخ الشریعه اصفهانی پیرامون دلالت قاعده لاضرر و لاضرار بر نهی و حرمت می‌پردازند. بحث از ادعای تبادر مراد استعمالی و لغوی آغاز می‌شود و چگونگی استناد به کلام اهل لغت مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در ادامه، استدلال‌های مبتنی بر قید علی مؤمن و تطبیق صغری و کبری در روایت سمره بن جندب تحلیل شده و اشکالات وارد بر آن‌ها تبیین می‌شود. همچنین استناد به سیاق در آیات و روایات برای اثبات دلالت نهی بررسی می‌گردد تا روشن شود آیا این ادله برای اثبات معنای تحریم کافی هستند یا خیر.

توضیحات
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و تحلیل دلالت قاعده لاضرر و لاضرار پرداخته و دیدگاه مرحوم شیخ الشریعه را پیرامون استفاده نهی تحریمی از این جملات مورد نقد و واکاوی قرار می‌دهند. بحث با طرح اشکالات مبنایی مستشکلان درباره اسم مصدر بودن ضرر و عدم امکان انتساب آن به فاعل آغاز می‌شود و تفاوت میان معنای اخباری و انشایی بررسی می‌گردد. در ادامه، چگونگی نفی جعل تسبیب به ضرر در احکام شریعت و مقایسه آن با روایات متعدد نفی احکام به ملاک ضرریت تبیین می‌شود. همچنین ساختار سیاقی لاضرار، مقایسه آن با لاضرر و دلالت این قواعد بر احکام تکلیفی و وضعی به تفصیل تشریح می‌گردد تا در نهایت روشن شود که آیا این الفاظ بر معنای حقیقی نفی جنس استوارند یا دلالت بر نهی تحریمی دارند

توضیحاتبحث درباره دلالت قاعده لاضرر بر نهی تکلیفی و ارتباط آن با فساد احکام وضعی است. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا اشکال مرحوم خویی پیرامون دلالت مجازی لاضرر به تفسیر شیخ الشریعه را مطرح کرده و پاسخ آن را بر اساس انصراف نفی ضرر در عالم تشریع بررسی می‌کنند. در ادامه، مسلک دوم در دلالت این قاعده بر تحریم مولوی و نهی ارشادی تبیین می‌شود و منافات میان حرمت تکلیفی و فساد وضعی در حکم واحد مورد نقد و تحلیل قرار می‌گیرد. در نهایت، با طرح مسأله دلالت اقتضا، چگونگی انتزاع حکم ارشادی و فساد متعلق ضرر از حرمت تکلیفی بدون محظور استعمال لفظ در اکثر از معنا تبیین می‌گردد.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و نقد دومین معنای مطرح‌شده درباره قاعده لاضرر می‌پردازند که این قاعده را نهی سلطانی و حکومتی برای تنظیم امور اجتماعی می‌داند. بحث با مقدمه‌ای درباره تقسیم احکام به شخصی و اجتماعی و ضرورت وجود احکام ولایی و سلطانی برای جلوگیری از اختلال نظام آغاز می‌شود. سپس استدلال‌های قائلین به این نظریه، از جمله استناد به واژه قضا در روایات، عدم وجود شبهه حکمیه در قضیه سمره و تنافی امر پیامبر به قلع درخت با مفاد قاعده لاضرر، مطرح و مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در ادامه، ضمن تفکیک میان إلقای حکم کلی و اجرای آن توسط والی، پاسخ این اشکالات داده می‌شود. در پایان نیز سه اشکال اساسی بر این مسلک وارد می‌شود که شامل استمساک ائمه و فقها به لاضرر در عبادات شخصیه، قابلیت تغییر احکام ولایی بر اساس مصالح در مقابل ثبات دائمی قاعده لاضرر، و فطری بودن این قاعده و بازگشت آن به احکام کلی الهی و مستقلات عقلیه است که در نهایت بطلان این تفسیر را اثبات می‌کند.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تحلیل و بررسی فقهی قاعده لاضرر و لاضرار می‌پردازد. مبحث با تبیین معنای تفسیری قاعده نفی حکم به لسان نفی موضوع در کلام محاوره‌ای و ذکر مثال‌های فقهی آغاز می‌شود. سپس دیدگاه مرحوم آخوند خراسانی پیرامون لای نفی جنس و ادعای نفی طبیعت ضرر مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در ادامه، اشکالات وارد بر نظریه رفع حکم به لسان نفی موضوع در افعال مکلفین مطرح شده و وجوه مختلف مجاز و رفع سبب به لسان رفع مسبّب تحلیل می‌گردد. در پایان نیز معنای این قاعده با قید فی الاسلام از منظر شیخ صدوق و چگونگی دلالت آن بر عدم جواز اضرار به دیگران به واسطه استفاده از حق بررسی می‌شود.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و تحلیل دیدگاه فاضل تونی و مرحوم شیخ در تفسیر قاعده لاضرر به معنای ضرر غیر متدارک می‌پردازند. بحث با تبیین نظریه شیخ الشریعه در حمل این قاعده بر نهی تحریمی و احکام تکلیفی آغاز می‌شود و تفاوت آن با احکام وضعی مورد توجه قرار می‌گیرد. در ادامه، اشکالات وارد بر تطبیق قاعده تدارک ضرر بر قضیه معروف سمره بن جندب و دستور پیامبر اکرم مبنی بر قلع درخت خرما مطرح و بررسی می‌گردد. همچنین اقسام ضرر در اموال، انفس، اعراض و حقوق و کیفیت تدارک متناسب با هر یک تبیین می‌شود. در بخش پایانی، اشکالات توسعه دادن معنای ضرر غیر متدارک به حوادث سماوی و عرفی خارج از عهده مکلفان مورد بحث قرار گرفته و دلایل ناکافی بودن این تفسیر در مواجهه با حوادث طبیعی و روزمره تحلیل می‌شود.