پدیدآورآیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
گروهابو حمزه ثمالی
مجموعهسال 1436
تاریخ 1436/09/27
توضیحات
امید به رحمت خدا، نیروی حرکت در راه معنوی و موضوع اصلی این گفتار است.
حضرت آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی از درخواست لطف پروردگار آغاز میکند و با مثال کار و تحصیل، نقش امید در تلاش انسان را نشان میدهد. سپس نیت طالب علم بررسی میشود: جستوجوی حقیقت و فهم سخن اهل بیت با میل به شهرت و مقام یکسان نیست. این تفاوت به بحث هدایت ملائکه و وسوسه شیطان میرسد و معیار سنجش افکار، سازگاری آنها با رضای الهی معرفی میشود. پذیرش حق، حتی هنگام تغییر نظر پیشین، نمونه عملی این اخلاص است.
پایان گفتار به امید بازمیگردد و هشدار میدهد که سرنوشت دیگران نباید موجب توقف و ناامیدی شود. عبرت گرفتن از خطاها مفید است، اما اشتغال دائمی ذهن به آنها مانع حرکت است؛ هر فرد باید مسئولیت مسیر خود را با مراقبت و امید بپذیرد.
هو العلیم
امید به رحمت خدا چگونه راه سلوک را باز میکند؟
اخلاص در طلب حقیقت و پرهیز از ترس سرنوشت دیگران
شرح دعای ابوحمزه ثمالی - رمضان المبارک ۱۴۳۶ - مجلس شانزدهم
بیانات
آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی
قدساللهسرّه
أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم
و صلَّى اللَه عَلَى سیدنا و نبینا أبىالقاسم مُحَمّدٍ
و على آله الطَّیبین الطّاهرین و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعین
أى رَبِّ جَلِّلنى بِسَترِكَ وَ أعفُ عَن تَوبیخى بِكرَمِ وَجهِكَ.
اى پروردگار من مرا به پوشش خود در حفظ و پوشش قرار بده و از توبيخ و عقاب من به كرامت وجه خودت درگذر.
براساس مطالبى كه خدمت رفقا عرض شد: «هَبنى بِفَضلِكَ وَ تَصَدَّق عَلَىَّ بِعَفوِكَ»، اينهم بهدنبالش است؛ يعنى حال كه خدايا ما صفر هستيم و آنچه كه از نعمت و بركات و خيرات از ما صدور پيدا مىكند از جانب تو است و تو اصل و ريشه و منبع براى همۀ خيرات و بركات هستى، حال كه چنين است با آن اسماء جماليۀ خودت با ما برخورد كن و با اسماء جلاليه كه عبارت از قهاريّت، جباريّت، قاصميّت و مُبَعّديّت از رحمت و قرب است، با اين اسماء با من برخورد نكن. با اسم رئوف، رحيم، رحمان، عطوف و اینها با من برخورد كن و دست من را با اسماء جماليۀ خودت بگير.
امید، ریشه برای حرکت در همه چیز
البته در اينجا بحثى راجع به كيفيت افتراق اسم جمال و جلال هست كه اين بحث جدايى دارد و جايش اينجا نيست. آنچه كه در اينجا هست اين است كه وقتى كه يك بنده مىخواهد به طرف خدا برود اين حركتش بهسمت خدا بايد براساس اميد باشد، اين مسئله مسئلۀ مهمى است. بهطوركلى در هرجايى اين قضيۀ اميد بايد حاكم باشد. يك كاسب وقتى كه از صبح از منزل خودش بيرون مىآيد و مىخواهد سركار برود با اميد به سر كار مىرود، اگر نااميد باشد مگر مجبور است درب منزل را باز كند و خارج شود؟! مثلاً بداند كه رفتن امروز به سر كار و [اینکه] بخواهد درِ دفتر و شركت و حجره و اينها را باز كند تا عصر خبرى نيست و هيچ منفعتى هم عائدش نمىشود. براى چه برود؟! مگر اينكه بگوييم حوصلهاش در خانه سر مىرود و مىخواهد يكطورى بيرون بزند، حالا چه برود درِ دفترش را باز كند يا به صحرا و كوه بزند، ديگر اين يك مسئلۀ ديگرى است. ولى وقتى كه بخواهد بهسمت حجره، آن بازار، آن مكتب، دفتر یا محل اشتغال برود با اميد حركت مىكند و سرمايۀ او براى اين حركت و رنجى كه مىكشد اميد است. اميد نباشد در خانه مىماند در را هم مىبندد يااينكه به يك جا مىرود و گردش كند. آن دانشجويى كه مىخواهد برود و در محل درس درسش را بخواند و مطلب ياد بگيرد و به آن محوطه و محل درس پا مىگذارد با اميد اين مسئله را انجام مىدهد.
بهطوركلى اميد ريشه براى همه چيز است، ريشه براى حركت در همه چيز است. آن طلبهاى كه مىخواهد شروع به بسم الله کند و به دروس علوم دينى و الهى و اسلامى مشغول شود با اميد به اين امر اقدام مىكند و اميدش رسيدن به تعاليم الهی و رسيدن به مبانىِ وحيانى و رسيدن به آن حداكثر از معارف الهى است كه توسط بزرگان دين و همينطور ساير افراد از بزرگان در دسترس هست كه بيايد و برود و به اينجا برسد، به اين نقطه برسد. با اميد به اينكه از اصحاب امام صادق عليهالسّلام بشود نه از اصحاب ابوحنيفه و حنبل و اينها. با اين اميد كه پايش را جاى پاى اصحاب امام صادق و اصحاب امام باقر علیهماالسّلام بگذارد و به آنچه كه آن بزرگان فرمودند، برسد و به اين نكته برسد [میرود]، اين مطلبى است كه يك طالب علوم و معارف الهى بايد بهدنبالش باشد. اما اگر قرار باشد وقتى كه كتاب را باز مىكند به اين عنوان و داعى باشد كه يك نويسنده بشود، يك منبرى شود، يك خطيب بشود، يك قاضى بشود، يك فردى باشد كه مسئوليتى [بگيرد بشود] اين اشتغال ظاهر مىشود مثل ساير اشتغالات. يكى مىخواهد به دانشگاه برود ، وقتى به دانشگاه مىرود مىخواهد يك [عالم] الهى بشود؟! مهندسى كه معارف ندارد بلکه نقشهكشى و فرمول براى ساختمان و فونداسيون و ستون و محاسبات و اين چيزها دارد.
آیا شده كسى كه به دانشگاه برود براى اينكه رشتۀ مهندسى و معمارى بخواند بعد از آنجا به خدا برسد؟! آنجا كه چيزى نيست. بله! انسان نيّتش براى خدمت باشد و به قصد قربت [خدمت به خلق كند] آن يك مطلب ديگرى است، در خود آن درس كه چيزى نيست، در درس [فقط] محاسبات رياضى و اينها هست. و يا همينطور طبابت، ساير علوم، فنون و حِرَفى كه هستند تمام اينها يك اشتغالات ظاهرى و دنيوى هستند، اينهم همينطور است. اگر انسان همين درس، همين فقه، همين ادبيات، همين اصول، همين تاريخ و تفسير و همين حكمت و عرفان را به اين عنوان بخواند كه بعداً يك فرد مشهور و مدرس و مبلغى بشود كه به مسائل و امور ظاهر خودش برسد، اين تفاوتى با ساير فنون و ساير مِهنَتها1 و اشتغالات ندارد، تفاوتى از اين نظر ندارد بلكه يك خطراتى دارد. پس اميد يك طالب علوم الهى در شروع مسائل درس رسيدن به آن مغزاى مفاهيم و آثارى است كه از بزرگان دين رسيده است، اين بايد در نظرش باشد و تا وقتى اين در نظرش هست مورد تأييد نفوس و امداد آن نفوس قدسيّه است و مورد تأييد امداد ملائكه است.
معنای روایت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم درمورد طالب علم
اين رواياتى كه شما داريد: «إنَّ المَلائكة لَتَضَعُ أجنِحَتَها لِطالِبِ العِلم1؛ ملائكه بالهايشان را براى طالب علم پهن مىكنند» اين حديث از پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم است يعنى اين افراد بر بال ملائكه مىنشينند، ملائكه آنها را دربر مىگيرند و وقتى يك ملك انسان را دربر مىگيرد، افكارش در اختيار ملك خواهد بود و تصوّراتش تصوّرات ملائكهاى خواهد بود و تصديقاتش تصديقاتى است كه از طرف ملائكه به او القاء مىشود. نفسش، روحش، سرّش، ضميرش، حركاتش، تصرفاتش، وقوف و سكونش و راهش بلکه همه چيز براساس آن القائات و براساس آن حقايق وحيانى است؛ چون ملائكه هم وحى دارند.
آیهای پیرامون وحی شیاطین به اولیاء خودشان
آن وحى خاصى كه مربوط به پیامبران است، آن مربوط به شريعت است نه مربوط به افاضۀ علوم وحيانى، آن نسبت به همه است چطور اينكه خلافش هم هست. مگر در آيه قرآن نداريم ﴿وَإِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ لَيُوحُونَ إِلَىٰٓ أَوۡلِيَآئِهِمۡ﴾؛2 «شياطين به اولياء و دوستداران خودشان وحى مىفرستند»؟! كه اين نكتۀ مقابلش است، آنها هم اهل وحى هستند شياطين هم وحى مىكنند آنها هم مىگويند که ما چه كم داريم؟! چطور ملائكه وحى بياورند و ما نياوريم؟! منتها آدمش بايد [باشد.] ما بايد يك آدم مستعدّى براى وحى پيدا كنيم، ما به سلمان كه نمىتوانيم وحى بفرستيم به اباذر كه نمىتوانيم بلکه مجبور هستيم به عمر و ابوبكر و مغيرة بن شعبه و خالد بن وليد و اينها وحى بفرستيم و وحى مىفرستند و آنها هم قبول مىكنند!
تلقى وحى خودش يك مسئلۀ كلامى و بسيار مهم است كه يك نبىّ الهى چطور وحى را تلقى مىكند، قبول مىكند، مىپذيرد، نگه مىدارد، حفظ مىكند و به اهلش مىرساند، آنها هم همينطور هستند وحى را كه شياطين براى آنها مىفرستند قشنگ قبول مىكنند، تلقى مىكنند، حفظ مىكنند و موبهمو اجرا مىكنند. شب تا صبح آن وحى مىفرستد، صبح تا شب اين اجرا مىكند! اين كارها و اجراهايى كه خيلىها انجام مىدهند اين وحى براى شب است، شب آن جناب شياطين وحى را مىفرستند صبح هم كه آقا از خوابش بلند مىشود نماز خوانده نخوانده اين وحى را به اهلش مىرساند. میگوید که آقا راستى من ديشب يك همچنين چيزى در نظرم آمد. خب بدبخت اينكه در نظرت آمد وحى شيطان بود! میگوید که در نظرم آمد كه اين كار را انجام بدهيم، بيا باهم برويم و اين كار را انجام بدهيم، اين مقاله را بنويسيم و اين را اعلان كنيم و اين مسئله را بگوييم و فلانى را اینطوری مفتضح كنيم! اينها همه وحى است.
روایت دعا کردن طیور برای طالب علم
اينها وحى مىكنند؛ يعنى ملائكه به شاگرد وحى مىكنند، اينها به طالب علم وحى مىكنند. يك روايتى هم داريم كه تمام افراد براى طالب علم دعا مىكنند: «حَتّى الحیتانِ فىِ البِحار، لِتَدعو لِطالبِ العِلم.»1 حيتان در بِحار هم براى طالب علم دعا مىكنند. و اين خيلى عجيب است كه چطور اين انسجام براى همۀ موجودات در عالم مثال و در عالم ملكوت است.
پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم وقتى مىگويد که ماهى در دريا براى طالب علم دعا مىكند شوخى نداشت و گزافهگويى نكرده است و نخواسته سر ما را گرم كند بلکه يك واقعيتى را مىگويد، منتها تو آن فهم و بصيرت براى ادراك حقايق مثال و ملكوت را پيدا كن آنوقت دعاى ماهى در بحار و طيور را هم براى طالب علم خواهى فهميد، مىدانى و مىفهمى كه اينها چه چيزى را مىگويند.
يك روز با يكى از دوستان بوديم و يك جا در يكى از ييلاقات اطراف طهران رفته بوديم، يك شبى بود. خيلى وقت پيش تنها ـ از اين قضايا زياد اتفاق مىافتد، اين يكى از نمونههایش بود ـ روى بالكن نشسته بوديم شب بود و همينطور نشسته بوديم و صحبت مىكرديم يكدفعه يك پرندهاى آمد و رفت، شبيه گنجشك بود ولى گنجشك نبود همينطور آمد از جلوى ما سوت زد و سوت سوت كشيد و رفت. من ديدم آن شخص شروع به خنديدن كرد و گفت:
فلانى الآن ديدم اين ذكر صلوات بر محمد و آل محمد را مىگويد و الآن براى سالكين راه خدا دعا مىكند كه خدايا اينهايى كه در سلوك و راه تو قدم برمىدارند، همت آنها را بيشتر كن و توفيقشان و قدرتشان را بيشتر كن.
پرنده مىفهمد، پرنده احساس دارد، ما خيال مىكنيم سوت سوت مىكند، ما مىبينيم صدا از خودش درمىآورد، ما از اين چيزها خبر نداريم، اين كلام حضرت مولانا است كه مىفرمايد:
| نُطق آب و نطق خاك و نطق گِل | *** | هست محسوس حواس اهل دل1 |
| جملۀ ذرات عالم در نهان | *** | با تو مىگويند روزان و شبان |
| ما سميعيم و بصيريم و هُشيم | *** | با شما نامحرمان ما خامشيم2 |
هوشيار هستيم تو خيال مىكنى ما چيزى سرمان نمىشود و تو خيال مىكنى ما فقط آب و دانه و علف مىخوريم و تو خيال مىكني كه ما فقط يك پرندهاى هستيم و حركت داريم، شما چيزى سرتان نمىشود! خودتان را گل سرسبد عالم و علاّم الغيوب و عقل كل نسبت به همه فرض مىكنيد درحالىكه از پشت سرتان خبرى نداريد و نمىدانيد پشت شيشه چه مىگذرد! خيال مىكنيد همه چیز را مىدانيد و براى اينكه بفهميد در آن اتاق چه خبر است بايد پنجره را باز کنيد! آنوقت مىگوييد که ما گل سرسبد تمام عالم هستيم و ما خليفۀ خدا هستيم! بله! هستيم ولى اگر بهكار ببنديم؛ اين استعداد را بهكار ببنديم و به غفلت نگذرانيم، وقت را نكوبيم، آن استعداد را خفه نكنيم، آن نورانيتى كه خدا قرار داده را تبديل به ظلمت نكنيم! بله هستيم، منتها بِشَرطِها و شُروطِها! اگر آمديم و بهكار بستيم [خلیفۀ خدا هستیم].
پيش پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم همه بودند، پيغمبر بالاى منبر مىرفت صحبت مىكرد همه را نصيحت مىكرد و به همه مطالب مىفرمود و همه هم پاى صحبت پيغمبر مىنشستند، يكى خوب گوشش را تيز مىكرد و بعد هم خوب در صورت پيغمبر نگاه مىكرد كه از اين دهان مبارك او چه بيرون مىآيد و چه سخنى بيرون مىآيد كه روى هوا بزند و يك حرفى كه از دهان پيغمبر بيرون مىآيد از آن غفلت نكند و يك كلمهاش را ازدست ندهد! يكى اينطور بود و يكى هم همينطور نگاه مىكرد و میگفت که بهبه عجب رسول اللهى است! چقدر حرفهاى خوبى مىزند چقدر پيغمبر خوبى است، رحمة للعالمين است، چقدر خليق است و خوشاخلاق است. به نزدش مىآييم و مىگوييم که قصه بگو؛ قصۀ سابق و امم سالفه را براي ما مىگويد. [میگوییم که] اين را بگو، اينها هم بودند همين. پيغمبر خيلى خوب است، پيغمبر خيلى خوشاخلاق است. مگر نمىگفتند؟!
مگر زمان مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ نمىگفتند که عجب آقايى است؟! چقدر بهاء دارد! چقدر خوشاخلاق است و چه اخلاق خوبى دارد! بهبه، گريه مىكردند. خودمان ديديم كه این آقا دست بچۀ پنجساله را مىبوسيد. اى واى! اى واى! بله ايشان اين كار را مىكرد تو چه گيرت آمد؟! همين؟! عجب آقایی! چه آقاى خوبى! چه شد؟! خب اين آقا رفت، تو چه گيرت آمد؟! تو چه دركى كردى؟! تو چه مرامى از او ياد گرفتى؟! تو چه استقامتى از او آموختى؟! تو چه اتقانى از او درس گرفتى؟! تو چه ثباتى از مرام او در پيش گرفتى؟! چه در جان تو نشست؟! همينقدر آن چيزهايی كه به نفعت است [پای کار باشی] و آن چيزهايى كه به ضررت است پنهانی خداحافظ شما؟! اين را ياد گرفتى؟! تا آنجايى كه به نفعمان است و آب هم از آب تكان نمىخورد پاى كار هستيم اما آنجايى كه ممكن است براي ما حرف دربياورند و ممكن است براي ما مشكلاتى ايجاد شود، ممکن است آن شخص حرف بزند، احترام خودمان را نگه داريم و آبروى خودمان را نگه داريم. در اين حدود!
خب اصحاب پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم هم همين بودند! بين تو و آن اصحاب پيغمبر چه فرقى كرد؟! آنها هم همين، میگفتند که عجب آقاى خوبى! عجب پيغمبر خوبى! نگاه كن، دارد مىآيد که براى مسجد برود، اين بچهها دورش را گرفتند و نمىگذارند برود و او هم دارد با بچهها بازى مىكند، حالا وقت ظهر و نماز هم گذشته است و بچهها او را رها نمىكنند. بچه مىشناسد، بچه صاحبش را مىشناسد، باطنش را مىشناسد، چرا سراغ بقيه نمىرود؟! سراغ پيغمبر مىرود، مىدانند آن بقيه چه باطنى دارند. پيغمبر مىبيند از دست اينها راحت نمىشود بالأخره به يكى از اين اصحاب مىگويد که من در جيبم چيزى ندارم به خانه بروید ببينيد چيزى پيدا مىكنيد؟! رفتند چندتا گردو پيدا كردند و آوردند. پيغمبر به اينها دادند و گفتند که خداحافظ شما! آنها هم رضايت دادند بنشينند گردوها را بخورند تااينكه پيغمبر برود نمازش را بخواند.1 میگفتند که چقدر پيغمبر با اخلاق و متواضعى! نگاه كن با بچهها چطور رفتار مىكند، با اينها چطور برخورد مىكند هيچ نمىگويد که من پيغمبرم.
غلبه دادن مصالح دنیوی بر راه و عاقبت خود پس از ارتحال پیغمبر
بسیار خوب بعدش چه؟! بعد همين؟! يعنى تمام شد؟! شما كه اينها را ديدى چرا اين را بهكار نگرفتی؟! چرا آن خصوصيت پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و اخلاق و رفتار پيغمبر را نگرفتی و به آن متشبّث نشدی و كارى نکردی كه در نفس خود داراى استقامت و اتقان و ثبات در مسير بهنحوى خودت را قرار بدهى كه بعد از فوت پيغمبر و ارتحال آن حضرت ديگر جوّ و جامعه تو را نفریبد و ذهن تو را در اقتدار خود نگیرد و خوف و ترس و خشيت را بر تو فرود نیاورد و مصالح دنيوى و ملاحظات اجتماعى را بر راه خود و بر عاقبت خود و بر نتيجۀ اعمال و رفتار خودت غلبه ندهی؟! چرا بعد از پيغمبر دنبال على علیهالسّلام نرفت؟! آقا ديگر قضيه گذشت و ديگر مسئله طور ديگرى شد! بالأخره زن و بچه داريم. اينها هم معلوم است يك مشت لات و شارلاتان دور خودشان جمع كردند و بخواهى حرف بزنى، متعرض مىشوند و هزارتا اَنگ هم به تو مىزنند، هزارتا وصله هم مىچسبانند و بعد هم سنگسارت مىكنند، خب از اين كارها هم كه میکنند لذا دنبال همانها برويم بعد هم به على يك چيز مىگوييم که يا على يك عذرخواهى ما به تو بدهكار هستيم! ديگر نشد و حالا ديگر إنشاءالله بعداً ببينيم كه اگر شرايط آماده باشد پشت سر تو مىآييم! فعلاً حالا يك مقدارى ببينيم آبها از آسياب بيفتد و مسائل بخوابد. اميرالمؤمنين علیهالسّلام مىگويد که بيا نگاه كن. ما را باش، دلمان را خوش كرده بوديم بعد از پيغمبر حداقل اينها مىآيند! اينهم كه رفت آنهم كه رفت، همه كه رفتند! خب پس چه کسی ماند؟! چهارتا و نصفى؛ سلمان و ابوذر و مقداد و همين! تمام شد و رفت.
میگفتند که چقدر پيغمبر خوب است، اين پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم كه پيغمبر خوب است تا چقدر خوب است؟! تا جايى كه پاى مصالح دنيوى نيايد، خوب است! تا جايى كه ملاحظات اجتماعى درقبال اين نايستد خوب است! تا جايى كه آن التذاذات نفسانى و آن خواستهاى ما با اراده و خواست پيغمبر معارضه نكند، تا آنجا خوب است! ولى وقتى كه آنطور شد يواشكى يك طورى صحنه را خالى مىكنيم و دوباره خودمان را آفتابى مىكنيم. فعلاً يك چند روزى مىرويم بعد دوباره خودمان را آفتابى مىكنيم! پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم هم همين است، امام حسن و امام حسين علیهماالسّلام و همۀ اينها تا يك حدى است و تا يك ميزانى است.
دربر گرفته شدن انسان توسط ملائکه و کمک به فهم مطلب
انسان [وقتی اینطور] هست ملائكه اين كار را مىكنند كمك مىكنند چه مىكنند، وقتى كه انسان هدفش او باشد در يك همچنين فضايى ملائكه او را دربر مىگيرند، دربر كه گرفتند مطلبى كه به او مىرسد ديگر مطلب صحيح مىرسد، تفكرى كه مىكند تفكر صحيح است، اتجاهى كه نفس پيدا مىكند در يك مجلس يك حرف زده مىشود و اين يك نحوه مىفهمد و آن يك نحوۀ دیگر مىفهمد، اين را چون ملائكه گرفتند مطلب را بهنحو ديگر مىگيرد و آن را چون ملائكه نگرفتند مطلب را يك قسم ديگر مىگيرد؛ چون ملائكه كه دو حرف مخالف القاء نمیكنند بلکه يا اين درست است يا آن.
خود بنده در يك مجلسى بودم مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ در آنجا بودند راجع به يك قضيه صحبتى كردند، ما نمىگوييم که ملائكه دور و برمان را گرفتهاند ولى از باب اينكه بالأخره با روش و مرام و تفكر ايشان آشنا هستيم و با خصوصيات و جهتگيرى مبانى ايشان آشنا هستيم، از آن نظر مىدانستيم منظور ايشان چيست وگرنه ملائكه كجا و ما كجا؟! ولى نسبت به افراد ديگر [اینطور نیست.] وقتى ايشان اين مطلب را فرمودند كاملاً مشخص بود افرادى كه به يك نحوه برداشت داشتند و افرادى كه همان حرف را با برداشت صد و هشتاد درجه مخالف گرفتند، صد و هشتاد درجه! مگر مىشود يك شخص در يك جا و در يك زمان و در يك مكان يك حرف بزند و اين شخص يك قسم برداشت كند و آن شخص يك برداشت صد و هشتاد درجه درمقابل بكند؟! هردو هم بگويند که ما درست مىگوييم. كدامش درست است؟! مسلّم است يكى غلط است و مسلّم است حتى برداشتى كه اينها كرده بودند غلط است. چرا غلط است؟! چون در همان حالى كه در پيش آقا نشستهاند در همان حال شيطان با آنها هست!
خيلى تعجب نكنيد و شوكه هم نشويد! در همان حال با پيش فرض در خدمت آقا نشستهاند، در همان حال با يك ارتكاز ذهنى پيش ايشان نشستهاند، در همان حال با يك جبههگيرى نفسانى نشستهاند. به ظاهر به آقا نگاه مىكند و به ظاهر گوش مىدهد ولى مىخواهد آن مطالب را كه در باطن اوست بگيرد. با آنچه را كه در باطن است با آن مطالب مىخواهد مطابق با آن دربياورد لذا وقتى كه شما نگاه به اين چهرهها مىكنيد آثار ترس و لرز از اينكه مبادا يك حرف از دهان اين ولىّ خدا دربيايد كه نشود ديگر آن را كاري كرد میبینید. ببينيد به خال زدم! مبادا يك حرفى از دهان اين ولىّ خدا دربيايد که با آنچه در دل من است منافات داشته باشد، آنوقت چهكار كنيم؟!
ما آن موقع مثل الآن كه هميشه يك چيزيمان مىشود يك چيزیمان مىشد؛ بهجاى اينكه به حرف آقا نگاه كنيم من به اين قيافهها نگاه میكردم، حالا چهكار دارى؟! مىگويم كه ديگر ما از اول يك چيزيمان مىشد! كاريش هم نمىشود كرد، آدم چموش هميشه چموش است! ما به اين قيافهها يكىيكى آهسته نگاه مىكرديم و قشنگ مىديديم اين چقدر كارش خراب است، اين يكى چقدر كارش عالى است، اين از ترس دارد جان مىدهد يعنى مىخواهد يك طورى قضيه سرهم بيايد! تا مطلب خيلى به آن سمتى مىرود كه تير را بزنند مىبينى اين طرف دارد مىآيد، او هم كه ولىّ خداست ديگر نمىخواهد صريح بگويد بلکه يك طورى مىگويد که بالا مىبرد و پايين مىآورد! حرف را به آنطرف مىزند و کمی ترازو را به اينطرف سنگين مىكند و کمی به آنطرف مىكند و صريحاً نمیگوید که آقا اين مطلبى كه تو مىگويى غلط است، هيچوقت اين را نمىگويد. هزارتا تبعات دارد و هزارتا جواب پسدادنهاى بعدش دارد، بايد جواب پس بدهى! آقا اين چه حرفى بود زدى، اين چه مسئلهاى بود انجام دادى؟! يك چيزى بالا مىگويد، يك چيزى پايين مىگويد، کمی اينطرف و کمی آنطرف
آن کسی كه ملائكه همراهش است همانى را مىفهمد كه اين مىخواهد بگويد و آن کسی كه شيطان همراهش است ـ بىبُروبَرگرد شوخى ندارم، من صاف مىگويم ـ مىگويد که ديدى آقا اين حرف را زدند، ديدى اينكه من مىگويم گفتند؟! ديدى فلان است؟! حالا بيچاره پدرمان يك ساعت دارد حرف مىزند، پدر خودش را هم درآورده تااينكه بخواهد يك حرف به اينها بزند، بهبه چه از آب درآمد؟! يك ساعت حرف زديم مىگويد که منظور آقا اين بود! الآن هم مىگويد! بيست سال از فوت ايشان گذشته مىگويد که نه منظور ايشان اين بود، منظور ايشان فلان بوده است. حالا هزارتا حرف مخالف هم درقبال قرار بدهيم همۀ آنها را كنار مىگذارد! شيطان او را دربرگرفته و وقتى شيطان دربربگيرد چطور مىشود كلام ولىّ الهى را به همان مراد جدى و به همان مفهوم واقعى كه منظور او است تلقى كند؟! ديگر امكان ندارد.
اگر هم از باب استثناء يك دفعه يك حرف صريح از ايشان بشنود همه چيزش بههم مىريزد ـ ديگر صريح يعنى چيزى كه قابل براى توجيه نيست ـ همه چيزش بههم مىريزد، گيج و گنگ مىشود، خوابش نمىبرد و اينطرف و آنطرف! ما با همۀ اينها بوديم و با همه قسم بودیم و به همه شكل ديديم!
يكى از اينها پيش من آمد و میگفت که آقا من دو روز است خوابم نبرده است. گفتم که چه شده است؟! چه مرگت است؟! گفت که نه آقا يك همچنين چيزى از آقا شنيدهايم و از اين حرفها. من ديدم اين دارد قبض روح میشود گفتم که شايد منظور ايشان اين بوده و با اين شرايط و...، درستش كرديم و گفت که بله بله، شايد اینطور بود. خلاصه قضيه درست شد و پى كارش رفت! اگر بگوييم که نه آقا همانى كه ايشان مىگويند همين است درست است، اين همه چيزش را ازدست مىدهد!
يك بنده خدايى الآن فوت كرده خودش براى من نقل كرد، مىگفت که من در يك مجلسى بودم و يك مطلبى را گفتم، چند نفرى آنجا نشسته بودند، وقتى اين قضيه را گفتم يكمرتبه يك فردى كه در آنجا بود ـ آن شخص هنوز در قيد حيات است ـ اصلاً خيلى متزلزل شد و خيلى بههم ريخت و اوضاعش دگرگون شد. بعد گفتم كه حالا كه اين را از من شنيديد پس بگذاريد دومى را هم بگويم. گفت که نگو نگو. گفتم که چرا نگويم؟! قضيهاى كه خودم ديدم دارم نقل مىكنم، مطلبى را كه خودم ديدم مىخواهم نقل كنم. گفت که نه نگو. تو با همين يك قضيهای كه گفتى تمام ساختمان ما را بههم ريختى ديگر اقلاً نگو تا بگذار آن نيمه و وسطهايش كه مانده، بماند و آن ديگر تا آخر نريزد! اگر تو بخواهى دومى را بگويى شايد كل آنچه را كه من روى هم ساخته بودم و بالا رفته بودم و بنا و برج و اينها درست كردم همه چیز خراب بشود!
برگشتن همۀ تفکرات انسان به یک منشأ عقلانی یا شیطانی
الآن همراه با اين شخصى كه يك همچنين چيزى را مىگويد يا ملائكه همراه انسان هستند يا شيطان است، اين نيست كه هم ملائكه رها كنند و هم شيطان. اين نمىشود، انسان تنها نيست بلکه يا بايد در كنف ملائكه قرار بگيرد يا بايد در كنف شيطان و ابالسه و جنود شيطان قرار بگيرد. هر تفكرى كه انسان مىكند، هر راهى كه انسان مىرود، هر قدمى كه برمىدارد و هر تصرفى كه مىكند خالى از اين دو قسم نيست، يا آنها به او خط مىدهند و آنها به او اين قسم القاء مىكنند يا اينها مىكنند؛ يا طرف چپ يا طرف راست. چون تفكرات و ذهنيات و تصورات انسان، همۀ اينها به يك منشأ عقلانى يا يك منشأ شيطانى برمىگردند يعنى اين عقل جزئى، اين تصور جزئى، اين وهم و خيال و اين تفكر كه الآن اين تفكرِ مقيّد و تفكرِ جزئى و يك تفكرِ شخصى است همينطور گتره ظهور پيدا نمىكند بلکه در تحت يك سلسلۀ علل و معلول حركت مىكند و بالا مىرود و به يك منشأ متصل مىشود. اين مطالب از آن منشأ مىآيد حواسمان جمع باشد، بايد بدانيم كه اين مطالبی كه در ذهنمان مىآيد همينطورى درنيامده است بلکه منشأ دارد.
ديدهايد شما نشستهايد بدون اينكه اصلاً به چيزى فكر كنيد، يكدفعه يك قضيهاى در ذهن شما مىآيد؟! اين از كجا آمد؟! شما كه به آن فكر نمىكرديد. خيلى اتفاق افتاده روزى صد دفعه یا هزار دفعه شايد براى انسان اتفاق بيفتد، يكدفعه میگویید که عجب! دنبال اين بروم، چه کسی اين را در ذهن شما انداخت؟! شما كه به او فكر نمىكرديد، پيگيرى نكرديد. در پيگيرى هم همين است ولى حالا ما اين را ديگر حداقل دست پايين گرفتيم، نشستهايد به پنكه و به در و ديوار نگاه مىكنيد يكدفعه يك قضيهاى به ذهنتان آمد که بروم فلان كار را انجام بدهم كه الآن يك همچنین مسئلهاى است. اين قضيه را چه کسی در ذهن شما انداخت؟! هيچ تا حالا به آن فكر كرديد؟! يا شيطان انداخته يا ملك، يك كدام از اين دوتا؟! اگر آنچه را که انداخته، شما را به يك عمل خلاف شرع و خلاف رضای الهی سوق دهد، اينكه در ذهن شما مىاندازد شيطان است و قشنگ مىتوانيد ديگر محك بزنيد. اما اگر شما را به يك امر رحمانى حركت بدهد و به يك واقعهاى كه مورد رضاى الهى است، اين ملك بوده است که اين را انداخت. میگوید که حواست جمع باشد در ذهنت انداختم، اين مطلب را بگير و برو؛ جلو برو و برو پيگيرى كن، بهدنبالش برو و حركت كن. اگر انسان رفت، تحت تأييد ملائكه میشود و اگر انسان در آنطرف رفت تحت تأييد شيطان و ابالسه و جنود شيطان میرود.
در اينجا روايات عجيب و غريبى از جمله روايت موسى بن جعفر عليهماالسّلام به هشام را داریم كه در اينجا خيلى روايت عجيبى حضرت بيان مىكنند. ظاهراً در اصول كافى1 هست رفقا بروند مطالعه كنند، بسيار بسيار روايت مهمى است. مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ به طلاب و حتى غير طلاب توصيه مىكردند كه اين روايت جنود عقل و جنود رحمان موسى بن جعفر عليهماالسّلام را كه در اصول كافى هست خيلى با دقت مورد مطالعه قرار بدهند، در آنجا حضرت خيلى عجائبى بيان مىكنند و پرده از خيلى از مسائل در آنجا برمىدارند، روايت مفصلى است.
موقعیت جبرائیل در بطن ولایت و این حقیقت
لذا رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم به آن حسّان (بن ثابت) فرمودند:
تا وقتى كه در ولايت ما هستى جبرائيل تو را امداد مىكند و مورد حمايت خود قرار مىدهد.2
اگر ولايت ما را داشتى در كنف حمايت جبرائيل هستى. او در روز غدير آمد شعر گفت، حسّان براى اين واقعۀ غدير شعر گفت و از قصايد خيلى معروف هم است. قصايد غدير خيلى معروف است يكى قصيدۀ سيد حميرى است:
| لِامِّ عَمرٍو بِاللِوَى مَربَع | *** | طامِسَةٌ أعلامُهُ بَلقَع |
تا مىآيد به:
| رافِعُها أكرِم بِكفِّ الَّذِى | *** | وَ الكفِّ الَّذِى یرفَع3 |
اين خيلى قصيدۀ عجيبى است. يكى هم قصيدۀ حسّان است كه آنهم قصيدۀ خوبى است و حضرت مىفرمايند که تا وقتى كه تو از ما حمايت كنى و ما را با زبان و بيانت تأييد كنى مورد حمايت جبرائيل هستى.
ببينيد جبرائيل خودش را به ولايت چسبانده يعنى جبرائيل در بطن ولايت هست، در بطن اين حقيقت هست و جبرائيل در اين ولايت قرار دارد. فلذا حسّان بعد از ارتحال رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم به آن سمت رفت؛ مىگويم که ديگر اينها دينشان همين بود؛ مصالح اجتماعى، ملاحظات سياسى و اجتماعى و منافع شخصى و خانوادگى و از اين چيزها و بالأخره به آن سمتهاى ديگر كشيده شد و ديگر شروع كرد براى آنها شعر گفتن، ديگر نمىشود جبرائيل در اينجا كمكش كند. جبرائيل كمكش كند برو براى عمر شعر بگو؟! معنا ندارد. برو براى عبدالرحمان بن عوف شعر بگو و برو براى خالد بن وليد شعر بگو، چه معنا دارد؟!
اين يك محكى است كه انسان اين را هميشه درنظر داشته باشد، ببيند اين فهمى كه الآن در او آمده و اين تصورى كه در او آمده است و اين كارى كه مىخواهد انجام بدهد چقدرش با موازين منطبق است؟ آيا اين را بهسمت رضاى الهى مىكشاند؟ ـ براى انسان هم راحت مىتواند پيدا شود، تشخيصش مشكل نيست ـ يااينكه نه، اين او را به يك سمتهاى ديگرى مىكشاند، به يك مسائل ديگر مىكشاند، به مسائل دنيوى مىكشاند، به مسائلى كه بايد با هزار مَن سريش و چسب دوقلو و چسبهاى قطرهاى و اينها بايستى كه توجيه كرد. اگر ديد به آن سمتها مىكشاند، بفهمد در تحت كنف حضرت شيطان است اعلى الله مقامه! در تحت حمايت جناب شيطان است و شيطان هم خوب حمايت مىكند.
اينطور نيست كه رها كند نه، رها كردن كار نامردان است! ايشان نامرد نيست و چنان به آدم مىچسبد كه گوشش گوش شيطان مىشود و چشمش چشم شيطان مىشود و زبانش ـ واه واه زبان زبان! ـ زبان شيطان مىشود، مغزش مغز شيطان مىشود و دل و قلب و سرّ و همه چيزش شيطان مىشود!1
نشستن دروغ به جای صدق، یکی از علائم آخرالزمان
بعضىها حرف كه مىزنند اصلاً نشان مىدهد؛ بسم الله مىگويد انگار مىگويد که بسم الشيطان! اصلاً اين حرف كه از دهانش بیرون مىآيد شما مكر، كلك، دروغ، ظلمت، كدورت و حقهبازى را از اين بسم الله مىفهمى حالا صحبتها و مطالب ديگرش بهجاى خود! از همان بسم الله كه شروع مىكند مىبينى اين چشم يك چيز ديگر است و اين با اين حرفهايى كه مىزند نمىخواند! اين چشم يك حكايتى دارد.
بعضىها هستند دیگر، افراد قسى القلب، افراد ظلمانى، افرادى كه كدورت دارند، افرادى كه داراى كلك هستند و افرادى كه داراى مكر هستند، وقتى كه آدم به اينها نگاه مىكند بايد فقط به خدا پناه ببرد و بگوید که عجب، خدايا اين چه شده است؟! يعنى اصلاً هرچه در ذهن اين مىآيد شيطان است! راست هم اگر بگويد، راستش چون مصلحت در آن است مىگويد و راستش هم شيطان است، دروغ كه هيچ! آنكه ديگر سَبيل است.
مىگويند که يكى از علائم آخرالزمان اين است كه دروغ بهجاى راست مىنشيند يعنى تا حالا راست خوب است حالا دروغ خوب است! اصلاً دروغ يك امر خيلى خوب و مستحب مؤكد و بلكه واجب است و تركش هم حرام مىشود! در آن حديث معروف داریم که اين از علائم آخرالزمان است. پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم به سلمان فرمودند که دروغ بهجاى راست مىنشيند و خيانت بهجاى امانت مىنشيند و كلك بهجاى صدق مینشیند1 و اينها را حضرت در آنجا بيان مىكنند.
منظور از طالب علم در کلام امام علیهالسّلام
اين مسئله هست كه انسان وقتى كه مىخواهد بيايد ...، اينكه داريم براى طالب علم منظور آن طالب علمى است كه نيّتش نيت امام صادق است، نيت طالب علمی كه امام رضا است، امام جواد است و چهارده معصوم علیهمالسّلام است، ملائكه آن طالب علم را در برمىگيرند. چرا؟ همانطورىكه پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم به حسّان فرمودند، چون طالب علم خودش را در ولايت قرار مىدهد. خدايا من شروع مىكنم كه كلام امام سجاد علیهالسّلام را بفهمم! همين تمام شد و من با كسى ديگر كارى ندارم، من با امام سجاد كار دارم و بس تمام شد. من دارم اين درس را شروع مىكنم كه كلام امام باقر علیهالسّلام را بفهمم و عمل كنم، همين. مىخواهم كلام امام جواد و كلام امام هادى علیهماالسّلام را بفهمم. فلان شخص چه مىگويد، فلان شخص چه مىگويد، اينها را قبول نمیکنیم و نمیپذیریم ما فقط يك چهارده معصوم داريم والسلام تمام شد. ما مىخواهيم مطلب اينها را بفهميم وقتى كه اينطور است ملائكه هم مىگويند که حالا كه اينطور شد اين روايت معنايش اين است، حالا كه تو يك همچنين نيّتى دارى فلان قضيه و فلان حادثه كه در فلان كتاب خواندى اين را مىخواهد بگويد، همان را يكى ديگر مىخواند و يك برداشت ديگر مىكند خيلى عجيب است.
من يك وقت داشتم همين كتاب نوروز را مىنوشتم و خيلى برايم جالب بود و اقوال ديگران و مطالب ديگران را هم مطالعه مىكردم كه بىاطلاع از مسائلى كه ديگران گفتهاند، نباشم. وقتى شروع به خواندن يك مقالهاى راجع به اين قضيه مىكردم، از آن اولش مىديدم اين آدم كلك است! يعنى همان اولين خط نشان مىدهد كه اين بهدنبال چيست و بعد كه پايين مىآمدم مىگفتم که بله، حدسم درست بود. بعضى وقتها حدس آدم درست درمىآيد! چشم بسته غيب مىگويد! وقتى آدم دو سهتا عبارت مىخواند مىفهمد نتيجه چه خواهد بود و اين مقاله به كجا ختم میشود! بالأخره همۀ اين راهها مىخواهند به روم ختم شوند و كاملاً مشخص است!
روايت اين معنا را دارد، يك معناى ديگر مىكند، آقا اين به اين خوبى است و روايت معناى سليس راحت دارد. آنكه ديگر چاره ندارد مىپيچاند، هيچ چاره نداشته باشد میگوید که به اين سند كسى عمل نكرده است! ببينيد سند موسى بن جعفر علیهماالسّلام را كه شكى در آن نيست، مىگويد که به اين كسى عمل نكرده است و روايت واحد است و ضعيف است. خب تو كه اين هستى مگر مجبور هستى مقاله بنويسى؟! اول يك خط بنويس که در اين قضيه مطلب اين است، اينقدر خودت را زحمت نده! اين معلوم مىشود از آن اوّلى كه دست برده شيطان گفته است که اين را بنويس و آن را بنويس، بيا اينهم نتيجه! از اول در كنف ولايت نرفته است كه جبرائيل به او بگويد که اين را بنويس و آن را ننويس، از اول پيشفرض براى خودش درست كرده، مسائل را در خودش قرار داده، تحليل كرده و جبههگيرى را محكم كرده است بعد میگوید که حالا شروع كنيم براى نوشتن مقاله دست به قلم ببريم، خب كى ديگر جبرائيل مىتواند اين را حمايت كند؟! جبرائيل مىگويد که پى كارت برو، افسارت را گردن خودت مىاندازم بروى هرجا كه شيطان مىبرد! من كه افسار را مىاندازم گردنت خيال نكنى فقط گردنت هست، شيطان برمىدارد، افسار بىصاحبِ افسار نمىماند يا جبرائيل بايد بردارد يا شيطان! افسار را گردن خودت مىاندازم.
لذا اگر پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم آنجا بايستد و قسم بخورد [که این روایت صحیح است] میگوید که نه اينها معلوم نيست درست باشد! حالا بالآخره بايد ببينيم فكر كنيم چهكار كنيم و اينها. آدم به اينجا مىرسد پناه بر خدا! آدم به اينجا مىرسد كه كلام حق، كلام وحى، حديث، آثار و آنچه را كه واقعاً شكى در آن نيست، در آن شروع به تشكيك كردن و شروع به اينطرف و آنطرف رفتن میکند.
تخییر بین قصر و اتمام نماز در اماکن اربعه
من يك قضيه و يك مسئلهاى درنظرم بود، بعد رفتم يك جايى ديدم ـ در همين سفر اخير مسجد سهله بودم اينطور درنظرم بود و در زمان مرحوم آقا رضوان الله تعالی علیه خودم هم به ادله مراجعه نكرده بودم ـ راجع به اماكن اربعهاى كه حکم نماز در آنجا تخيير بين قصر و اتمام هست يكى مسجد كوفه است كه تخيير بين قصر و اتمام است و يكى تمام شهر مدينه است نه فقط مسجد النبى بلكه كل شهر مدينه است که مکلف در آن مخيّر است ـ البته بهتر است انسان نماز را تمام بخواند ـ يكى تمام شهر مكه است كه تازه در مكه يك مطلب اضافى هم هست كه اضافه بر آن خيلى هم عجيب است و وقتى انسان اين مطالب را مىبيند به خيلى از نكات پى مىبرد. در وقتى كه انسان نماز مىخواند نبايد همطراز با زن باشد يااينكه زن جلوى انسان باشد، بايد تقريباً هشت زراع فاصله باشد يا زن عقبتر باشد وگرنه نماز باطل است. البته اگر مرد اول ايستاده است زن نبايد جلو بياید و اگر زن اول به نماز ايستاده است، مرد بايد جايش را عوض كند. ولى در شهر مكه در نماز، زن هم مىتواند كنار مرد بايستد و هم مىتواند جلو بايستد نهاينكه فقط در مسجدالحرام، در كل شهر مكه و اين خيلى عجيب است كه چطور اين سرزمين يك سرزمينى است كه در اينجا تقدم مرأه بر رجل و تأخّر مرأه بر رجل و تساوى بين رجل و مرأه در صلات موجب بطلان نيست. اين در خصوص مكه است، اين را درنظر داشته باشيد.
يكى هم در همان حائر سيدالشهدا علیهالسّلام است يعنى در همان قسمت شانزده زراعى كه در اطراف هست و آن ضريح مشخص است، آنكه در صحن و پشت رواقها و دور هست، نه در آن فضايى كه ضريح مشخص است و نه فقط تحت خود قبّه بلکه اطراف هم داخل در همان محل براى اختيار به قصر و اتمام است كه البته اتمام بهتر است.
اين بار بنده مسجد سهله رفته بودم و يكمرتبه آنجا يك اعلانى ديدم كه بعضى از آقايان گفتهاند كه اين حكم نسبت به مسجد سهله است، همۀ شهر كوفه در آن نماز مخيّر است خيلى تعجب كردم و برايم معجب بود. يكدفعه به نظرم آمد من خودم به ادله نگاه كنم. نگاه نكرده بودم اما براساس همان مطلب سابق و اينها آنچه كه درنظرم بود تصورم اين بود كه فقط مسجد كوفه است، به ادله نگاه كردم ديدم درست است و در تمام شهر کوفه مىشود نماز را تمام خواند و فقط اختصاصى به مسجد كوفه ندارد، اين را [بدانيد]. همان وقتى كه يك همچنين چيزى به نظرم آمد گفتم كه بايد اين درست باشد، بايد اين را حتماً پيگيرى كنم البته اينكه حالا خود مسجد سهله جزو كوفه هست يا نه بنده نمىتوانم اين مسئله را بگويم.
يك مطلب را هم درنظر داشته باشيم يك مسئله و اشتباهى كه هست اين است كه تصور بر اين است كه اگر گفته مىشود مثلاً در شهر مكه نماز تمام است منظور آن شهر قديم است يعنى قديمى كه در زمان رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فقط يك مسجدالحرام بوده و چندتا خانهاى كه دوروبَر بود، آن است چون در آن موقع اين حكم آمده مربوط به اينجاست. حالا اگر شهر دو كيلومتر توسعه پيدا كرده آن ديگر جزو اين حساب نمىشود، اين حرف حرف صحيح نيست. شهر مكه يك عنوان است و نبايد اشتباه بشود، يك عنوان است و تا وقتى كه اين عنوان عرفى بر يك مكان صادق است آن تكليف هم روى همين عنوان بهعنوان اين موضوع صادق است، الآن شهر مكه كجا است؟ شهر مكه تا منا هم هست و تا دم منا آمده است، شما مىتوانيد بدون هيچگونه مشكلى در همه نماز را تمام بخوانيد. آن موقع مكه آنقدر بود بعد مكه توسعه پيدا كرد و باز اضافه شد. روى آن عنوانِ شهر نه روى عنوان خانه، اين حكم تخيير بين صلات روى عنوانِ خانه نرفته بلکه روى عنوانِ مدنيت رفته است، اين مدينه و اين شهر و اين شهر تا وقتى كه باشد هر مقدار باشد آنهم صدق مىكند و به همين مقدار هست؛ برعكس يعنى اگر الآن با يك بولدوزر مشغول به خراب كردن ساختمانهاى مكه شدند و گفتند که همه را مىخواهيم خراب كنيم و صحرا كنيم همه خيمه بزنند اين مكه خراب شد تا دم مسجدالحرام آمد و دم مسجدالحرام ايستادند، آنجا فقط مىشود نماز را تمام خواند. وقتى كه شهر مكه خراب شد و ديگر شهرى نيست، نبايد گفت که حالا كه در اين محل قبلاً شما نماز را مىخواندى الآن هم كه خراب شده نماز را مىشود کامل خواند، عكسش هم نسبت به تعلق تكليف و هم نسبت به رفع آن تكليف در هر دو دائرمدار عنوانِ مدنيت است نه عنوان خانه، خانه در اينجا ملاك نيست بلکه خود مدنيت ملاک است. لذا الآن مسجد سهله كه قطعاً خارج از كوفه است و جزو كوفه بهحساب نمىآيد و جدا از [شهر كوفه] هست نماز را نمىشود در آن تمام خواند، بله در خود كوفه چون بهاصطلاح شهريت كوفه و آن عنوان كوفه هست در آنجا اشكال ندارد، اين نكتهاى بود كه عرض كردم.
روبرو شدن با یک حکم الهی ساذجاً خالصاً بدون هیچ مطلبی
صحبت در اين است حالا كه من وقتى كه با يك همچنين مسئلهاى مواجه شدم مىگويم که عجب من بايد بهدنبالش بروم، بايد بروم ببينم تا شايد مطلب غير از آن باشد كه من تابهحال گفتهام. مسئله غير از اين است، وقتى كه اينطور هست خدا هم چهكار مىكند؟ خدا هم كمك مىكند. وقتى كه من كتاب را باز مىكنم ديگر به اين فكر نيستم كه من تا الآن اين فتوا را دادهام و تا الآن اين نظر را داشتهام و اگر الآن بخواهم نظرم را عوض بكنم چه مىشود؟ اين خيلى بد است كه مثلاً يك شخص سالهاى سال نسبت به شخصى يك مسئلهاى را گفته است و الآن بخواهد نظرش برگردد [چه میشود؟] اين فكر مىشود فكر شيطانى، اما اگر انسان وقتى مىخواهد با يك مطلبى و با يك حكم شرعى و با يك حكم الهى خودش تنها ساذجاً خالصاً بدون هيچ مطلب روبرو بشود خدا هم او را هدايت مىكند [و میگوید که] برو جلو، برو اين را ببين، آن را ببين، آن صفحه را ببين، فلان حكم را ببين و چهكار بكن بعد آن مطلب براى او به اين كيفيت روشن مىشود.
عمود خيمۀ معارف و مبانى
بنابراين در تمام مسائل انسان بايد اين ملاك را مورد نظر قرار بدهد، اتجاهش فقط بايد بهسمت خدا باشد، فكرش فقط بايد بهسمت خدا باشد، فقط بايد براى رسيدن به مبانى ائمه علیهمالسّلام باشد، فقط براى تأييد ولايت باشد، فقط بايد براى تأييد امامت باشد، فقط بايد براى تأييد عصمت باشد، فقط بايد ببيند كه زعماى دين چه چيزى را مطرح كردهاند و چه چيزى را بيان كردهاند و با چيز ديگر نبايد خلط كند اگر با چيز ديگرى خلط بكند خراب مىشود، آلوده مىشود، نفس مكدّر مىشود، مطلب آنطور كه بايدوشايد فهميده نمىشود بلکه طور ديگرى فهميده مىشود و مسئله بهنحو ديگرى فهميده مىشود، اينها همه بهخاطر چيست؟ در كنف حمايت ملائكه درآمدن است يا در كنف حمايت شيطان و شياطين و ابالسه درآمدن است، اين مسئله در همۀ مطالب هست بهخصوص براى طالبين علوم الهى و طالبين علوم اهلِبيت عليهمالسّلام.
اين قضيه از اوجب واجبات بلكه عمود خيمۀ اين معارف و مبانى است كه فقط و فقط در ذهن انسان و در فكر انسان رسيدن به آن مبانى اهلبيت عليهمالسّلام باشد و بس، تمام. ﴿فَمَاذَا بَعۡدَ ٱلۡحَقِّ إِلَّا ٱلضَّلَٰلُ﴾1 حق فقط اهلبيت است و بس و جداى از اهلبيت هرچه مىخواهد باشد مقابل اهلبيت بخواهد باشد ضلالت، ظلمت، كدورت، خسران و حرمان است.
لزوم غلبه داشتن جنبۀ رحمت و ابتهاج در سالک
لذا بزرگان فرمودند كه تنها مركبى كه سالك مىتواند بر او سوار شود اميد است، بدون اميد انسان هيچ كارى نمىتواند انجام بدهد، شما وقتى كه مىخواهى به راه خدا برويد بايد با اميد باشد. اميد به چه؟! اميد به قهاريّت خدا؟! اينكه اميد نمىخواهد، اميد به رحمت خدا، بايد در سالك جنبۀ رحمت و ابتهاج غلبه داشته باشد. اميد به پروردگار و اميد به رحمت او و اميد به اينكه دست او را مىگيرد. پس در هرجا شما ديديد که يك فكرى فوراً در ذهنتان آمد مثلاً حالا خلاصه ما اگر بخواهيم اين كار را انجام بدهيم، حالا چه مىشود؟! بعضى از افرادى بودند و نشد [ذهنتان را از این مطلب منصرف کنید.]
قضیۀ طرد شدن یکی از شاگردان مرحوم آقای حداد
در زمان مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ يك شب به منزل يكى از دوستان رفته بودیم، بعد يك قضيهاى اتفاق افتاده بود من ديدم آن صاحبخانه خيلى مضطرب است و گفت که فلانى چيست؟! اين قضيه چه شد؟! گفتم که چه، چطور شد؟! ـ ايشان يك مسئلۀ تربيتى را نسبت به يكى از شاگردانشان در همان زمان اعمال كرده بودند، يك طرد تربيتى نه طرد واقعى! منتها اين خيال مىكرد طرد واقعى است. ـ گفت که فلانى رفت! گفتم که رفت كه رفت، به سم اسب که رفت! بعد گفت که به همين راحتى؟! گفتم که چهكارش كنيم؟! رفت ديگر! حالا ما به او نگفتيم كه مثلاً اين جنبۀ تربيتى دارد بلکه گفتيم که نه اصلاً واقعى است حالا همينكه خودت دارى مىگويى! گفتم که حالا چهكار كنيم؟! گفت که اين شاگرد آقاى حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ بود و نمىدانم داراى اين خصوصيات بود و ما اين حرفها را از او مىشنيديم. گفتم که هرچه مىشنیدی [بهجای خود ولی] وقتى كسى راهش خلاف باشد طرد مىشود، بيخود هم كسى را طرد نمىكنند! تو راهت را درست بكن، وقتى حرفى مىزنند گوش بده، وقتى كه پدرمان به تو فلان چيز را مىگويد نگو اين، به خودش هم گفتم وقتى كه به تو فلان مىگويند نگو اين، طرد هم نمىشوى و راه خودت را مىروى و مشكلى هم نيست، گفتم كه اين مسئله به اين كيفيت است.
بعد گفتم که چرا الآن اين به يك همچنين وضعى هست؟! چرا يك همچنين ترسى او را گرفته است؟! چرا؟! اين بهخاطر اين است كه نسبت به خودش اين اميدى كه بايد داشته باشد ندارد. اين اميدی كه هست انسان را جلو مىبرد، اين اميدى كه هست انسان را نگه مىدارد و نسبت به [مبانى] پايدار مىدارد. كسى كه داراى تذبذب و شک و تردید هست اين دائماً فقط در حولوحوش همین ترديد دور مىزند، دائماً فكرش در [تشويش] است. نماز مىخواند میگوید که برو بابا فلانى هم نماز خواند ديدى رفت؟! اينهم نماز و قرآن مىخواند! مىگويد که فلانى هم يك عمر قرآن مىخواند و زيارت مىرود، مىگويد که فلانى از من بيشتر زيارت امام رضا علیهالسّلام آمد، هر كارى مىكند میگوید که فلانى، فلانى، دائماً میگوید که فلانى اين كار را كرد فلانى آن كار را كرد، هيچ با خود نمىگويد که هر كسى پروندۀ خاص به خودش را دارد، ربطى به ديگرى ندارد.
یکی از راههای نفوذ شیطان، بردن ذهن به اینطرف و آنطرف
شما وقتى در سر يك كلاس هستى آنچه را كه استاد مىگويد گوش مىدهى، هيچ فكر مىكنى كه الآن آن با موبايلش بازی میکند؟! معلوم نیست با چه کسی حرف مىزند؟! مىگويی که رهایش كن آن نفهمد نفهمد. شما بلند مىشوى موبايل را از جيبت درمىآورى و شروع به نمره زدن میکنی؟! نه، مىگوييد که اين الآن ازدست مىرود، كلام ازدست مىرود، صحبت استاد ازدست مىرود و اين مطلب ازدست مىرود. اما چطور شد اين قضيه در خدا و راه كه پيش آمد مىگويى که فلانى؟! آیا وقتی میخواهى معامله انجام بدهى میگویی که فلانى خلاف كرده است؟! نمىگويى که فلانى خطا كرده و در اين معامله ورشكست شده است پس من نروم. مىگويى که اين كرده است، مىخواست نكند. در معاملات كارى به ديگران ندارى، سر كلاس كارى به ديگران ندارى، موقعى كه مىخواهى منفعتى برسد کاری به دیگران نداری اما در سير و سلوك كه شده میگویی که نگاه كن فلانى رفت و آن يكى فلان شد. اين چیست؟! شيطان است، شيطان مىآيد و اين تخم يأس را بر دلهاى ما مىپاشد و نمىگذارد ما با اميد حركت كنيم و نمىگذارد اميد در ما تقويت شود و نمىگذارد اين اميد در ما جوانه بزند و رشد كند و بيايد و حركت کنیم. اينجا بايد مواظب باشيم و آن مراقبه بيايد و اینها را كنار بزند. تا مىخواهد تخم يأس بيايد و بذر يأس در دل قرار بگيرد يكدفعه مىبينيم اين شيطان اينجا ايستاده است!
ولى وقتى كه انسان با اين قضايا خيلى راحت برخورد كرد [شیطان میرود]! فلان شخص فلان حرف را مىزند. اى داد بيداد! چرا مىگويد که اى داد بيداد؟! خداحافظ شما تمام شد، خیلی راحت. فلان شخص ديگر مثلاً فلانجا نمىآيد، خب خداحافظ! فلان شخص خواست آمد نخواست نیامد، خيلى راحت! اين بردن ذهن به اينطرف و آنطرف يكى از راههاى نفوذ شيطان است! همينكه شما ذهنت را مىبرى، این شیطان است البته خوب است انسان بالأخره از خطاهاى ديگران عبرت بگيرد و اين اشكال ندارد حتى مستحسن هم هست اما اينكه اين قضيه در انسان قرار بگيرد و نفس انسان را اشغال كند و ذهن انسان را اشغال كند، نه! اين مسئله درست بر خلاف سلوك است و بر خلاف راه خدا است و در مسير ايجاد يأس شيطان از رسيدن به مراحل قرب است.
إنشاءالله اميدواريم خداوند متعال همۀ ما را از گزند اين وساوس و اين توهمات و تخيلات حفظ كند و در كنف ولايت و رحمت و عطوفت مقام ولايت و لطف پروردگار آنچه را كه براى برگزيدگان از درگاهش و مقرّبين از حريمش و واردين در حريمش مقرّر فرموده است، ما را هم محروم نفرمايد.
اللهمَّ صلِّ على محمّد و آل محمّد