توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی راه‌های اثبات قاعده فقهی لاضرر می‌پردازند. بحث با این پرسش آغاز می‌شود که آیا برای اثبات این قاعده باید تنها به روایات اختصاصی امامیه اکتفا کرد یا می‌توان از سایر ادله و روایات فریقین نیز بهره برد. در ادامه، ادعای تواتر قاعده لاضرر توسط فخر المحققین و اشکالات مطرح‌شده پیرامون آن مورد نقد و تحلیل قرار می‌گیرد. همچنین مبنای مرحوم آیت‌الله بروجردی درباره ناظر بودن روایات امامیه به فتاوا و روایات اهل سنت مطرح شده و میزان اعتبار نقل‌های تاریخی و روایی بررسی می‌شود. در پایان، استاد با ارائه تحلیلی دقیق اثبات می‌کنند که چگونه وجود یک روایت صحیح مسند از امام معصوم در کنار روایات مستفیض یا متواتر عامه می‌تواند اعتبار قاعده را تقویت کرده و ادعای تواتر را اثبات کند.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و تحلیل سند روایت لاضرر می‌پردازند. بحث با تبیین روش‌های مختلف اثبات قاعده لاضرر در روایات آغاز می‌شود و سپس قضیه معروف سمره بن جندب به عنوان یکی از مستندات اصلی این قاعده مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در ادامه، تفاوت‌های موجود در نقل‌های مختلف این قضیه توسط راویانی همچون زراره، عبدالله بن بکیر و عبدالله بن مسکان بررسی می‌شود و چگونگی نقل به معنا و میزان اعتبار هر یک از این اسناد تبیین می‌گردد. همچنین به مقایسه روایت‌های من نقل‌شده در کتب حدیثی مانند کافی و من لایحضره الفقیه پرداخته می‌شود تا مشخص گردد آیا تفاوتی در دلالت این روایات وجود دارد یا خیر. در نهایت، اصالت عبارت لاضرر و لاضرار و عدم ثابت بودن عبارت لاضرر و لاضرار فی الاسلام از منظر روایی مورد نتیجه‌گیری قرار می‌گیرد.

توضیحاتبررسی اسناد و روایات قاعده لا ضرر به تبیین اعتبار روایی قضیه سمره بن جندب می‌پردازد. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه، طرق مختلف روایی نقل‌شده از طریق عبدالله بن بکیر و دیگر راویان را تحلیل کرده و صحت سند آن‌ها را ارزیابی می‌کند. مباحث به گونه‌ای طرح می‌شود که تفاوت نقل‌ها، اعتبار روایات صحیح و مرسل، و انضمام طرق گوناگون به یکدیگر روشن گردد. در ادامه، نحوه دلالت این روایات بر قاعده لا ضرر و اثبات اتکا به این اسناد فقهی تبیین می‌شود.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و تحلیل روایات مرتبط با قاعده‌ «لا ضرر و لا ضرار» می‌پردازد. بحث با مرور روایات مختلف این قاعده، از جمله روایات باب شفعه و فضل ماء، و مقایسهٔ آن‌ها با اقضیهٔ نقل‌شده از پیامبر اکرم توسط عبادة بن صامت آغاز می‌شود. در ادامه، دیدگاه شیخ الشریعهٔ اصفهانی مطرح می‌شود که معتقد است جمله‌ «لا ضرر و لا ضرار» در روایات شفعه و فضل ماء از سوی راوی یعنی عقبة بن خالد اضافه شده و کلام امام صادق نبوده است. استاد با نقد این دیدگاه و بررسی شواهد روایی، ظهور کلام امام صادق در استناد به این قاعده را تبیین کرده و نحوهٔ دلالت آن بر احکام وضعی و تکلیفی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و تحلیل سند و دلالت قاعده لا ضرر می‌پردازند. بحث با نقد دیدگاه مرحوم شیخ الشریعه اصفهانی درباره روایات عقبة بن خالد و تفکیک میان قضاوت‌های پیامبر اسلام و امام صادق علیهما السلام آغاز می‌شود. در ادامه، اعتبار سندی روایات منقل از عبادة بن صامت در منابع اهل تسنن مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. سپس استاد با تکیه بر مبانی رجالی، وثاقت محمد بن عبدالله بن هلال و عقبة بن خالد را اثبات کرده و رد شبهات مطرح شده درباره آن‌ها را تبیین می‌کنند. در نهایت، ضمن تأکید بر صحت روایات خاصه در باب شفعه و فضل ماء، راه‌های اثبات و استناد به قاعده لا ضرر در فقه مشخص می‌شود.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی مباحث فقهی پیرامون قاعده لاضرر و ارتباط آن با روایت شفعه می‌پردازند. بحث با تحلیل نظرات مختلف اصولیون از جمله مرحوم شیخ الشریعه اصفهانی و مرحوم نائینی در خصوص اتقان اسناد و ذیل روایات آغاز می‌شود. در ادامه، اشکالات مربوط به شمول اطلاق روایات شفعه بر شرکای متعدد و کیفیت نقل اقضای نبی مطرح می‌گردد. سپس محور اصلی بحث یعنی تفاوت میان نفی حکم ضرری و جعل حکم اثباتی برای دفع ضرر تبیین می‌شود و ابعاد گوناگون لاء نفی جنس در این قاعده فقهی مورد تحلیل قرار می‌گیرد. در نهایت، میزان کارآمدی قاعده لاضرر در اثبات احکام ایجابی همچون حق شفعه به بحث گذاشته می‌شود.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و تحلیل قاعده لاضرر و لاضرار در باب شفعه می‌پردازند. بحث با طرح و نقد اشکالات متعدد مرحوم نائینی درباره ارتباط این قاعده با اخذ به شفعه آغاز می‌شود. استاد ابتدا دیدگاه مرحوم نائینی را در زمینه عدم دلالت لاضرر بر جعل حکم تشریعی و بطلان یا خیار در بیع مطرح می‌کنند و پاسخ‌های مختلفی را از جمله تفاوت میان لاضرر و لاضرار و اشتراک معنوی بررسی می‌نمایند. در ادامه، اشکال چهارم مرحوم نائینی پیرامون علت یا حکمت بودن ضرر در جعل شفعه مطرح شده و جریان قاعده در موارد وجود و عدم ضرر تحلیل می‌شود. در پایان، مبنای عرفی اخذ به شفعه و تفاوت میان حق سببی و مسببی در روابط شرکا تبیین می‌گردد.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و تحلیل دقیق مبانی فقهی پیرامون قاعده لاضرر و احکام مرتبط با حق شفعه می‌پردازند. بحث با نقد و بررسی دیدگاه مرحوم نائینی درباره جایگاه حکمت در قاعده لاضرر آغاز می‌شود و تفاوت‌های میان حکمت و علت در احکام شرعی به تفصیل تبیین می‌گردد. در ادامه، نحوه جعل حکم توسط شارع برای رفع ضرر و چگونگی انطباق میان اراده تشریعی و مصالح واقعی تبیین می‌شود. سخنران با استناد به روایات و استدلال‌های عقلی نشان می‌دهد که احکام الهی همواره برخاسته از مصالح و مفاسد نفس‌الأمری و هماهنگ با عالم تکوین هستند و مجتهد باید توانایی درک ملاکات احکام را داشته باشد.

توضیحاتاین جلسه از سلسله مباحث فقهی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی به بررسی روایت منع فضل آب و ارتباط آن با قاعده لا ضرر اختصاص دارد. بحث با طرح اشکال پیرامون تفاوت میان عدم منفعت و ضرر آغاز می شود و سپس مالکیت چاه ها و اراضی، ادله حرمت یا کراهت منع آب برای دیگران و مواشی مورد تحلیل قرار می‌گیرد. در ادامه، نقش سیره عقلایی و بنای عقلا در جواز تصرفات متعارف مانند استفاده از آب چاه ها یا عبور از املاک دیگران بررسی می شود و نشان می دهد که چگونه ادله شرعی ناظر بر این سیره عقلایی هستند. در پایان نیز نحوه انصراف مالکان از حقوق خود و مرز میان احکام تکلیفی الزام آور و احکام اخلاقی در اضرار به غیر تبیین می گردد.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی روایت لاضرر و ابعاد فقهی آن در زمینه تصرف افراد در اموال شخصی خود می‌پردازند. بحث با تحلیل روایت هدم دیوار در منابع فقهی آغاز می‌شود و سپس به این پرسش پاسخ داده می‌شود که آیا انسان تسلط مطلق بر اموال خود دارد یا این تصرفات به دست شارع و محدود به رعایت حقوق دیگران است. در ادامه، مبنای عقلاء در محدود کردن تصرفات زیان‌بار به همسایگان تبیین می‌شود. همچنین استاد با استناد به سیره و روایات تاریخی مربوط به توسعه مسجدالحرام و حرم‌های مطهر، به تحلیل حقوق جوار و حق مدنیّت پرداخته و جواز تخریب منازل اطراف برای رفاه زائران و رفع حرج از عموم مسلمین را بر اساس قواعد عقلایی و فقهی اثبات می‌کنند.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و تحلیل روایات مرتبط با قاعده لاضرر و کاربرد آن در احکام وضعی می‌پردازند. بحث با تبیین معنای اضرار عقلایی و نحوه سنجش منافع فردی در برابر ضررهای اجتماعی و حق همسایگان آغاز می‌شود. در ادامه، با استناد به روایات مختلف همچون قضیه هدم جدار، درخت مشترک و منازعات مالی، چگونگی جلوگیری از تصرفات موجب ضرر و تبدیل موضوعات بررسی می‌شود. همچنین به روایات فریقین پیرامون مشارب نخل و تقسیم آب قنات اشاره شده و اعتبار مراسیل صدوق در مسائل فقهی مورد بحث قرار می‌گیرد. در پایان، تفاوت میان استفاده شخصی از آب و زراعت از منظر ارتکاز عقلایی تبیین می‌شود.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی بحث علمی مهمی درباره اصالت عدم زیاده و عدم نقیصه در نقل روایات می‌پردازند. بحث با تحلیل قید علی مومن و فی الاسلام در روایات لاضرر آغاز می‌شود تا مشخص شود آیا این قیود مانع از شمول قاعده به غیر مسلمانان است یا خیر. در ادامه، دلایل اصولی مطرح‌شده توسط فقها مانند مرحوم نائینی درباره ترجیح روایت دارای زیاده بر روایت ناقص نقل‌شده از سوی راویان دیگر مورد نقد و بررسی دقیق قرار می‌گیرد. سخنان استاد نشان می‌دهد که راویان به جای حفظ دقیق الفاظ، بیشتر به دنبال انتقال معنا و مقصود معصوم بودند و بسیاری از اختلاف الفاظ ناشی از نقل به معنا یا تقطیع روایات در کتب حدیثی است. در پایان تبیین می‌شود که اصل مستقل شرعی یا عقلایی به نام اصالت عدم زیاده وجود ندارد و مواردی که تعارضی میان زیاده و نقیصه پدید آید، باید مانند سایر تعارضات روایی به قواعد باب تعارض و مرجحات سندی و دلالی ارجاع داده شود.

توضیحاتآیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی بحث اصالت عدم زیاده بر نقیصه در استدلال‌های فقهی و روایی می‌پردازند. مبحث با تحلیل این مسئله آغاز می‌شود که آیا هنگام تعارض میان روایات دارای کلمات اضافه و روایات ناقص، می‌توان اصالت را بر عدم زیاده گذاشت یا خیر. در ادامه، دلایل و اشکالاتی که پیرامون حمل ظاهر بر نص مطرح شده است مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. سخنران دیدگاه‌های اصولیون همچون مرحوم نائینی را درباره ترجیح روایات ناقص یا زائد تحلیل کرده و تفاوت میان ظهور لفظی و ظهور مقامی را تبیین می‌کند. در نهایت، پس از بررسی اقوال مختلف و نقش قیودی مانند فی الاسلام در روایات قاعده لاضرر، نتیجه‌گیری می‌شود که ادعای ترجیح قطعی اصالت عدم زیاده بر نقیصه مدرک محکمی ندارد و این مباحث تأثیر چندانی در مجاری اصلی قاعده نخواهد داشت