پدیدآورآیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
گروهعنوان بصری
مجموعهریاضت نفس
تاریخ 1430/04/29
توضیحات
ماتریالیسم دینی در این گفتار به رفتاری گفته میشود که در آن، فرد با وجود پایبندی ظاهری به دین، منفعت شخصی یا موقعیت اجتماعی را بر حقیقت و رضای خدا مقدم میداند. بحث با توضیح همین معیار آغاز میشود و با نمونههایی از پنهانکاری، عبادت ظاهری و تعصب در گفتوگو نشان میدهد که چگونه رفتار انسان میتواند با ادعای او ناسازگار باشد. سپس آزادگی در شنیدن سخن مخالف و ایمان به غیب بهعنوان مبنای رفتار بررسی میشود. گفتار از اینجا به جایگاه اصالت معنا در فهم احکام و مسئولیت سنگین فتوا میرسد. در پایان، روایت پیامبر درباره همدلی مؤمنان مانند اعضای یک بدن و نمونهای از احساس مسئولیت امیرالمؤمنین نشان میدهند که ایمان در عمل اجتماعی آشکار میشود. این مسیر روشن میکند چرا صداقت و توجه به رنج دیگران برای شناخت جهت واقعی رفتار اهمیت دارند.
هو العلیم
ماتریالیسم دینی در رفتار چگونه آشکار میشود؟
از ترجیح منفعت شخصی تا مسئولیت در برابر دیگران
شرح حدیث عنوان بصری ـ ریاضت نفس ـ جلسه 167
بیانات
آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی
قدس الله سرّه
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرّحمن الرّحیم
الحمد لله ربّ العالمین
و صلّى الله على سیّدنا و نبیّنا أبىالقاسم محمّد
و على آله الطّیّبین الطّاهرین
و اللعنة على أعدائهم أجمعین
ترجیح مصالح دنیوی بر رضای الهی یعنی قائل شدن به اصالت ماده
صحبت ما در شرح حدیث عنوان بصرى از امام صادق علیهالسّلام به ریاضات شرعیه رسید و در هفتۀ گذشته عرض شد و به این مسئله اشاره شد که در بین جوامع بشرى از ابتداى خلقت آدم علیٰ نبینا و آله و علیه السلام تا زمان حاضر و پس از این، دو مکتب و دو طرز فکر، همیشه در جریان بوده است:
یکی مکتب اصالت ماده و دوم مکتب اصالت روح و اصالت نفس و اصالت معنا. و این دو مکتب اختصاص به الهیونِ بهمعناى اصطلاحى و همینطور اختصاص به ماتریالیستها به همان معناى اصطلاحى خودش ندارد، قائلین به مکتب اصالت ماده، فقط افراد منکر عالم معنا و منکر روح و منکر عوالم پس از مرگ نیستند، هر کسى که در روش و مرام خود، رضاى پروردگار را کنار بگذارد و مصالح فردى و شخصیتى و دنیوى را بر مصلحت الهى ترجیح بدهد، او ماتریالیست است و او قائل به اصالت ماده و پیروى از مکتب ماده است و در این مسئله هیچ فرقى بین مادهگرایان و پیروان سایر ادیان وجود ندارد.
مسیحى اگر مسیح علیٰ نبینا و آله و علیه السلام را کنار بگذارد ـ حتى الآن ـ و بهجاى مسیح، خود و منافع خود و شخصیت خود و شؤون خود را ترجیح بدهد او ماتریالیست است. یهودى اگر حضرت موسى علیٰ نبینا و آله و علیه السلام را کنار بگذارد و بهجاى او به مسائل دنیوى و نفسانى و بقاء خود بپردازد، او یهودى نیست، بلکه ماتریالیست است. مسلمان اگر سنت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم را کنار بگذارد و رضاى الهى را به کنارى بنهد و مصلحت واقعى را در مصلحت شخصى و دنیایى و شؤون خود محو و فانى کند، این مسلمان، ماتریالیست است؛ گرچه بهظاهر شهادتین بر زبان براند و در مقام ادعا، خود را پیرو مکتب اسلام و متابع سنت رسول خدا بداند، دروغ مىگوید، در واقع یک ماتریالیست بهتمام معنىالکلمه است، گرچه بهظاهر، ظاهرى متفاوت و گوناگون دارد.
حقیقت وجودى انسان عبارت است از معتقدات و عملکرد و روش او
یک شیعه که خود را پیرو امیرالمؤمنین علیهالسّلام مىداند، اگر در مرام خود در مواجهۀ با حق و باطل، در مواجهۀ با صدق و دروغ، در مواجهۀ با خدشهدار شدن شخصیت اجتماعى در انظار، در مواجهۀ با زیر سؤال رفتن بعضى از اعمال و حرکات و مواجهۀ با حق و واقع، حق را کنار گذاشت، تن به پذیرش حق و واقع نداد، وقتى که براى او واقع را نشان دادند آن واقع را دروغ ارائه داد، وقتى که به او حق را نشان دادند آن حق را آمیزهاى با مسائل ظاهرى معرفى کرد، وقتى که عین متن واقع را به او ارائه دادند و او با توجیهات و تأویلات از پذیرش آن حق و واقع طفره رفت، این فرد ماتریالیست است و قائل به مکتب ماده و اصالت ماده و [قائل به] رفض و طرد اصالت روح و اصالت معنا و اصالت توحید است، گرچه بهظاهر شهادتین بر زبان بیاورد و شهادت سوم بر ولایت امیرالمؤمنین علیهالسلام را هم بگوید و خود را مدعىِ پیروى از ائمّه علیهمالسّلام مخصوصاً امام عصر عجّل الله تعالی فرجه الشریف هم بداند، این فرد، ماتریالیست است! چرا؟ چون در وجودش، امام علیهالسّلام جایى ندارد، دروغ مىگوید، مکر مىکند، حیله مىورزد، براى تثبیت شخصیت ظاهرى خود، تمام ارزشها را فدا مىکند، این فرد دروغگو است و این فرد ماتریالیست است. آنچه حقیقت وجودى انسان را تشکیل مىدهد، عبارت از معتقدات و عملکرد و روش او است. آن معمّمى که خود را مبلّغ اسلام و تشیّع و اهلبیت علیهمالسّلام معرفى مىکند ولى در مقام مواجهۀ با مسائل واقعى و مسائل مصلحتى، مصحلت را ترجیح مىدهد، [این فرد ماتریالیست است.]
لزوم ترجیح دادن رضای الهی بر مصالح شخصی و اجتماعی
خدمتتان عرض کردم، رفقا مىدانند، مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ یک روز در جمع عدهاى از دوستان که شاید حدود بیست وپنج نفر بودند این مطلب را بیان فرمودند که ـ نظیر این مطلب را در یکى از صحبتهایشان که موجود است، شنیدهام و خودم هم در آن مجلسی که صحبت مىکردند بودم و خودم از ایشان شنیدم ـ
ما وقتی که در نجف بودیم، یک روز در آنجا با یکى از اعظام از علما ـ البته اسم نبردند و ما هم بعداً سؤال نکردیم ـ بحثمان شد و صحبت هم خیلى تند شد، صحبت ما این بود که یک شخص حالا فرق نمىکند عالم باشد یا غیرعالم، پزشک باشد، مهندس باشد، تاجر باشد، کاسب باشد، صاحب حرفه و فن باشد، هرچه مىخواهد باشد، یک شیعه، باید همیشه [مصالح الهی را بر مصالح شخصی ترجیح بدهد.]
و اینجا جالب است که این مطلب را عرض بکنم، مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ مىفرمودند:
وقتى که ما هنرستان فنى مىرفتیم (هنرستان ماشین) یکى از اساتیدى که داشتیم، این تودهاى بود (حتى اسمش را هم به ما گفتند) و خدا را قبول نداشت، مرامش مرام ضد خدا بود، ماتریالیست بود، ولى بعضى از کارهایش کارهاى خوبى بود، بعضى از حرفهایش حرفهاى خوبى بود، با اینکه این فرد فردى بسیار ضد روحانى بود، مشخص بود که این وضعیت با مرام و وضعیتش نمىخواند، مىدانست که ما پسر فلان کس هستیم، ولى وقتى که مرا مىدید، وضعیت مرا مىدید و رفت و آمد و صداقت و حرکات مرا در همان هنرستان میدید (آن موقع هنرستان تقریباً حکم سال آخر دانشگاه را داشت، معادل امروزی آن، حکم دکترا را داشت) در آن سال آخر مىگفت: «اگر قرار باشد که روحانى در این دنیا باشد، این فلانی قابلیت این را دارد، اسم مىآورد و میگفت: این حسینى قابلیت این را دارد.»
یعنى همان فرد تودهاى، همان فرد ماتریالیست، همان فرد ضد روحانیت، در وجود خودش و در وجدان خودش نمىتوانست صداقت را نفى کند ـ خیلى توجه کنید ـ خدا را نفى مىکرد، با همین فرمولهایى که در آن زمان درآمده بود و اتفاقاً خیلى هم شدت پیدا کرده بود و بهعنوان یک روشنفکرى در آن زمان مطرح بود، مثل الآن که روشنفکرى ما با ازبین بردن قرآن و نفى قرآن گُل کرده است، آن موقع هم همین بود، آن موقع یک قسم، الآن هم یک قسم دیگر، الآن ما دیگر از شیعه بودن عارمان شده و مذاهب نوحنبلى درآوردهایم! میگوییم: «ما نوحنبلی هستیم و نوشمبلى و نوتنبلى و نومنقلى و از این حرفها»! آن زمان هم از این نومنقلى و شمبلى و حنبلی درآمده بود منتها صورتش فرق مىکرد، آن موقع مىگفتند: «خدایى وجود ندارد و متافیزیکى نیست و همۀ قضایا در ماده و فیزیک منحصر مىشود و امثالذلک»، رهبرانشان هم همان دکتر تقى اَرانى و... بودند که آدمهاى باسوادى هم بودند، من همۀ کتابهاى آنها را در زمان جوانى مىخواندم ـ البته الآن هم جوان هستیم منتها ریشمان سفید شده! ـ در همان زمان جوانىمان که کلهمان یکخرده بوى قورمهسبزى مىداد، در آن موقع ما کتابهاى اینها را خیلى مىخواندیم، مخصوصاً کتابهاى دکتر تقى ارانى را که بعد هم در یکی از نوشتههاى مرحوم مطهرى ـ رحمة الله علیه ـ دیدم که ایشان هم روى کتابهای او خیلی تأکید داشتند و از آنجا مثال مىآوردند، آن زمان یکهمچنین وضعیتى بود، الآن هم همینطور است، الآن هم نوگرایى، به زیر سؤال بردن قرآن و وحى و امام و... است! کمکم همه چیز دارد زیر سؤال میرود! یکدفعه خودتان را راحت کنید و بگویید که اصلاً خدایى وجود ندارد! خیال همه را راحت کنید، خیال مىکنم اینطور بهتر است!
بنده در همین کتابى که إنشاءالله بعداً رفقا مطالعه مىکنند و ما را نسبت به نکاتش تذکر مىدهند، در آنجا آوردهام که اگر قرار بر چرت و پرت و مزخرف گفتن است، من بهتر از تو بلد هستم که چرت و پرت بگویم؛1 بنده مىگویم: اصلاً خدایى وجود ندارد! راحت، دیگر چرا بیایم دائم مردم را دور بزنم؟! چرا بیایم با الفاظ و عبارات بگویم؟! بگویم اصلاً پیغمبرى نبوده! چه کسی گفته است؟ مگر شما 1400 سال پیش بودهاید و پیغمبر را دیدهاید؟! وقتى که به دنیا آمده، به رسالت رسیده، به غار حرا رفته و مبعوث شده، مگر شما دیدهاید؟! مىگویند: «نه.» مىگویم: اصلاً چه کسی گفته پیغمبرى بوده است؟ خیلى راحت! میگویند: «در کتاب نوشته است.» میگویم: بیخود نوشته، از خودش نوشته است. میگویند: «دو نفر گفتند.» میگویم: آنها هم بیخود گفتند، خواب دیدهاند! همه قسم مىشود گفت. وقتى که قرار بر این است که انسان بخواهد حق را انکار کند، اصلاً از اول زیر پاى همه چیز را مىزند، دیگر خیلى روشن مىشود، مثل خورشید مىشود، مثل لامپ پانصد و لامپ هزار مىشود، دیگر چرا ما به چیزهاى کم اکتفا کنیم که مدام بعداً آن را کم کنیم و ریشهاش را بزنیم و شاخهها را بزنیم و بعداً هم بیاییم بگوییم که «امامت با خاتمیت منافات دارد و بنابراین امامت هم حجّیت ندارد و کلام امام هم حجت نیست»! خب الحمدلله! بعد هم آخرش بیاییم بگوییم: «پیغمبر هم گناه مىکرد و توبه مىکرد»! دیگر مثل اینکه خیلى باب شده، خیلى این مسئله راه افتاده و متأسفانه یا خوشبختانه مثل اینکه دیگر شرایط ظهور فراهم شده! یعنى احساس مىشود که مسئلۀ بىبندوبارى اخلاقى است. آخر آقاجان! حرفى را که مىزنى، یا متوجه نیستى که چه دارى مىگویى یا متوجه هستی، اگر متوجه هستی که خب بالأخره دیگر مسئله روشن است، اگر متوجه نیستى و وقتی که بعداً از تو سؤال مىکنند، مدام از این شاخه به آن شاخه مىپرى و دائم توجیه مىکنى، خب خیلىخوب، یک دفعه به تو گفتند: «اشتباه کردى، از این شاخه به آن شاخه پریدى»، دو دفعه به تو گفتند، باز اشتباه کردى، سه دفعه گفتند و...، دیگر دفعۀ صدم معلوم است که تو مریضى، دیگر مسئله، مسئلۀ «اشتباه کردم و مقصودم این بود»، نیست، مرض است، مسئله مرض است، خیلىخوب وقتى که مریض بود، انسان دیگر مىفهمد با یک مریض طرف است، با فردى که بیمار است طرف است و اینجا خلاصه مطلب طور دیگرى خواهد شد و مسئله به شکل دیگرى درخواهد آمد.
علىٰکلّحال آن شخص مىگفت که «اگر قرار باشد بر اینکه روحانى وجود داشته باشد؛ این فرد است.» مردم صداقت را مىفهمند، مردم حقیقت را مىفهمند، مردم پنهانکارى را مىفهمند، بشر نفاق را مىفهمد، بشر رُک و راست بودن را تشخیص مىدهد.
مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ میفرمودند:
وقتی که من با آن شخص صحبت میکردم که انسان همیشه باید مصالح الهی را در راه و روش و گفتار و تخیل و خیال و فکرش مدّنظر داشته باشد، میگفت: «نه، اینطور نیست، انسان بسیاری از اوقات باید مصالح اجتماعی را بر مصالح الهی ترجیح بدهد.»
این را آدمی که فرد عادی و معمولی است، نمیگفت، یکی از بزرگان و اعاظم علمی این حرف را میزد! ببینیم قضیه به کجا خواهد رسید! در همان صحبت ایشان در مسئلۀ علم و عمل که همۀ رفقا شنیدند و مسئله هم پخش شده،1 ایشان مىفرمودند:
من وقتى که در نجف بودم، در آنجا در مجلسى نشسته بودم، دیدم دو سه نفر دارند با هم صحبت مىکنند، مجلس بحث یکى از آقایان معروف بود، قبل از اینکه استاد بیاید من کنار نشسته بودم و دیدم که دو سه نفر که از افراد آن بیت هستند قبل از بحث در آنجا آمدهاند و دارند با هم صحبت مىکنند و یکى دارد نسبت به دیگرى پرخاش و اعتراض مىکند که «چرا شما فلانى را که آمده است و به اینجا وارد شده، در این منزل و در اینجا جا مىدهید؟! باید دو روز در اینجا جا داد و بعد به جاى دیگر منتقل کرد، چون اینها مىمانند و از مسائلى اطّلاع پیدا مىکنند که صلاح نیست اطّلاع پیدا کنند!»2
ماتریالیست دینی یعنی همان قائلین به اصالت ماده البته در پوشش استفاده از مظاهر دینی و اعتقادی
ببینید کار دارد به کجا مىرود که «صلاح نیست دیگران اطّلاع پیدا کنند»! یعنى آنچه را ما داریم با آنچه را ارائه مىدهیم، دوتا است، آنچه را نشان مىدهیم با آنچه در میان خود ما جریان دارد، در اختلاف 180 درجه قرار دارد! اینها حرفهاى بنده نیست، نوارش هست، رفقا لابد گوش دادهاند. این مطلب است! این فردى که این کلام را مىگوید که «نباید آنچه را [در واقع هست،] ارائه داد، و در مقابل مردم باید آن را به زیور و آلات بیاراست و در مواجهۀ با مردم، آن را نیکو و پسندیده جلوه داد»، این فرد ماتریالیست است، هیچ برو برگرد ندارد، حالا اینقدر عمامه سرش بگذارد یا اینقدر! دیگر هیچ تفاوتى در اینجا نمیکند؛ عمامهاش را بردارد یا بگذارد، خودش را شیعه معرفى کند یا سنى یا یهود و نصارى! دیگر در اینجا تفاوتى ندارد، چرا؟ چون همان مبنا و همان فکر و همان اعتقاد و همان روش و سیره و سنت و همان منهاج و ممشىٰ و همان راهی را که یک ماتریالیست براى زندگانى در دنیا و گذران عمر و رسیدن به لذت بالاتر و استفادۀ از هرچه موجب دلخوشى و التذاذ نفسانى او است، [آن را برگزیده است، همان مبنا و همان راه را این شخص نیز برای خود برگزیده است.] متریالیست اینطور [فکر] مىکند دیگر، میگوید: «از این به بعد دیگر چیزى وجود ندارد، هرکارى مىخواهى بکنى همینجا بکن، (او که قائل به روح نیست) وقتى که این سلولها از حرکت ایستادند، وقتى که مغز دیگر به حالت سکون رسید و فعالیت خودش را ازدست داد، وقتى که قلب دیگر از حرکت ایستاد، این مادهاى که دارد حرکت مىکند وقتى که ساکن و راکد شد، دیگر مسئله تمام است و عدم در آنجا حاکم است، اصالت ماده به یکهمچنین مطلبى معتقد است، خب یکهمچنین فردى که این را معتقد است، با آن شیعهاى که مرامش این است، چه فرق مىکند؟! هر دو یک چیز را مىگویند، چه فرقى کرد؟! آن نماز مىخواند این ورزش مىکند، خب این که یکى شد، تو نمازى را مىخوانى که آن نماز برخلاف است، در همین صحن امیرالمؤمنین علیهالسّلام نماز مىخوانى و برخلاف دستور علی حرکت مىکنى، خب دارى ورزش مىکنى، برو برگرد هم نداریم، نمازت یک سانت هم بالا نمىرود، از همین سرت تجاوز نمىکند! دارى ورزش مىکنى؛ روزه مىگیرى، «آقا ما داریم روزه مىگیریم، ﴿شَهۡرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلۡقُرۡءَانُ هُدٗى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَٰتٖ مِّنَ ٱلۡهُدَىٰ وَٱلۡفُرۡقَانِ﴾3 این را میخوانیم»، رژیم گرفتهاى! آن ماه رمضانى که بر تو بگذرد و در آنجا گرسنگى را تحمل بکنى و صبح تا شبِ تو به غیبت و تهمت و باندبازى و آبروى این و آن را بردن و نشر اکاذیب و دروغ تحویل مردم دادن و موقعیت افراد را تخریب کردن و براى بالاتر رفتن و بهدست آوردن موقعیتِ بهتر، از هر ننگ و عارى فروگذار نکردن، بگذرد، آیا این روزه روزهاى است که خدا گفته؟ نه، این روزهاى است که ماتریالیستها مىگویند! میگویند: «مقدارى گرسنگى بکشیم که این جهاز بدن مقدارى استراحت بکند»! بعد هم آنقدر صبح مىخورى که تا شب دیگر اصلاً میل به غذا پیدا نمىکنى! این همان است، گرسنگى را هم بکشى همین است! اینجا است که رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم مىفرمایند:
کَم مِن صائِمٍ لَیسَ لَهُ مِن صیامِهِ إلّا الظَّمَأُ و العطشُ و کَم مِن قائِمٍ لَیسَ لَهُ مِن قیامِهِ إلّا السّهرُ و العِناءُ حَبَّذا نَومُ الأکیاسِ و إفطارُهُم؛1
خب البته این مرتبه، یک مرتبۀ بالاتر و دقیقتری است،
«چهبسا روزهگیرندگانى که اینها روزه مىگیرند و نصیب آنها از روزه فقط تشنگى و گرسنگى است!»
آن کسى که روزه مىگیرد و روزۀ خود را به غیبت مىگذراند، او روزه نیست، خب غذایت را بخور دیگر! مثل زمان هارون که یک نفر پیش موسىبنجعفر علیهماالسّلام آمد و گفت:
منزل یکى از همین اصحاب و ارباب دیوان رفتم و دیدم که دارد روزه مىخورد! گفتم: چرا روزه مىخورى؟ گفت: «کارى که ما کردیم، دیگر از ما گذشته است، دیگر روزه بخوریم یا نخوریم، نماز بخوانیم یا نخوانیم [دیگر برای ما فرقی نمی کند.] در یک شب (جریانش مفصل است) هارون مرا خواست و گفت: ”چقدر حاضر هستى خودت را به ما بسپارى؟“ گفتم: حاضر هستم همۀ اموالم را بدهم، بعد گفت: ”آیا حاضر هستی [غیر از اموال چیزهای دیگرت را هم به ما بسپارى؟“] گفتم: حاضرم حتى زن و عیالم را هم بدهم (عجب آدم دستودلبازى بوده، آن هم براى هارون! آدم به اینجاها هم مىرسد!) بعد دوباره مرا خواست گفت: ”دیگر چقدر حاضر هستى [در راه ما بدهی؟“] گفتم: دینم را هم حاضرم بدهم، گفت: ”آهان! من این را مىخواستم، آن زن و بچهات برای خودت، خودمان اینقدر در حرمسرا داریم که نگاه به زن و بچۀ تو نمىکنیم، من این دین را از تو مىخواستم“.» گفتم: حالا چهکار کنم؟ گفت: ”دنبال این شخص برو و هرچه گفت انجام بده“ در زندانى رفتم و شصت نفر از بنىهاشم را گردن زدم و بدن آنها را انداختم. خب حالا که من یکهمچنین کارى کردم، آنوقت آیا نماز بخوانم و روزه بگیرم؟! دیگر خودم را راحت مىکنم و اینقدر مىخورم تا وقتى که عزرائیل سراغم بیاید.»
البته موسىبنجعفر فرمودند: «خود همین یأس او از رحمت خدا، این از آن گناهش بالاتر است.»1
[قائلین به اصالت ماده] چه مىگویند؟ مىگویند: «ما تا همینجا هستیم، این کاری که ما داریم میکنیم چه کاری است؟ تا وقتی که همۀ استفادهها و لذات و... را بتوانیم، انجام مىدهیم و بعد هم مسئله تمام مىشود.»
مکتب عرفان، مکتب حرّیت در پذیرش حق و مخالفت کردن با باطل
ببینید! حضرت مىفرمایند: «آن کسى که دارد روزه مىگیرد و روزۀ خود را دارد به امر خلاف دستور الهى مىگذراند، خب چرا روزه مىگیرد؟! و آن کسى که شب را تا به صبح قیام مىکند، به نماز برمىخیزد، اثر این قیام و بیدارى شب چیست؟ چه نتیجهاى مىگیرد؟ فقط بیدارى و مشقتى است که نصیب او شده است.» خوارج هم بلند مىشدند نماز مىخواندند، صداى قرآن خوارج از فاصلهها به گوش مىرسید، ولى این خارجى که الآن با این وضعیت دارد نماز مىخواند، خود را در حصارى قرار داده، خودش را در چارچوبى قرار داده که در آن محدودۀ چارچوب، خود را از تمام ارزشها محروم کرده است، خودش را از تمام حرّیتها و آزادىها محروم کرده است، از تمام رشدها و ترقىها خودش را محروم کرده، خودش را در محیط و فضایى محبوس کرده که آن فضا، فضاى انانیت و نفسانیت و برترىطلبى و زمیننخوردنِ حرف من و ازبیننرفتنِ حرف من و این که اگر این کار را بکنم، پس حرف من دوتا خواهد شد، بهخاطر همین تا آخر عمر روى حرفم مىایستم، خود را در این فضا محصور کرده است که دیگر نمىتواند روزنهاى در این فضا ایجاد بشود که از جریانات و فضاى بیرون و آن اکسیژن بیرون در این صندوق و در این محبس نفوذ کند و نیمهجانى براى او بهوجود بیاورد، چنان خود را در فضایى محصور کرده است که دیگر روزنهای از نور و هوا و لطافت را بر خود بسته، آنوقت در این فضا شروع مىکند به روزه گرفتن، این فرد در این فضا نماز میخواند، این فرد در این فضا شب تا به صبح بیدارى مىکشد و قرآن مىخواند و قرآن را هم با صوت بلند مىخواند و هرچه بخواهند او را از این فضا بیرون بیاورند، به او فکر بدهند، به او اختیار و ارادۀ انتخاب بدهند، به او حرّیت بدهند، به او عقل و فهم و معرفت بدهند، خودش را مدام بیشتر محصور مىکند، خودش را دائم بیشتر حبس مىکند!
یکى از دوستان مىگفت:
من چندى پیش داشتم با یک نفر صحبت مىکردم، او در یک طرف قرار داشت و من در طرف دیگر، بهاصطلاح او در جایی بود و من در جای دیگری بودم، از نظر اعتقادات با هم جور درنمىآمدیم، وقتى که من تمام راهها را بر او بستم و از هر راهى که وارد شد جلوى او را گرفتم، یکمرتبه دیدم به هم ریخت، سرش را پایین آورد و با حالتى گفت: «من این اعتقاد را دارم و از آن دست برنمىدارم!»!
ببینید این فرد چه مىشود؟ این همان خوارج مىشود، حال همان است، یعنی کسی که [این حال را دارد مثل همان خوارج است.] خب بابا این دلیل را بر تو بست، خب برو فکر کن، چرا به هم مىریزى؟! چرا نمىتوانى قلب خودت را باز کنى تااینکه آن نور و آن مسائل بیاید و آنها در تو تغییر و تحول ایجاد بکند؟! چرا این کار را مىکنى؟! چرا دوباره در خودت فرو مىروى؟! چرا دوباره خودت و آن موقعیت خودت را درنظر مىگیرى و یک پرده و پوششى مىاندازى و غلافِ دورِ خودت را مدام کلفتتر مىکنى برای اینکه جای نفوذ را بگیرى؟! خب این چه بدبختى است که تو دارى به سر خودت مىآورى؟! التفات مىکنید مسئله چیست؟! ما هیچوقت نمىخواهیم در مواجهۀ با حق ببینیم شخص مقابلِ ما چه مىگوید، چه حرفى مىزند، رویش فکر کنیم، مىآییم از اول خود را مىبندیم!
من در اینجا اعتراف کنم که در تمام مدت عمرم، حتى نسبت به بزرگان هم یکهمچنین حالى را نداشتم، یعنى وقتى که یک نفر از بزرگان و افرادى که واقعاً براى ما مطلب تمام بود و چیز دیگرى نبود که بخواهیم رویش فکر کنیم، در عین حال اگر مسئلهاى مطرح مىشد، خوب گوش مىدادم، الآن هم گوش مىدهم و رویش فکر مىکنم، اگر شخصى میخواست مسئلهاى را راجع به بزرگى مطرح بکند هیچوقت نیامدم بگویم که «آقا ساکت شو حرف زیادى نزن، اصلاً نمىخواهد حرف بزنى، من بلد هستم، آنچه تو مىگویى من مىدانم.» نه، مىگویم: آقا چیست؟ اگر مطلبی داری بگو، وقتى که مىگوید، فکر مىکنم که این مسئله از کجا است؟ چه ریشهاى دارد؟ آیا اشتباه کرده یا نکرده؟ مطلب به او خلاف رسیده، در بسیارى از موارد افرادى که معاند با این مکتب و راه بودند، از این طرز برخورد من به کلى تغییر مسیر دادند، گفتند که «اگر قرار بر این است که این مکتب این چنین باشد که آن کسى که خودش بالأخره در یکهمچنین فضایى بار آمده و رشد کرده، [تعصب نداشته باشد و حرف دیگران را هم گوش کند، پس معلوم میشود که این مکتب، مکتب قابل احترامی است،] اگر قرار بر تعصب است این باید از همه متعصبتر باشد، اگر قرار بر توجه به این مسئله است، این باید از بقیه نسبت به این مسئله [متعصبتر باشد، اما] او اینقدر آزاد است، اینقدر راحت است.»
علت تألیف جلد دوم اسرار ملکوت
خدمت رفقا عرض کردم وقتى که بنده جلد دوم اسرار ملکوت را نوشتم، براساس یک وظیفۀ شرعى این کار را انجام دادم، غسل کردم، نماز استخاره خواندم، تفأل به قرآن زدم، وقتى که قرار بود مطالبى را بنویسم که علىٰکلّحال مسائلى بود که انجام شده بود و نقاط ابهامى در مسیر و مکتب بزرگان بهوجود آمده بود، خب چه کسى باید بیاید اینها را مطرح کند؟! از ذهن افرادى که معتقدند بر اینکه دلیل بر بطلان این مکتب، این مطالب خلاف و انحرافى است که بهوجود آمده، چه کسى باید این شبهه را برطرف کند؟! خب کسى نیست و دائماً دارد بر شبهات و این مطالب اضافه مىشود، اگر من نیایم بگویم، منی که در این فضا بودم، منی که در یکهمچنین موقعیتى بودم، خب چه کسى باید بیاید بگوید؟! خب چه مسئلهاى مطرح شد؟ حتى نگاه کردن به جلد این کتاب هم حرام شد! ببینید تعصب تا چه حد جلو مىرود! بابا جلد کتاب که دیگر نگاه نکردن ندارد، شما خیلى چیزها را نگاه مىکنید، جلد کتاب ما که دیگر در قبال آنها چیزى نیست! ولى وقتى که کتابى مربوط به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ درآمد، آمدند گفتند که «این کتاب پخش شده و این مربوط به زندگى مرحوم آقا است» بنده اصلاً بدون اینکه کتاب را نگاه کنم ـ خدا شاهد است ـ قبل از اینکه این کتاب بهدست من برسد و دست تحسّر بر دست بزنم و متوجه بشوم که چه مسائلى هست، قبل از اینکه حتى نگاه بکنم، آمدند از من سؤال کردند که «یکهمچنین کتابى راجع به زندگانى مرحوم آقا پخش شده، آیا بخریم؟» گفتم: در هر اطاقتان دهتا بگذارید، اصلاً قبل از اینکه ببینم! چرا من باید نگاه کنم و ببینم؟! انسان عاقل است، عقل دارد، فهم دارد، اینجا (در این مغز) که گچ نگذاشتهاند، بخوان، اگر خوب است قبول کن، اگر خوب نیست رد کن، این که دیگر اشکال ندارد، این که دیگر حرمت ندارد، این که دیگر این بازیها را ندارد! و تأسفم در آنجایی بود که وقتى که مقدمۀ این کتاب را خواندم، دیدم درست برخلاف مکتب مرحوم آقا و برخلاف عقیدۀ مرحوم آقا که جلد هجده امام شناسى را ایشان براى این مسئله نوشتهاند،1 در آنجا نکتهاى تذکر داده شده است که برخلاف آن مکتب، مسئله طور دیگرى جلوه داده شده است!2 گفتم: اى داد! ما نمىتوانیم در قبال مکتبى که مطالب را صریح و بىپرده و روشن و نورانى عرضه کرده، بىتفاوت باشیم.
لزوم حفظ حریم مقام رسالت و امامت
وقتى که مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ مىفرمایند: «حریم امامت باید محفوظ بماند، حریم ولایت باید محفوظ بماند، حریم عصمت باید محفوظ بماند، حریم امام معصوم علیهالسّلام باید محفوظ بماند»، خب باید محفوظ بماند، باید این مطلب در سخنان ارائه بشود، تعابیرى را که ما براى امام معصوم علیهالسّلام مىآوریم، آن تعابیر را نمىتوانیم در جاى دیگر استعمال کنیم، آن حریم و فضایى که براى امامت است، همان فضایى است که براى رسالت است و همان فضایى است که براى الوهیت است، در مسئلۀ الوهیت ما نمىتوانیم آن مقام قدس و طهارت و توحید را در ظهورات و مظاهرِ در تعیّنات، به فرد دیگر و کس دیگر و مظهر دیگرى سرایت بدهیم؛ در مقام رسالت نمىتوانیم آن عناوین، آن موقعیت، آن شخصیت، آن مقام عزت رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم را که فقط مختص آن حضرت است و فقط ائمّۀ معصومین علیهمالسلام ـ چهارده نفرـ به این مسئله متّصف هستند و بس، تا خدا خدایى کرده است و خواهد کرد، مخصوص این چهارده نفر است، ما نمىتوانیم آن موقعیت و آن حریم را که مخصوص چهارده معصوم علیهمالسّلام است به هر کسى، به هر بزرگى نسبت بدهیم، بزرگ است، بسیارخوب روى سر ما، روى چشم ما، ما از همۀ بزرگان امید شفاعت داریم،
لزوم دفاع از مکتب اولیای الهی
ما از همۀ بزرگان تشکر و امتنان داریم، نسبت به راهى که رفتند، نسبت به زحمتى که کشیدند، إنشاءالله همه مأجور باشند، ولى آن حریم باید محفوظ باشد. این رسالتى است که بر فرد فردِ از شیعیان امیرالمؤمنین علیهالسّلام بالخصوص طبقۀ فضلا و اهل علم که مبلّغ این مکتب هستند، گذاشته شده است. آنوقت ما مىآییم در تعبیرى که مىآوریم، در این مقدمه (مقدمۀ کتابی که راجع به مرحوم آقا نوشته شده است) طورى تعبیر مىکنیم که ما آن تعابیر را پذیرفتیم، ولکن بهخاطر القابى که قبلاً بوده، الآن هم ما آن القاب را استعمال کردیم! آیا این خندهدار نیست؟ آیا مسخره نیست؟ مثل اینکه بنده الآن دارم با شما صحبت مىکنم، الآن من سنم 53 یا 54 سال است (شناسنامهام را خوب نگاه نکردم، در همین حدود هستم، پنجاه به بالا است) خب شما با من چطور برخورد مىکنید؟ الآن اگر بخواهید از من یاد بکنید، در جایی از من اسم ببرید، مىگویید که آقاى طهرانى دیگر، بالأخره این آقاى طهرانى دیگر یک چیز متعارف است، اگر من در دوران چهار سالگى و پنج سالگى بودم و به من مىگفتند بچه بیا، آیا الآن هم شما همین را مىگویید؟! آیا میگویید بچه رفته بالاى منبر و یکهمچنین حرفى زده؟! آیا این مسخره نیست؟! چه کسی را دارید مسخره مىکنید؟! سر چه کسی را دارید کلاه مىگذارید؟! شما الآن دارید لقب یک نفر را بهکار مىبرید و بعد مىگویید من دارم لقب پنجاه سال پیش او را بهکار مىبرم! آن کسى که دارد این کتاب را مىخواند مىفهمد که تو دارى دروغ مىگویى، مىفهمد که تو مکارى، مىفهمد که تو منافقى، مىفهمد که تو بر ضد مکتب اولیاء و اساتید خودت دارى قلمفرسایى مىکنى، این را مىفهمد. خب ننویس، تو که جرئت ندارى آنچه را بزرگان فرمودند، به رشتۀ تحریر بیاورى، غلط مىکنى از قول پدر من و صاحب این مکتب مطلبى را برخلاف آنچه او یک جلد دربارۀ آن نوشته است بیاورى! حق ندارى یکهمچنین کارى بکنى! تو به مکتب بزرگان و مکتب اولیاء خدا خیانت کردى! ولى درعینحال وقتى که به ما میگویند [آیا این کتاب را بخریم؟] مىگویم آقا بروید بخرید و بخوانید، چه اشکال دارد؟! بخوانید، ایراد ندارد، چرا؟ چون این مکتب، مکتب حرّیت است، مکتب امیرالمؤمنین علیهالسّلام مىگوید: همیشه سرت را بالا نگه دار، صاف راه برو، سرت را اینطورى پایین نینداز، چشمت را نبند، مدام نگو من خرم، دائم به خودت تلقین خر بودن را نکن، اگر خر هم هستى اقلاًّ جلوى مردم دیگر نگو من خرم، امیرالمؤمنین نمىفرماید سرت را پایین بینداز، چشمت را ببندد، در مقابل افراد کرنش و تعظیم کن، مىفرماید سرت را بالا نگاه دار، درست راه برو، در اجتماع درست حرکت کن، حرف دهنت را بفهم، مؤدب باش، درست صحبت کن، منطقى باش، همه هم حرفت را مىپذیرند و همه هم گوش مىکنند. سر را پایین انداختن و تبسم کردن و تواضع کردن و هزارتا شیطان در درون پروراندن، این در مکتب على علیهالسلام نیست، این در مکتب قرآن نیست.
مذموم بودن تکبر و همین طور تواضع منافقانه
مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ وقتى که این مسائل مطرح مىشد، ایشان واقعاً کفرشان درمیآمد، اینهایى که وضعى دارند و قسمى هستند و به شکلی مىخواهند در میان اجتماع حرکت بکنند که حتماً سرشان را پایین بیندازند و یکخرده لنگان لنگان در خیابان حرکت بکنند و خلاصه از این بازیها، بازى است دیگر، نمىدانم آیا دیدید یا ندیدید؟ ایشان وقتى که یکهمچنین مسائلى مطرح مىشد، واقعاً ما آن مقام حرّیت، مناعت و عزت را مىدیدیم، مىفرمودند: «انسان که احتیاج به این چاپلوسىها و تظاهرات در میان مردم ندارد، انسان نیاز ندارد به اینکه خود را اینگونه در میان مردم موجّه جلوه بدهد.»
انسان باید صاف حرکت کند، قشنگ و منظم و مرتب حرکت کند، هر کسی که مىخواهد بپذیرد بپذیرد، هر کسی که مىخواهد بگوید متکبر است، اصلاً بگوید متکبر است. تکبر غلط است، ولى این تواضع منافقانه، این حالتى که ما به خود بگیریم و تصور شود که این شخص فردى است که از دنیا اعراض کرده و در این مسائل نیست، این هزار درجه بدتر است، او در نفس دارد خود را [حرکت میدهد،] این صد درجه از تکبر بدتر است، هزار درجه از تکبر بدتر است، تکبر فقط حالتى است که مىگوید من از بقیه بالاترم و اینطورى خودم را نشان مىدهم، بقیه هم به او فحش مىدهند و او را سبّ میکنند، استهزاء مىکنند، مسخرهاش مىکنند، ولى این مىخواهد مورد توجه قرار بگیرد، مورد تعریف و تمجید افراد قرار بگیرد و در باطن، مدام دارد خود را خراب مىکند، دائم دارد پرده مىاندازد، مدام دارد براى آن مسائل درونى پوشش ایجاد مىکند.
لزوم انتخاب مکتب اصالت روح و معنا در روش و مرام خود
بنابراین آنچه مرام بزرگان و مکتب بزرگان اقتضا مىکند این است که انسان در روش و مرام خود، مکتب اصالت روح و اصالت معنا و اصالت غیب را در پیش بگیرد؛ ﴿ٱلَّذِينَ يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡغَيۡبِ﴾،1 نه یؤمنون بالظاهر، نه یؤمنون بالمسائل الاجتماعیة، نه یؤمنون بالشؤون الاجتماعیة و المصالح الشخصیة، فقط در میان مردم طوری جلوه کنند ولی یواشکى چیزهاى دیگری به همدیگر بگویند، وقتى که دارند با مردم صحبت مىکنند و دارند از ما عکس برمىدارند (مثل این جنابِ دوربین که اینجا آویزان است و الآن دارد از ما عکس مىاندازد) من الآن یک قسم صحبت بکنم ولى وقتى که در داخل بروم قسم دیگر حرف بزنم، مسئله را عوض کنم، مطلب را عوض کنم، بگویم: «این حرفهایی که مىزنیم برای مردم است، بیاییم ما با هم باشیم، این حرفها را برای آنجا و افراد دیگر داریم میزنیم»! این چیست؟ این ماتریالیستى است، این مکتب، مکتب ماتریالیست است، این اصالتِ ظاهر است، این اصالتِ اجتماع است، این اصالتِ شؤون شخصى و مصالح فردى است، این اصالتِ شیطان است و اصالتِ ابلیس است و اصالتِ جنود ابلیس است، این اصالتِ به این است. اما در اصالت روح و اصالت غیب چیست؟ ﴿ٱلَّذِينَ يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡغَيۡبِ﴾؛ «به غیب ایمان مىآورند»، حرکاتشان با مردم براساس غیب است، یعنى براساس غیب با مردم صحبت مىکنند، براساس ایمان به غیب با مردم حرف مىزنند، براساس ایمان به غیب با مردم معاشرت مىکنند، با مردم برخورد مىکنند. دو نفر از کربلا آمدهاند، یکى در میان افراد موجه است، یکى موجه نیست، خانۀ آن که از کربلا آمده و موجه است مىروند اما خانۀ آن یکى نمىروند! این اصالت ماده است، این زیارت دیگر زیارت امام حسین علیهالسّلام نیست، این زیارت، زیارت شیطان است، زیارت ابلیس است، زیارت توهمات و تخیلات است!
دو نفر مریض مىشوند، یکى از آنها پول دارد، ثروت دارد، در میان افراد موقعیت دارد، آدم وقتى که مىخواهد به دیدن برود میگوید: «آقا سلام علیکم»، تلفن مىزند، «ما چقدر تلفن زدیم منتظر بودیم بیاییم خدمتتان برسیم و...، این که یکى دو روز هم دیر شده إنشاءالله میبخشید و...»! او هم که مىداند که این دارد حقهبازى میکند و کلک درمیآورد، هم این مىداند هم او. ولى آن دیگری که نه، در میان افراد [موقعیت ندارد،] او هم رفیقش است، او هم دوستش است، ولی وقتى که مریض مىشود اعتنا نمىکند مىگوید: «سرماخوردگى است، إنشاءالله خوب مىشود و برطرف میشود»، این عیادت مریض، عیادت شیطان است، عیادت تخیلات و توهمات است، اصلاً ثواب به تو نمىدهند، حتی گناه هم برایت مىنویسند، اینطور نیست.
در ﴿يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡغَيۡبِ﴾، آن مسئلۀ ایمان به غیب در عمل باید براى افراد ظهور پیدا بکند، در عمل باید براى انسان تجلى پیدا بکند، همۀ کارهایى که ما داریم مىکنیم که یؤمنون بالظاهر است، یؤمنون بالشهادة، یؤمنون بالکَون، یؤمنون بعالم المادة، یؤمنون بالمادة؛ آدم به ماده ایمان بیاورد (ماده خیلى چیز خوبى است!) ایمان به ماده، ایمان به ظاهر، ایمان به دنیا، ایمان به این روابط، روابط اجتماعى، ایمان و اعتقاد داریم! اصلاً خدایى در کار نیست! حضرت در روز عاشورا فرمودند: ﴿ٱسۡتَحۡوَذَ عَلَيۡهِمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ فَأَنسَىٰهُمۡ ذِكۡرَ ٱللَهِ﴾؛1و2 یعنى این افرادى که الآن به جنگ من آمدند و برای ازبین بردن و کشتن من آمدند، اینها تبدیل به یک تودۀ ماتریالیست شدهاند، دنیا آمده اینها را به اصالت ماده مبتلا کرده است، به ماتریالیستی گرفتار کرده، اینها براى بقاء یزید آمده بودند، اى کاش براى بقاء خودشان آمده بودند! براى بقاء یزید و ابنزیاد، براى شؤون اجتماعى، براى هزارتا درهم، براى صد درهم، براى یک کیسه گندم آمدند پسر پیغمبر را کشتند!3 تو را به خدا ببینید! بابا اگر مىخواهى بکشی اقلاًّ برو میلیون میلیون بگیر نه یک کیسه گندم در خانهات بیاورند و بدهند و بعد بگویند فردا برو پسر پیغمبر را بکش! یک کیسه سیبزمینى بیاورند در خانهات بدهند و بعد بگویند که بیا برو پسر پیغمبر را بکش! نمىدانم آیا سیبزمینى بوده یا گندم بوده؟ خلاصه هرچه بوده! آن موقع گندم بوده. اگر قرار است که دینت را بفروشى چرا با یک کیسه گندم مىفروشى و در لشکر عمر سعد مىروى؟ بابا اقلاًّ بیا زیاد بگیر، یک کیف بیشتری بکن، یک لذت بیشترى ببر! به این اصالت ماده مىگویند. اصالت ماده یعنى انسان تا چشمش به یک کیسۀ گندم مىافتد، ابنزیاد آمده و میگوید این کیسۀ گندم را بگیر، این یک اشرفى را بگیر، [او با همین فریب میخورد.] پیش شریح قاضى کیسهها را می گذارند، او قبلاً قبول نمىکرد و میگفت: «اى داد بیداد، چه؟ آیا من امضاء کنم؟ آیا من فتوا بدهم که حسین بن على علیهماالسّلام از دین بیرون رفته و از دین پیغمبر خارج شده؟!» هنوز یک روزنهاى هست، از اول صاف نمىگوید «نه، عیب ندارد، باشد بیا امضاء مىکنم، هرچه بدهید امضاء مىکنم، تو سفید بده، من امضاء مىکنم و خودت بعداً کاغذ را پر کن»، نه، نمیگوید، ناراحت مىشود که این فلان است، مىنشیند فکر مىکند، خب آن (ابن زیاد) هم مىداند اینجا چه مىگذرد، فرکانس رد و بدل مىشود و خبر دارند؛ ﴿وَإِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ لَيُوحُونَ إِلَىٰٓ أَوۡلِيَآئِهِمۡ﴾؛4 این (ابن زیاد) مىداند داخل او (در قلب و مغز شریح قاضی) چه میگذرد، این (ابن زیاد) حریفش را میشناسد، گفت: «کور شود آن دکاندارى که مشترىاش را نشناسد»، آن کسى که دنبال این مىفرستد، مىداند که الآن چه دارد بر این مىگذرد، چند دقیقه نمىگذرد که کیسههاى طلا مىآید، جرینگ جرینگ! بَهبَه! این چه خوب مىزند! اگر براى ما هم بیاورند چهکار مىکنیم؟ یکخرده نگاه مىکنیم، نه، یکدفعه در مىزنند و کیسۀ دوم را مىآورند و بغل آن اولی مىگذارند، یک تکان خورد، هنوز نگذشته، بیست دقیقۀ بعد کیسۀ سوم را مىآورد، همه را اول نمىآورد بدهد، نه، یکىیکى، این مدام شل مىشود، شل مىشود، دائم از آن ﴿ٱلَّذِينَ يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡغَيۡبِ﴾ فاصله مىگیرد و مىآید به یؤمِنونَ بالظاهر، یؤمِنونَ بالأشرَفى، الذین یؤمِنونَ بالبهارِ الآزادى فَلهُم عذابٌ الیم، این آیۀ قران الآن آمده! یک کیسه، بیا بگیر، دومى را بگیر، سومى، طلا و نقره، همۀ اینها میآید و یکدفعه آخرش کاغذ ابنزیاد مىآید، اول نمىآید، «لطفاً اینجا را یک امضاء بفرمایید» آن هم برمىدارد یک امضاء مىکند و تمام شد، پرونده دیگر بسته شد، رفت که دیگر نمىتواند دربیاید! فردا هم این کاغذ را مىآورند و بالاى منبر مىروند و همۀ مردم را جمع مىکنند و مىگویند: این هم قاضىتان، (این قاضى که در زمان خلفاء راشدین، خلفاء اربعه، حتى در زمان على علیهالسّلام هم قاضی کوفه بود) ببینید چه گفته است؟ آنوقت مردم چه فکر مىکنند؟ دیگر آنهایی که یک چیزی تهماندهاى هم دارند شروع به تق و لق شدن مىکنند دیگر، اینجا قضیه خیلى سخت است! کارى که این شریح قاضى کرد، از کار تمام لشگرى که به کربلا رفتند سختتر بود! امضاء این بود که همه را راه انداخت، فتواى این بود: «حسین بن على از دین خارج شده! و دفعش واجب است»!5 از کدام دین خارج شده؟ این حسین بن على علیهماالسّلام که دارد نماز مىخواند، در شب عاشورا همه مىدیدند که نماز مىخواند، تلاوت قرآن بود، اینها بود،6 پس حضرت از کدام دین خارج شده؟! آن حسین بن على که در قبال تیرهایى که مىآمد نماز ظهرش را بهجا آورد،7 آیا او از دین خارج شده؟! آیا اگر ما بودیم مىخواندیم؟! چشم بسته است! چرا [میگویند از دین خارج شده؟] چون مىفرماید: «من زیر بار بیعت با یزید نمىروم، یزید بوزینهباز است و سگباز است و منِ پسر رسول خدا نمىتوانم بهعنوان خلیفۀ مسلمین بیعت کنم که جان و مال و ناموس و همهچیز ما در اختیار ایشان باشد»،8 قضیه اینطوری بود دیگر! بیعت اینطورى است دیگر! هرچه مىگویم باید بپذیرى، هرکارى که مىکنم باید قبول بکنى! هارون چه گفت؟ گفت: «هرچه دارى به ما بده»، گفت: «مالم را مىدهم، ناموسم را مىدهم، دینم را مىدهم»، گفت: «خب تمام شد»، هرچه دارى باید بدهى.
این شخص مىآید این کار را انجام مىدهد، این از ﴿ٱلَّذِينَ يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡغَيۡبِ﴾ مىآید وارد مىشود در الذین یؤمِنونَ بالظاهر، الذین یؤمِنونَ بالشَّؤونِ الشَّخصیة و الشّؤونِ الاجتماعیةِ و المَصالحِ و المنافعِ الدّنیویّة، تمام اینها مىآید و او را مىگیرد. لذا سیدالشهدا علیهالسّلام مىفرماید: ﴿ٱسۡتَحۡوَذَ عَلَيۡهِمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ﴾؛ «شیطان آمده آنها را در چمبرۀ خودش گرفته است.» ﴿ٱسۡتَحۡوَذَ﴾ مىدانید یعنى چه؟ یعنى در چمبرۀ خودش گرفته و هیچ راه نفوذى نگذاشته است، ﴿ٱسۡتَحۡوَذَ﴾ یعنى چمبره گرفتن، چنان گرفتند که انسان دیگر قدرت براى تنفس و سر بالاکشیدن را ازدست داده، ازدست داده یعنی خودش کرده نهاینکه [دیگران باعث این کار شده باشند.] ﴿فَأَنسَىٰهُمۡ ذِكۡرَ ٱللَهِ﴾ حالا که این شد، دیگر یاد خدا در قلب اینها نمىرود، اگر منِ پسرِ پیغمبر هم بگویم فایده ندارد، اگر پدرم هم زنده بشود و بیاید به اینها بگوید، فایده ندارد، اگر رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم هم بیاید و بگوید، فایده ندارد، مىگویند: «نه بابا این که مرده، بیخود است، خیال مىکنیم، مکاشفه است، مکاشفات غیر واقعى است»! او هم بیاید بگوید، دیگر فایده ندارد؛ ﴿فَأَنسَىٰهُمۡ ذِكۡرَ ٱللَهِ﴾؛ «دیگر ذکر خدا در او نمىرود.» این اصالت ماده مىشود.
مقابله با اصالت روح و معنا، مساوی است با قائل شدن به اصالت ماده
پس خیال نکنیم اصالت ماده فقط براى یک عده افراد ملحد و مادهگرا و افرادى که نفى الوهیت مىکنند، نفى صانع و نفى عالم غیب مىکنند است، نه، به این کارى ندارد، خود ما هم اصالت مادهاى هستیم، خود ما هم ماتریالیست هستیم و خود ما هم اصالت معنا و روح را با دست خود کنار مىگذاریم و با روش خود، این را کنار مىگذاریم. بنابراین به این نکته مىرسیم که هر کسى در هر نقطهاى از دنیا، یهودى باشد، نصرانى باشد، مجوس باشد، ضد خدا باشد، خدا را قبول نداشته باشد، ولى در اعتقادش ـ آیۀ قرآن که راجع به مستضعفین است اشاره به همین افراد دارد،1 مستضعف هستند، مطلب به دستشان نرسیده، فکرشان بیش از این اجازه نداده ـ در مرامش و در فکرش و در ارتباطش با مردم و در مسائل و منافع شخصى و دنیایىاش به صداقت و حرّیت و انسانیت معتقد باشد، این فرد قائل به اصالت معنا و اصالت روح است گرچه خودش هم به این مسئله معتقد نباشد، و هر فردى در هر نقطهاى از دنیا، از شیعیان مدّعىِ صد درصد و هزار درصدِ امیرالمؤمنین علیهالسّلام باشد و هر روز اعلان کند، هر صحبتى که مىکند صد دفعه اسم ائمّه علیهمالسّلام را بیاورد و خود را به ائمّه منتسب کند، ولى در عمل مرام آنها را نداشته باشد و برخلاف برود، این فرد ماتریالیست است و قائل به اصالت ماده است و قائل به نفى الوهیت و توحید و رسالت و امامت و حقیقت و عالم غیب است.
لزوم پذیرش احکام اسلامی در مجموعۀ مکتب اصالت معنا و غیب
این مکتب، مکتب اسلام است، در این مکتب که مکتب اصالت روح و اصالت غیب و اصالت معنا است، در این مکتب، احکام اسلامى تشریع شده ـ من مىخواستم امروز این را بگویم ـ نهاینکه انسان برود براى خودش فکرى بکند و برنامهاى داشته باشد و راهى داشته باشد و بعد هم از آن طرف بگوید که این احکام اسلام اینطور است، خب اینها با هم جور درنمىآید، اینها با هم نمىسازد. اگر ما معتقد به احکام اسلام هستیم، اگر معتقد به حقانیت تکالیف و وظایف و شریعت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم هستیم، باید این مسئلۀ تکالیف و نزول وحى بر رسول خدا و انزال فرائض، واجبات و محرّمات و سایر تکالیف را در این مجموعه بپذیریم، در مجموعۀ مکتب اصالت معنا و اصالت غیب، نه در مجموعۀ مکتب اصالت ماده، لذا یک گوشهاش را مىگیریم با آن گوشۀ دیگر مخالف درمىآید، آنوقت مدام مىخواهیم درست کنیم، مىگوییم اینجا نمىشود، آنجا نمىشود. در مکتب اصالت روح و اصالت غیب است که شریعت رسول خدا مىتواند توجیه پیدا کند، شریعت رسول خدا مىتواند حقانیت خودش را به منصۀ ظهور برساند، ولایت ائمّۀ معصومین علیهمالسلام در این فرض و در این موقعیت مىتواند توجیه پیدا بکند، والاّ ابوحنیفه هم جلوى امام صادق علیهالسّلام دکان و دستگاه راه انداخته بود، او هم احکام اسلام را مىگفت، اما چه احکامى؟!
ابوحنیفه با چند نفر در کوفه نشسته بود، از طرف حاکم آمدند گفتند: «فلان شخص یکهمچنین وضعیت و کارى را انجام داده و این مسئله را انجام داده»، ابوحنیفه گفت: «این سرقت است»، گفتند: «حکم سرقت چیست؟» گفت: «این که دستش را ببُرند.» او هم بلند شد رفت که به حاکم بگوید و در همان دارالاماره دستش را ببرند، وقتى که رفت ـ من این جریان را در جلد سوم اسرار که فعلاً در دست نگارشش هستم، به مناسبتى آوردهام ـ1 یکى آنجا نشسته بود گفت: «آخر او که گناهى نکرده، تو که الآن گفتى سارق است، او که سارق نیست، تقصیر، تقصیر این است، این آمده اینطورى انجام داده، تو چطور مىگویى که او سارق است؟!» ابوحنیفه فکرى کرد و گفت: «راست مىگویى»، گفت: «خب بلند شو برو زود بگو»، گفت: «ولش کن، حکم گذشته دیگر»! ابوحنیفه نشست ـ چون اگر این شخص مىرفت فایده نداشت، باید خود ابوحنیفه بفرستد و بگوید که جلوى این مسئله گرفته شود ـ و دست یک بىگناه را قطع کردند بهخاطر اینکه حرفش دوتا نشود!2
این رئیس مذهب اهل تسنن است! حاضر است که [بهخاطر اینکه حرفش دوتا نشود، حتی دست یک بیگناه هم قطع بشود!] به تعبیر خودش: «هر فتوایى را که امام صادق علیهالسّلام داد، من بر خلافش عمل کردم و برخلاف آن گفتم»!1 آنوقت «این آقاى ابوحنیفه از مفاخر اسلام مىشود»!2 چرا؟ چون در زندانِ منصور رفته، از مفاخر اسلام شده! کسى که بنشیند ـ تازه من یکى از آنها را گفتم، إنشاءالله مطالب دیگرش را خودتان خواهید دید ـ3 و بفهمد بهخاطر حکمی که او کرده، دست را دارند قطع مىکنند و این همینطور بنشیند و نگاه کند و بگوید «براى اینکه حرفم دوتا نشود، بگذار قطع کنند، اشکال ندارد، مسئلهاى نیست، چیز مهمى نیست»، [آیا این فرد از مفاخر اسلام میشود؟!] خب اگر مسئلهاى نیست چرا نمىگذارى دست خودت را قطع کنند؟! آنوقت آیا این ابوحنیفه مىتواند حکم اسلام را بگوید؟! آن کسى که غیر از امام معصوم علیهالسّلام است، آیا او مىتواند بیاید حکم اسلام را بگوید؟! آن کسى که امام معصوم است و طهارت نفسیۀ او به مرتبۀ عصمت رسیده است، او مىتواند مسئلۀ اصالت معنا و اصالت غیب و اصالت روح را احساس کند، چرا؟ چون او خودش بر آن عالم احاطه و سیطره پیدا کرده، براساس اتصالش به مسئله و به مکتب اصالت غیب، آنوقت مىآید احکام را براى مردم بیان مىکند. حالا این چقدر فرق است؟! چقدر بین امام و بین بنده فرق است؟! آیا بنده به اینجا رسیدهام؟! نرسیدهام، من سر تا پایم در اصالت ماده غوطهور است، چطور مىتوانم بیایم و احکام منطبق با اصالت معنا و اصالت غیب را بگویم؟! مسئله خیلی دقیق است، فضلا بهتر مىتوانند این مسئله را هضم کنند، آن احکامى که باید حکم عملى جامعه باشد، آن احکام بر چه اساسى باید شکل بگیرد؟ و از ناحیۀ چه شخصى باید ارائه بشود؟ و از ناحیۀ چه فردى باید به منصۀ ظهور دربیاید؟ به منصۀ ظهور درآوردنش دیگر خیلى مسئله است، این مکتب مکتبِ اصالت معنا مىشود.
لذا رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روی این مسئله در روایتى مىفرمایند: «تَرَى المؤمِنین فِى تَوادِّهِم و تَراحُمِهِم کالجَسَدِ الواحد إذا اشتَکى عُضوٌ»؛1 واقعاً روایت، روایت خیلى عجیبى است! یعنى کسى که به این معنا برسد، این حقیقت را ادراک بکند، دیگر تمام آیات قرآن برایش قابل فهم مىشود، روایاتى که از ائمّه علیهمالسّلام آمده، برایش قابل فهم مىشود، تازه آن معناى خودش را مىتواند پیدا بکند که امام براى چه در اینجا این مطلب را فرمودند؟ براى چه در آنجا آن حرف را زدند؟ آیۀ قرآن به چه دلیلى در اینجا آمده؟ آن اختلافش با آنجا در چه صورتى خواهد بود؟ حکمها متفاوت خواهد شد. حکمها فرق خواهد کرد.
اطلاع و احاطۀ بر فضای کلی اعمال انسان در قبال پروردگار، از مهمترین شاخصهها برای عهدهدارشدن مسئولیت مرجعیت
وقتى که در آنجا، آن روز، آن مرد بزرگ به یکى از افراد از مراجعِ فعلى ـ حفظهالله ـ که مرد بزرگى است و من هم نشسته بودم، فرمودند:
شما راجع به این مسئله چه فکر مىکنید که یک نفر سى سال است که حکم شرعى به او نرسیده، سى سال است حمام رفته و غسل کرده، غسل جنابت کرده و بهجاى اینکه اول سر و بعد سمت راست و بعد سمت چپ را بشوید، اول سمت چپ را شسته، یا اول بدنش را شسته و بعد سرش را شسته، خب غسل باطل است دیگر؛
مثل اینکه فرض بکنید کسى که بخواهد وضو بگیرد، اول دست چپ و بعد دست راستش را بشوید، خب وضو باطل است، این (غسل) هم همینطور است.
کسى که بعد از سى سال یکمرتبه متوجه مىشود بر اینکه عجب این باید اول سرش را بشوید و بعد سمت راست و بعد سمت چپ، خب این چه حکمى پیدا مىکند؟ این مسئله چطور مىشود؟
حالا جوابى که داده شده خیلى جواب ناتمامى بوده، حالا با فرض اینکه ما بپذیریم، یعنى مجبوریم بپذیریم که این غسل باطل است، پاسخى که داده شده بود لابد رفقا متوجه شدهاند و مطالعه کردهاند، نمىدانم من در کجا این مسئله را مطرح کردم،2 پاسخى که داده شده بود این بود که:
اشکال ندارد چون در غسل توالى شرط نیست و انسان مىتواند مقدارى با تراخى هم انجام بدهد...
بعضى از این اجزاء غسل را مىتواند دیرتر انجام بدهد، مثل وضو نیست که باید پشت سر هم باشد و بینش فاصله نیفتد، نه، انسان در غسل مىتواند اول سرش را بشوید و پنج دقیقه، ده دقیقۀ بعد طرف راست را بشوید، البته محدودیت دارد، نهاینکه آدم سرش را بشوید و فردا بیاید طرف راستش را بشوید و پسفردا طرف چپش را بشوید، نصف بالایش را برای این هفته بگذارد، نصف دیگرش را برای آن هفته بگذارد، نه، به این کیفیت نیست و مسئله اشتباه است، چند دقیقهاى اشکال ندارد که انسان به تأخیر بیندازد، فوقش این مسئله تا نیم ساعتی هم برسد، ولی دیرتر اینطور نیست، پاسخى که داده شده چه بود؟ این بود که:
اشکال ندارد، این شخص الآن سرش را شسته و فرض کنید دفعۀ بعد که مىآید این طرف راستش را مىشوید، حالا یا اول میشوید، یا دوم، بالأخره طرف راستش با آن اول به هم مىچسبند، این نصفی مىشود، بعد دفعۀ سوم که مىآید غسل کند ثلث دیگرش که بالأخره طرف چپ است مىآید به آن هم مىچسبد و این تمام مىشود، این نماز درست است.
عزیز من! این نمازهایى که این چند روزه خوانده چه مىشود؟! حالا اگر فرض بکنیم که یک فرد موفقى باشد، صبح و شب یا هر چند ساعت یک بار بخواهد غسل کند، این مطلبِ شما به جاى خود، ولى اگر نه، بالأخره بهصورت عادى ـ چه عرض کنم؟ خود رفقا باید تجزیه و تحلیل کنند، این را دیگر بهعهدۀ آنها مىگذاریم ـ این کسى که هفتۀ اول سرش را مىشوید و هفتۀ دوم، صبح جمعه مىآید فرض بکنید که طرف راستش را مىشوید، این یک هفته قضیۀ نمازها چه مىشود؟ نمازهاى خوانده شده بدون غسل بوده و معلوم و مسلّم است که باطل است، بسیارخوب حالا که پذیرفتیم این نمازها باطل است، کسى که سى سال نمازِ باطل خوانده، این چه باید بکند؟ اینجا است که ایشان مىخواستند آن فرد را متوجه این نکته بکنند که بدان چه مسئولیت سنگینى را دارى به دوش مىگیرى! آیا تو به این نکته رسیدى؟! آیا تو به این اصالت غیب و این احاطۀ فضاى کلىِ بر اعمال انسان از ناحیۀ پروردگار و غیب اطّلاع پیدا کردى؟! و آیا متوجه شدی که خداى متعال براى هر کسى بر طبق آن استعدادات و ظرفیتها و امکانات و سعۀ وجودى، تکلیف خاصى قرار داده است؟! آیا این را متوجه شدى یا نشدی؟! خب متوجه نشده بود دیگر، این طرف و آن طرف بود. خب وقتى که انسان این مسئله را بهدست نیاورد آنوقت چگونه مىتواند متکفل و متصدى احکامى بشود که آن احکام در این ظرفیت شکل گرفته است؟! این احکام در این موقعیت تشریع شده، این تکالیف در یکهمچنین وضعیتى تشریع شده است! حالا راجع به این مسئله مطلب خیلى زیاد است، البته بحث به اینجا برنمىگردد و مسئله قدرى فنى مىشود و بنده إنشاءالله قصد دارم که بعداً در آن رسالۀ اجتهاد و تقلید مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ که اگر خداوند توفیق بدهد مشغول بازنگرى آن هستم، در آنجا با اضافه نمودن بعضى مطالب از نقطهنظر فنى به این مسئله بپردازم که جایش آنجا است،1 کتابِ بسیار بسیار عجیبى است! در آنجا انسان مىفهمد که ما باید یک قدرى هم ترسى داشته باشیم، یکخرده و یک کمی هم باید نسبت به آیندۀ خودمان، نسبت به موقعیت خودمان [ترس داشته باشیم.] آخر کسى یکهمچنین مطلبى را برعهدۀ ما تحمیل نکرده، خب وقتى که کسى تحمیل نکرده، چرا ما خودمان را در دردسر بیندازیم؟! چرا خودمان را در دغدغه بیندازیم؟! چرا؟! براى چه؟! آن مقدارى که از عهدهمان برمىآید انجام مىدهیم، آن مقدارى که مىتوانیم نسبت به آن پاسخگو باشیم، به همان مقدار انجام مىدهیم، یک مقدارى انسان متوجه باشد.2
خصوصیت مؤمنین در کلام رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم
آنوقت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم مىفرمایند:
تَرى المُؤمنین فِى تَوادِّهِم و تَراحُمِهِم کالجَسَدِ الواحد؛
«مؤمنین در محبتهایى که به همدیگر مىکنند، عطوفتهایى که به همدیگر مىکنند، رحمتهایى که براى هم ایجاد مىکنند، این وُد و محبت و رحمت و عطوفت، کالجَسَدِ الواحد؛ مؤمنین مثل یک جسد مىمانند.»
رسول خدا نیامده فقط قانون بگذارد و یک مشت الفاظ به ما تحویل بدهد، ما اینطورى هستیم، حرفی که میزنیم، میزنیم و اصلاً خودمان هم نمىفهمیم که چه گفتیم، فقط حرف مىزنیم، رسول خدا وقتى که حرف مىزند، کلامش از وحى است، کلامش از باطن و جان است، کلامش از روى حقیقت است، همانطورىکه من دارم این لیوان آب را نشان شما مىدهم و مىگویم: در این لیوان آب است نه نمک یا مادۀ دیگر، و واقع را دارم به شما نشان مىدهم، رسول خدا در دستورات اجتماعى و اخلاقى، واقع را مىگوید. تمام ملل دنیا باید این عبارت را بنویسند و این حقوق بشر و امثالذلکى که هست، باید بیایند این روایت پیغمبر را بنویسند، آنوقت بهجاى این روایت، شعر سعدى را در اعلامیۀ حقوق بشرشان قرار دادند! حضرت مىفرمایند:
إذا اشتَکَى عضوٌ...؛
«وقتى که عضوى به ناراحتى و مشقت و درد و... بیفتد، سایر اعضا در بیدارى و در تب و در بالا رفتن درجۀ حرارت بدن، با او همراهى مىکنند.»
اگر سرم درد بگیرد، معده فرض بکنید ناراحت مىشود، خواب براى من پیدا نمىشود. یا اگر در نقطهاى از بدن، منبابمثال در شکم عفونتى پیدا بشود، این عفونت موجب مىشود همۀ بدن تب بکند، نه فقط همینجا گرم بشود، سر گرم مىشود، درجۀ حرارت بدن بالا مىرود، هم در سر، هم در پا و هم در دست و هم در سایر اعضا. احساس ناراحتى که براى انسان بهواسطۀ تألم یک عضو هست، انسان آن احساس ناراحتى را در همهجا احساس مىکند، خیالش دیگر جمع نیست، این بهخاطر چیست؟ بهخاطر این است که همۀ اعضا به یک اصل مربوط شدند، آن اصل، اصل روح و نفس است که بر همۀ اینها احاطه و حکومت دارد. این مکتبِ اصالت معنا است که این مطلب را براى انسان ایجاد مىکند. وقتى که در یک جا إلَمى براى یکى از مسلمین بیاید، سایر افراد نمىتوانند بىتفاوت باشند، براى اسلام، اینجا و آنجا و این نقطه و آن نقطه فرق نمىکند. اگر انسان وظیفه و تکلیفش را اعانه و کمک به مسلمین مىداند، دیگر نباید براى او فرق کند چه مسلمان در اینجا باشد یا در آنجا باشد. اگر به یک نقطه توجه کند و از نکات دیگر غافل بشود پس معلوم است مطلب، چیز دیگرى است. آنوقت همین جناب سعدى این شعرى که دارد:
| بنى آدم اعضاى یکدیگرند | *** | که در آفرینش ز یک گوهرند |
| چو عضوى به درد آورد روزگار | *** | دگر عضوها را نماند قرار |
| تو کز محنت دیگران بىغمى | *** | نشاید که نامت نهند آدمى1 |
این را نقل کرده بدون اینکه منبع را ذکر بکند که این از پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم گرفته شده است، آنوقت الآن بهعنوان اعلامیۀ حقوق بشر، این کلام و شعر سعدى را مىنویسند، خب این کلام برای پیغمبر است، این روایت از پیغمبر است، این که الآن شما دارید این را مىگویید، آیا مىدانید این کلام از کیست؟ از کسى است که امیرالمؤمنین علیهالسّلام لوادار و حاکم این مکتب بالاى منبر مىرود و مىفرماید:
شنیدهام در بلادى که در تحت تصرف من و در تحت حکومت من است، دشمن از پاى یک زن یهودیه (نه مسلمان) طلایش را درآوردند، (چون بعضى از زنها به پایشان طلا و جواهرات هم مىبستند و به آن خلخال مىگفتند) اگر شما از این درد و مصیبت بمیرید روا است!2
این حاکم اسلام و این متولى اسلام است که توانسته این مسئولیت را احساس کند و آن مسئلۀ «تَری المؤمنین فِى تَوادِّهِم و تَراحُمِهِم کالجَسَدِ الواحد» را با تمام وجودش لمس کند و با تمام حقیقتِ وجودش، این مطلب را ادراک بکند و چنان از عمق دل ناله برمىآورد که افراد مىگویند: «مگر چه شده، حالا یک خلخال درآوردهاند؟!» حضرت مىفرماید: «اگر بمیرید روا است!» یعنى چه؟ یعنى آن زن یهودى بر گردن من حق و مسئولیت ایجاد کرده و مىگوید: «الآن على حاکم اسلام است و دارند از پاى من خلخال درمىآورند!» او نمىگوید که «على مسلمان است و یک خدا و پیغمبر و مکتب دیگرى قائل است و من طور دیگرى هستم پس من نباید از او چیز دیگرى بخواهم، من که مسلمان نیستم، طلبکار که نیستم»، نه! او خودش را طلبکار مىداند چون در ذمّۀ اسلام است، در ذمّۀ حکومت امیرالمؤمنین علیهالسلام قرار دارد، همین احساسى را که آن شخص دارد، این احساس صد مقابل در امیرالمؤمنین علیهالسّلام هست! چرا؟ چون وجود امیرالمؤمنین یک وجود سِعى است. این احساس باید در ما باشد، ما باید یکهمچنین احساسى داشته باشیم، ولى بین ما و بین امیرالمؤمنین خیلى فرق مىکند، ما یکهمچنین وجودى پیدا نکردهایم، ما یکهمچنین ظرفیت و سِعهاى پیدا نکردهایم، ولى اقلاًّ بدانیم آنها چه کردهاند، بفهمیم آنها چه کردهاند و ما هم عمل کنیم، ما هم بفهمیم، آن ادراک را نداریم و نخواهیم داشت، به فکرش هم نباشیم، فقط کسى از شیعیان امیرالمؤمنین که به آن مقام ولایت برسد، او فقط مىتواند این ادراک را پیدا بکند نه بقیه، در بقیه این مسائل نیست و بیخود هم زحمتش را نکشیم، ولى حداقل بدانیم یکهمچنین مسئلهای واقعیت دارد، صحت دارد، حقیقت دارد و خودمان را نزدیک کنیم، نزدیک کنیم تا به آن مسئله و آن مرتبه برسیم. این اصالت چه مىشود؟ این اصالت، اصالت روح و معنا مىشود. در مقابلش چیست؟ در مقابلش اصالت ماده است.
مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ مىفرمودند:
بعد از زمان مرحوم آقاى بروجردى یکى از افراد از معمّمین که شخص فاضلى هم بود، مرحوم آقا شیخ مهدى محققى که از طرف مرحوم آقاى بروجردى ـ رحمة الله علیهما ـ به آلمان رفته بود و در آنجا در هامبورگ مسئلۀ امور اسلامى را بهدست گرفته بود، وقتى که به ایران برگشته بود من براى دیدنش رفته بودم، صحبتهاى جالبى مىکرد، از نظر فرهنگى، از نظر علمى، از نظر میزان ادراک واقع، (درک نگویید، درک غلط است، درک نداریم، ما هم که میگوییم اشتباه میکنیم، ادراک صحیح است) میزان ادراکى که آن جامعۀ علمى غرب نسبت به مسائل متافیزیک مثل فلسفه و امثالذلک دارند، خیلى اظهار تأسف مىکرد، از جمله مسائلى که ایشان مطرح کرد این بود که گفت: «یک شخص مسیحى بود که با صحبت با ما در این مدت، مسلمان و شیعه شد، بعد دیگر ما با او ارتباط داشتیم و البته همۀ خانوادهاش مسیحى بودند، زنش و بچههایش مسیحى بودند، ولى این شیعه شده بود، تااینکه این مریض شد و ما هم دو سه مرتبه به بیمارستان رفتیم و هر مرتبه که ما به بیمارستان مىرفتیم مىدیدیم حتی یک نفر از این افراد خانواده هم حضور ندارند! افراد خانواده میگفتند: ”او مریض است و پرستارها دارند به وظیفهشان عمل میکنند و به او مىرسند، ما دیگر چرا برویم؟!“ من چند مرتبه رفتم و با این زن و بچه صحبت کردم که آخر این پدر شما است و مدتى با هم بودهاید، شما را بزرگ کرده، چرا به عیادت او نمىروید؟! آنها مىگفتند: ”بیمارستان به وظیفۀ خود عمل مىکند، دیگر ما برای چه برویم“؟!»
ببینید! میگویند: «بیمارستان به وظیفۀ خود عمل مىکند، ما چرا برویم؟»! ببینید! معنایى وجود ندارد، عاطفهاى وجود ندارد، حقیقتى وجود ندارد، اصالت، اصالت ماده است، ماتریالیستى است، حالا مسیحى هستند باشند، تا وقتى که حرکت مىکند و جان در بدن دارد و براى ما مثل خر کار مىکند، با او هستیم و به دیدنش مىرویم اما وقتى که سرش را پایین گذاشت و توانش افتاد، دیگر او برای ما با این دیوار و سنگ و ستون تفاوتى نمىکند، این مکتب، مکتب اصالت ماده است.
مىگفت: «این شخص فوت کرد و طبق وصیتى که کرد ما او را بردیم و دفن کردیم، و چون در آن قبرستانِ مسیحىها دیگر جایز نبود که او را دفن کنیم، در یک قبرستان خیلی کوچکى که برای مسلمانها بود، ما او را بردیم و در آنجا دفن کردیم و به خاک سپردیم. روز دوم شد، درِ خانه ما را زدند، دیدیم این خانواده آمدند، آمدند در آنجا نشستند و شروع به اهانت کردن و سبّ کردن ما کردند که ”آقا شما اصلاً به ما توجه نکردید، شما اصلاً ما را [در نظر نگرفتید،] شما بىاجازه و فضولى رفتید و پدر ما را خاک کردید، شما به چه حقى این کار را کردید؟! شما حق ما را تضییع کردید“! گفتم: من چه حقى را از شما تضییع کردم؟ پدرتان فوت کرده و مسلمان هم بوده و من او را بردم و در قبرستان مسلمانها دفن کردم، گفتند: «نهخیر»، و زن او و دخترهاى او گریه مىکردند و مىگفتند که ”شما حق بزرگى را از ما تضییع کردید“ گفتم: چه حقى؟ گفتند: ”اگر شما او را دفن نمىکردید ما این پدرمان را مىبردیم و به همین مراکز تشریح و... مىفروختیم، او را تکهتکهاش مىکردند، چشم و دل و قلوه و روده و بقیۀ جاهایش را درمىآوردند و هرکدام از اینها را از ما مىخریدند، و شما ما را از رسیدن به یکهمچنین حقى محروم کردید و به ما ظلم و جفا کردید! چه جوابى دارید که بدهید“؟!»
ببینید این را اصالت ماده مىگویند، نه عاطفه دارد، نه رحم دارد، نه محبت دارد، نه وجدان دارد، نه عقل دارد، نه انسانیت دارد، خب تو حیوانی که فقط به فرانک و یورو و دلار دارى فکر مىکنى، فقط به این فکر مىکنى که چشمش چقدر ارزش دارد، قرنیهاش را بردارم بروم پیوند قرینه بکنم و کلیهاش را این کار بکنم، و قلبش و چیزهای دیگرش را این کار بکنم! خب اینها که تشریح میکنند، اینها برای آموزش و... جسدها را مىخرند، «شما ما را از چند فرانک محروم کردید! شما ما را از این مقدار مال محروم کردید! و شما به ما ظلم کردید!»
مىگفت تعبیر آنها این بود که «شما به ما جنایت کردید»!
آیا واقعاً خندهدار نیست؟! این مرام و این مکتب در مقابل مکتب رسول خدا که مىفرماید: «تَرى المؤمنین فِى تَوادِّهِم و تَراحُمِهِم کالجَسَدِ الواحد» قرار مىگیرد. آن مکتب، مکتب انسانیت، مکتب عقل جمعى، مکتب روح جمعى، مکتب انسانیت جمعى و مکتب نفس جمعى و روحانیت جمعى است، آن روحانیتش خیلی از همه مهمتر است. این مکتب، مکتب جدایى، مکتب تکروى، مکتب خودپرستى، مکتب خودمحورى، مکتب حرف من، مکتب وجود من، مکتب شخصیت من، مکتب تَرَفُّع و بالارفتن من، مکتب زیردست قرار گرفتن همۀ افراد نسبت به من است، آن مکتب (مکتب رسول خدا)، آن حقایق و آن آموزهها را به ما تحویل مىدهد و این مکتب، این را مىگوید.
براساس آن مکتب حالا بیاییم راجع به آن فکر کنیم، اسلام ازدواج را پایهریزى کرده، ازدواج براساس مکتب اصالت معنا و اصالت غیب است، نه براساس مکتب ماده و مادهگرایى و ماتریالیست که این دیگر طلب رفقا بماند که دیگر صدایم درنمىآید! إنشاءالله این بماند براى جلسۀ بعد، اگر خداوند توفیق بدهد، إنشاءالله. هر کسی که خواست کارى بکند إنشاءالله را بگوید، مرحوم آقا مىفرمودند: «اگر إنشاءالله نگوییم، مثل پیغمبر که چهل روز وحى از او قطع شده بود،1 یکدفعه برای ما چهل ماه خواهد شد!» همیشه باید إنشاءالله را بگوییم و بدانیم که إنشاءالله ما واقعى است، یعنى تقدیر الهى باید تعلق بگیرد که ما به اینجا بیاییم، اگر نباشد، نمىآییم، اگر خودمان را هم بکشیم، نمىآییم، هر کارى بکنیم نمىآییم، تقدیر الهى و توفیق الهى و عنایت امام زمان عجّل الله تعالى فرجه الشّریف است که ما را به اینجا میآورد، او ولىّنعمت ما است و اوست صاحب ما و اوست مولاى ما و اوست پدر ما و اوست همه چیز ما و بدون او ما صفریم و باطلیم و لغویم و عبثیم، عنایت او است که ما را مىآورد، عنایت او است که موانع را کنار مىزند و عنایت او است که وسایل را فراهم مىکند تااینکه انسان یکى دو کلمه با هم رد و بدل کند، انسان بتواند چند جملهاى از مسائل و مطالب و حال و هواى بزرگان را رفیقانه و صدیقانه و مشفقانه با هم رد و بدل کند.
إنشاءالله امیدواریم که آن حضرت، عنایت و لطف خود را بر همۀ شیعیان مخصوصاً بر ما که توقع و انتظارمان بیشتر است، دریغ نفرمایند؛ و بیش از پیش ما را مورد عنایت خود قرار بدهند؛ و در دنیا از زیارت و در آخرت از شفاعتشان ما را محروم نفرمایند.
اللهمَّ صلِّ عَلى محمَّد و آلِ مُحمَّد