قواعد فقهیه

قاعده «لا ضرر و لا ضرار» (1) - مقدمات بحث و دلیل عقلی بر قاعده (تعداد جلدها :2)

پدیدآور آیت‌اللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین جایگاه قواعد فقهی در علم اصول و فقه می‌پردازد و تفاوت‌های میان اصول و قواعد فقهی را بررسی می‌کند. بحث با دو مقدمه درباره عدم صحت اکتفا به نقل روایت در کلام قدما بدون بررسی سند و همچنین تعیین مرزهای میان مسائل اصولی و قواعد فقهی آغاز می‌شود. در ادامه، مباحث مقدماتی قاعده لا ضرر و لا ضرار مطرح شده و ابعاد عقلی این قاعده مورد تحلیل قرار می‌گیرد. سخنران توضیح می‌دهد که عقل به‌طور فطری تعدی به حقوق دیگران را ظلم می‌داند و حکم می‌کند که جبران خسارت‌های وارد شده بر دیگران واجب است. این جلسه به روشن‌سازی مبانی استدلال در قواعد فقهی و اصول استنباط کمک می‌کند.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی مبنای عقلی قاعده لا ضرر می‌پردازند و تبیین می‌کنند که این قاعده بر اساس ارتکاز فطری و عقلایی، از مستقلات عقلیه محسوب می‌شود. بحث با تبیین ملاک قبح ظلم به عنوان ریشه اصلی این حکم آغاز می‌شود و در ادامه به این نکته اشاره می‌گردد که آیات و روایات وارده در این زمینه در مقام جعل حکم نیستند، بلکه حکایت‌کننده از حکم مستقل عقل و بنای عقلا هستند. در این میان، نقش عقل در تعیین محدوده و معیارهای توسعه و تضییق این قاعده مورد بحث قرار می‌گیرد و نقش آیات قرآن به عنوان ادله تأییدی تبیین می‌شود. در پایان، نتیجه گرفته می‌شود که عقل به تنهایی برای اثبات قاعده لا ضرر و لزوم جبران خسارت کفایت می‌کند و نیازی به ادله شرعی تاسیسی در این زمینه وجود ندارد.