طرح مبانی اسلام

نفحات انس (تعداد جلسات: 3)

پدیدآور آیت‌اللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی

توضیحات«نفحات انس» مجموعه‌ای از سه جلسۀ مصاحبه و گفت‌وگو با آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی دربارۀ شخصیت و مکتب عارف کامل، مرحوم حاج سید هاشم حداد است که در سال ۱۴۲۷ هجری قمری، در شهر مقدس قم به درخواست مؤسسۀ شمس‌الشموس و با هدف معرفی ایشان شکل گرفت. این گفت‌وگوها فرصتی فراهم آورد تا آیت‌الله طهرانی برخی نکات مجمل کتاب «روح مجرد» را توضیح دهند و در کنار آن، مشاهدات و تجربه‌های شخصی خود از مرحوم حداد را نیز بازگو کنند. این مجموعه بخشی از بیانات «طرح مبانی اسلام» است.

محور اصلی این گفت‌وگوها، شناخت انسان کامل در فرهنگ شیعه و تبیین حقیقت ولایت و توحید از رهگذر شخصیت و سیرۀ مرحوم حداد است. در خلال مباحث، از مبانی معرفتی و سلوکی ایشان، جایگاه ولیّ کامل، نسبت او با حقیقت امامت و نیز برخی ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری مرحوم حداد سخن به میان می‌آید.

قرار بود این گفت‌وگوها در جلسات بیشتری ادامه یابد و دامنه‌ای گسترده‌تر از مباحث را در بر گیرد، اما در همان سه جلسه متوقف ماند. همین سه مجلس بعدها با تدوین و ویرایش، در کتاب «نفحات انس؛ انسان کامل در فرهنگ شیعه» منتشر گردید.

توضیحاتاین جلسه، مجموعه‌ای از پرسش و پاسخ‌ها دربارۀ حالات و دیدگاه‌های عارف بالله، مرحوم حاج سید هاشم حدّاد رضوان الله علیه است، که حاصل مصاحبه با حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی است . در این بیانات، نکات ناب و بسیار مهمی دربارۀ جایگاه و حقیقت ولایت ائمه هدی و اولیاء و چگونگی وارد شدن در دایرۀ آن ولایت بیان شده است. در بخشی دیگر از این جلسه به دیدگاه مرحوم حدّاد نسبت به واقعّۀ عاشورا پرداخته شده و ابعاد عرفانی این حادثه عظمی و نگاه عرفا به آن تبیین گردیده است. در همین بخش به اهتمام بزرگانی مانند مرحوم قاضی، مرحوم حدّاد و علامه طهرانی به توسل و اِحیاء ذکر اهل بیت علیهم السلام اشاره رفته است.

توضیحاتدر دومین جلسه از مصاحبه پیرامون حالات عارف واصل حضرت حاج سید هاشم حدّاد رضوان الله علیه، حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی به شرح و تبیین مطالب مهمی در باب حقیقت توحید و ولایت می‌پردازند. تربیت و تزکیه در عرفان را امری پیچیده دانسته و در همین راستا به تفصیل مسألۀ معاشرت و ارتباطات سالک را تشریح می‌نمایند. از نکات دقیق مطرح شده در این جلسه، کلمات حضرت حدّاد پیرامون وحدت وجود و توحید می‌باشد. در بخش پایانی این جلسه پربار فقره «یا مُمتَحَنَةُ امتحنکِ اللهُ الذی خلقکِ قبل أن یَخلُقکِ» از زیارت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها تشریح شده و نکاتی دربارۀ علوّ مقام آن حضرت بیان گردید است.

توضیحاتدر سومین جلسه از مصاحبه پیرامون حالات و انظار عارف بالله، مرحوم حاج سید هاشم حدّاد رضوان الله علیه، آیت الله ضمن بیان این نکته که هدف و همّت عرفا، وصول به حقیقت توحید است، می‌فرمایند: عارف کامل از این جایگاه تنازل نمی‌کند و فرصت‌ها را با پرداختن به امور دیگر ضایع نمی‌سازد. در بخش دیگری از جلسه، مسئله ولایت داشتن عرفا مطرح شده و به حالات بزرگانی مانند مرحوم حدّاد و علّامه طهرانی اشاره گردیده است؛ البته مرحوم استاد، ولایت آنان را از ولایت مدّعیان اهل ظاهر متفاوت می‌دانند و به برخی تفاوت‌ها اشاراتی همراه با انتقاد دارند. شرح عبارت «عالم سراسر عشق است، از بالا به پایین و از پایین به بالا» که از مرحوم حدّاد نقل شده است، بخش دیگری از این مصاحبه است و آیةالله حسینی طهرانی در این قسمت به تفصیل جنبه‌های نگاه عارف به عالم خلق را تشریح می‌کنند. در بخش‌های پایانی جلسه به مبحث سعۀ وجودی انسان پرداخته شده است و در همین راستا وجود مقدّس حضرت رسول الله و ائمّه معصومین علیهم السّلام با یکدیگر و نیز آن حضرات با عرفا و اولیا مقایسه شده است.