پدیدآورآیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
گروهابو حمزه ثمالی
مجموعهسال 1436
تاریخ 1436/09/23
توضیحات
ولایت امام و ضرورت عبور از شناخت ظاهری آن، محور این گفتار است.
حضرت آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی از وابستگی همه موجودات به خدا آغاز میکند و با توضیح کرامات، تفاوت نسبت دادن قدرت به استقلال یک شخص و دیدن او به عنوان مظهر قدرت الهی را نشان میدهد. سپس ارتباط درونی موجودات با ولایت و زیان عناد برای خود انسان مطرح میشود. بحث امامت در کودکی روشن میکند که سن و ظاهر، معیار شناخت حقیقت ولایت نیست؛ امام واسطه ارتباط خدا و خلق است. در ادامه، این شناخت به زندگی عملی پیوند میخورد: بصیرت توحیدی باید در قضاوتها و مواجهه با حوادث اثر بگذارد.
پایان گفتار بر فهم و عمل به راهنمایی استاد تأکید دارد؛ آمادگی معنوی به تدریج شکل میگیرد و حضور در کنار بزرگان، بدون توجه به سخن و تربیت آنان، کافی نیست.
هو العلیم
ولایت امام، چرا نباید در ظاهر متوقف شویم؟
پیوند شناخت توحید با بصیرت در حوادث زندگی
شرح دعای ابوحمزه ثمالی - رمضان المبارک ۱۴۳۶ - مجلس سیزدهم
بیانات
آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی
قدساللهسرّه
أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم
و صلَّى اللَه عَلَى سیدنا و نبینا أبىالقاسم مُحَمّدٍ
و على آله الطَّیبین الطّاهرین و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعین
وَ ما أنا یا رَبِّ وَ ما خَطَرى هَبنِى بِفَضلِک وَ تَصَدَّق عَلَىَّ بِعَفوِک أى رَبِّ جَلِّلنى بِسَترِک وَ اعفُ عَن تَوبیخى بِکرَمِ وَجهِک فَلَوِ اطَّلَعَ الیومَ عَلَى ذَنبى غَیرُک ما فَعَلتُهُ وَ لَو خِفتُ تَعجیلَ العُقوبَةِ لاجتَنَبتُهُ لا لِأنَّک أهوَنُ النّاظِرینَ وَ أخَفُّ المُطَّلِعینَ بَل لِأنَّک یا رَبِّ خَیرُ السّاتِرینَ وَ أحکمُ الحاکمینَ وَ أکرَمُ الأکرَمینَ؛
به فضل خود بر من ببخش و به عفو خود بر من تصدّق نما. اى پروردگار من! به پوشش خود مرا بپوشان و از توبيخ من به كرامت وجه خودت درگذر.
جنبۀ ربطی خلائق در همۀ مراتب وجودی
اين فقرات همانطورىكه خدمت رفقا عرض شد دلالت بر يك معناى بسيار مهم، عميق، رقيق و دقيق سلوكى دارد که از یک طرف انسان اين مطلب را احساس مىكند كه هرچه هست، او است و همۀ خلائق در همۀ مراتب وجودى جنبۀ ربطى دارند و از خود هيچ استقلال ندارند. اشكالى كه بر ما در بينش و نگاه ما نسبت به مراتب وجود هست اين است كه ما به اين حقيقت پى نمىبريم و از اين حقيقت غفلت داريم، اشكال اينجا است. وقتى مىگوييم که اميرالمؤمنين عليهالسّلام درِ خيبر را كَند، خدا در اين پشت، خودش را از ديدگان ما مخفى كرده و خدايى را ما در اينجا بهحساب نمىآوريم و اگر هم بياوريم خيلى به او رنگ و لعاب نمىدهيم. خيلى بخواهيم براى اميرالمؤمنين عليهالسّلام و امثال اميرالمؤمنين احترام بگذاريم، بگوييم که اينها در عبادت پروردگار آنقدر بالا رفتهاند كه خداوند توان يك همچنين امورى را به آنها عنايت كرده است؛ يعنى اين مقدار ما خدا را وارد اين معركه و این قضيه مىكنيم كه اينها در عبادت پروردگار آنقدر جلو رفتند و اينقدر مقرب شدند تااينكه خداوند آنها را برگزيد و از نعمات و فيوضات خاصه به اينها داد. اما اينكه اميرالمؤمنين عليهالسّلام الآن دارد اين در را مىكند، خودش هيچ است! اصلاً ما اين حرفها را نمىفهميم! اينها حرفهاى صوفيه است! اينها حرفهاى وحدتِ وجودىها است! اينها حرفهاى متصوّفه است! اينها حرفهاى افراد قائل به حلول و امثالذلك است كه البته هيچ ربطى ندارد و قضیۀ ماست و دروازه است و فقط همه چيز را به همديگر مىچسبانيم.
اينكه پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم با دست اشاره مىكند و ماه دو نصف مىشود؛ يااينكه مىگوييم که اين حرفها تخيلات است و خب خودمان را از حساب و جواب و پاسخ و پرسش راحت مىكنيم يااينکه اگر گفتيم که نه تخيل نيست و واقعيت دارد، اينگونه توجيه مىكنيم كه رسول الله داراى اين مقام، خصوصيت، موقعيت، فيض و داراى اين مرتبۀ وحى هست و در يك همچنين حال و موقعيتى است و بالأخره خداوند دعاى او را مستجاب مىكند و وقتى كه دعا مىكند که خدايا ماه را نصف كن، خدا هم اين عمل را براى او انجام مىدهد چون او خيلى بالا رفته است و دعايش مستجاب است!
حالا اگر بهجاى پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم يك بچۀ چهار پنجساله اشاره كند و ماه را نصف كند، همۀ ما هنگ مىكنيم يعنى صاف قفل مىكنيم که چه شد؟! يعنى كارى كه يك پيغمبر در مقام نبوت و عصمت و حيازَت مراتب عاليه انجام داد بچهای كه كسى نيست و محلّی از اعراب ندارد و بايد برود توپش را بزند و ماشينش را كوك كند و دنبالش راه بيفتد، این بچه بلند شود ماه را نصف كند، اين اصلاً معنا ندارد مگر مىشود؟! آقا اينها خيالات است و درست نيست. حالا اگر آمد و انجام داد، مىمانيم پس چه شد؟! آنچه را كه براى خودمان در اين اتفاق و در اين امر غيرعادى تحليل مىكرديم، همهاش بههم مىريزد. ما مىگوييم که حتماً كسى كه اين كار را مىكند بايد سالك و عارف و ولىّ الهى باشد؛ خب بچه كه پيغمبر نيست، بچه كه سلوك نكرده، بچه كه عارف نيست، بچه كه كارى انجام نداده است، يكى بايد دستش را بگيرد تا از پله درست پايين بيايد، بچه يك همچنين [موقعيتى دارد]، نمىتوانيم درك بكنيم. اما اگر اين حقيقت براى ما روشن شد، هضمش خيلى آسان است. چه اشكال دارد بچه هم بزند و ماه را نصف كند؟! هيچ اشكال ندارد اصلاً و ابداً، يك بچۀ هفتساله، يك بچۀ دهساله، يك بچۀ سهساله خورشيد را نگه دارد، اصلاً مگر آقا مىشود؟! اصلاً مگر امكان دارد؟!
داستان نگه داشتن خورشید در زمان حضرت سلیمان
يك دفعه در زمان حضرت سليمان خورشيد را نگه داشتند كه حضرت نمازشان را بخوانند، بهخاطر اينكه از لشکر و ارتش سان مىديدند نمازشان به تأخير افتاد و يك مرتبه ديدند كه خورشيد میخواهد غروب مىكند؛ آصف بن برخيا وزير حضرت سليمان خورشيد را نگه داشت كه حضرت نمازشان را بخوانند و نمازشان قضا نشود.1 دوبار هم در زمان بعد اتفاق افتاد كه يكى در زمان خود رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم بود.
يك بار در همين مسجد ردّالشمس كه در مدينه است و الآن اين وهابىها آن را خراب كردهاند و صاف كردهاند، اصلاً آسفالت كردهاند و هيچ اثرى از آن نيست و فقط يك زمين مسطحى است، اتفاق افتاد. ما چند دفعه كه رفتيم اصلاً ديگر صاف بود. اصلاً خيلى عجيب است. بندۀ خدا! تو مىخواهى اين مسجدى را كه حكايت از اثر يك ولىّ خدا مىكند كه او اميرالمؤمنين عليهالسّلام است، ازبين ببرى؟! چرا؟ حالا فرض را بر اين مىگيريم كه اگر يك همچنين كارى را ابوبكر يا عمر مىكرد، خراب مىكرديد؟! بلند مىكرديد و تا كرۀ ماه اعلاميه و دفتر و كتاب و هزارتا [مقاله] درست مىكرديد! و الحمدلله كه آنها ردّالشمس كه سهل است يك خروس یا يك قورباغه را هم نمىتوانند از اينجا بردارند و آنجا بگذارند! حاشا كه بخواهند با خورشيد يك همچنين كارى بكنند! اگر يك كارى يا يك فضيلت ظاهرى از آنها بروز مىكرد، كاهدود راه مىانداختند و بالاى مناره نقاره مىزدند. حالا اين اميرالمؤمنين عليهالسّلام مىگويد که من اين كار را كردم، خب چرا خراب مىكنيد؟ چرا مىزنيد؟ براى چه؟ شما خيال مىكنيد با خراب كردن يك مسجد، مىتوانيد آن محبت على علیهالسّلام را از دلها ازبین ببريد؟! مگر مىتوانيد؟!
ارتباط تکوینی امام معصوم با دلها
محبت امام معصوم و تعلق امام معصوم و ارتباط امام معصوم با دلها يك ارتباط تكوينى است نه ارتباط اعتبارى. ارتباط يك ارتباط تكوينى است يعنى اين ارتباط در ذات و كمون افراد نهفته است، اين نيست كه بخواهيد با دو كلمه حرف زدن طرف علاقه پيدا كند و با دو كلمه حرف طرف برگردد، اين ارتباط، ارتباط باطن است. انسان بفهمد و نفهمد بين خودش و اين مسئلۀ ولايت ربط مىبيند، مسئلهاى نيست كه بخواهد [ايجاد] كند.
بين حيوانات و ولايت ارتباط وجود دارد و بين نباتات و ولايت ارتباط وجود دارد و بين جمادات و ولايت ارتباط وجود دارد. آن طرف مسيحى است يا نمىدانم غير مسيحى است وقتى كه مىگويد که اميرالمؤمنين علیهالسّلام در اين خرابه مىآمد و به ما سر مىزد، تمام سنگريزهها و در و ديوار اين خرابه با او شروع به تسبيح كردن مىكردند.1 اين يك آدمى است كه اصلاً هيچ سرش نمىشود و چيزى متوجه نمىشود و مسئلهاى نمىفهمد [ولى اين ارتباط ولايت با موجودات را ادراك مىكند]. اين ارتباط، ارتباط واقعى است، ارتباط تكوينى است، در ذات افراد اين تعلق وجود دارد، در سرشت، كمون، ضمير، نفس و حيثيت وجودى آن افراد اين تعلق و اين ارتباط وجود دارد و اين چيزى نيست كه شما بتوانى از كسى يا موجودى بگيرى. چه را مىخواهى بگيرى؟! اگر بخواهى بگيرى، خودش عدم است. شما اين ارتباط را بخواهى بگيرى آن شىء تبديل به عدم مىشود، تبديل به نيستى مىشود.
شعری از سعدی پیرامون ازبین بردن استعدادهای فرد توسط خودش
حالا يك مشت آدم نفهمِ احمق خيال مىكنند با اين خراب كردن، مىتوانند آن آثار اميرالمؤمنين عليهالسّلام را ازبين ببرند. شعر خيلى قشنگى از شيخ مصلحالدين سعدى است:
| يكى بر سر شاخُ بن مىبريد | *** | خداوند بستان نظر كرد و ديد |
| بگفتا كه اين مرد بد مىكند | *** | نه بر من كه بر نفس خود مىكند2 |
نشسته سر شاخه دارد بنش را با اره میبرد! خب پايين مىافتى، با اين بن بريدن تو به جايى نمىرسى خيال نكن آن درخت و شاخه كنده مىشود، خودت نابود مىشوى، خودت ازبين مىروى و استعدادهاي خودت همه ازبين مىروند و خودت كه بايد تربيت شوى، در جهل و عناد مىمانى و عمرت بهسر مىرسد و همۀ آن آمادگىها و بستر مناسب را براى اينكه تبديل به يك انسان كامل بشوى، همۀ آنها را با خودت دفن مىكنى و همه را ازبين مىبرى.
اولین اثر سوءِ عناد بر خود انسان
عناد، اولين اثر سوئى كه براى انسان دارد اثرى است كه بر خود انسان مىگذارد. حالا نسبت به بقيه يك مقدارى پردهپوشى شود و مطالب بيان نشود و حقائق گفته نشود، خب آن يك مطلب ديگر است. ولى اولين اثر عناد اين است كه خود انسان را مكدر مىكند يعنى تكدّر ضمير و تكدّر نفس براى انسان مىآورد و حالت استعداد و آمادگى براى تجرّد را خفه و كور مىكند و ازبين مىبرد. افرادى كه معاند هستند نگاهشان كنيد، يك قيافههاى عجيبى دارند. كارى ندارم حتى شيعه، به اسم همين شيعه ولى معاند، حالا سراغ بقيه نمیرویم و از خودمان شروع مىكنيم. الحمدلله بله! قيافههايى كه معاند هستند معلوم است! افرادى كه وقتى به صحبت آنها نگاه مىكنى مىگويى که اين صحبت، صحبت آدم معاند است؛ آدمى است كه جلوى حق را مىپوشاند و آدمى است كه نمىخواهد حق گفته شود. بعضىها پيش آدم مىآيند و با آدم شروع به حرف زدن مىكنند اما آنچه را كه واقع هست نمىگويند، بعد كه آدم چند تا سؤال مىكند و سؤالپيچشان مىكند يكدفعه موضوع روشن مىشود، خب بابا زبانت دربيايد زودتر بگو، چرا اين را نمىگويى؟! چيزهايى كه به نفع خودش است مطرح مىكند و حرفهايى كه مىداند طرف مقابل را بهسمت و سوى خواست خودش مىبرد مطرح مىكند اما آنچه را كه واقع هست نمىگويد، تقصير خودش را نمىگويد و كارى را كه خودش كرده نمىگويد.
شیوۀ راحت شدن حرکت نفس و عبور از موانع برای انسان
اما بعضىها نه! صاف پيش ما مىآيند و از اول مىگويند که آقا ما اين كار را انجام داديم. اين از اين، ما اين كار را انجام داديم و اينها كارهاى ما است. اين كارهايى هم كه ديديد كردم، خب اين از ما. اينها كارشان راحت است، اينها سيرشان سير راحت است، اينها حركتشان در حركت نفس راحت است، تجرّد نفس براى اينها خيلى راحت پيدا مىشود، عبور اينها از موانع خيلى راحت است. اينطور افراد كه اول عيب خودشان را مىگويند که آقا من در اين قضيه اين كار و اين كار را كردم، البته طرف مقابل من هم اين كارها را كرد، سيرشان راحت است. مىگوييم که خيلى خب سى درصد تو و هفتاد درصد او، پنجاه درصد تو و پنجاه درصد او، هفتاد درصد تو و سى درصد او. يااينكه نه همیشه مىپيچانيم و اينطرف و آنطرف مىرويم و عيبها را به آنطرف مىبریم و مىگوييم که عجب آدمى است! پس اين طرف تو بايد شمر بن ذی الجوشن باشد! اينطور كه تو دارى مىگويى که بايد يزيد بن معاويه باشد! والاّ غير از آن نمىتواند يك همچنين كارى انجام بدهد. بعد تحقيق مىكنيم، میبینیم که بیچارۀ مظلوم اصلاً اين حرفها چيست؟! همهاش تقصير خودش است، همۀ عيب و ايرادها تقصير خودش است. يك يزيد و شمرى براى آدم درست مىكند كه آدم اگر تحقيق نكند، زار زار مثل ابر بهار به حالش گريه مىكند كه چه ظلمى به او شده است! اينطور آدمها فايدهاى ندارند و حركتى ندارند و سير ندارند و عين خر عصّارى دور خودشان تا شب مىگردند و هيچ نتيجهاى از اين حركت عایدشان نخواهد شد، اينها اين قسم هستند.
دو دیدگاه متفاوت نسبت به مسئلۀ ردّالشمس امیرالمؤمنین علیهالسّلام
يك ردّالشمس ديگرى بود که در زمان بعد از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و در زمان خلافت خود حضرت اميرالمؤمنين و بعد از جنگ صفين كه برمىگشتند در بابل اتفاق افتاد، اينهم مرتبۀ دوم. ما مىگوييم که آقا اميرالمؤمنين ردّالشمس كرده است و اميرالمؤمنين چه كرده است و اميرالمؤمنين اين كار را انجام داده است. اينكه مىگوييم که اميرالمؤمنين اين كار را كرده، اين ظهور واقعى است؛ يعنى الآن اين ظهور از اين مَظهر متجلّى شده است. معاويه نمىتواند ردّالشمس كند، عمروعاص و امثالهم نمىتوانند ردّالشمس كنند.
اما اينکه ما الآن مىبينيم اميرالمؤمنين عليهالسّلام ردّالشمس كرده، در اينجا ما دو ديدگاه نسبت به اين مسئله مىتوانيم داشته باشيم؛ يكى اينكه نگاه كنيم ببينيم اين على علیهالسّلام الآن چه مقام و موقعيتى پيدا كرده است و اين مقام و موقعيت به او اين اقتدار را داده است، به او يك همچنين قدرت و قوتى داد كه يك همچنين كار غير ممكنِ بهحَسَب عادى ـ نه غير ممكن عقلى ـ را ممكن كرده است. خب اين يك ديدگاه است و اشكال هم ندارد و بالأخره اين ديدگاه اهل ظاهر است و خب به همين جهت طبعاً در اینجا بين اميرالمؤمنين علیهالسّلام و ساير افراد يك امتيازى وجود پيدا مىكند.
مطلب عميقتر و ديدگاهى ديگر اين است كه انسان مىبيند اين على علیهالسّلام در اينجا واسطه براى ظهور و تجلى خدا در اين قضيه است يعنى اين واسطه و اين ظهور الآن آن حقيقت و آن ظهور را در خارج مظهر مىكند؛ يعنى مُظهِر آن ظهور و بروز در خارج است. مُظهِر آن تجلى در خارج است و مسئله به آن اصل و حقيقت نسبت داده مىشود كه البته در اينجا هم خداوند برحسب آن ارادۀ تشريعى و همينطور تكوينى و مقام تربيت و تزكيه خودش نشان مىدهد كه شما بايد از اين مَظهر پيروى كنيد. اين مَظهر در اينجا باعث پيروى است.
تشکیک بعضی افراد در امامت امام جواد و امام هادی علیهماالسّلام
وقتی که اين قضيه درست و آماده شد، آنوقت اگر قرار باشد كه اين مَظهر را انسان در جاى خودش قرار بدهد و براى اين ظهور، برنامۀ واقعى خودش را بار كند، ديگر وقتى امامت به امام جواد نهساله مىرسد تعجب نمىكند. نمیگوید که عجب آقا! امامت مگر مىشود؟! افرادى كه در امامت امام جواد يا در امامت امام هادى علیهماالسّلام تشكيك كردند، اينها همين اصحاب ائمه علیهمالسّلام بودند و خارجى نبودند؛ يونس بن عبدالرّحمان يكى از افرادى بود كه مورد وثوق امام رضا عليهالسّلام بود و واقعاً مورد وثوق بود ولى خب بالأخره در اينجا گير كرد1 و البته خدا عبورش داد و كارش را درست كرد.
ولى چرا؟! چون يونس گرچه از اصحاب امام بود ولى از اصحابى كه اهل معرفت هستند نبود، از اصحابى كه اهل عمق هستند نبود. عمق! از اصحابى كه اهل آن معرفت و بينش و آن شناخت ولايت هستند نبود. او ولايت را در سن و سال تصوّر مىكرد و معتبر مىدانست، نه ولايتى را كه در هر قالبى مىگنجد. امام اين است! امام آن كسى است كه: «لولا الحُجَة لَساختِ الارضُ بأهلِها؛2 اگر حجت نباشد، زمين اهلش را فرو مىبرد» ما اين را از ائمه شنیدهایم. از امام علیهالسّلام شنيدند كه امام علم به ماكان و ما يكون إلى يوم القيامة دارد.3 اينها همه افرادى بودند كه از اصحاب ائمه علیهمالسّلام بودند، پاى صحبت و درسشان بودند، منزلشان نهار و شام مىرفتند و مىشنيدند و مىديدند. امام رضا عليهالسّلام را مىديدند، موسى بن جعفر عليهماالسّلام را ديدند. اينها اين ائمه را در يك همچنين خصوصياتى ديدند و كلمات آنها را ديدند. يكدفعه نگاه مىكنند آنكه ما راجع به موسى بن جعفر احساس مىكرديم، يكدفعه اين بچۀ نُهساله امام مىشود، يعنى اين امام است؟! اينها همراه با آن مقام علمى امام، مقام ولايى، مقام تجرّد، انس و قرب امام، براى وزن، قد، ريش سفيد، عمامه، قبا، عبا، سن امام هم در كنار آنها خواهىنخواهى و بدون اینکه بفهمى نفهمى يك جايى قرار داده بودند. موسى بن جعفر در زندان است و هر كارى بخواهد بكند مىكند و واقعاً هم معتقد بودند. مىدانستند امام كه در زندان هست، براى او زندان و بيرون فرقى نمىكند. در غل و زنجير است ولى او تمام عوالم ملك و ملكوت را مىگرداند. همان هارونى كه روى تخت نشسته را او نگه داشته است. اگر ارادۀ او نباشد، هارون در يك لحظه عدم است نهاينكه ازبين مىرود؛ يعنى شما نگاه به هارون مىكنيد كه روى تخت نشسته است يكدفعه مىبينيد تخت خالى است و عدم شد! تمام شد. كجا رفت؟! كجا دفن شد؟! تمام كرۀ زمين را بگرديد و ببينيد جنازهاش را پيدا مىكنيد؟! بگرديد. ولى وقتى امام اراده براى عدم بكند شما ديگر هيچ كجاى كرۀ زمين جنازۀ اين مرتيكه را نمىتوانيد پيدا كنيد. هيچ كجا! كرۀ ماه هم برويد بگرديد، پیدا نمیکنید. حضرت او را به كرۀ ماه فرستاد، برويد بگرديد در كرۀ ماه است؟! برويد در ساير كرات. يكدفعه عدم مىشود! امام در زندان است، در غل و زنجير است، در سجده است و در سجده دارد ذكر يونسيه يا اذكار ديگر را میگوید، ما چه مىدانيم امام چه ذکری مىگويد؛ ما كه عقلمان نمىرسد امام چه مىگويد! تمام عوالم ماسوىالله را او مىگرداند، جبرائيل الآن به نَفَس اين امام زنده است، امام اراده كند جبرائيل عدم است يعنى اصلاً جبرائيلى وجود ندارد كه به او جبرائيل بگوييم، ديگر عزرائيلى وجود ندارد كه جانى را بگيرد و عدم مىشود.
آنوقت اينها اين مطالب را مىديدند و خب در حدود فهم خودشان قبول هم مىكردند، يكدفعه مىديدند امام رضا عليهالسّلام شهيد شد و آن كسى كه بعد از امام رضا هست يك طفل نهساله است. مگر مىشود؟! يكدفعه همه هنگ مىكنند و مىمانند، خدايا چه به سرمان آمده است؟! اين چه اوضاعى است؟! آخر بعد از امام كه نمىشود زمين خالى از امام باشد، از آنطرف هم كه مىگويند غير از اين شخص نيست. عموى حضرت آمده و جوابهاى اشتباه مىدهد، چرت و پرت مىگويد! از او سؤال مىكنند و از سردرد مىپرسند او از روده جواب مىدهد، سؤال از روده مىكنند، از كجا مىگويد! اصلاً اين كيست؟! اين چيست؟!
بعد يكدفعه امام جواد عليهالسّلام وارد مىشوند و آنها سؤالاتشان را مىپرسند، حضرت شروع مىكنند دريا را راه مىاندازند، دريایی را راه میاندازند! اصلاً اينها گيج مىشوند كه سؤال چه بود، حضرت هزارتا شِقّه براى آن سؤال درست مىكنند و مىگويند که كدام يك منظورتان است؟! هيچ تسليم! اصلاً سؤالمان را پس گرفتيم. اين مىماند، چرا مىماند؟! چون قبلش را درست نكرده، زمينۀ قبلى را درست نكرده، امام را نشناخته و ظهور و تجلى حق را در اين مَظهر و در اين قالب نفهميده است. اين ظهور را به خود اين مَظهر نسبت داده و وقتى اين ظهور و اين تجلى به مَظهر نسبت داده مىشود يكدفعه وقتى كه يك چرخش پيدا مىشود و مسئله تغيير پيدا مىكند، يكدفعه در اينجا گير مىكند! پس اين چه شد؟ قضيه به چه كسى مىرسد؟ به امام زمان عجّل الله تعالی فرجه. همه مىگويند که امام جواد و امام هادى، ما اصلاً تا حالا سراغ امام زمان علیهمالسّلام را نگرفتيم.
عدم گنجایش ولایت در قالب و ظرف
اينها همه ظهور خداست. عمداً خدا ولايت خودش را در يك طفل نهساله بهعنوان ولى متجلّى مىكند تااينكه اين مطلب را به ما بفهماند که ولايت در قالب نمىگنجد! عزيز من ولايت در ظرف نمىگنجد! ولايت يك حقيقت تجردى و يك حقيقت توحيدى است و توحيد از نقطهنظر تكوين و از نقطهنظر تشريع در همۀ عوالم يكسان است و استثناء برنمىدارد. واقعۀ توحيد و قضيۀ توحيد و قانون توحيد استثناء ندارد كه در يك جا اعمال شود و در يك جاى ديگر اعمال نشود.
ظهور حقیقت ولایت در امام زمان عجّل الله تعالی فرجه در سن چهار پنج سالگی
اين حقيقت ولايت در امام زمان عجّل الله تعالی فرجه در چه سنى بود؟ چهار سال يا پنج سال. شما الآن يك طفل پنجساله را در نظر بگيريد، ما عوالم ملكوت را مىگوييم که پيشكش، عوالم ناسوت پيشكش، كرات كهكشان پيشكش، منظومۀ شمسى پیشکش، همه پیشکش، كرۀ زمين پیشکش، كشور ايران پيشكش، استان مركزى پیشکش، همۀ اينها پیشکش، قم پیشکش، اگر اين بچۀ پنجساله مىتواند اين ستون را از اينجا بردارد و آنجا بگذارد و آن ستون را بردارد اينجا بگذارد، ما به او ايمان مىآوريم، بكند! همۀ اينها پيشكش. يعنى كمترينِ كمترين چيزى كه ما مىتوانيم براى شخصى بگوييم كه امام است را قرار داديم. اين بچۀ پنجساله اين ستونى را كه در اينجا جلوى من است بدون اينكه اين سقف پایین بيايد و بدون اينكه بمب و نارنجك و ديناميت بگذارند و اين سقف به هوا برود، بدون اين حرفها، جايش را با اين ستون عوض كند، بدون اينكه اين سقف ترك بردارد، اگر توانست؟ حالا بگويى که براى اين بچۀ پنجساله اينجا كه سهل است، قم كه سهل است، كرۀ زمين و كهكشان و منظومۀ شمسى و تمام اين افلاك همه سهل است، برو در عالم ناسوت، ملكوت، جبروت، لاهوت و تمام اين ماسوىالله به ارادۀ آنىِ او بقا دارد. يعنى الآن كه من صحبت مىكنم، من الآن رفقا را نمىبينم، يكى قدش بلندتر است، آن يكى پشتش مخفى شده است، آن يكى كلهاش را اينطرف مىكند كه ما را ببيند.
بعضى اوقات من كه اينجا نشستم يك چهارديوارى را نمىتوانم تماشا كنم؛ يك چهارديوارى كه افراد و دوستان در اينجا هستند و اين يكى پشت اين است. چرا؟ چون اين چشم من يك محدوديتى دارد، يك قانونى دارد، من هم كه روى منبر نيستم، روى زمين نشستهام و محدوديت ديد من همين است كه اين دوستانى كه در جلو هستند اينها براى من رؤیت دارند، بيش از اين مقدار ندارد. چشمم را كه از اينجا برمىدارم، افرادى كه در سمت چپ هستند قابل رؤيت نيستند و وقتى بهسمت چپ نگاه مىكنم، دوستانى كه در سمت راست هستند، اينها را نمىبينم. چرا؟ چون محدوديت و نقص دارم و اين نقص و محدوديت من و اين مغلوبيت در تحت شرائط و قوانين زمان و مكان به من اين اجازه را نمىدهد كه در آنِ واحد وقتى كه بهسمت چپ نگاه مىكنم، دوستانى را كه در سمت راست هستند، ببينم. الآن اينها هر كارى بكنند بنده نمىبينم، حالا هر كارى مىخواهيد بكنيد بكنيد، وقتى كه نگاه به شما مىكنم اينها هر كارى دلشان مىخواهد مخفیانه بكنند، من نمىبينم. براى اينكه هردو را ببينم مجبور هستم سرم را برگردانم و ديدم را از اين سمت به آن سمت برگردانم، اين آن اقتضائات من است و آنچه را كه من در اينجا مىبينم.
ولایت، حقيقت بسيطه و صرف الوجود
امام كسى است كه در حال واحد كه دارد غذا مىخورد، در همان حال واحد به تمام مخلوقات ماسوىالله نگاه مىكند. ببينيد چه خبر است! خيال مىكنم با اين حرفى كه زدم، رفقا هم هنگ كردند! مىخواهيد هنگ بكنيد مىخواهيد هنگ نكنيد، چه تأمل بكنيد چه نكنيد، مسئلۀ ولايت يعنى اين؛ يعنى همان حقيقت بسيطه و صرفالوجودى كه چند شب پيش صحبت كرديم، يعنى ذات پروردگار. آيا شما مىتوانيد تصور كنيد ذات پروردگار در يك لحظه از يك ذره از آن خلائقى كه خلق كرده است غافل باشد؟! آیا همچنين چيزى میشود؟! نه! چون مىگوييم که خدا است، يعنى خدا كه اينهمه خلائق را خلق كرده است؛ خلائق مادى، غيرمادى، مجرد و مثال، در يك لحظه از يك دانه غافل شود و نفهمد آن دارد چهكار مىكند، اين اصلاً محال است و ديگر معنا ندارد.
بقاء و حیات تمام عوالم وجود با نَفَس امام علیهالسّلام
همين كار را امام علیهالسّلام انجام مىدهد. همين عمل و همين نحوه نگرش و استيلاء و همين نحوه اعمال علّيت در بقاء را ـ هم در وجود و هم در بقاء ـ همین کیفیت را امام در هر آنى و در هر لحظهاى انجام مىدهد. آن موسى بن جعفر عليهماالسّلام در غل و زنجير و در زندان است ولى تمام عوالم وجود با نَفَس او بقاء و حيات پيدا مىكند. يعنى اگر در آن حال امام معدوم شود، تمام خلائق در عالم وجود همه معدوم خواهند بود. مگر اينكه امام بعدى بيايد، مگر اينكه امام رضا عليهالسّلام بيايد و پُست را از پدرش تحويل بگيرد؛ از موسى بن جعفر اين پست رابطيّت بين خدا و خلق را تحويل بگيرد. امام رضا از دنيا برود، امام جواد تحويل مىگيرد تااينكه الآن بهدست و به ارادۀ حضرت بقيةالله ـ ارواحنا فداه ـ اين مسئله دارد انجام مىشود. اين قضيۀ امام به اين كيفيت است.
حالا اگر تصور كنيد يك بچۀ پنجساله اينجا هست و شما وارد شويد بگويند که اين امام زمان است. چه مىشود؟! خدايا چه شد؟! چرا؟! چون ما تا حالا در ظاهر حركت مىكردیم، ما فقط ظاهر را مىبينيم، ما به توان خودمان نگاه مىكنيم و مىگوييم که امام علیهالسّلام هم همين است. حالا کمی بالاتر، به همين توان نگاه مىكنيم. حالا فهميديد امام به چه كسى مىگويند؟! حالا متوجه شديد؟! آنوقت ما شيعهها نسبت به اماممان غيرت داريم؟! امام به چه كسى مىگويند؟! لفظ امام را بايد در كجا بهكار برد؟! به چه کسی بايد امام گفت؟! به كسى كه در همان آنى كه دارد با شما صحبت مىكند به تمام عوالم وجود اطلاع دارد كه چه مىگذرد، بالاتر از اين، نهاينكه چه مىگذرد و در مانيتور نگاه کند، نهخير! آنچه را كه براى آنها اتفاق مىافتد در وجود خودش اجرا مىكند و جامۀ عمل مىپوشاند. امام در تلويزيون و مانيتور نگاه نمىكند ببيند چه خبر است. ما اينطور نيستيم و اگر بخواهيم ببينيم که پشت آن اتاق چه خبر است بايد يك دوربين آنجا بگذاريم ـ چشممان كه نمىبيند ـ يك مانيتور هم اينجا مىگذاريم، بعد مىبينيم در آن اتاق چه مىگذرد، پشت خانه چه مىگذرد، در حياط چه مىگذرد، خودمان آنجا نيستيم.
شکل پیدا کردن اعمال و حوادث خارجی در وجود امام علیهالسّلام
خود آن عملى كه در خارج انجام مىشود، خود آن حادثهاى كه انجام مىشود، خود آن حادثه در وجود امام شكل پيدا مىكند نهاينكه تماشا كند، خود آن واقعه در وجود امام و در نفس امام تحقق و شكل پيدا مىكند. اينها همه براى چيست؟ بهخاطر جهل ماست. اينجا است كه ائمه علیهمالسّلام و اولياء میخواهند ما را از اين عرفان ظاهر و معرفت ظاهر به امام و ولايت و توحيد بيرون بياورند و عبور بدهند و بگويند که درست است شما همينقدر که امام على و امام حسن و امام حسين علیهمالسّلام را بر ديگران ترجيح مىدهید و با وجود على دنبال معاويه و عمروعاص نمىروید، بسیار خوب كار خوبى مىكنید با وجود امام حسن علیهالسّلام ديگر دنبال بقيه نمىروید، با وجود امام حسين علیهالسّلام دنبال يزيد نمىروید، با وجود امام صادق علیهالسّلام دنبال منصور و آن [رهبران] اهل تسنن مثل احمد حنبل و ابوحنيفه نمىروید، خب اينها بهجاى خود همه درست ولى به همين مقدار اكتفا نكنید. اگر به همين مقدار اكتفا كنید آنوقت مثل يونس بن عبدالرحمان مىشوید كه وقتى چشمش به امام جواد علیهالسّلام مىافتد، مىماند و میگوید که مگر مىشود اين امام باشد؟! ماتم مىگيرد و میگوید که اى داد بدبخت شديم، اى داد غريب و بىكس شديم و اماممان رفت؛ امام رضا رفت و دیگر امام نداریم! در سرش مىزند كه بعد آنها مىآيند ـ حالا جريانش مفصل است ـ يك كتك هم از يكى از آن اصحاب مىخورد، همان كتك حالش را جا مىآورد.1 آن به آنجا مىآيد يكدفعه مىبينند شخصى آمد و گفت که شما و شما و شما ـ و به اسم گفت ـ به اینجا بياييد! خب بفرما ديگر اين امام است، يك نفر را فرستاده و به اسم شما را صدا كرده است، شما كه دنبال امام مىگرديد بياييد. مىروند و مىبينند وارد منزل امام رضا شدند و حضرت امام جواد علیهماالسّلام در آنجا تشريف دارند!
دلیل قضاوت خلاف انسان در مسائل مختلف زندگی
اينها مىگويند که شما كه دنبال ما هستيد براى اينكه بالا بياييد [و] ـ نهاينكه در يك مرتبه بمانيد ـ حركت كنيد و توحيد و تجردتان قوى شود، بصيرتتان قوى شود، بالاتر بياييد، وقتى كه بالاتر آمديد آنوقت ديگر موانع را رفع مىكنيد، خودتان ديگر موانع را كنار مىزنيد، خودتان جريانات را كنار مىزنيد، خودتان قضايا و مطالبى كه پيش مىآيد آن مطالب را هضم و حل مىكنيد. بسيارى از مطالبى كه براى ما اتفاق افتاده و اتفاق مىافتد، اينها همهاش بهخاطر اين است كه ما آن حقيقت توحيد را آنطور كه بايد درنيافتيم، آنوقت در قضايا و حوادثى كه در اين دنيا و در اجتماعات و مسائل مختلف براى ما بهوجود مىآيد، يكدفعه دچار نوسان و دچار اشتباه و قضاوت خلاف مىشويم. قضيه اين است!
چرایی انتخاب مرحوم علامه طهرانی بهعنوان استاد توسط بعضی از رفقا
اگر رفقا يادشان باشد در قضاياى قبل و مسائل قبل و خيلى قبل و قبل عرض كردم، تو که مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ را بهعنوان استاد برگزيدى و بهعنوان يك عارف او را انتخاب كردى و از او دستور مىگيرى، فقط براى دستور است يا در مسائل مهم و قضاياى مهم و حوادث و پديدههاى مهم بايد از او مدد بگيرى كه نمىگيرى؟! آيا فقط پيش مرحوم آقا براى ذكر يونسيه آمدى؟! خب در خانهات مىنشستى و كتاب دعا را باز مىكردى و قرآن را باز مىكردى، در قرآن هم هست: ﴿لَّآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنتَ سُبۡحَٰنَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ﴾1 ديگر نيازى به آمدن پيش مرحوم آقا نداشتى كه هفتهاى يك مرتبه بيايى يك ساعت با ايشان صحبت بكنى و مست از اينكه در خدمت بزرگان و اولياء خدا هستى و همينطور ساير افراد. تو اين فرد و اين شخصيت متمايز از ساير افراد را براى چه روزى انتخاب كردى؟ براى آن روزى كه بيايد و ديگر عقل و فهم و مقدار بينشِ تو نتواند به تو كمك كند؛ براى آن روز خواستى. چرا آن روز ترك كردى و رفتى؟ تمام اينها برای آن روز است، همۀ اينها براى آن روز است. وقتى كه مىبينى ايشان نشسته، وقتى كه مىبينى او حرفى به تو نمىزند، وقتى كه مىبينى او تكليفى را متوجه تو نمىكند، وقتى كه به تو نمىگويد که برو، وقتى كه به تو نمىگويد که حركت كن، وقتى كه به تو نمىگويد که آنجا برو، خب چرا سَرخود مىروى؟! چرا اين كار را مىكنى؟! چرا برمىخيزى؟! چرا حركت مىكنى؟! چرا كار را بدون اجازۀ او انجام مىدهى؟! چرا در فلان مسئله بدون گرفتن نظر و رأى او، از پيش خود اقدام مىكنى؟! چرا چرا خيلى زياد است.
خب نتيجهاش چه مىشود؟! نتيجهاش اين مىشود كه او مىايستد و تو را نگاه مىكند، وقتى مىبيند تو دارى مىروى نمىگويد که نرو، البته با اشاره و اينطرف و آنطرف مىگويد، چون اگر بگويد که نرو و بروى آن ديگر مخالفت علنى است. او نمىخواهد كه ضررى متوجه تو بشود لذا در خفا و در كنايه و بهطور غير صريح مطلب را مىرساند. منتها چون ما اين ديد و اين بصيرت را نداريم، يكدفعه نگاه مىكنيم به يك حالوهوايى كه دارد عوض مىشود، يك جريانى كه دارد تغيير مىكند و يك اوضاعى كه دارد عوض مىشود. اين چيست؟ آقا دارد يك خبرهايى مىشود، يك چيزى مىشود.
من در همان زمانها در دل بعضى از دوستان و خيلى از آنها، آن حالت شوق و آن حالت غَلَيان و آن حالت عدم استقرار را كه همراه با جماعت و افراد مىشوند مشاهده مىكردم و تأسف و تأثر مىخوردم که پس آن مجالستهاى با اين بزرگ کجا است؟! پس آن شبهاى سهشنبه كجا رفت؟! پس آن صحبتها و مجالستها و آن حرفها چه شد؟! آيا اين حرفها فقط مختص همان زمان بود؟! تو كه آن موقع اين حرفها را مىشنيدى و همينطور اشك از چشمانت مىآمد، هيچ با خود فكر نكردى كه اين حرفها براى يك روزى است كه بايد در آن روز اين مطالب را در ذهنت بياورى و به آنها ترتیب اثر بدهى و به آن جامۀ عمل بپوشانى؟! فقط همان موقع گريه و زارى كردن و تمام شد؟! آيا آن حرفها متعلق به همان موقع است؟! اين حرفها را پدر ما فقط آن موقع براى همان موقع زد، براى همان روز فلان، روز جمعه ساعت يازده يك ساعت قبل از ظهر، ديگر نه؟! اين حرفها را زد كه تو را براى ده سال بعد و پنج سال بعد و هفت سال بعد آماده كند كه در آنجا به راه خلاف نروى. اين مطالب برای ده سال ديگر داشت به تو زده مىشد و تو خيال مىكردى اين حرفها برای همان موقع است. درحالىكه بايد اينها را مىگرفتى و روى آنها كار مىكردی و مانور مىدادى و مطالب را درمىآوردى، آنوقت ده سال بعد هم كه مىشد، راحت از جريان عبور مىكردى بدون اينكه صدمه بخورى و بدون اينكه مطلبى باشد.
چگونگی پیدا شدن حالت استعداد و آمادگی برای انسان
قضيه اين است كه بزرگان حرفها را براى آن موقع نمىزنند، مطالبى را كه بزرگان مىگويند و نصائحى را كه آنها مىكنند، يكدفعه ممكن است براى پانزده سال ديگر شما باشد! يكدفعه اين حرفها ممكن است براى بيست سال ديگر شما باشد! اين حرفها ممكن است براى پنج سال ديگر شما باشد لذا بايد از الآن اين مطالب را گرفت و فهميد و روى آن مانور داد و عمل كرد تااينكه يكدفعه انسان يك حالت استعداد و آمادگى پيدا مىكند كه وقتى به يك جريان مىرسد، يكدفعه رو به استادش مىكند و مىگويد که پس آقا اين جريان چيست؟! استاد مىگويد که صدايت درنيايد و راه خودت را برو، مسير خودت را طى كن، از مطلبى كه براى تو روشن شده به كسى هيچ نگو، سرت را پايين بينداز و برو. اين آمادگى كه الآن براى او است از ده سال پيش بوده است؛ يعنى از ده سال پيش آن استاد و ولىّ خدا مىداند كه چه جرياناتى براى اين در شرف تكوين است و چه مسائلى دارد اتفاق مىافتد و از ده سال پيش شروع به تلنگر زدن میکند تااينكه اين كمكم كمكم آماده شود.
اينطور نيست كه يكدفعه انسان آماده شود، كمكم انسان به يك مرحلهاى از اقتدار نفسانى مىرسد و يك قدرت تحليل و قدرت هضم و قدرت برخورد با مسائل مختلف و جريانات متمايز براى او حاصل مىشود. اين قدرت يكدفعه پيدا نمىشود، بسته به ميزان استعداد تلقّى شخص در شنيدن و عمل كردن به اين مطالب، ده سال كار دارد، هفت سال كار دارد، پنج سال كار دارد.
اين مطلبى است كه اغلب ما از درك اين مطلب آنطوریكه بايدوشايد اطلاع نداريم. آنهايى كه در زمان پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بودند دچار همين اشكال و همين اشتباه شدند؛ آنهايى كه در زمان اميرالمؤمنين علیهالسّلام بودند دچار همين اشتباه شدند؛ خيلى از آنهايى كه در زمان بزرگان و اولياء خدا بودند دچار همين اشتباه شدند. البته خب در ميان آنها هم شاگردانى بودند كه اينها نه! اين اشتباه را مرتكب نشدند مثل مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ .
كراراً خدمتتان عرض كردم كه ايشان مىفرمودند ما هر مطلبى را كه آقاى حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ بيان مىكردند، من آن مطلب را اول به خودم مىگرفتم كه ايشان اين حرف را براى من مىزند. ما مىديديم افرادى در آنجا بودند که وقتى آقاى حداد يك حرف مىزدند، آنها چاي را مىريختند و میگفتند که آقاى حدادى داشته باشيم و چايى و قهوه را بخوريم و با بقيهاش كارى نداريم! آقا به اين حرفى كه او مىزند گوش بده! براى ديوار كه نمىگويد! میگفتند که ما كارى به اين حرفها نداريم. من در همان موقع اعتراض مىكردم و به من مىگفتند که برو جوجه! يكى از همينها به من میگفت که دو روز است آمدى براى ما [اظهار نظر مىكنى.] گفتم که چه جوجه چه خروس كارى به تو ندارم، اين غلط است؛ اين روش غلط است! حالا مىگويى که جوجه يا خروس يا مرغ ـ مرغ كه نيستيم ـ هرچه مىخواهى بگويى بگو. اين راه غلط است، اين روش غلط است و بعد هم معلوم شد كه غلط است. همين مسئله آنها را به قعر هلاكت و قعر جهنم درانداخت و هنوز هم كه هست بر همان قعر فرو مىروند. همين قضيه كه ما نيازى به فهم اين مطالب نداريم، ما نياز به درك اين مسائل نداريم، اين حرفهايى است كه زده مىشود، همينكه ما اينجا هستيم پس اين مسئله تمام است درحالىكه مطلب به اين شكل و به اين كيفيت نيست. من خسته شدم، ديگر رفقا اجازه به ما مىدهند كه إنشاءالله تتمۀ مطالب براى شبهاى بعد باشد و اگر خدا توفيق داد در خدمتشان باشيم!
اللهمَّ صلِّ على محمّد و آل محمّد