پدیدآورآیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
گروهابو حمزه ثمالی
مجموعهسال 1436
تاریخ 1436/09/28
توضیحات
نزدیکی به خدا و جمع آن با شناخت عظمت پروردگار، محور این گفتار است.
حضرت آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی تغییر خطاب در دعا از «یا» به «أی» را توضیح میدهد؛ مناجات از توجه به مقام دستنیافتنی ذات، به انس و درخواست مهربانی میرسد. بحث بر واقعی بودن دعای امام و ضرورت تأمل در آن تأکید میکند و نشان میدهد که بندگی خدا باید کرامت انسان را در برابر قدرتهای ظاهری حفظ کند. سپس احساس نزدیکی با پروردگار به درخواست پوشاندن خطاها پیوند میخورد. توضیح ستاریت خدا، زمینه بحث درباره حفظ آبروی مؤمن و پرهیز از جستوجوی عیب دیگران است.
در پایان، راه نگه داشتن این ارتباط با استمرار مراقبه، کمگویی و یاد خدا در خلوت بیان میشود؛ حال معنوی را باید با توجه و عمل حفظ کرد و امید به رحمت را در زندگی ادامه داد.
هو العلیم
نزدیکی به خدا چگونه با عظمت او جمع میشود؟
پوشاندن عیبها و حفظ حال معنوی در زندگی روزانه
شرح دعای ابوحمزه ثمالی - رمضان المبارک ۱۴۳۶ - مجلس هفدهم
بیانات
آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی
قدساللهسرّه
أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم
و صلَّى اللَه عَلَى سیدنا و نبینا أبىالقاسم مُحَمّدٍ
و على آله الطَّیبین الطّاهرین و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعین
وَ ما أنا یا رَبِّ وَ ما خَطَرى هَبنى بِفضلِكَ وَ تَصدَّق عَلىَّ بعَفوِكَ أى رَبِّ جَلِّلنى بِسَترِكَ وَ اعفُ عَن تَوبیخى بِكَرَم وَجهِكَ فَلَوِ اطَّلعَ الیَومَ عَلَى ذَنبى غَیرُكَ ما فَعَلتُه و لَو خِفتُ تَعجیلَ العقوبَةِ لاجتَنَبتُه لا لِأنَّكَ أهوَنُ النّاظِرینَ وَ أخَفُّ المُطَّلِعینَ بَل لِأنَّكَ یا رَبِّ خَیرُ السّاتِرینَ وَ أحكَمُ الحاكِمینَ وَ أكرَمُ الأكرَمینَ.
اى پروردگار من! مرا به پوشش خود بپوشان! و از توبيخ من به كرم وجه خودت درگذر!
مناجات و دردِ دل امام علیهالسّلام با مقام عزّ و جلال خداوند
در اينجا امام عليهالسّلام لحن صحبت خود با پروردگار و مناجاتشان را تغيير مىدهند، تا حالا عرضه مىداشتند: «أنا یا سَیّدى عائِذٌ بِفَضلِك، وَ ما أنا یا رَبِّ وَ ما خَطَرى، یا خَیرَ مَن دَعاهُ داع، یا الله فِى جُرأتى وَ مَسألتى.» همه را با «يا» كه حرف ندا است و معمولاً نداى بعيد است آوردهاند، البته در نداى قريب هم مىشود و عرب با «يا» استعمال كرده است. حضرت خدا را مورد خطاب قرار دادهاند: «اى خداى من! اى پروردگار من! اى رب من! اى الله!» اين «يا» حكايت از يك نداى مقام عظمت و مقام كبريائيتى مىكند كه كأنّ امام عليهالسّلام در اينجا ساحت قدس پروردگار را در يك مرتبۀ مقام عِزّ، جلال، كبريائيت و بهاء تصور مىكنند و قرار مىدهند و بعد حضرت با آن مقام و عظمت به مناجات و دردِ دل و صحبت از ما فیالضمير و آنچه را كه بين خود و خدا مىتواند مطرح باشد، بيان مىكنند و قاعدهاش هم همين است.
ما در صحبتها و مراودههاى خودمان، در آن عبارتهايى كه براى سلاطين هم بهكار مىبرند، همين را مىبينيم. مثلاً نسبت به پادشاه وقتى كه وارد مىشوند نمىگويند شما اين كار را كرديد بلکه مىگويند که مقام منيع سلطنت اينطور مقرّر فرمودند، حالا پادشاه جلويش نشسته است! يك مترى دو مترى جلوى او نشسته و بيربير نگاهش مىكند. اين مىگويد که مقام منيع سلطنت اينطور فرمودند و نمىگويد که شما اينطور گفتى! اگر بگويد که شما اينطور گفتى، او مىگويد که مرتيكه حرف دهانت را بفهم كه دارى با چه كسى حرف مىزنى، مىفهمى طرفت چه کسی است؟!
حکایتی از خودمانی شدن شیخ حرّ عاملی با شاه عباس
مىگويند که يك وقت شيخ حرّ عاملى پيش شاه عباس رفته بود و شيخ بهائى او را آورده بود كه ايشان هم برود و گفته بود که من مىخواهم شاه عباس را ببينم و او گفته بود که بيا باهم برويم. شيخ بهائى مرد بزرگى بود، [او هم] از جبل عامل لبنان آمده بود، اينها مسائل و رعايتهايى داشتند و خلاصه حدود را حفظ مىكردند. اما شيخ حرّ عاملى نه! او حرّ بود ـ بر وزن لُر! ـ لذا خيلى راحت بود و آمد پيش شاه عباس نشست و شروع كرد با شاه عباس همینطور خودمانى حرف زدن و انگارنهانگار اين شاه است و خير سرش تاجى دارد! شاه عباس رو به او كرد و گفت که بين حر و خر چقدر فاصله است؟! گفت که بهاندازۀ يك جانماز! يعنى يك متر فاصله بيشتر نبود! يعنى تو خر هستى و من هم حر هستم و فاصلۀ ما يك جانماز و يك متر است!1
حالا اينهم يكطورش بود ديگر، اينهم يك قسمش بود ديگر! ايشان هم ـ حضرت شاه عباس ـ ديگر به روى مباركش نياورد! چون خودش گفته بود و مىخواست نگويد، حالا كه گفته بگذار بخورد!
گاهى اوقات هم اين خوردنها خوب است! اين خوردنها آدم را از آن عرش پايين مىكشاند، آدم خيلى بالا برود ديگر به خدا مىزند و اين كلهاش به عرش مىخورد! خلاصه ديگر به خدا كه هيچى، گاهى اوقات ما از خدا هم رد مىشويم؛ يعنى خدا را رد مىكنيم! ديگر نمىدانيم بالاتر از مقام هوهويت هم مقامى هست يا نه؟! ظاهراً ما آنجا يك مقامى هم براى خودمان در آن بالا باز مىكنيم و از هوهويت هم آنطرفتر مىزنيم و بالاتر مىرويم. فلهذا بعضى از اوقات هم يك همچنين چيزهايى براى ماها خوب است. يك وقتى يادمان نرود كه وقتى ما را در قبر مىگذارند بعد از دو روز ديگر خاك قبر را نمىتوانند كنار بزنند، اين را نباید يادمان برود! خدا به داد برسد از اينهمه انانيت كه چطور انسان را مىگيرد.
خب اين اقتضاء مقام سلطنت است، مقام منيع سلطنت اينطور امر فرمودند! مقام منيع زعامت اينطور مقرّر فرمودند! مقام منيع اينطور فرمودند! ما نمىتوانيم اين عبارتها را به نكير و منكر تحويل بدهيم، آنها ديگر مقام منيع سرشان نمىشود! بايد يك عبارتهايى ياد بگيريم كه بتوانيم از پس نكير و منكر بربياييم، اگر توانستيم آن شب اول قبر از عهدۀ آن بربياييم خب رد شديم والاّ با اين عبارتها و با اين اصطلاحات و تبسم بر لب و رضايت خاطر، معلوم نيست آن طرف برای ما به چه روزى خواهد گذشت! نسبت به اين قضيه مسئله همين است، مطلب همين است.
مىگويند که وقتى نادرشاه به شكار مىرفت به دوروبَرىها مىگفت که وقتى ما به شكار مىرويم من نادرقلى هستم، آنجا نادرشاه نيستم؛ وقتى در پايتخت مىآييم و روى تخت مىنشينيم نادرشاه هستم! يكی از اين دربارىها آمد خُنَكبازى دربياورد، جلوى همه به او گفت که نادرقلى! او هم همانجا گردنش را زد و اصلاً معطل نكرد! گفت که نادرقلى براى شكار است نه براى پايتخت و اينجا!1 شما از حدود و از خط قرمز خارج شدی و كسى كه از خط قرمز بگذرد، ديگر مسائل برعهدۀ خودش است!
مقام هو، آن ذات و حقیقتِ خارج از اسم و ظهور
در اينجا هم همينطور است. وقتى كه امام عليهالسّلام مىخواهد بين خودش و پروردگار مناجات كند، در معرفى خودش و خدا رعايت اين مسئله را مىكند كه خدا در چه مرتبهاى هست و در چه افقى هست و در چه عالمى هست و اصلاً اسم عالَم براى اين مرتبۀ الوهيت غلط است كه او فوق مرتبه است و او موجد و موجب مرتبه است و موجد افق و آفاق است، خدا كه مرتبه ندارد.
از خداى متعال و آن مقام هوهويتش كه در آن مقام لا اسم، لا رسم، لا حد، لا قيد، لا نعت و لا وصف است و هيچ در آنجا راه ندارد، تعبير به مقام هو مىكنند. هو يعنى او، كه ضمير اشارۀ به يك ذاتِ غيب و يك حقيقت دور دست و دور از تفكر، دور از تعقل، دور از اعتبار، دور از توهم، دور از اشاره، دور از حس و امثالذلك هست كه از او تعبير به هو مىكنند. هو يعنى او، دور، آن شخص، آن ذات، آن حقيقتى كه از اسم خارج است، از اتصاف خارج است، از ظهور خارج است، خارج از ظهور است، تازه ظهور در مرتبۀ مادون او است و ظهور در مرتبۀ ابراز وجود او است، پس او خارج و بالاتر و عميقتر از ظهور و بروزى كه دارد است، اين مقامِ هو مىشود.
مقام عزّ پروردگار، فرد بودن خداوند در بهاء و عظمت
لذا امام عليهالسّلام وقتى كه مىخواهد با خدا صحبت كند، مىگويد که خدايا تو آن حقيقت دست نيافتنى هستى، آن واقعيتى هستى كه اصلاً دست به او نمىرسد، نمىشود به او اشاره كرد، نمىشود احساس كرد، در تفكر نمىآيد و در تأمّل و تعمّل عقلى نمىگنجد.
در آن مرتبه فقط بهنحو اجمال و ابهام مىتوانيم يك اشارهاى به آن مقام و موقعيت بكنيم. اين در چه مقامى است؟ در مقام عزّ كبريائى و جلال او است كه هيچ قرينى برنمىتابد و هيچ موافق و مرافق و مصاحبى را در كنار خود راه نمىدهد و در عزّ جلال و كمال خود مستغرق است.
| دائماً او پادشاه مطلق است | *** | در كمال عزّ خود مستغرق است1 |
يعنى آنچنان پروردگار عزيز و منيع است كه هيچ ذاتى را ياراى دسترسى به او و تفكر به او و تأمل در او نيست، اين مقام، مقام عزّ است. عزّ يعنى عزيز؛ عزيز يعنى بىهمتا، عزيز يعنى شخصى كه در وجود، در قدرت، در مُكنت، در بهاء و در عظمت، فرد است. عزيز مصر يعنى آن شخص صاحب مكنت و جلالى كه فقط او است که حكم ميراند و همۀ افراد را در تحت حكومت و مسئوليت خود قرار مىدهد، عزيز يعنى اين. هو العزیز القدیر، آن شخصى است كه پادشاه است و ذات پروردگار داراى اين مقام عزت و قدرت است.
موقعیت ما درمقابل موقعیت ذات پروردگار
خب همانطورىكه شيخ عطار مىفرمايد:
| او به سر نايد ز خود آنجا كه اوست | *** | كى رسد عقل وجود آنجا كه اوست2 |
او در يك مقام و عظمتى است كه در آن مقام، هيچ چيز راه ندارد و ثانى و دومى براى آن مقام اصلاً قابل تصور نيست، هيچ! او است و همۀ قوالب عدم هستند و او است و همۀ ماهيات عدم هستند و او است كه به ماهيات لباس وجود مىبخشد و به قوالب لباس تعيّن و تشخص مىدهد. پس او در يك مرتبهاى است كه در آن مرتبه هيچ حقيقت و هويّتى راه ندارد، اين مربوط به او است. پس ما چه کسی هستيم؟! آن طرفِ مقابل هستيم. وقتى او در يك همچنين موقعيتى است كه ثانى برنمىتابد و دومى براى خود برنمىگزيند و مصاحب و قرينى براى خود انتخاب نمىكند، پس ما در اينجا چه هستيم؟! همۀ ما عدم هستيم. پس امام عليهالسّلام مىفرمايد که خدايا اين وضعيت ما است و اينهم وضعيت تو، تو در يك همچنين موقعيتى هستى و ما هم در يك همچنين موقعيتى هستيم!
راستى اگر ما به اين مطالب کمی باور داشتيم، يك كمى باور داشتيم؛ نمىگويم که آنچه را كه اولياء باور دارند باور داشته باشيم، اصلاً در آنجا بحثى نيست. واقعاً اگر يك مقدارى و يك سر سوزنى و يك دانۀ جویی از اين مطالبى را كه امام عليهالسّلام مىفرمايد باور داشتيم، ديگر در دنيا اينطورى زندگى مىكرديم؟! ديگر پيش هركس و ناكسى نود درجه تا ركوع خم میشديم بلكه به حال سجده ميافتاديم؟! بلكه پيش اين و پيش آن گردن كج كنيم، آقا اينطور و آقا آنطور، پس معلوم است اينها را باور نداريم. فقط دلمان خوش است به اينكه در شبهاى ماه رمضان دعاى ابیحمزه و دعاى افتتاحى مىخوانيم و تا يازده ماه بعد مىرود، دوباره سروكلّهمان در اين مجالس پيدا مىشود و شبها از نو و روزها هم از نو.
لزوم تأمل کردن در فقرات دعای ابیحمزه در دوازده ماه سال
چقدر در اين فقرات تأمل كرديم؟! آخر امام سجاد و ائمه علیهمالسّلام اين فقرات را برای دوازده ماه ما گفتهاند نه فقط براى ماه رمضان، آنهم به اين آبكى! آنهم با اين وضعيت اينطورى؟! دعاى ابىحمزه خوانديم و به صحبتهاى آقا هم گوش داديم و الحمدلله چه شبهاى خوبى بود، تمام شد. خيلى خب امشب ظاهراً ـ حالا ديگر نمىدانيم شب آخر هست يا نه به حسب ظاهر مىگوييم ـ شب آخر است و ماه مبارك تمام شد و ما هنوز اندر خم يك كوچه ماندهايم، در اين عبارات و در اين معانى و در اين مفاهيم، هنوز در اينجا هستيم.
ائمه علیهمالسّلام اينها را براى دوازده ماه ما گفتهاند، وقتى كه حضرت دعاى ابیحمزه را انشاد مىكند، يعنى مىخواهد بگويد که اى شيعيان من! شما بايد در اين دوازده ماه اين فقرات دعاى ابىحمزه را ـ نمىگويم از حفظ كنيد، حفظ نمىكنيد ـ حداقل هر يك ماهى و هر دو سه هفتهاى يك نگاهى بيندازيد. آنهايى كه عربى مىدانند خب خود عربى و آنهايى كه نمىدانند ترجمهاش را نگاه كنند و بالأخره ببينند و متوجه بشوند با توجه به مقدماتى كه ما در اين يك ماه خدمت رفقا عرض كرديم كه اين دعا را امام علیهالسّلام واقعاً انشاد كرده است، نعوذ بالله امام در اينجا نيامده بازی دربياورد و فيلم بازى كند! در وهلۀ اول اين دعا را براى خودش فرموده است. اگر مىخواست اين دعا را به ما بگويد که خب مىرفت در مسجد مدينه مىگفت و كُتّاب هم مىنوشتند و بعد به خانهاش مىرفت، ديگر شبها خواندنش براى چيست؟! ديگر در را بستن و در اتاق رفتن و شب تا صبح در حال خودش دعاى ابىحمزه را بخواند، براى چيست؟! ديگر گريه كردنهايش را هم براى ما در اتاق كرده يا رفته در ميان صحرا زير آسمان اين دعاها را خوانده است؟!
کیفیت انشاد اشعار و مناجات توسط علیبنالحسین علیهالسّلام
اصحاب نقل مىكنند كه در كنار بيابان مىرفتند، در كنار يك درختى مىرفتند و دیدند صدایی میآید، وقتى كه متوجه مىشدند مىديدند كه يكى از اين ائمه علیهمالسّلام در حال راز و نياز است. مگر اميرالمؤمنين علیهالسّلام در بيرون مدينه در نخلستانها نمىرفت؟! حتى بعضىها حضرت را تعقيب مىكردند، چون حضرت دشمنانی داشتند و احتمال خوف مىدادند كه صدمه و ضرر برسانند. مگر كميل دنبال حضرت راه نيافتاد؟!1 مگر اصبغ بن نباته نمىگويد كه در بعضى از شبها كه رفتم، صداى مناجات مىشنيدم و امثالذلك؟!2 خب اگر ائمه مىخواستند اينها را براى ما بگويند، ديگر در نخلستان رفتنشان براى چه بود؟! ديگر در نيمههاى شب دست به سِتار كعبه و پردۀ كعبه گرفتن و آن اشعار و آن مناجاتى كه اصمعى از على بن الحسين علیهالسّلام نقل مىكند،3 براى چه بود؟! يعنى تا چقدر ما سر خودمان را در برف كنيم و نخواهيم به اين مفاهيم و به اين مطالب برسيم و دائماً بخواهيم با ليت، لعل، نمىدانم، شايد و اینها از يك همچنين معانى عميق و رشيق و رقيق كه بايد نشست ساعتها دربارهاش فكر كرد، [دست برداريم و به سادگى بگذريم؟!]
گاهى اوقات مىشود که بعضى از اين فقرات را همينطور كه تنها هستم و در تنهايى خودم [بر روى آنها تأمل مىكنم]، وقتى يادم مىآيد يكدفعه نگاه مىكنم مىبينم دو ساعت گذشته است و من در يك مفهوم اين عبارت همينطور حركت و سير مىكنم و هرچه جلو مىروم باز مىبينم كه امام علیهالسّلام جلوتر از من است و او جلوتر از من است، يكدفعه مىبينم عجب اين معنا روشن شد. خب پس معلوم است كه او جلوتر از من است. باز همينطور معناى جديد، معناى جديد به ذهن مىآيد.
ساری و جاری بودن حقیقت توحید در همۀ مراتب وجود
نشستهايم و مىگوييم که امام علیهالسّلام اينها را براى ما فرمود، در مورد خودش كه اين حرفها نيست! چرا نيست؟! چرا ما نبايد اين حقيقت توحيد را در همۀ مراتب وجود تسرّى بدهيم و سارى و جارى كنيم. براى چه؟! اين ظلمى است كه ما به مكتب ائمه عليهمالسّلام روا مىداريم كه وظيفه و آن موقعيتى را كه آنها در پى آن بودند و مسئوليتى را كه در پى آن بودند، ما آن مسئوليت را خراب مىكنيم و آن مسئوليت را از آنها مىگيريم و اينها را تبديل به يك انسانهاى رباتگونهای مىكنيم كه فقط در اين دنيا آمدند و همينطور يك سرى مطالبى را گفتند كه نه خودشان عمل مىكردند و نه آنها نسبت به اين مطالب راه داشتند، فقط براى ما گفتند و بعد هم گذاشتند و رفتند و همين! و اين باعث مىشود و همين باعث مىشود و قسم به خدا اين مطلب باعث مىشود كه ما در آن مواردى كه بايد اينها را بهكار ببنديم، ديگر بهكار نمىبنديم!
بالأخره ما در اين دنيا حد و مرتبهاى داريم و وقتى امام ما يك همچنين حرفى بزند و وقتى ولىّ الهى يا امام معصوم يك همچنين مطلبى بگويد، خب خود ما مىفهميم كه ديگر چطورى حرف بزنيم، با چه كسى چه بگوييم، چطورى صحبت كنيم. مرعوب شخصيتهاى كاذب نشويم، مرعوب موقعيتهاى كاذب و اعتبارى اين دنيا نگرديم، بدانيم كه همه مثل هم هستند و همه مانند دانههاى يك شانه هستند و كسى بر ديگرى برترى ندارد و كرامت خود را بهعنوان يك انسان در ميان ساير افراد حفظ كنيم. آخر تو هم آدم هستى و تو هم انسان هستى، انسان كرامت دارد.
سيدالشهدا عليهالسّلام مىفرمايد و در بعضى از تعابير از اميرالمؤمنين عليهالسّلام هم هست: «لا تَكُن عَبد غَیرك فَقَد جَعَلكَ الله حُرّا.»1 واقعاً اين عبارتهاى امام حسين عليهالسّلام از اين عبارتهاى چكشى است، اين فرمايشات امام حسين عليهالسّلام هست! اصلاً مىآيد با كلنگ بر اين مغزها مىكوبد و بر اين تخيلات و بر اين شيشههاى پف كردۀ از اعتبارات و توهّمات مىكوبد و ريز مىكند و همه را زمین مىريزد.
«لا تكن عبد غیرك، فقد جعلك الله حرّا»، اى انسان! اى بدبخت! چرا خود را بندۀ ديگرى قرار دادى درحالىكه خدا تو را حر و آزاد آفريد؟! چرا اين كرامت خود را ازدست مىدهى و خود را ذليل يك بندهاى از بندگان من مىكنى؟! او هم مثل تو بندۀ من است، هم تو بندۀ من هستى و هم او. عبوديت را براى من خرج كن! ذلّت را براى من خرج كن! مسكنت و فقر را به پاى من بريز! نه به پاى كسى كه او هم مثل تو است و گوشش را بگيرم دماغش ور مىآيد! يك ميكروب در بدن او برود تمام دنيا را جمع كنند نمىتواند آن ميكروب را بيرون بكشند؛ يك ويروس در بدنش برود، تمام خلقت روى زمين را از هر تكنيك و تكنولوژى و دستگاه جمع كنند، نمىتواند آن را بيرون بكشد! خب بكنند ديگر! بياييد نگاه كنيد، آيا گذشتگان براى ما عبرت نشد؟!
عدم ایستادگی نیروی شیطانی و اهریمنی در برابر اراده و مشیت پروردگار
اين چيزهايى كه واقعاً ما در دوران حكومت شاه در زمانهاى قديم مىديديم [اینطور بود] باور كنيد ما مىگفتيم که اصلاً مگر امكان دارد، مگر امكان دارد يك روزى اين دستگاه و اين حكومت و اين امنيت و شاه برود و بههم بريزد، اصلاً به مخيّلهمان نمىآمد. يعنى آنچنان اينها با نيروى شيطانى و اهريمنى بر فضا و بر جو سلطه و حكومت داشتند، مىگفتيم که آقا اين حرفها چيست؟! ولى وقتى ارادۀ پروردگار و مشيّت او مىآيد، ديگر تانك سرش نمىشود! توپ سرش نمىشود! طياره سرش نمىشود! اراده و مشيّت خدا آمد و بههم ريخت و درهم شكست و دمار از ظالمين درآورد.
آن نرفته نوبت شخص ديگر شد! در زمان حكومتِ همين صدام واقعاً قضيه عجيب بود. يعنى اگر يك در ميليون احتمال بههم ريختن اوضاع شاه را مىداديم، نسبت به اين صدام آن يك در ميليون را هم احتمال نمىداديم، این چه جانورى بود؟! واقعاً يك جانورى بود كه مىگفتيم نعوذ بالله، نعوذ بالله ملائكه هم شايد از عهدهاش برنيايند ـ شوخى مىكنيم ديگر ـ اين ديگر يك جانورى است كه آقا مگر مىشود برود؟! اما به يك شب همه چيز بههم ريخت.
من يك وقت نگاه مىكردم و گوش مىدادم، البته يك برنامهاى بود مربوط به همان زمانهايى كه داشتند در آن سازمانها [از خودشان دفاع مىكردند] آن نمايندهاش در همان سازمان ملل صحبت مىكرد و من گوش مىدادم و مىگفت که شما بياييد يك سلاح پيدا كنيد، يكى از اين چيزهايى كه مىگوييد؛ سلاح كشتار جمعى پيدا كنيد، هر كارى خواستيد بكنيد. مىگفتند که نهخير! شما دارید و بايد هم بروید! من گفتم که پروندۀ اين ديگر بسته شده است و هرچه زور بزند ديگر فايدهاى ندارد! از آن بالا ديگر اين قضيه و پروندهاش مهر خورد حالا هرچه مىخواهد بگويد و همينطور هم شد. آمد و آمد و زدند و ريختند ـ حالا نمىدانم بود يا نبود ما كه خبر نداريم ـ ولى بالأخره ديگر كارنامهاش پيچيده شده بود.
اين قضيه و مسئله خوب يادم هست که وقتى آن مسئول عراق در سازمان ملل آمد، وقتى كه بههم ريخت و ديگر آمدند و آمريكايىها گرفتند و همه چيز را در بغداد و غيره تصرف كردند، از او پرسيدند كه ـ آدم واقعاً اصلاً مىماند، يعنى اينها همه براى انسان عبرت است، قضيه فقط مربوط به آنها نيست، بلكه براى تك تك ما در اين دنيا پیش مىآيد و حالا يا به حكومت برسيم يا نرسيم، بالأخره يك روزى انتها داريم و يك روزى پروندۀ ما تمام مىشود و اين قانون استثناء نداشته، تابهحال استثناء نداشته و از اين به بعد هم ندارد ـ نظر شما چيست؟ آمريكا آمد و همه چيز را گرفت و بغداد را گرفت و او هم گفت که The play is finished؛ بازى تمام شد! گفتم که اين همين است، بازى تمام شد! و همۀ اينها بازى بوده است كه اين بیچاره برود و ما اينجا سركار بوديم. دائماً کمی آنجا زياد مىشد و کمی اينجا كم مىشد، قضيه اين است كه بازى تمام شد.
اين بازى با ما هم هست و يك روزى هم براى ما تمام مىشود و براى همه تمام مىشود، تمام شدنِ محكم! اين مسئله و قضيه به اين كيفيت است و اينها راه را براى ما نشان دادند كه آقاجان مطلب اين است.
درخواست امام علیهالسّلام از خداوند با ندای قریب و نزدیک
امام عليهالسّلام به خدا مىگويد که خدايا تو اين هستى و من هم اين هستم. وقتى همه را بيان كرد حالا مىخواهد لحنش را عوض كند، مىگويد که خدايا اين مقام و موقعيتى است كه تو دارى و اين وضعيتى است كه من دارم، حالا خدايا با من اينطور رفتار كن! لذا لحنش را از «يا» كه دلالت بر نداى بعيد است به «أى» مىآورد كه دلالت بر نداى قريب و نزديك مىكند. اى خدا! اى خدايى كه تو اينطور هستى! اى خدا كه کنار من هستى! حالا كه تو آن خدايى كه داراى عظمت هستى و داراى آن عزّ، كبريائيت، رفعت، مقام اطلاقى، مقام سرمدى و مقام صمدى كه هيچ چيزى را در خود نمىپذيرى هستی و من بندۀ صفرِ هيچ و پوچ كه اراده ندارم و اختيار ندارم و همه چيز من تو هستى؛ حالا اى خدا اين كار را با من انجام بده! «أى رَبِّ جَلّلنى بِسَترك؛ خدايا با آن مقام ستّاريتت ما را هم بپوشان.» چشمت را درويش كن! وقتى به ما مىرسى، چشمت را اينطوری باز نكن و چشمت را اينطوری ببند و يك كمى روى هم بگذار.
گاهى اوقات من به خدا مىگويم که خدايا مىشود پنج دقيقه به من نگاه نكنى؟! پنج دقيقه چشمت را ببند بعد دوباره باز كن، دو دقیقه! دو دقيقه چشمت را ببند! خب بالأخره اينطورى است ديگر كه امام علیهالسّلام خودش را با خدا نزديك مىكند و مىگويد که خدايا من كه هيچ هستم و صفر هستم، پس تو همه چيز هستى و آمدى در كنار من در اينجا قرار گرفتى و بهجاى «يا» از لفظ «أى» استفاده مىكند.
اين همان مطلبى است كه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ فرمودند كه ما خدا را از آن مرتبۀ بعيدِ دورِ غير قابل دسترسى و غولى كه براى مردم درست كردند، آورديم کنار مردم نشانديم. بابا اين خدا اين است، اينقدر مهربان است، اينقدر عطوف است، اينقدر رحيم است، اينقدر غفّار است و اينقدر بخشنده است. خدا را همين کنار شما آورديم، حالا مىخواهى با او حرف بزن، حالا ديگر از خدا نترس، حالا ديگر خدا لُولو نيست و حالا ديگر خدا غول نيست، ببين چقدر خداى خوبى است! اين يك مسئلۀ واقعی است.
کیفیت دستور بزرگان به تلامذۀشان برای نصیحت و راه و برنامه
اين مطالبى را كه خدمتتان عرض مىكنم براى گذران وقت به شما نمىگويم، اينها تكتك دستورات سلوكى است. يعنى دستورى كه بزرگان به تلامذه و شاگردانشان و به افراد براى نصيحت و براى راه و برنامه مىدادند، به اين كيفيت است؛ هميشه با خدا بهعنوان يك رفيق حرف بزنيد نه بهعنوان يك موجود ترسناك و نه بهعنوان يك حقيقت و ذات غير قابل دسترسى! وقتى بخواهيد يك همچنين حالى در نفس خودتان براى خدا قائل باشيد، ديگر نمىتوانيد جلو برويد، جرئت جلو رفتن را نداريد، پاى براى حركت بهسمت جلو را ديگر نداريد و توان را نداريد. همۀ ما امتحان كرديم، هركسى امتحان نكرده دستش را بالا كند. آيا وقتى كه نماز مىخوانيم، نمىگوييم که اين خدا و ما كجا و او كجا؟ اى بابا! يا وقتى كه مىخواهيم حج برويم، مىخواهيم لباس احرام بپوشيم، لبيك بگوييم و چهكار كنيم، نمىگوييم که اين خدا و ما كجا و او كجا؟!
تغیّر حال یکی از اشخاص اهل علم پس از مُحرم شدن
يك دفعه ما به منزل يكى از دوستان ـ خدا حفظشان كند ـ و يكى از اطباء معروف مشهد آقاى دكتر خوارزمى سلمه الله رفته بودیم که بسيار رفيق شفيق و از افرادى [است] كه مورد نظر مرحوم آقا بودند. آنجا نشسته بوديم و شخصى آنجا بود که اهل علم بود و شيخ بود و او يكى از همين آقايان بود و يك كارهای بود، حالا ديگر بيشتر توضيح نمىدهم چون بالأخره آن شخص هم از دنيا رفته و ديگر اينكه انسان غيبت موتىٰ را نبايد بكند، اما خود مطلبش مهم است. شخصى كه خودش اهل علم است و خودش را مرجع بهحساب مىآورد و رسالۀ عمليه هم دارد. اين شخص مىگفت که ما به اتفاق ايشان برای عمره رفتیم و در جحفه بوديم كه نوبت تلبيه شد، ما تلبيه كرديم و احرام بستيم و بعد ايشان كه احرام بست من يكدفعه ديدم رنگ ايشان برگشت و تغيّر برایش پيدا شد و حالت اضطراب پيدا شد و همينطورى [حال ايشان بدتر] مىشود. حالا پيرمرد است و آن زمان روى ويلچر هم بود و روى ويلچر مىرفت. بنده هم خود ايشان را در يك سفر كربلائى كه رفتم در حرم موسى بن جعفر عليهماالسّلام با ويلچر ديدم كه آمده بود. ايشان روی ويلچر بود و يكدفعه رنگش برگشت و متغير شد، من ديدم خيلى حالت اضطراب دارد و من ترسيدم كه يك وقتى اتفاقى بيفتد. گفتم که آقا چرا وضع اينطور است؟! ايشان گفت که چهكار كنم؟! چه شده است؟! خب لبيك گفتم و احرام بستم! خب بستى كه بستى! مگر چه شده است؟! [گفت که] حالا چطورى درمىآيم؟! حالا كه احرام بستم، چطورى از احرام درمىآيم؟!
البته اگر بنده آنجا بودم جواب ديگرى مىدادم و مىگفتم که قربان نگران چه هستيد؟! حالا از احرام درنياييد كه درنياييد، مگر كسى در مراجعت منتظر شما است كه ممكن است مشكلى براى شما پيدا بشود؟! خب درنياييد! حالا تا آخر عمر يكى در احرام باشد، خب باشد نگران چه هستى؟! غذايت را كه مىخورى، خوابت را هم كه مىكنى، ديگر چهكار میخواهی مىكنى؟! پير هستى و دارى مىميرى و روى ويلچر هستى، ديگر اين ترس و بازىها براى چيست؟! البته ما در همان منزل آقاى دكتر اين را به آن بندهخدا گفتيم ولی ایشان نه حالا درنيامد كه درنيامد، مگر مىخواهد چهكار بكند؟! اينكه دست به او بزنى مىافتد، خلاصه دم عيسوی هم كارى نمىتواند بكند!
خلاصه كه حالا نگران چه هستى؟! حالا از احرام درنمىآيى كه درنمىآيى، حالا اين بندهخدا چه تصورى كرده است كه حالا ما در احرام رفتيم، خب در احرام رفتى، چيست؟! يك حوله به پشت انداختى، يكى هم به نافت بستى ديگر، بيش از اين چه كار كردى؟! ديگر اعمال را انجام مىدهى.
نه! اين احرام است. در اين احرام رفتيم و در اينجا اين حرف را نبايد بزنيم و اين كار را نبايد بكنيم. يك تصور، يك توهم، يك تخيل و يك فضائى كه اصلاً آن فضا بهجاى اينكه انسان وقتى وارد در احرام مىشود، خودش را وارد در بهشت ببيند كه از همۀ اعتبارات بيرون آمده است و از همۀ تعلقات خارج شده است؛ تعلّق به مال، تعلق به زن، به زن نبايد نگاه كنى، صحبت نبايد بكنى، صحبت بايد عادى باشد، تعلق به مال نبايد داشته باشى، تعلق به جاه، زينت، ساعت جالب و جاذب اگر به دستت هست ساعتت را هم بايد خارج كنى، انگشتر اگر انگشترى است كه جلب توجه مىكند بايد آن انگشتر را خارج كنى، اگر عمامه به سر دارى عمامه را بايد كنار بگذارى، بايد قبا و عبا را بيندازى، دوتا حوله، دوتا لباس سفيد، دوتا پيراهن، دوتا چلوار! حوله هم تازه زيادى است، دوتا چلوار که بايد يكى را روى دوشت بيندازى و يكى هم مثل ساير افراد بايد به كمرت ببندى! يك شكل و يك لباس، فقط و فقط در حال عبوديت! اگر مسائل دينى و حيا نبود خدا مىگفت که مثل آدم و حوا باشید و آن دوتا را هم دربياوريد ولى ديگر نمىشود آن را كارى كرد! بالأخره خيلى عالى مىشود اگر قرار بشود [انسان برهنه در حج ظاهر گردد]!
فلاکت و سقوط و انحطاط فرهنگی بعضی انسانها
الآن همين كار را مىكنند! همين انسان مترقى و همين انسان قرن اتم كه خيلى ترقى كرده و خيلى مغزش باد كرده، گلبولهايش عوض شده، پلاسمايش تغيير كرده، گلبولهاى سفيد و قرمز و مغز همه عوض شده و روشنفكر شده است، ديگر دين سابق الآن بهدردش نمىخورد و دين جديد بايد بياورد؛ همين انسان! همين انسان! لخت مادرزاد جلوى زن و كودك و بچه در خيابان و رژه مىرود! همين انسان جلوى جوانش، زنش، پيرش، ميانسالش رژه مىرود، همين انسان! اين انسان، ديگر چيست؟! اين دين قديم براى قديم است و براى اين انسان نيست، اين انسان روشنفكر جديد اقتضائات ديگرى دارد و توقعهای ديگرى دارد.
خيلى سابق ما يك سفرى به اتفاق چند نفر از دوستان به پاريس رفته بوديم كه آنجا برنامههايى بود. آن دوستان از يكى از همان افسرهايى كه آنجا بود سؤال كردند و گفتند كه اينجا چه برنامهاى است؟ گفت که جايتان خالى، نبودید كه امروز خلاصه از اين افراد در اينجا رژه داشتند! شما هم خوب بود اينجا بوديد و به فيض مىرسيديد كه اين افراد اينجا مىروند و مىآيند و راحت و خوب و بىخيال و هيچ باكى هم نيست که الآن زن نگاه مىكند و مرد نگاه مىكند و بچه ايستاده نگاه مىكند، هيچ راحت! اينها همانهايى هستند كه ديگر اين دين قديم بهدردشان نمىخورد! دين جديد بايد با فرمول جديد و قانون جديد بيايد! زيرا ديگر اينها قديمى و دِمُدِه شده است، اين انسانها! صد رحمت، صد رحمت به همان انسانهاى هزار و چهارصد سال و سه هزار سال پيش، صد رحمت به آنها كه اقلاً اينطور نبودند و به اين وضع و به اين فلاكت و سقوط و انحطاط فرهنگى نبودند كه مثل حيوان و مثل الاغ در خيابان راه بروند و انگارنهانگار كه الآن ناظرى هست، خيلى خوش و خيلى خوب بدون هيچگونه مسئله و مطلبى [این کار را انجام میدهند].
خب اينجا امام عليهالسّلام مىگويد: «أى رَبِّ جَلِّلنى.» اى خداى من! اى خدايى كه تو اينقدر به من نزديك هستى و من تو را اينقدر نزديك مىبينم و اينقدر تو را به خودم نزديك مىبينم، اى خدا حالا مرا به ستر خودت بپوشان، به مقام ستّاريت خودت بپوشان؛ آن مقامی كه اختصاص به تو دارد و تو خودت عيوب بندگان را مىپوشانى و خطاهاى آنها را مىپوشانى.
در دعاى شريفه داريم: «یا مَن أظهَرَ الجَمیل وَ سَتَرَ القَبیح، یا مَن لَم یُؤاخِذ بِالجَریرَة؛1 «اى كسى كه جميل را ظاهر مىكنى و قبيح را مىپوشانى، كار قبيح را مىپوشانى، خطايى كه از بندهات سر بزند را مىپوشانى!» اما اگر كار نيكى بكند يك مسائل و جرياناتى بهوجود مىآورى كه بقيه آن كار نيك را بفهمند و به گوش بقيه هم برسد، بقيه هم اطلاع پيدا كنند. خداى ما اينطورى است، اينطورى است.
در مناجات شعبانيه اميرالمؤمنين عليهالسّلام عرضه مىدارد: «الهى قَد سَتَرتَ عَلىّ ذُنوباً فِى الدُّنیا وَ أنا أحوَجُ إلى سَترِها عَلىّ مِنكَ فِى الأخرى؛1 خدايا تو بر من گناهانى را در اين دنيا پوشاندى و من نيازمندتر هستم که در روز قيامت، تو آنها را بپوشانى!» چرا؟ چون روز قيامت روز حساب و كتاب است. در اين دنيا پوشاندى و آبروى ما را جلوى افراد نگه داشتى ولى آنجا مىخواهيم حساب پس بدهيم، آنجا خدا مىگويد که تو گناه كردى و براساس اين گناه بايد به جهنم بروى. من نيازم در آن دنيا به سَتر اين گناه بيشتر است، خلاصه در اينجا مىخواهيم آن رگ خدا را [تحريك] كنيم و خدا را به آن غيرتش و به آن غيرت خدايى و ربوبىِ خودش بيندازيم كه «وَ أنا أحوَجُ إلى سَترِها عَلىّ مِنك فِى الأخرى. بعد حضرت مىفرمايد: «إذ لَم تُظهِرها لأحَدٍ مِن عِبادِك الصّالِحین؛ تو در دنيا حتى براى بندگان صالحت نشان ندادى.» سرّ ما را به بندگان صالح ـ حالا نه به افراد عادى، آن بندگانى كه صالح بودند ـ هم نشان ندادى.
معنای فقرۀ «إذْ لَم تُظهِرها لأحَدٍ مِن عِبادِكَ الصّالحين»
من يك وقتى به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ گفتم كه آقا اين قضيه و مسئلهاى كه در اينجا هست كه براى بندگان صالح روشن نمىشود، چيست؟ مگر اولياء خدا اطلاع ندارند؟! ايشان فرمودند كه اين مسئلۀ «لَم تُظهِرها لأحَدٍ مِن عِبادِك الصّالِحین» مربوط به افراد مادون مقام ولايت مىشود، براى آنها نه! خدا افشا نمىكند. ولى آن ولىّ الهى كه به مقام ولايت مىرسد، او ديگر از مرتبۀ بشرى خارج شده است و ديگر ديدگاهش ديدگاه عادى نيست و ديدگاهش ديدگاه بشرى نيست كه بخواهد نگاه كند و تصميم بگيرد و حالا مسئلهاى در دلش پيدا بشود، نه! اصلاً او از اين افق خارج شده، او اصلاً از اين مسئله خارج شده، چه بداند چه نداند، هردو براى او يكى است، تفاوتى در حالش نمىكند، در روحيهاش، در عكس العملى كه نشان مىدهد، در كارى كه مىكند و در نحوۀ صحبتش تفاوتى نمىكند.
ما وقتى كه يك عيبى از شخصى ببينيم و بخواهيم با او روبرو شويم، حالمان نسبت به او تغيير مىكند، صحبتمان نسبت به او تغيير مىكند و خدا نكند كه اين افشاء و اين بيان و اين ظهور، ظهور عمدى باشد. يعنى خودمان رفتيم و كارى كرديم كه اين عيب روشن شود، خودمان اقدام كرديم، خودمان عملى انجام داديم، خودمان دستگاهى را بهكار برديم كه ما را بر عيوب مردم مطلع كند. واى واى! اين ديگر خيلى عجيب است! خودمان يك نحوه مسائلى را در اختيار گرفتيم كه ما را به عيوب مردم، به مطالب سرّ مردم، به مطالب و خطایاى مردم و به آن لغزشهاى مردم وادار کند و برساند. اينجا خدا پدر آدم را درمىآورد! اين از مواردى است كه خدا چنان مفتضح خواهد كرد و چنان چوب مىزند كه ياد دوران طفوليتش را بكند!
کیفیت اطلاع انسان نسبت به خلاف و خطای یک بندۀ خدا
اين مسئله خيلى مسئلۀ مهمى است؛ يعنى اينكه خدا ببيند يك بندهاش كارى انجام داده كه گناه، خلاف، زلّت و خطاى يك بندۀ ديگرش را مطلع بشود. همۀ مردم خطا و خلاف مىكنند و گناه مىكنند و توبه مىكنند و خدا مىبخشد، تو چرا رفتى مطلع شدى؟! تو چرا رفتى سر درآوردى؟! به تو چه ربطى دارد كه فلان شخص خطا كرده و تو حالا رفتى و از آن سر درآوردى؟! تو چهكارۀ او بودى؟! تو قيّم او بودى؟! تو ولىّ او بودى؟! تو چه كاره بودى كه رفتى از گناهى كه كرده، يك دستگاهى بگذارى و بفهمى او چه كارى كرد؟! بروى از بالاى پشتبام نگاه كنى و ببينى چه كار مىكند! گوش خود را دم در بگذارى و ببينى كه اين چهكار مىكند!
يك وقت مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ يك قضيهاى برایشان پيش آمد و مىخواستند يك قضيۀ تربيتى براى يكى از دوستان انجام بدهند. آقا ما از اين مرد بزرگ اينقدر درسها گرفتيم، مطالب شنيديم، مسائل ديديم و جرياناتى ديديم، خيلى عجيب! همين حرف و همين مطالب امام سجاد عليهالسّلام و همينها را بالعيان در آن ارتباطات و تصرّفات ايشان مىديديم و احساس مىكرديم. خلاصه بنده در جريان اين قضيه بودم و البته من براى اين عمل واسطه بودم و ايشان مىخواستند يك كار تربيتى روى يكى از شاگردانشان بکنند كه او هم به رحمت خدا رفته است، يعنى در زمان حيات خودشان ايشان به رحمت خدا رفت. خدا رحمتش كند! مرد بسيار كاركرده و زحمت كشيده و راه رفتهاى بود.
بعد قرار شد كه شخصى يك مطلبى را به گوش ايشان برساند. من گفتم كه آقا! فلان شخص مىخواهد بيايد و از ايشان يك مطلبى را به شما بگويد. ايشان گفتند که بگو عصر ساعت فلان بيايد. آن شخص يعنى همان واسطه آمد و ايشان به من فرمودند كه تو هم بيا. خلاصه ما سه نفرى وارد همان حسينيۀ بالا در همان منزل ايشان شديم و وقتى كه وارد آن حسينيه شديم، من ديدم ايشان در را بستند. هيچ وقت ايشان در را نمىبستند؛ هميشه مهمان كه مىآمد در باز بود و ما مىرفتيم و مىآمديم و چايى مىبرديم و در باز بود و كسانى كه آمده بودند مشخص بودند. من سراغ ندارم كه يك وقتى براى ايشان مهمانى آمده باشد و درِ حسنيه بسته باشد و ايشان در را بسته باشند. هميشه آن در باز بود و خودشان هم جايشان مشخص بود كه كجا مىنشينند.
لزوم حفظ آبروی مؤمن
ما سه نفر وارد شديم. ايشان به اينكه در را ببندند اكتفا نكردند و جلو رفتند تا آن آخر مجلس و دم منبر نشستند كه اصلاً بههيچوجه صدا نرود، نهتنها در بسته باشد بلكه ما هم كه صحبت مىكنيم کسی نشنود يعنى من كه در اين قضيه واسطه بودم و آن شخصى هم كه بهعنوان واسطه از طرف او آمده بود و مىخواست يك مطلبى را بگويد، رفتيم در آنجا نشستيم. بعد يك مرتبه آقا به ما فرمودند که آهسته صحبت كنيد! يعنى هم فاصله كم باشد و هم در بسته باشد و هم آهسته صحبت كنيد. چرا؟ چون يك وقتى ما صحبتى نكنيم كه آبروى يك مؤمن در بين رفقاى خودش و شخصى كه راه رفته و ريشى سفيد كرده و در ميان افراد عزت و احترام دارد، داراى شخصيتى است و حالا بهخاطر يك خطايى كه كرده و بر آن خطايش هم پافشارى كرده و بارها هم ايشان تذكر دادند که نكن! نكن! و بالأخره مجبور شدند كه اين عمل تربيتى و اين مسئلۀ سلوكى و تزكيه را نسبت به ايشان انجام بدهند، آبرويش نرود. حالا كه انجام مىدهند حدود بايد محفوظ باشد، ثغور بايد محفوظ باشد، شئون يك شخص بايد محفوظ باشد و كسى نبايد اطلاع پيدا كند.
ما هم آهسته صحبت مىكرديم و آن شخص پيغام را داد و من هم حرف خودم را زدم. بعد ايشان فرمودند که اين مطلب را به ایشان به اين كيفيت برگردانيد. يكى از رفقاى ما مىگفت که وقتى اين در بسته بود، يك نفر در آنجا گوشش را به اين در چسبانده بود و سفت فشار مىداد. حالا هم خيال مىكرد كه ما اينجا نشستهايم ولی ما در كنار منبر نشسته بودیم و ده متر يا پانزده متر با جای همیشگی فاصله داشت ـ حالا نمىدانم آن حسينيه چند متر است، بايد بيش از ده متر باشد، خلاصه اين فاصله را دارد ـ و ما آهسته حرف مىزنيم و او گوشش را چسبانده و اصلاً نمىفهمد. براى چه؟!
آقاجان! وقتى تو مىبينى در بسته است خداحافظ شما! ديگر چرا مىخواهى گوش بدهى؟! چه كار دارى؟! اينها همان چيزهايى است كه آدم را گير مىاندازد! توجه كرديد؟! گير هم افتاد، البته خب إنشاءالله اميدواريم كه خدا از سر تقصيرات همه بگذرد و از او هم مثل خطاهاى ديگر كه ما مىكنيم، بگذرد.
وقتى شما وارد يك جايى مىشوید و مىبينید كه مسئله اينطور است، چه كار دارید؟! بارها بنده عرض كردهام و گفتهام يكى از كارهايى كه من ديدهام و گاهى از روى نادانى و جهالت انجام مىشود، اين است كه وقتى شخصى با يكى صحبت مىكند، يكى اينجا نشسته و چشم مىدوزد كه ببيند اين چه به او مىگويد. يا از آنجا نگاه مىكند! چه كار دارى؟! سرمان به كار خودمان باشد، سرمان به رفتار خودمان باشد. اينها چيزهايى است كه آدم را از آن مسائل اصلى نگه مىدارد و متوقف مىكند و نمىگذارد كه جلو برويم، همان جا نگه مىدارد. ده سال، بيست سال، صد سال، هزار سال، همين هستيم، انسان با اين حال يك سانت هم از اينجا نمىتواند حركت كند و خب معلوم است گاهى اوقات هم سرنوشتش به كجا خواهد رسيد.
خدا مقامش مقام ستّاريت است. «إذ لَم تُظهِرها لاحَدٍ من عِبادِك الصّالحین؛ خدايا براى بندهاى از بندگان صالحت افشاء نكردى!» «فَلا تَفضَحنى یَومَ القیامَة عَلى رُؤوسِ الاشهاد؛ پس در روز قيامت درمقابل ديدگانِ بندگانت مرا مفتضح نكن و عيوب من را بر من ببخشاى.»
خب ديگر وقت گذشت و ظاهراً سخنان ما هم در اين ماه به پايان رسيد و تااينكه خدا چه خواهد و ما هم نتيجهاى كه در اين مدت يك ماه گرفتيم اين بود كه در آخر ماه بگوييم که خدايا! حرف ما همين حرف امام سجاد عليهالسّلام است، صفر، همچنین صفرِ محكم و يك صفر اينقدرى خدايا براى خودمان مىگذاريم و پروندهمان را به تو تسليم مىكنيم، كارنامهمان را تسليم مىكنيم، ما كه صفر هستيم و هيچ نداريم، خواستى بر ما از اين ماه رمضانت ببخشايى، كرم از تو است و بزرگوارى از تو است، نخواستى ببخشايى باز بندگان تو هستيم و اراده و اختيار ما به دست تو است و چيزى از تو كم نشده است و حال كه اينچنين است، خدايا به بزرگوارى و كرامت خودت با ما رفتار كن.
توصیۀ مرحوم علاّمه طهرانی در شبهای آخر ماه مبارک رمضان
در شبهاى آخر ماه مبارك مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ هميشه نسبت به شاگردانشان توصيه داشتند و مطالبى مىفرمودند. اغلب اوقات و اغلب سنوات ـ بنده يادم هست كه ـ مىفرمودند:
رفقا اين حالوهواى ماه رمضان را ازدست ندهند و اين يك ماه كه براى آنها آمده است اينطور نباشد كه وقتى تمام مىشود، ديگر بهطوركلی به فصل جديدى مثل سابق برگردند. اين حالى كه در اين يك ماه براى آنها پيش آمده را نگه دارند و اين رقّت قلب را حفظ كنند.
امروز يك روايت از امام باقر عليهالسّلام ديدم كه حضرت فرمودند: «تَعَرَّض لِرِقَّةِ القَلبِ بكثرَةِ الذّكرِ فى الخَلَواتِ؛1 براى رقّت قلب به زيادىِ ياد خدا در خلوات روى آور و استمداد بجوي.» اين حالتِ رقّت و رحمت كه براى تو پيدا شده، استمرار پيدا كند و بماند. بايد مراقبه مىداشتيم، در اين يك ماه كمتر صحبت مىكرديم، كمتر با افراد تماس داشتيم، كمتر نسبت به امور اينطرف و آنطرف دخالت كرديم، كمتر از آنچه را كه در طول سال به او مىپرداختيم، در اين يك ماه بهواسطۀ مسائلى كه به روزه برمىگردد، انجام مىداديم و اثر و خصوصياتش را هم ديديم، اين حالت را حفظ كنيم؛ سخن زياد نگوييم و اوقات را بيهوده نگذرانيم و مراقبۀ خود را در روزهاى ديگر بعد از ماه مبارك ادامه بدهيم و همينطور به ساير مطالبى كه بزرگان تذكراتى راجع به مراقبه و امثالذلك فرمودهاند [عمل کنیم]. ايشان مىفرمودند:
حالتى كه در ماه مبارك مىآيد، مهمانى است كه خداوند اين مهمان را در قلب شما قرار داده است. اين مهمان را زود از قلب خود بيرون نكنيد و عذر او را نخواهيد بلكه در خود نگه داريد و بگذاريد كه اين حال براى شما باقى بماند.
اگر انسان مراقبه را داشته باشد و به آنچه كه بزرگان فرمودند عمل بكند، اين حال مىماند و اينطور نيست كه ازبين برود، مىماند. منتها بسته به اين است كه انسان تا چقدر نسبت به مسئله اهتمام داشته باشد، اين حال مىماند و خب انسان بركات و خصوصياتش را هم خواهد ديد.
خب ما بايد ديگر از خدا بخواهيم خدايا اين يك ماه گذشت و ما نمىدانيم كه آيا توفيق براى درك ماه رمضان آينده را داريم يا نداريم ولى اينقدر مىدانيم كه رحمت تو، رحمت واسعه است و به كوتاهى ما نگاه نمىكنى. و ما از تو اميد و تمنا داريم كه با همان ديدگاهى كه اولياء و بزرگان و اهل معرفت با تو روبرو مىشوند و با تو مناجات مىكنند، ما را هم با همان ديدگاه در معرض خطاب خود و مورد لطف و عنايت خود قرار بدهى.
اللهمَّ صلِّ علی محمّد و آل محمّد