توضیحاتادلۀ قرآنی برائت در اصول فقه در این جلسه به بررسی استدلال‌های قرآنی بر اصل برائت و نسبت آن با حظر و اباحه پرداخته می‌شود. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با تحلیل آیات «وما کنا معذبین»، «لا یکلف الله نفساً»، و «ما کان الله لیضل قوماً» نشان می‌دهد که عدم وصول بیان و تبیین، مانع تحقق تکلیف و عقاب است. در ادامه، دیدگاه مرحوم نائینی درباره اجمال برخی آیات و تفاوت برائت با اصالة الحظر و اباحه و نیز نقش شک غیر عقلایی در عدم جریان اصول عملیه بررسی می‌شود. نتیجه جلسه تأکید بر این است که در فقدان بیان معتبر، تکلیف فعلی ثابت نیست و برائت بر اساس فهم قرآنی و عقلایی قابل استناد است. همچنین مفهوم «شک غیر قابل اعتنا» و حدود جریان اصول عملیه به صورت دقیق تبیین می‌گردد.

توضیحاتادلۀ قرآنی برائت و بررسی آیه لا يكلف الله الله نفساً الا ما آتاها، محور اصلی این جلسه در تبیین حدود دلالت آیات قرآن بر اصل برائت در علم اصول فقه است. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این درس، اشکال مرحوم نائینی بر استدلال به آیه را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که تفسیر ایشان از «ما آتاها» در نسبت با بعث رسل و مسئله عقاب چگونه قابل مناقشه است. سپس پاسخ مرحوم آقا ضیاء عراقی بررسی می‌شود که دلالت آیه را در صورت فهم صحیح از ابلاغ حکم تقویت می‌کند. در ادامه، تقریر مرحوم صدر از آیه و تفکیک معنای «تکلیف» به حکم شرعی یا کلفت مورد تحلیل قرار می‌گیرد و نسبت آن با ادلۀ احتیاط بحث می‌شود. نهایتاً با طرح آیه «کلوا واشربوا حتی یتبین لکم الخیط الابیض»، گستره دلالت برائت در موارد عدم تبیّن حکم روشن می‌شود و تفاوت نگاه‌های اصولی در فهم قلمرو احتیاط و برائت تبیین می‌گردد.

توضیحاتمراتب فهم قرآن و نقش روایات در این جلسه به تبیین این مسئله می‌پردازد که فهم آیات قرآن در یک سطح ثابت و یکنواخت برای همه انسان‌ها نیست و مراتب مختلفی دارد. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با اشاره به اشراف ائمه علیهم‌السلام بر بطون آیات، توضیح می‌دهد که بسیاری از معانی قرآن بدون رجوع به اهل‌بیت قابل دستیابی کامل نیست و تفسیرهای متفاوتی از یک آیه بسته به مرتبه وجودی افراد شکل می‌گیرد. در ادامه، موضوع مخاطب بودن همه انسان‌ها در قرآن، حجیت قرآن برای عموم، و نسبت عقل و وحی بررسی می‌شود و نشان داده می‌شود که عقل نیز در چارچوب خود حجت است و خطاهای موردی آن اصل حجیت را از بین نمی‌برد. جمع‌بندی جلسه بر این است که فهم صحیح قرآن نیازمند توجه هم‌زمان به ظاهر آیات، روایات معصومین و مراتب ادراک انسانی است.

توضیحاتاصل برائت در قرآن در این جلسه از منظر آیه «قل لا أجد فی ما أوحی...» و نسبت آن با تحریم‌های الهی بررسی می‌شود. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی توضیح می‌دهد که محور بحث، فهم درست توبیخ الهی نسبت به یهود است و این‌که آیا این آیه دلالت بر برائت در موارد شک دارد یا نه. ایشان نشان می‌دهد که توبیخ آیه ناظر به جعل حکم جدید در مقابل حکم الهی و نسبت دادن حرمت به خداوند است، نه صرف عدم علم به حکم. در ادامه، دیدگاه‌هایی که آیه را منحصر در موارد علم تفصیلی می‌دانند نقد می‌شود و تفکیک میان «علم به اباحه» و «ادعای حرمت در مقام شک» توضیح داده می‌شود. نتیجه بحث این است که آیه بیش از آن‌که ناظر به اصول عملی در شبهات باشد، بر پرهیز از افترا در نسبت دادن حکم به خدا دلالت دارد و به‌تنهایی برای اثبات برائت در همه موارد شک کافی نیست.

توضیحاتبرائت در شبهات حکمیه در این جلسه از سلسله مباحث اصول فقه، آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی به بررسی دلالت آیات قرآن بر جواز فعل و ترک در موارد فقدان نص، اجمال نص و تعارض نص می‌پردازد و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا احتیاط الزام‌آور در چنین مواردی قابل اثبات است یا نه. ابتدا آیه «و ما لکم ألا تأکلوا...» تحلیل می‌شود و نشان داده می‌شود که سیاق آیه ناظر به موارد شبهه است نه علم به حکم. سپس اشکال مرحوم شیخ انصاری درباره لزوم علم در تفصیل احکام مطرح و پاسخ داده می‌شود که تفصیل احکام مانع جهل مکلف نیست. در ادامه با استناد به آیات «من اظلم...» و «ولا تقولوا لما تصف ألسنتکم» بیان می‌شود که الزام به احتیاط در شبهات، در صورت انتساب حکم به خدا بدون علم، مصداق افتراء است. نتیجه جلسه نفی وجوب احتیاط الزامی و تأکید بر اصل برائت است.