جایگاه زن در نظام عالم هستی

هو العلیم

جایگاه زن در نظام عالم هستی

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ 

سلوک خانواده ـ قم ـ جلسه 22

بیانات

حضرت آیت‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی

قدس الله سره

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

و صلَّى اللَه عَلَى سیّدنا و نبیّنا مُحَمّدٍ و آله الطّاهرین

و لعنة الله عَلَى أعدائِهِم أجمَعینَ‌

بحث ما در این جلسه مربوط به سلوک بانوان بود و اینکه چه فرقی می‌تواند با سلوک مردها داشته باشد و نقاط اشتراک و افتراق آنها در چیست؟

وجود تفاوت زن و مرد از لحاظ ظاهری و باطنی

مسلّم است که در اصل تکوین و پیدایش و خلقت زن و مرد اختلاف‌هایی وجود دارد، چه به لحاظ ظاهری و چه به لحاظ باطنی و صفات و خصوصیات و خصائل، ولکن در جلسات گذشته عرض شد که اصل خلقت و ریشۀ وجودی زن و مرد یکی است و تفاوتی نمی‌کند؛ یعنی آن حقیقت متنازله و پایین آمدۀ از مقام ربوبی که از او تعبیر به حقیقت روح و نفس انسان می‌شود، 

یکی بودن اصل خلقت و ریشۀ وجودی زن و مرد

آن حقیقت، یک ریشه و یک مبدأ و یک محل نزول بیشتر ندارد¹ و اینکه در قرآن کریم خدای متعال نسبت به خلقت آدم، آن آیات را می‌فرماید و سجدۀ ملائکه را نسبت به آدم توضیح می‌دهد و به‌واسطۀ مقام خلافةاللهی، ملائکه را امر به سجدۀ بر آدم می‌کند و شیطان در اینجا تمَرُّد می‌کند و از امر پروردگار سر باز می‌زند،² این مسئله به خود آدم برنمی‌گردد، یعنی فرض کنید که مسئله مربوط به شخص حضرت آدم بوده و حضرت حوّا در اینجا از این مسئله برکنار و بی‌بهره بوده و آدم فقط مُخَلَّع به خلعت خلیفة‌اللهی و جامعیت اسماء و صفات پروردگار بوده و بر همۀ موجودات شرافت داشته، ولکن در خلقت زن که ریشۀ او از حضرت حوّا است نقائصی وجود دارد و به‌واسطۀ آن نقائص، خداوند متعال ملائکه را امر نکرده است که بر حضرت حوا سجده کنند! نه، مطلب این‌طور نیست بلکه حضرت حوّا از حضرت آدم علی نبینا و آله و علیهما السلام بیرون آمده و ریشۀ زن و مرد، هردو یک ریشۀ واحد است. 

وجود مقام خلافة‌اللهی در زن و مرد

آن مقام خلافة‌اللهی که جامعیت برای اسماء کلّیۀ پروردگار است و به‌واسطۀ آن جامعیت، می‌تواند از نقطه‌نظر مراتب فعلیت و مراتب کمال بر همۀ موجودات عالم برتری پیدا کند حتی بر ملائکۀ مقرّب،¹ همان مسئله در زن هم وجود دارد و هیچ تفاوتی ندارد. یعنی همان‌طوری‌که رسول خدا صلّی ‌الله ‌علیه ‌و آله و سلّم حرکت کرد و در معراج رفت و به جایی رسید که در آنجا دیگر جبرائیل نمی‌توانست حرکت کند، چون جبرائیل در حجاب اقرب نبود بلکه در مراتب پایین‌تر از مرتبۀ اسم کلی بود و مرتبۀ اسمِ اعظمی را حضرت جبرائیل حائز نبود، آن اختصاص به رسول خدا صلّی ‌الله ‌علیه ‌و آله و سلّم دارد که به‌واسطۀ خودِ ذاتِ رسول خدا صلّی ‌الله ‌علیه ‌و آله و سلّم که از بابِ ﴿وَنَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي﴾² است، از آن جهت، جامعیتِ اسماء کلیه و واجدیت اسم اعظم را دارد، لذا جبرائیل دیگر از مرتبۀ اسم نتوانست عبور کند و در همان مرتبۀ علم که اسم پروردگار است متوقف شد، ولی رسول خدا صلّی ‌الله ‌علیه ‌و آله و سلّم از مرتبۀ اسم عبور کرد و به مرتبۀ ذات رسید، این همان جایی است که جبرائیل نتوانست، و عرض کرد: «لَو دَنَوتُ أنمُلَةً لَاحتَرَقتُ؛³ اگر از این مرتبۀ وجودی و کمال وجودی خود بخواهم پا فراتر بگذارم آن حقیقتِ اسمی خودم را ازدست می‌دهم، آن وجود خودم را زایل می‌کنم و دیگر اسمی نخواهم بود، دیگر علمی در اینجا نخواهد بود، دیگر قدرتی در اینجا نخواهد بود.» 

اختصاص فناء ذاتی به انسان (چه زن و چه مرد) نه ملائکه

آن مرتبۀ اسمیت در مرتبۀ تکاملی و تجرد وجودی جناب جبرائیل، جبرائیل به همان مرتبه فعلیت پیدا کرده نه بالاتر، ولی وجود رسول خدا صلّی ‌الله ‌علیه ‌و آله و سلّم حقیقتی بود که توانست از این مراتب اسمیت عبور کند، از مرتبۀ علم عبور کند، از مرتبۀ قدرت عبور کند، از مراتب دیگر و صفاتِ پروردگار و اسمائی که از این جهت نشأت می‌گیرد، از همۀ آنها عبور کند و به مقام آن ذات برسد.

این مسئله خب در مورد حضرت فاطمه زهرا سلام‌‌الله‌علیها هم هست، هیچ تفاوتی نمی‌کند، در مقام حضرت زهرا هم جبرائیل می‌گوید: «لَو دَنَوتُ أنمُلَةً لَاحتَرَقتُ» که سعدی می‌گوید:

اگر یک سر سوزن بخواهم از این مرتبه، بالاتر بیایم، دیگر آن اشعۀ قاهرۀ جلالیۀ ذات، اسمی را باقی نمی‌گذارد و اسم محو خواهد شد. پس آن مقدار که من از مقام ذات فیض می‌برم و لطف و عنایت حضرت پروردگار شامل من می‌شود، در همان مرتبۀ اسمیت است، بالاتر از او و باطن‌تر از او و مغزتر از او و مجردتر از او برای من تقدیر نشده، سرشت من این است، تکوین من این است، وجود من این است، این مرتبه، مرتبۀ من است، سایر ملائکه هم همین‌طور. این مرتبه مربوط به حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌‌علیها است، این مرتبه مربوط به حضرت زینب کبری سلام‌الله‌علیها است، این مرتبه مربوط به هر زنی است که آن زن به‌واسطۀ سلوک و به‌واسطۀ صعود به مراتب توحید، بتواند از مرتبۀ اسمیت ردّ بشود، در مرتبۀ صفات و اسماء نماند، اینجا آنجایی است که می‌گویند: فناء ذاتی، یعنی جایی که انسان از مرتبۀ صفتیت و اسمیت خود را رها می‌کند و بالاتر می‌رود و دیگر نمی‌تواند به خود نگاه کند، دیگر نمی‌تواند خود را به‌عنوان یک موجود مستقل بیابد و دیگر نمی‌تواند بین خود و بین سایر اشیاء امتیازی قائل بشود، یک حقیقت را مشاهده می‌کند که او عبارت است از همان وجود بحت و بسیط و بالصرافه، این مقام را می‌گویند: مقامِ تجلی ذات و مقام تجردِ ذات و مقامِ توحیدِ ذات که از او به توحید ذاتی تعبیر می‌آورند، این آن مقام است. در این مسئله مرد و زن فرقی نمی‌کنند.

پس بالاترین مرتبه از مراتب معرفتی و مراتب سلوکی و مراتب تجرد را زن و مرد به یکسان حائز هستند و واجد هستند و سجده‌ای که ملائکه در اینجا کردند، آن سجده مربوط به شخص آدم نیست، مربوط به حضرت حوّا هم هست، یعنی این خلقت، این پدیده، این مصنوع، این مخلوق، مخلوقی است که دارای مقامِ جامعیت است و مقام توحید ذات است

لزوم عمل کردن و زحمت کشیدن انسان برای به فعلیت درآوردن مقام توحید ذات

ولی باید این مقام را به فعلیت درآورد، باید روی این کار کرد، باید روی این مسئله زحمت کشید. همین‌طوری فرض بکنید انسان به دنیا بیاید و بعد توقع داشته باشد که کم‌کم به‌واسطۀ بزرگ شدن، خود به خود و اتوماتیک‌وار یکی پس از دیگری بتواند این مراتب را یکی‌یکی پشت‌سر بگذارد، نه، این خبرها نیست.

ملائکه بی‌وضو اسم مرحوم علامه طباطبائی را نمی‌برند

الآن ما مشاهده می‌کنیم واقعاً افرادی از بزرگانی که به قول مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ بی‌وضو اسمشان را نمی‌شود آورد، از مرحوم علامه طباطبائی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ تعبیر می‌آوردند که ایشان شخصی است که می‌فرمودند: «ملائکه بی‌وضو اسم ایشان را نمی‌برند!» ببینید چقدر باید یک فرد به مراتب توحید نزدیک باشد که یک ولیّ الهی از او این‌چنین تعبیر بیاورد، این‌چنین از او بخواهد تمجید کند درحالی‌که ایشان می‌فرمودند: «افراد دیگری را هم می‌دیدیم که انسان شرم دارد از اینکه بخواهد اسم یک روحانی بر آنها بگذارد! شرمش می‌آید اصلاً تااینکه بخواهد [نام او را بر زبان بیاورد!] هردو وجود دارد.

وجود افراد متفاوت از حیث تقوا و نفاق در هر صنفی

انسان الآن در هر صنفی، در هر موقعیتی، در اصناف مختلفه، در اشکال مختلفه، افرادی را می‌بیند که اینها واقعاً افراد مهذّب، متقی، مراقب و سنجیده و با حساب و کتاب و با اخلاصی هستند، در هر فنی و در هر تخصصی و در هر رشته‌ای از این نوع افراد را مشاهده می‌کند، در عین حال که در کنار او فرد منافق، چاپلوس، مکار، اهل دنیا و خدعه و بی‌دین و لامذهب و بی‌وجدان هم وجود دارد، هر دو در کنار هم می‌نشینند، این در یک موقعیت و این در موقعیت دیگر، همین‌طور افراد وجود دارند. او هم که الآن در یک‌چنین وضعیتی (نفاق و...) است، او هم می‌تواند این‌چنین (فرد متقی و...) باشد، اما خودش نمی‌خواهد، نمی‌خواهد باشد، نمی‌خواهد به تربیت تن بدهد، نمی‌خواهد به آنچه گفته‌اند تن بدهد، نمی‌خواهد، خب نمی‌خواهد، همین‌طور می‌ماند و بدتر سقوط می‌کند! یعنی خود ماندن در یک رتبه، نفس انسان را برای تمرّد در رتبۀ پایین‌تر آماده می‌کند، نفس این‌طور است، همان‌طوری‌که آمادگی انسان برای طاعات و تحصیل رضای پروردگار در هر مرتبه که باشد، نفس را برای مرتبۀ دیگر و مرتبۀ بالاتر آماده می‌کند، این قاعده و قانون نفس است.

بنابراین این افرادی را که ما مشاهده می‌کنیم که در زمان پیغمبران علیهم‌السلام، در زمان رسول خدا صلّی ‌الله ‌علیه ‌و آله و سلّم آمدند و این کارها را انجام دادند و این فجایع را انجام دادند، اینهایی که آمدند و درب منزل حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها را شکستند و دختر پیغمبر را کشتند و نوۀ پیغمبر را کشتند و سقط کردند، اینها کسانی بودند که نماز می‌خواندند! البته اینها از اول که کافر بودند ولی وقتی که اسلام آوردند خیال نکنید که همه قسی‌القلب و مطرود و ملعون بودند، نه، نماز می‌خواندند و چه‌بسا در همان موقع حالاتی هم داشتند.

یکی از رفقا ـ خدا حفظشان کند ـ ایشان تحقیقی کرده بود راجع به افرادی که اینها آمدند و درب منزل حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها را شکستند و آتش زدند و حضرت را زدند و بعد از مدتی هم خب حضرت شهید شدند و حضرت محسن‌شان علیه‌السلام هم سقط شدند، راجع به اینها تحقیق ‌کرده بود که اینها چه کسانی بودند؟ به یک مسائل خیلی جالبی برخورد کرده بود! من از ایشان شنیدم که می‌گفت: « حتی بعضی از اینها در زمان رسول خدا صلّی ‌الله ‌علیه ‌و آله و سلّم مکاشفه داشته‌اند!» یعنی برایشان مسائلی کشف می‌شد، مطالبی برایشان پیدا می‌شد ولی مطلب این بود که این شخص که دارای یک‌هم‌چنین حالی است، پیگیری نمی‌کند و به‌دنبال نمی‌رود، بلکه خودش را در یک‌‌هم‌چنین وضعی نگه می‌دارد، یا این حالت برای او غرور می‌آورد و بعد توقف در یک‌هم‌چنین وضعی، او را آماده می‌کند که به مرتبۀ پایین‌تر هم سقوط کند و همین‌طور پایین‌تر پایین‌تر تا جایی که حاضر می‌شود و آماده می‌شود که برای رسیدن به مطلوب از روی جنازۀ دختر پیغمبر هم ردّ بشود و عبور کند، این شخص تا این حدّ آمادگی پیدا می‌کند، تا این حدّ قساوت پیدا می‌کند، تا این حدّ نفسش آرام می‌شود! اما در آن وقتی که در نمازشب حالتی برایش پیش آمده بود و بعضی از انوار را دیده بود و حضرت فرموده بودند: «صور ملائکه و صدای ملائکه بوده»، آیا در آن موقع اگر یک‌هم‌چنین قضیه‌ای برایش پیش می‌آمد انجام می‌داد؟! هیهات! آیا من بیایم دختر پیغمبر را بکشم و برای رسیدن ابوبکر به خلافت از روی جنازۀ دختر پیغمبر رد بشوم؟! ولی این قضیه نباید در آن موقع اتفاق بیفتد، خدا می‌گذارد، سا‌ل‌ها می‌گذرد، این عوض می‌شود، بالا می‌رود، پایین می‌آید، همین‌طور در تغییراتی که پیدا می‌کند چهره عوض می‌کند، نفس او تغییر پیدا می‌کند، آن حالتی را که در آن موقع داشته، الآن آن حالت را نمی‌بیند، آن سفتی و صلابتی را که قبلاً در قبال حق داشت، الآن آن صلابت را دیگر در خود مشاهده نمی‌کند، نسبت به اجرای دستورات رسول خدا اگر آن موقع فوراً بی‌چون و چرا می‌رفت و انجام می‌داد، الآن یک‌خرده صبر می‌کند، یک‌خرده تأمّل می‌کند، صلاح‌اندیشی می‌کند که آیا انجام بدهیم یا ندهیم؟ آیا به‌نحوی و به قسمی می‌توانیم بهانه دربیاوریم یا نمی‌توانیم؟ اینها کم‌کم کم‌کم کم‌کم پیدا می‌شود، که اسمش را استدراج می‌گذارند. این جهت باعث می‌شود که انسان نزول کند و سقوط کند و پایین بیاید. عکسش هم همین‌طور است، اگر انسان نسبت به یک مسئله، نسبت به یک مطلب آمادگی داشته باشد و انجام بدهد، این نفس او آرامش پیدا می‌کند، استعداد پیدا می‌کند، طمأنینه پیدا می‌کند برای اینکه ‌بتواند به یک مرتبۀ بالاتری قدم بگذارد.

تفاوت شکل نزول مرد و زن در این دنیا

بنابراین اصل این موقعیت و حقیقت خلافةاللهی که مقام جامعیت مستند به ذات است که آن ذات از آن حقیقتِ ﴿وَنَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي﴾، از خود روح پروردگار نازل شده است، آن موقعیت در هر دو طائفۀ زن و مرد، در هر دو به‌عنوان مساوی موجود است، خب این به آن مسئله و وضعیت و خصوصیت آنها برمی‌گردد. و اما بعد همان‌طوری‌که نزول خود افراد در این عالم، دارای اختلافات و امتیازات بسیار و اشکال و خصوصیات مختلف است، همین‌طور نزول در این عالم برای زن به شکلی است که آن نزول با نزول مرد در این عالم تفاوت می‌کند، فرق می‌کند.

وقتی که مردی بخواهد در این عالم نزول پیدا بکند، افرادی که بخواهند در این عالم تولد پیدا بکنند، شما اینها را دارای اشکال مختلف می‌بینید: یکی سیاه است، یکی سفید است، یکی زرد است، یکی سبزه است، یکی شکلش به این نحو است، یکی شکلش به آن کیفیت است، یکی قدش کوتاه و یکی قدش بلند است، یکی دارای جهاز هاضمۀ قوی است، یکی جهاز هاضمه‌اش ضعیف است، یکی قلبش کوچک است، یکی قلبش بزرگ است یکی سرش کوچک است، این اختلافات و خصوصیاتی که شما در اشکال مختلف نسبت به مرد مشاهده می‌کنید. همین مسئله نسبت به زن هم وجود دارد، زن هم وقتی که در این عالم به دنیا می‌آید به اشکال مختلف است که هرکدام از اینها خب معلول علتی است، به خیلی از مسائل برمی‌گردد، به مسائل ژنتیکی برمی‌گردد، خیلی از اینها به کیفیت تغذیۀ مادر برمی‌گردد، حتی به مسائل تغذیۀ روحی برمی‌گردد، یعنی حتی شکلی که پیدا می‌کند، این مسئله حتی به تغذیۀ روحی در زمان بارداری مرتبط می‌شود، مخصوصاً چشم‌ها که خیلی در این قضیه دقیق و ظریف است، حتی بعضی‌ها هستند که می‌توانند از نگاه کردن به چشم، کیفیت فضای مادر را که در آن فضا این حمل را به‌وجود آورده، تشخیص بدهند! 

وجود لطافت خاص در زن و وجود استقامت و قدرت در مرد

همان‌طوری‌که نحوۀ بروز و ظهور زن و مرد متفاوت است، همین‌طور خود نفسانیات هم تفاوت می‌کند، یعنی خود آن شاکله‌ای که زن براساس آن شاکله به این دنیا پا گذاشته و آن شاکله‌ای که مرد پا گذاشته، متفاوت است. خصوصیات و حالات متفاوت است، زن یک لطافت خاصی دارد که مخصوص به او است و مرد آن لطافت را ندارد، به‌عکس مرد دارای یک استقامت و قدرت و جنبۀ فاعلیتی است که بر آن جهات احساسی و لطافت او غلبه دارد، توان زن نسبت به برخورد با مسائل اجتماعی در آن حدّی نیست که بتواند با توان مرد برابری کند. و اینها مسائلی است که حتی امروزه هم مجبور به پذیرش این مسائل شدند گرچه خیلی از مطالب مثل تساوی حقوق و منشور حقوق بشر و امثال‌ذلک هست ولی بالأخره چاره‌ای جز پذیرش این مطلب نیست و این مسئله وجود دارد، در همه‌ جا وجود دارد، حتی در همان اروپایی که ‌می‌گویند تساوی زن و مرد در همه جا، ولی وقتی که مردی در یک قطار سوار می‌شود و یک زن هم وارد می‌شود، آن مرد کنار می‌رود و به زن می‌گوید روی صندلی بنشین، یعنی هیچ‌وقت نشده که زن از صندلی‌اش بلند شود و به مرد بگوید که بنشین، آیا تا‌به‌حال شده؟! نه، این اتفاق نیفتاده است. همان فردی که در آن محیط غربی بار آمده و بزرگ شده، این حسی که ناخودآگاه او را تحریک می‌کند که این کار را بکند، همان حس وجدان و فطرت او است که احساس رأفت و عطوفت را نسبت به یک موجودی که از نظر قوا ضعیف‌تر از او است ابراز می‌کند. واین مسئله، مسئلۀ فطری است، این دیگر مسئلۀ اعتباری و تخیلی نیست.

لزوم اختلاف در سیر و سلوک مرد و زن به‌خاطر اختلاف شاکلۀ آنها

بر این اساس این سلوک و سیری را که باید زن و مرد در این دنیا برای رسیدن به آن مرتبۀ وجودی و تجرد خود انجام بدهند، در آن سیر و سلوک ما می‌بینیم که اختلافاتی باید باشد، نمی‌شود که نباشد. لازمۀ سلوک استقرار است که نفس استقرار داشته باشد، آرامش داشته باشد، انسان بدون آرامش نمی‌تواند راه خدا را برود. دیدید بعضی‌ها همه‌ا‌ش حرف می‌زنند؟! آدم می‌رود پیششان می‌نشیند هنوز ننشسته حرف می‌زنند! انگار بدون حرف جلسه رسمیت ندارد و حتماً باید حرفی زده بشود تا جلسه رسمیت پیدا کند یا از حضرت آقا استفاده‌ای بشود! والاّ اگر کنار حضرت آقا بنشینیم و مجلس یک ربعی به سکوت بگذرد، اصلاً استفاده‌ای نکردیم و فایده‌ای نبرده‌ایم! نه‌خیر آقا، خود حضرت آقا نیاز بیشتری به استفاده و بهره‌گیری دارد.

صحبت زیاد نشانۀ اضطراب نفس

شخص همه‌اش در حال صحبت است، نفس مضطرب است، نمی‌تواند آرام باشد، اگر یک ربع حرف نزند انگار یک چیزیش می‌شود، بالأخره باید چیزی بگوید؛ هوا گرم است پنجره را باز کنید. این نفس حرکت ندارد. یا اینکه انسان حتماً باید کاری انجام بدهد، نشسته، یک‌خرده که گذشت، فوری یک تلفن به جایی بزنیم! خب بابا راحت بنشین دیگر، برای چه تلفن می‌زنی؟! حالا تلفن نزن، حالا اگر تلفن نداشتی چه می‌شد؟ اینکه مرتب بروم یک تلفن بزنم، این نشانۀ نفست ناآرام است، یک میلیون سال هم بر این نفس بگذرد به‌اندازۀ یک سانت بالا نمی‌آید، یک سانت بالا نمی‌آید! نفس باید آرامش داشته باشد، سکونت و اطمینان داشته باشد.

بله، مردم این زمانه به این مطالب می‌خندند! چرا؟ چون از سلوک چیزی نمی‌فهمند. مردم این زمانه به این مطالب استهزاء می‌کنند ـ البته نه همه‌شان، عقلایشان نه ـ چرا؟ چون اصلاً از سیر و راه به‌سوی خدا چیزی سر درنمی‌آورند، یا سر درمی‌آورند و نمی‌خواهند تن در بدهند!

بعضی‌ها می‌فهمند، متوجه‌اند، می‌دانند مطلبی هست اما نمی‌خواهند زیر بار بروند، چون اگر بخواهند زیر بار بروند باید خیلی چیزها را کنار بگذارند، باید خیلی مطالب را بپذیرند و متعهد و ملتزم بشوند. ولی نه، از اول می‌گویند این حرف‌ها چیست، این حرف‌ها بیخود است، همین نماز را که گفتند انجام بدهیم و روزه را هم بگیریم، ‌دیگر بیش از این تکلیف نداریم، اینها را از خودشان درآورده‌اند، صوفیه از خودشان درآورده‌اند، عرفاء از خودشان درآورده‌اند، اصلاً چیزی در خارج نداریم، مسئله‌ای در خارج نداریم، مطلبی در خارج نداریم.

حالا صرف‌نظر از اینکه این حرف آنها حرف چرند و مزخرف و بی‌پایه‌ای است و هزار دلیل هم برخلافش هست، بالأخره فردایی هم خواهد رسید و به این مطالب رسیدگی خواهد شد. وای به حال آن کسی که به‌واسطۀ انحرافش ـ خیلی مسئله، مسئلۀ دقیقی است ـ و به‌واسطۀ اعوجاجش نه‌تنها خود را محروم کرده بلکه باعث اضلال خلقی هم شده است! این خیلی مسئله است.

تعریف و تمجید از شخصیت مرحوم آیةالله آقای حاج شیخ حسین حِلّی هم از نظر تقوا و هم از نظر علمی

یکی از اساتید مرحوم والد ما ـ رضوان ‌الله تعالی ‌علیه ـ مرحوم آیةالله آقای حاج‌ شیخ حسین ‌حِلّی ـ رحمة‌الله‌علیه ـ بود، بعضی از اساتید ایشان افرادی بودند که اصلاً این مطالب را قبول نداشتند و مسخره می‌کردند! خیلی راحت مسخره می‌کردند و بعضی از عرفا را نجس می‌پنداشتند! بله، از این مطالب بود! افرادی از اساتید ایشان هم بودند که اولیاء را نجس می‌پنداشتند! عرفا و شامخین از اولیاء الهی را کافر و نجس می‌شمردند،¹ در قبال اینها افرادی هم مثل مرحوم آیةالله آقای حاج شیخ حسین حِلّی بودند، ایشان مرد بسیار بزرگی بود، مرد بسیار عالمی بود، مرد بسیار باتقوا و از خودگذشته و از نفس‌گذشته‌ای بود، از مقام علمیت ایشان، پدر ما حکایت‌ها دارند! و من نمی‌دانستم که موقعیت علمی ایشان تا چه حد است تااینکه اخیراً رسالۀ مرحوم آقا راجع به اجتهاد و تقلید را که داشتیم بررسی می‌کردیم، [متوجه موقعیت علمی ایشان شدم!] و إن‌شاءالله اگر خدا بخواهد با تنقیح و تنظیمش در دسترس عموم قرار بگیرد، البته رساله، رسالۀ فنی است و به‌درد مجتهدین می‌خورد، افراد خواهند دید که چه مطالبی در اینجا هست!² مرحوم آقا درس اجتهاد و تقلید خودشان را در نجف پیش مرحوم آقا شیخ حسین حِلّی خواندند و آن مطالب را تقریر کردند، من الآن وقتی که به مطالب ایشان (آقای شیخ ‌حسین ‌حلی) رجوع می‌کنم، خیلی تعجب می‌کنم! عجیب است که مثلاً یک‌‌هم‌چنین فردی چطور در یک‌هم‌چنین فضایی یک‌هم‌چنین مطالب بسیار بِکر و عمیقی را گفتند! من قبل از اینکه خودم به این تقریرات و مطالب نگاه کنم نمی‌دانستم که ایشان (مرحوم آقا) این تأییدی که می‌کردند و تعریفی که می‌کردند بر چه اساسی بود؟!

ایشان (مرحوم آقا) می‌فرمودند:

مرحوم آقای شیخ ‌حسین‌ حلّی در وقتی که در مسئلۀ اجتهاد و تقلید به این روایت از امام صادق علیه‌السلام رسید که حضرت فرمودند: «و أمّا مَن کانَ مِنَ الفُقَهاءِ صائِناً لِنَفسِهِ، حافِظاً لِدینِهِ، مُخالِفاً عَلَی هَوَاه مُطیعاً لِأمرِ مولاه فَلِلعَوامِ أن یُقَلِّدوه؛³ آن فقهایی که اینها نفسشان را نگه دارند، دینشان را نگه داشتند، این فقیهی که مخالف هوای نفس است، اطاعت امر مولا را بکند، عوام باید از این فرد تقلید کنند» و داشت این روایت را معنا می‌کرد همین‌طور اشک از چشمانش جاری بود و می‌گفت: «آقایان خیال نکنید این روایت مصداقش بنده و امثال بنده است! نه‌خیر! مصداق این روایت اوحدی از رجال و افراد نادری هستند که آنها قلبشان متصل به عالم ملکوت است و از آنجا می‌گیرند، و کجا دست ما به دامان یک‌هم‌چنین مرتبه‌ای می‌رسد؟!» این عین عبارت مرحوم آقا شیخ حسین ‌حلی بود.⁴

ما همین‌طوری یک مخالفت بر هوایی می‌گوییم که مثلاً فلانی مخالف هوایش می‌باشد. بنده خودم در طول حیات خودم با افراد عدیده‌ای برخورد کردم که همۀ آنها مدعی مخالفت بر هوای خودشان بودند، بعضی از آنها هنوز هم زنده و در قید حیات هستند و بعضی‌ها هم فوت کردند، و بعد با یک امتحان، با چند کلمه صحبت‌کردن، با یک جلسۀ یک ربع یا بیست ‌دقیقه‌ای چنان آن منویات و نفسانیات و هواها و تخیلات و انانیت‌ها و اعتباریات رو شد که دیگر جای شکی برای کسی باقی نماند، درحالی‌که در تمام صحبت‌ها، همه صحبت از این بود که خلاصه ما هوا نداریم و خداوند لطف کرده و عنایتش شامل بعضی‌ها شده (حالا خودش را می‌گوید) و امثال‌ذلک، یک «مُخالِفاً عَلَی هَوَاه» می‌گوییم ولی در پس این پرده چه خبر است؟! «مُطیعاً لِامرِ مولاه» یعنی اطاعت امر مولا را بکند نه اطاعت امر خودش را و نه اطاعت قوم و خویش خودش را و نه اطاعت مصالح و مفاسد خودش را! این‌چنین شخصی، «فَلِلعَوامِ ان یقَلّدوه»؛ عوام باید از این فرد تقلید کنند. امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: مُقلَّد و مرجع و مجتهدِ انسان باید این فرد باشد، این حرف بنده نیست حرف امام صادق علیه‌السلام است.

آخر مرحوم آقا شیخ ‌حسین ‌حلی کسی بود که بین همۀ افراد مُشارٌ بالبنان و به‌قول معروف انگشت‌نما بود، همه به ایشان اشاره می‌کردند، از نظر علمیت همه در نجف به او اشاره می‌کردند¹ از نظر تقوا می‌گفتند: «اگر یک آدم متقی را پیدا بکنید او است»، از نظر بی‌هوایی می‌گفتند: «این است».²

این آدم این روایت و این کلام امام صادق علیه‌السلام را فهمیده که دارد این‌طور بیان می‌کند و ایشان تعبیری آوردند که من خجالت می‌کشم که آن تعبیر را بیاورم و نمی‌آورم، و خیلی از باب تواضع و فروتنی این مرحوم، این شخص بزرگ می‌گفت:

کجا امثالِ منِ فلان می‌توانیم دست به یک‌هم‌چنین مرتبه ‌و یک‌هم‌چنین جایگاهی دراز کنیم درحالی‌که این مرتبه، مرتبه‌ای نیست که ما بتوانیم خود را در یک‌هم‌چنین جایگاهی قرار بدهیم!³ این مربوط به یک افراد نادر خاصی است که مشمول عنایت خاص و عنایت ویژه پروردگار شدند.

لزوم مراقبه و مجاهده و استقامت در طریق

خب رسیدن به یک‌هم‌چنین مرتبه‌ای و رسیدن به یک‌هم‌چنین جایگاهی، این برای همۀ افراد هست، برای همۀ اشخاص هست منتها بعضی‌ها انکار می‌کنند! یک کسی مثل مرحوم آقا شیخ ‌حسین ‌حلی دارد اثبات می‌کند ولی از باب تواضع خود را در این جایگاه قرار نمی‌دهد و از باب ادب خود را از این حریم دور نگه می‌دارد، بعضی‌ها صاف در روز روشن می‌گویند که این حرف‌ها چیست؟! همه این حرف‌ها بیخود است، بروند دنبال کارشان!

همه قسم افراد هستند، همه قسم وجود دارند، هر کسی بخواهد این راه را برود باید این کار را انجام بدهد، باید مواظبت داشته باشد، باید مراقبه داشته باشد، باید متوجه باشد، باید سرزنش جامعه را بخرد، باید سرزنش خواهر و برادر و مادر و قوم و خویش دور و نزدیک را بخرد، نمی‌خرد، نخرد، نمی‌دهند، خبری نیست. «خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعت شو» این برای افراد عافیت‌طلب است، برای افرادی است که می‌خواهند طوری حرکت کنند که نه سیخ بسوزد و نه کباب، برای افرادی است که می‌خواهند به‌نحوی حرکت بکنند که همیشه مشمول تعریف و تمجید دیگران قرار بگیرند.

یک روز مرحوم آقا به من فرمودند:

اگر می‌خواهی مورد تعریف و تمجید افراد واقع بشوی، تااینکه افراد تو را برهنه نکنند، (یعنی تا با تمام شرایط آنها کنار نیایی) دست از سرت برنمی‌دارند!

مسئله این نیست، انسان در راهی که می‌رود باید استقامت داشته باشد، باید مستقیم باشد، باید در راه حق پایدار باشد، آخ خاله‌ام اینجا بدش می‌آید، آخ اگر این کار را نکنم دخترعمه‌ام ناراحت می‌شود، آخ اگر بر سر سفره‌ای ننشینم که زن و مرد با همدیگر اختلاط پیدا می‌کنند فلان می‌شود، آخ اگر با مرد نامحرم نخندم و صحبت نکنم می‌گویند اینها امّل هستند، آخ اگر در جلسات زن و مردی که باهم کنفرانس دارند شرکت نکنم می‌گویند اینها برای قرن بوق و دوغ هستند! این آخ‌آخ آخ‌آخ‌ها به کجا رسید؟! چه شد؟! پس چه شد؟!

فرق نماز اهل ظاهر با نماز اولیاء الهی

خب این نماز را که همه دارند می‌خوانند، این روزه را هم که همه دارند می‌گیرند، خب پنجاه سال هم که گذشت و ما می‌بینیم همین است. در آن جلسۀ عنوان خدمت رفقا عرض کردم، لابد در آنجا شنیدید، من یک وقت در همین مدرسۀ فیضیه که الآن مباحثه داریم، در نماز مرحوم آقا شیخ محمدعلی ‌اراکی شرکت می‌کردم، خدا رحمتش کند، مرد بزرگی بود، من وقتی که می‌خواستم به قم مشرف شوم، در همان زمان سابق، زمان شاه، آن زمان من هفده سالم بود، به مرحوم آقا عرض کردم: به نماز جماعت چه کسی بروم؟ مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ فرمودند: «به نماز جماعت آقای اراکی برو.» من غروب‌ها در همان مدرسه فیضیه می‌رفتم، من آن موقع معالم و قوانین می‌خواندم، یعنی کتب‌های خیلی بالا و سطح بالایی نبود، ما یک شب داشتیم نماز می‌خواندیم یک‌خرده کمرمان را کج کردیم، یکی کنار ما نشسته بود، مرد پیر و اهل علم و باسوادی بود و از افرادی بود که در درس مرحوم آقا شیخ محمدعلی اراکی اشکال می‌کرد، این یک‌دفعه دست چپش را آورد پشت ما و کمر ما را راست کرد! تو داری تشهد می‌خوانی به من چه‌کار داری؟! تشهدت را بخوان، آیا تو داری نماز می‌خوانی یا کمر ما را راست می‌کنی؟! یک‌خرده گذشت و دوباره بی‌اختیار خم شدیم، دیدیم این دوباره دستش را آورد! دیدم نه این مثل اینکه یک چیزیش می‌شود! حالا که یک چیزیش می‌شود ما هم مرتب کج کردیم و او راست می‌کرد! گفتیم حالا که ایشان از طرف خدا وظیفه و مسئولیت دارد که کمر ما را راست کند خب ما او را بیکار نگذاریم! وقتی که نمازش تمام شد با اعتراض گفت: «آقا این چه نمازی است که می‌خوانی؟!» گفتم: من چه نمازی می‌خوانم یا تو چه نمازی داری می‌خوانی؟! تو اینجا کمر ما را راست می‌کردی یا داشتی تشهد می‌خواندی؟! تو خجالت نمی‌کشی؟! آن موقع ما هنوز ریش به صورتمان درنیامده بود، گفت: «جوجه تو داری به من اعتراض می‌کنی؟!» تازه داشت به من اعتراض می‌کرد که با این ریش سفیدم تو داری به من حکم شرع یاد می‌دهی؟! گفتم: علیٰ‌کل‌ّحال دیگر تجدید نظر کن.

ببینید آدمی که شصت وپنج سال از سنش گذشته چطوری دارد نماز می‌خواند؟! خب این‌هم یک نماز است، این‌هم یک روزه است و این‌هم یک طرز تفکر است. مهم نمازی نیست که الآن این شخص دارد می‌خواند، مهم آن تفکری است که دارد این فرد آن تفکر را به مردم و جامعه القا می‌کند، آن تفکر، تفکر خطرناکی است! حالا نماز خودش را هرچه می‌خواند خودش می‌داند با خدای خودش.

آن نمازی که مرحوم آقا می‌گفتند که آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ وقتی که شروع به نماز می‌کرد، «اللَه اکبر» را که می‌گفت دیگر ما چشم ایشان را نمی‌دیدیدم که در چه حالی است و متوجه نمی‌شدیم که الآن این چشم دارد به دیوار نگاه می‌کند یا دارد به مُهر نگاه می‌کند! به کجا دارد نگاه می‌کند؟! حالا آیا این نماز با آن نماز هر دو یکی است؟! آیا هر دو در یک سطح قرار دارد و در یک میزان این دو نماز را بالا می‌برند؟! آیا ملائکه این دو را به یک مرتبه می‌رسانند؟! این نماز نمازی است که به عرش می‌رسد و آن نماز نمازی است که از همین کمر ما تجاوز نمی‌کند، از همین فرشی که انداختند، از این فرش تجاوز نمی‌کند. شصت‌ وپنج سال گذشت ولی شصت ‌وپنج سال در چه گذشت؟ آیا در حرکت گذشت یا در سکون؟ آیا در رشد گذشت یا در وقوف؟ در چه گذشت؟ بالأخره قضیه چیست؟

من یک وقت می‌خواستم منزل یکی از این افرادی بروم که مدعی هستند و در یکی از شهرستان‌ها خب شاگردهایی دارند و چه و از این حرف‌ها، همراه با شخص دیگری بودیم، همین‌که زنگ منزل زده شد یک‌مرتبه بچه‌ای آمد و در منزل را باز کرد، آنچنان صدای تلویزیون و موسیقی از داخل هال آمد که من که با فاصلۀ زیادی ایستاده بودم گفتم: آقا اینها کر نمی‌شوند؟! حالا حلال هم که باشد بابا داری کر می‌شوی! این فرد چه کسی بود؟ این شخص کسی بود که خودش شاگرد داشت، به اصطلاح خودش اهل ذکر و دستور دادن و این حرف‌ها است! ما که رفتیم این چند دقیقۀ بعد خودش هم آمد. خب این شخص در همین خانه است و در همین‌جا دارد زندگی می‌کند! پس این چه راهی است؟! این چه دستوری است؟! این چه برنامه‌ای است؟! این قضیه به چه می‌رسد؟! انسان به کجا می‌خواهد برسد؟!

برای اینکه این راه طی بشود انسان باید مجاهده بکند، نمی‌خواهد مجاهده بکند خب نکند، نمی‌خواهد، مجاهده نکند؛ نمی‌خواهد به دستورگوش بدهد، خب ندهد راه باز است، اجباری نیست، اجباری در این مسئله نیست.

تأکید خیلی زیاد بزرگان مبنی بر لزوم عدم ارتباط بین زن و مردنامحرم

یکی از مطالبی که بزرگان نسبت به این قضیه خیلی تأکید داشتند عدم ارتباط بین زن و مرد است! ما خیال می‌کنیم که نه، مسئلۀ زن و مرد، این هیچ مسئلۀ مهمی نیست، خب این که کاری به او ندارد و او هم که به این کاری ندارد، خب این بیاید بنشیند در این صندلی و او هم در آن صندلی، این حرف بزند، او گوش بدهد، او حرف بزند، این گوش بدهد. ولی مسئله این نیست. صحبت در این است که این وضعیت و این موقعیتی را که خداوند در نفس زن قرار داده است، این به یک شکل و خصوصیتی است که نباید در معرض مواجهۀ با مرد قرار بگیرد، چه صحبت بشود یا صحبت نشود، مطلب این است.

بهترین زن در نزد پروردگار زنی است که نه مردی او را ببیند و نه او مردی را ببیند

رسول خدا صلّی ‌الله ‌علیه ‌و آله و سلّم در مسجد سؤالی را از اصحاب کردند، (خب این روایت در کتب هست، خب ما که اینها را نمی‌آییم بگوییم! اینها نباید گفته بشود!) سؤال کردند: «بهترین زن در نزد پروردگار چه زنی است؟» هر کسی چیزی گفت: یکی گفت کسی که نماز بخواند، یکی گفت کارش، کار درستی باشد، عفت داشته باشد، اخلاقش خوب باشد، چه باشد، هر کسی مطلبی گفت، منزل حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نزدیک مسجد بود، اصحاب در همان حال که بودند سلمان از مسجد بیرون رفت و درب منزل حضرت زهرا را زد و حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها پشت در آمدند ....

همۀ اینها اسرار است، نه‌اینکه سلمان نمی‌دانست، شاید می‌دانست ولی سلمان باید آن خط سیر را رعایت کند و بیاید از منبع نقل بکند، سلمان سرّ حضرت زهرا بود، سرّ امیرالمؤمنین علیهما‌السلام بود، مطلب برای سلمان روشن بود، حقیقت و قلب سلمان متصل به ولایت بود، مگر می‌شود ولایت که او را در آن عرصۀ وجودی خودش جمع کرده است به سلمان افاضه نکند، این امکان ندارد، ولی اگر آن‌طور می‌شد ما می‌گفتیم که شاید سلمان اشتباه کرده، شاید پیغمبر خواستند دلش را به‌دست بیاورند، ولی سلمان باید بیاید و از حضرت فاطمه زهرا سؤال کند که این کلام کلامی باشد که من امروز به شما بگویم که از مبدأ وحی این کلام پخش شده و نشر پیدا کرده نه از سلمان، گرچه سلمان خودش جزو اهل‌البیت علیهم‌السلام است و از همۀ افراد به اهل‌البیت نزدیک‌تر است و اصلاً در خود اهل‌بیت و آن جمع قرار دارد.¹

حضرت زهرا پشت در آمدند، سلمان عرض کرد که الآن پدرتان در مسجد یک‌هم‌چنین سؤالی را کرده، من زود آمدم که این را از شما بپرسم و بروم بگویم، (مثلاً جایزه را ببرم، بیایم و از خود آن منبع وحی این مطلب را بپرسم.) حضرت فرمودند:

بهترین زن در نزد پروردگار آن زنی است که: أن لا تَرَى رَجُلًا وَ لا یَراها؛ نه مردی او را ببیند و نه او مردی را ببیند، این بهترین زن در نزد پروردگار است.¹

خب حالا ما می‌گوییم که این حرف‌ها چیست؟ زمانه دیگر این مسائل را قبول نمی‌کند، این برای زمانی بوده که شتر و الاغ و قاطر و کجاوه‌ای بوده، دیگر در این عصر ژنتیک و پلاسما و تکنولوژی و این مسائل جدید و رشد فکری و عقلانی‌ که الآن برای مردم به‌وجود آمده، [این مسائل فایده‌ای ندارد!] بله رشد عقلانی و فکری! إن‌شاءالله این کتاب جدید ما که چاپ بشود² در آنجا مطالعه خواهید کرد که الحمدلله چه رشد عقلانی برای افراد به‌وجود آمده است! صد رحمت به همان هزار وچهارصد سال پیش! صد رحمت به همان فکر و عقلی که آن عرب‌های کذا وکذا داشتند! صد رحمت به آنها، واقعاً انسان شرم دارد که آیا اینها هم همان‌هایی هستند که از نسل آدمند یا اینکه اصلاً از یک نسل و خلقت دیگری هستند!

حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها می‌فرمایند: «بهترین زن آن زنی است که نه مردی را ببیند و نه مردی او را ببیند.» مردی او را ببیند خب این مشخص است، وقتی که یک مرد چشمش به زن بیفتد خب طبیعی است چون بالأخره مرد دارای احساسات است، دارای نفس است، دارای غرائض و امثال‌ذلک است، بالأخره نمی‌شود که خیلی بی‌تفاوت باشد. اینکه زن مردی را نبیند خب آن هم همین است، وقتی که زن مرد را می‌بیند او هم دارای همین خصوصیات و مسائل است، منتها مطلب این است که در خیلی از اوقات آن بروز و نمودی که در این طرف است [(اینکه مرد زنی را ببیند)] در این طرف [(اینکه زن مردی را ببیند)] نیست ولی اثر خودش را می‌گذارد.

احکام و دستورالعمل های اسلام بر پایۀ مرتبۀ اکمل و علیای از رشد و تعالی

اسلام دینی است که احکام خودش را بر پایۀ مرتبۀ اکمل و عٌلیای از رشد و تعالی قرار داده نه مرتبۀ پایین. احکامی که در اسلام هست، همه برای رسیدن به آن مرتبۀ بالا است، قوانینی که در اسلام جعل شده، همه برای رسیدن به مرتبۀ بالا است، دستورالعمل‌هایی که در اسلام هست، همه برای رسیدن به آن مرتبۀ بالا است، همه برای آن است. حالا یک کسی بگوید من نمی‌خواهم به آن مرتبۀ بالا برسم، خب بفرمایید این مرتبۀ پایین. این مرتبۀ پایین و این‌هم خطراتش و این‌هم عواقبش و این‌هم تبعاتش، اگر شما عمل نکردی آن‌وقت روز قیامت تویی که در سرت می‌زنی! دیگر نمی‌توانی بگویی به من نگفتند، آن موقع ملائکه‌ای که این طرف و آن طرفت هستند و می‌نویسند، می‌گویند: نه، به تو گفتند، به تو تذکر دادند، مسخره کردی، شوخی کردی، آی عمه‌قزی را چه‌کار کنم؟! همسایه را چه‌کار کنم؟! آی بده! آی خوبه! آی آی و نظایر این مسائل.

نفس زن بر اثر ارتباط با مرد، آرامش خودش را ازدست می‌دهد و دیگر نمی‌تواند راه برود

بنابراین این نفس که باید در آرامش باشد، این نفس بر اثر ارتباط با مرد، آرامش خودش را ازدست می‌دهد و دیگر نمی‌تواند راه برود، لذا گفتند که نباید با مرد ارتباط داشته باشی، در محیطی که هستی نباید با مرد صحبت کنی، ولو اینکه بگویی «آب بده»، «ببخشید آن لیوان را بدهید»، همین‌که می‌گویی: «آن لیوان را بده»، یک جمله، او می‌گوید: «خواهش می‌کنم، خانم بفرمایید!» بعد می‌گوید: «برایتان آب بریزم؟!» «نه خواهش می‌کنم! شما بریزید» ببینید همین کم‌کم، کم‌کم، کم‌کم، کم‌کم یک‌دفعه کار به کجا می‌رسد؟! کار به آنجایی می‌رسد که به بنده تلفن می‌کنند ای داد! ای وای! این‌طوری شد! خب آقاجان مگر من نگفتم که نکنید؟! مگر نگفتم که باید بین مرد و زن فاصله باشد؟! مگر نگفتم که نباید صحبت باشد؟! مگر نگفتم که نباید هیچ‌گونه ارتباطی باشد؟! می‌گویند: «نه، ما به خودمان مطمئن هستیم، ما به طرف مطمئنیم.» خُب بفرمایید این‌هم مطمئن! ما که نمی‌توانیم مسیر رودخانه را تغییر بدهیم و آنچه را خدا در وجود ما قرار داده است به‌نحو دیگری عوض کنیم، همین هستیم، یعنی ما با همین وضعیت هستیم.

الآن بنده صبح صبحانه نخورده بودم، بعضی از روزها می‌شود که صبحانه نمی‌خورم، رفتم برای درس و آمدم، نیم ساعت قبل از جلسه دیدم اصلاً حال برای پایین آمدن را ندارم، مجبور شدم میوه‌ای بخورم که این میوه بتواند انرژی مرا برای این جلسه تأمین کند، حالا بگویم نه، من آدمی هستم با این وضعیت، مرد هستم، صبحانه نخوردم، این شکست من است و شأن من نیست که الآن چیزی بخورم و باید بروم و دو ساعت هم حرف بزنم! نه آقا، ضعف می‌کنم و زبانم بند می‌آید، شوخی هم نداریم. خدا این‌طور قرار داده، غذا نخوری ضعف می‌کنی، غذا نخوری معده‌ات به قارّوقور می‌افتد، غذا نخوری زخم معده می‌گیری و بعد باید بروی عمل کنند. انسان نمی‌تواند این مجرا و این مسیر را تغییر بدهد، اگر می‌تواند تغییر بدهد بسم‌الله!

همین‌طور در مسائل نفسی و روحی و باطنی هم مطلب به همین کیفیت است، خدا این دو موجود را مانند دو قطب آهن‌ربا قرار داده که همدیگر را جذب می‌کنند و اگر انسان بخواهد در معرض این جوّ اتمسفری آهن‌ربا قرار بگیرد کشیده می‌شود، باید کنار باشد تا به‌واسطۀ این کنار بودن آنچه را لازمۀ برای حرکت او است که آن آرامش خاص است، آن را نگه دارد، آن را ازدست ندهد، درِ آن صندوق را باز نکند و آن جواهر را بیرون نریزد. والاّ آدم می‌گوید: خب ما رفتیم در فلان کلاس هم شرکت کردیم و فلان آقا هم حرف می‌زد و چیزی نبود، در فلان کنفرانس هم رفتیم، آن مرد بود و آن زن هم در آنجا بود و گوش می‌داد و مسئله‌ای نبود و چیزی هم نفهمیدم! تو چیزی نفهمیدی چون تو خوابی، تو گیجی، اگر تو اهل سلوک بودی آن‌وقت می‌فهمیدی که یک نگاهی که آن مرد نامحرم دارد می‌کند، بدون اینکه بفهمی چه تیری در تو فرود می‌آورد گرچه تو به او نگاه نکنی، چرا؟ چون ارتباط بین افراد، ارتباط در مثال است نه در ظاهر، وقتی که یک مرد یک زن را می‌بیند، اگر زن هم او را نبیند آن اثر منفی از مرد بر زن وارد می‌شود. بلند می‌شود می‌آید بیرون می‌بیند که دیگر آن نماز را نمی‌تواند بخواند! خب تو که به این مرد نگاه نکردی، اما او تو را نگاه کرد. ببینید مطلب چقدر دقیق است! بالاتر از این، حتی اگر مرد نگاه نکند، بلکه مرد احساس کند که در اینجا زن وجود دارد، آن اثر را بر زن می‌گذارد!

تأثیر سوء احساس حضور زن توسط مرد بر نفس زن حتی بدون نگاه و صحبت طرفین

یک روز یک فرد نابینایی، ظاهراً ابن ام مکتوم بوده یا کس دیگری، وارد منزل حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها می‌شود، کاری داشته، پیغمبر صلّی ‌الله ‌علیه‌ و آله و سلّم در آنجا بودند، این همین‌که آمد برود، حضرت زهرا در آنجا چادر نداشتند و فوراً کنار رفتند و دور شدند تااینکه او رد بشود. پیغمبر صلّی ‌الله ‌علیه ‌و آله و سلّم می‌خواستند امتحان کنند، فرمودند:

«فاطمه‌جان این شخص که تو را نمی‌دید پس چرا کنار رفتی و از او فاصله گرفتی؟ حضرت عرض کردند: آیا وجود مرا هم احساس نمی‌کرد؟!» (ببینید چقدر مسئله، مسئلۀ مهمی است! یعنی اگر من همان‌جا در فاصلۀ نیم‌متری کنار در می‌ایستادم، این شخص که می‌آمد ردّ بشود «إن لَم یَکُن یَرانی فأنا أراهُ وَ هوَ یشُّمُ الرّیحَ‌»؛¹ بالأخره آیا او بوی من و عطر من و آن وضعیت و حال و هوای مرا هم احساس نمی‌کرد؟

حالا ما بگوییم خب احساس بکند، مگر چیست؟ اینکه احساس می‌کند، یک چیزی می‌شود، آن یک چیزی که می‌شود، اثر می‌گذارد، والاّ خب حضرت را که نمی‌بیند که شکلش چطوری است، آیا مو دارد، ندارد؟ موی حضرت زهرا مثلاً در چه رنگی است؟ اینها را که نمی‌بیند، کور است، نابینا است، اما حضرت زهرا خب برای خودشان ناراحت بودند، یکی برای خودشان، یکی هم برای او، برای آن اثر منفی که روی خودشان دارد، حضرت می‌فرمایند که اگر او احساس کند که من در اینجا هستم یک طوریش می‌شود، آن یک طوری شدن، روی من اثر می‌گذارد گرچه او مرا نبیند!

ببینید چه کسانی این حرف‌ها را زده‌اند؟ اینها را افرادی زدند که خودشان در منبع وحی قرار دارند، در مصدر وحی قرار دارند، وحی در منزل آنها نازل شده است، اینها این مطالب را گفتند. خب حالا ما می‌گوییم این حرف‌ها چیست؟ این حرف‌ها معلوم نیست که سند داشته باشد! معلوم نیست که چه کسی گفته! معلوم نیست، معلوم نیست، معلوم نیست، خب خودمان را خیلی راحت کردیم، بسیارخوب ولی آن‌طرف دیگر راحت نیست، قضیه آن‌طرف راحت نخواهد بود.

این مسئله [(عدم تأثیرپذیری مرد و زن از همدیگر)] برای چه کسانی است؟ برای کسانی است که احساس می‌کنند انسان ربات است! ربات را هرجایی بگذاری راه می‌رود، اینجا روشنش کنید راه می‌رود. از این آدم کوکی‌ها هست یا آنهایی که باطری می‌خورند، کوکش کنی راه می‌رود، در آن اتاق بگذارید برایش فرق نمی‌کند، در حیاط بگذارید برایش فرق نمی‌کند، در خیابان یا روی پشت‌بام بگذارید، برایش فرق نمی‌کند، همه برایش یکی است، کوک می‌کنی راه می‌رود، ما را ربات فرض کرده‌اند! انسانی که در اینجا می‌آید کارهایی انجام می‌دهد، نمازی هم می‌خواند، روزه‌ای هم می‌گیرد، به یک واجبات ظاهری هم می‌رسد، همین، تمام شد. می‌دانید مسئله مثل چه می‌ماند؟ برای این افراد مثل این می‌ماند که چای خوردن در این فضا، در اتاق با دستشویی هیچ فرقی نکند! همان‌طوری‌که آنجا چای می‌خورد و چایی در گلو می‌رود و پایین می‌رود، خب همین چایی را در دستشویی می‌خوریم، چه فرقی می‌کند؟! بالأخره از گلو پایین می‌رود، هیچ برای آنها فرق نمی‌کند که چه موقعیتی دارند و چه وضعیتی دارند و در چه حال و هوایی هستند!

ولی کسی که اهل باطن است و به حقایق دسترسی پیدا کرده، او می‌فهمد که یک نماز در این فضا خواندن با نمازی که در فضای دیگر خوانده شود، زمین تا آسمان فرق می‌کند! آن‌وقت او (کسی که به حقایق دسترسی پیدا نکرده) می‌گوید چه فرق می‌کند؟!

اینکه مرحوم آقا می‌فرمودند: «انسان در بلاد کفر نرود و در بلاد کفر زندگی نکند»¹ می‌دانید برای چیست؟ برای همین است، نمازی را که آدم در آنجا (بلاد کفر) می‌خواند با نمازی را که در اینجا (بلاد اسلامی) می‌خواند فرق می‌کند، قرآنی را که در آنجا می‌خواند با قرآنی را که در اینجا می‌خواند فرق می‌کند، حالا می‌گویند: نه، چه تفاوتی می‌کند؟! اتفاقاً خیلی حجاب خودمان را هم داریم و در جلسات هم شرکت می‌کنیم، در مسجد مَحلّمان هم می‌رویم و خیلی خوب و خیلی بهتر. اگر صد سال هم بروی یک ذره حرکت نمی‌کنی! چرا؟ چون فضا مسموم است، اکسیژنی که داری به قلب و ریه‌ات وارد می‌کنی آن اکسیژن، کربن است، خیال می‌کنی که اکسیژن است، تو در آنجا رباتی و نماز می‌خوانی، نه‌اینکه انسانی و نماز می‌خوانی، ربات هم نماز می‌خواند، درست کنند کامپیوتری خم بشود، راست بشود، سجده برود، ربات است.

بنابراین این دستوری که هست که زن با مرد نباید برخورد داشته باشد، مسئله، فقط مسئلۀ صحبت کردن و قاه‌قاه خندیدن و کارها به بالاتر رسیدن و فلان نیست! حتی در نگاه کردن، حتی در کنار هم بودن و نشستن، حتی در یک‌ جا حضور را احساس کردن، همۀ اینها ضرر دارد و بدون اینکه بخواهد بفهمد آن آرامش خاص را که آن آرامش برای سلوک لازم است، آن آرامش را ازدست می‌دهد. لذا مرتب می‌گویند: آقا ما طوری نشدیم! آقا چرا ده سال گذشته و خبری نشده؟! آقا نمی‌دانیم چرا اضطراب داریم؟! آقا چرا تشویش داریم؟! وقتی که آدم نگاه می‌کند می‌بیند اووو وَه چه خبر است؟! در پرونده‌ چه چیزها نوشته‌اند! پس این مراقبه‌ای که می‌گویند کجا رفت؟! پس این مراقبه‌ای که بزرگان فرمودند چه شد؟!

این یکی از آن مطالب است، البته مسائل دیگری هم راجع به فرق بین زن و بین مرد از این نقطه‌نظر که زن برای راه و روش سلوکی خودش احتیاجی به یک آرامش خاصی دارد که یکی از آن معدّات و علل آرامش خاص، عدم ارتباط با مرد است، این را باید حاصل کند ولی مرد از این نقطه‌نظر قدری قوی‌تر است، می‌تواند در اجتماع برود گرچه او هم نباید با زن صحبت کند و ارتباط و... داشته باشد ولی آن تأثیری که زن به‌واسطۀ لطافت خودش، آن تأثیر را می‌گیرد، خیلی تأثیر عمیق‌تری است و آن باعث می‌شود که زن از رسیدن به آن مطالب باز بماند.

خب فعلاً ما این مسئله را تا اینجا متوقف می‌کنیم تا إن‌شاءالله تتمه‌اش را برای مجلس بعد درنظر بگیریم.

در اینجا خب دوستان نامه‌هایی فرستادند، من یکی از این نامه‌ها را که نگاه کردم اتفاقاً خوشم ‌آمد که همۀ این نامه را بخوانم، نمی‌دانم کدام‌یک از دوستان این نامه را فرستاده‌اند ولی علیٰ‌کل‌ّحال مطلبی است که شاید برای خیلی‌ها مُعتنابِه باشد.

سؤال:

بسم اللَه الرحمن الرحیم

مسئلۀ سلوکی ـ مسئلۀ اجتماعی و تربیتی ـ مسئلۀ شرعی

سلام علیکم و رحمة اللَه، خسته نباشید، پس از گذشت سالیان زیادی متوجه شدم که سیستم تربیتی خانواده در جمع ما رفقا، تنها در حدّ گفت و شنود و صحبت بوده است و عملاً این روش برای نوجوانان و جوانان جذاب نبوده، فرزندان چه قبل از ازدواج و چه پس از آن دارای مشکلات عدیده‌ای هستند، زندگیِ مثل پدر و مادرهایشان را طالب نیستند و حالت عناد و عدم تمایل به این مسیر، کم‌وبیش مشهود است و به راحتی بگویم که نداشتن تلویزیون و مبلمان و تفریحات سالمی مثلِ ورزش در ورزشگاه‌ها و... اینها را لجباز و معاند بار آورده است، در حالتی‌که پدر و مادر، خود با علاقه این راه را پذیرفته‌اند. می‌خواستم بپرسم این حالتِ از جزء به کل رسیدن و رعایت این مسائل، آیا باعث برانگیختگی این بچه‌ها در نوجوانی و جوانی نمی‌شود؟ درحالی‌که خودمان که قبلاً روی زمین نمی‌نشستیم و مبل و تلویزیون و غیره داشتیم، در جوانی به راحتی چون فکر می‌کردیم به صلاح ما است، این مسائل را پذیرفتیم. درحالی‌که اکنون پدر طلبه است، مادر طلبه است ولی بچه زندگیِ غیر از این را خواهان است. این قضیه مرا به فکر فرو برده که آیا فقط خود ما مهم هستیم و یا فرزندان و آینده‌شان؟ آیا این سخت‌گیری‌ها اینها را به اینجا نکشانده است؟ آیا اینها ریشۀ اعتقادی را سست نمی‌کند؟

ما که بزرگسال هستیم اگر چیزی را به زور از ما بگیرند چشممان به‌دنبال آن است، وای به حال بچه‌ای که به زور عروسک را از او بگیرند به‌خصوص اگر بچه لجباز باشد که بیاید و ببینید که در این خانۀ شیعیان چه خبر است از مشاجرات و امثال‌ذلک! مگر نه‌اینکه نصرانی که این مسائل را رعایت نمی‌کند و خوش ‌اخلاق و خندان است، بر شیعۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام ترجیح دارد و او در روز قیامت در صف شیعیان است؟ چگونه این مسائل را می‌توان باهم جمع کرد؟! لطفاً ما را راهنمایی بفرمایید. حال می‌دانیم که موارد استثنا هم وجود دارد و این برای بچه‌هایی است که اولاً آی‌کیوی پایین دارند (هوش و استعداد پایینی دارند) و آن تیزی و حِدَّت خاص را ندارند. و ثانیاً پدر خانواده مسئولیت بیشتر را برای تربیت فرزندان، با اخلاق خوش و با وقت بیشتر به‌عهده گرفته است که کم‌وبیش نمونه‌اش را می‌بینیم. چون منِ مادر به هر دری که زده‌ام و هر کاری که کرده‌ام، به تنهایی وامانده‌ام، مرا یاری کنید، با تشکر از راهنمایی شما.

آیا کارتن‌ها و سی‌دی‌های فیلم که از هیچ فیلتری حتی تربیتی ردّ نشده اشکال ندارد ولی تلویزیون در شرایط کنونی مورد اشکال است؟!

جواب: خب این نامه، نامۀ بسیار خوبی بود و مطالب خیلی خوبی را ایشان در این نامه متذکر شدند و اتفاقاً گلایه و عرض بنده و شکایت بنده هم همین مطالبی است که ایشان در اینجا فرمودند.

لزوم اتخاذ روش صحیح در تربیت فرندان

ببینید مطالب نباید خَلط بشود، در اینکه الآن وضعیت به این کیفیت است پس ما باید به‌نحو دیگری عمل بکنیم، این مثل این است که انسان بخواهد ابروی کسی را بردارد ولی چشمش را کور کند! یعنی انسان برای اصلاح مسئله‌ای بخواهد به مطلب خلافی بپردازد. اینکه اگر مبل نباشد، بچه لجباز می‌شود یا فلان می‌شود، من خیال می‌کنم که این مسئله، مسئلۀ صحیحی نباشد. انسان هر طوری که بچه را بار بیاورد بچه همان‌طور خواهد شد، این چیز خاصی نیست که حتماً باید وضع زندگی به همان نحوۀ خاصی باشد که آنها مطرح می‌کنند تااینکه آنها لجباز نشوند. خب صندلی که هست، میز هم که هست، فوقش حالا می‌رود پشت آن صندلی می‌نشیند. اینکه ما بخواهیم به هر تمنایی تن دربدهیم: امروز فرض بکنید که می‌گوید باید مبل باشد و تلویزیون باید همیشه روشن باشد و بعد هم می‌گویید که اگر سی‌دی نیاورید در خانه و تماشا نکند لجباز می‌شود و بعد هم سی‌دی‌های آن‌چنانی بیاورد، اگر نیاورد لجباز می‌شود و...، بعداً کار به جایی خواهد رسید که سر از مسائل دیگر و شاید اعتیاد دربیاورد که لجباز نشود!

لذا به‌طورکلی انسان باید به‌واسطۀ راهنمایی و تشویق و توضیح واقعی مسئله، فرزند را متقاعد کند و اگر احساس کرد که حالا او نسبت به بعضی از مسائل لجبازی می‌کند دلیلی نیست که انسان بخواهد آن مرام و مسیر خودش را به‌خاطر بعضی از لجبازی‌ها کنار بگذارد.

متفاوت بودن برنامه‌های تلویزیون از نظر حرمت و جواز

اینکه گفته شده تلویزیون حرام است، اولاً بنده نگفتم که تلویزیون حرام است، اگر از قول بنده نقل شده، خلاف است. حرام بودن تلویزیون را من نگفتم، من گفتم: صحیح نیست، و صحت نداشتنش هم به‌خاطر این است که متأسفانه همان‌طوری‌که خود افراد و مسئولین می‌گویند، اعتراف خود آنها است که بسیاری از بدآموزی‌ها در همین تلویزیون وجود دارد! الآن بسیاری از مراجع قم، نگاه کنید در روزنامه‌ها نسبت به برنامه‌های تلویزیون اخطار داده‌اند با اینکه آنها قائل به حرمت تلویزیون نیستند و حتی در منزل خودشان هم تلویزیون هست، خب این اخبار به بنده می‌رسد و روزنامه‌هایش را هم برای بنده می‌آورند. بسیاری از مراجع در صحبت‌هایشان نسبت به بودن تلویزیون اخطار داده‌اند. سریال‌های که دارد پخش می‌شود و ارتباطات بین پسر و دختر که در برنامه‌های تلویزیون هست، همۀ اینها خلاف شرع است، کیفیت اطواری که آنها در تلویزیون اجرا می‌کنند و در مراء و منظر است، از هزار سی‌دی بدتر است! و علاوۀ بر آن کسی که تلویزیون دارد از آن اول وسوسه‌اش می‌گیرد که آن را روشن بکند تا آنجایی که همان‌طور که عرض کردم صدای موسیقی تلویزیون از اتاق منزل مربی اخلاق در خیابان هم شنیده می‌شود، آن‌وقت شما دیگر چه توقعی‌دارید که افراد استفاده سوئی از این نکنند؟!

ورزش‌هایی که مردان را لخت نشان می‌دهد، تمام اینها حرام است، همۀ اینها دیدنش برای زن حرام است و باید نسبت به اینها جلوگیری بشود.

فیلم‌های که در آنها کشتن و قتل و غارت و زندان و فجایع و... هست، تمام اینها باعث فساد روح است.

بسیاری از دکترهای اعصاب به بنده گفتند:

علت بسیاری از بیماری‌های عصبی در کودکان همین تلویزیون است (همین تلویزیونی که اگر نیاورید بچه‌تان لجباز می‌شود!) و همین تلویزیون باعث می‌شود که شب نخوابد و به هزارتا مسائل مختلف از ناراحتی‌های عصبی و مزاجی مبتلا بشود.

ولی اگر فرض بکنید به جای این (تماشای تلویزیون) بخواهد ورزش باشد، شنا و کوهنوردی و... باشد، چه اشکال دارد؟ اگر بچۀ شما به باشگاه برود و با یک آدم کراکی و شیشه‌ای و اعتیادی برخورد بکند و فردا شما داخل میزش کراک ببینید، آیا این بهتر است یا اینکه او را از رفتن به باشگاه منع کنید و خودتان او را به کوه ببرید، با او ورزش کنید و امثال‌ذلک؟

باشگاه‌های ورزشی و استخرها و... عامل بسیاری از مفاسد اجتماعی

متأسفانه امروزه جامعۀ ما جامعۀ اخطار شده، یعنی الآن واقعاً مسئولین دارند اخطار می‌دهند نسبت به خطراتی که جامعه را با این فضا دارد تهدید می‌کند، آن‌وقت شما می‌گویید که بچۀ ما به باشگاه برود؟! آیا می‌دانید که هشتاد درصد جوان‌هایی که منحرف می‌شوند از همین باشگاه‌های ورزشی است؟! آیا خبرش را دارید یا نه؟ آیا می‌دانید که هشتاد درصد از آن زن‌هایی که منحرف می‌شوند، از همین استخرهای شنا و از همین اماکن عمومی است؟! خب ما الآن در جامعه‌ای زندگی نمی‌کنیم که فرض بکنید که همۀ اینها دیشب نماز شب خواندند و دارند ورزش می‌کنند و یا فرض کنید «و ان یکاد و آیة‌الکرسی» به گردنشان آویزان کردند و با وضو وارد این مکان شدند، تمام این افراد با هزار ترفند و خدعه وارد یک‌هم‌چنین محیط‌هایی شدند، اشکال ورود به این اماکن از این باب است والاً رفتن به باشگاه چه اشکالی دارد؟ بفرمایید ببرید، من هیچ منع نمی‌کنم، بچه‌هایتان را باشگاه ببرید و فردا داخل جیبشان سی‌دی‌های کذا پیدا خواهید کرد! و پس‌فردا کراک و سایر مواد مخدر پیدا خواهید کرد که دارند پیدا می‌کنند، کار به جایی رسیده است که امروزه مسئولین دارند به پدرها و مادرها تذکر می‌دهند که هر روز که بچه به منزل ‌می‌آید کیفش را بگردید! آن‌وقت می‌گویید که بچه‌های ما در جاهای دیگر بروند والاّ لجباز می‌شوند! نه، این دلیل، دلیل قانع کننده‌ای نیست. ورزش به جای خودش لازم است، اما انسان می‌تواند این ورزش را به‌صورت صحیح انجام بدهد.

ما در این مدتی که در اینجا بودیم، بنده در اینجا این گلایه را از رفقا و دوستان داشته باشم تااینکه یک وقت سوء تفاهم نشود، خود بنده به‌شخصه در این مدت سیزده چهارده سالی که در قم بودم بسیار سعی کردم که یک زمینۀ تفریحی برای فرزندان رفقا ایجاد کنم و آن کسانی که باعث شدند که این‌ مسئله به انجام نرسد، خود پدر و مادر بچه‌ها بودند، بنده در اینجا صریحاً می‌گویم، کمک نکردند، پدری که باید بچه‌اش را بیاورد تنبلی می‌کند و گردن او می‌اندازد، مادری که باید بچه‌اش را ببرد می‌گوید او بیاید ببرد، خب آن نمی‌آید، این نمی‌آید، بعداً چه؟ بچه می‌خواهد جای دیگر برود! خب بچه این تربیت را باید در کجا یاد بگیرد؟ این آقای ... در این قضیه پدرش درآمده، صدبار به من مراجعه کرده که: «آقا این تکلیف را از دوش من بردارید، زندگی من [مختل شده،] کمک نمی‌کنند!» گفتم: شما باشید. فقط چند نفری هستند که اینها پیگیری می‌کنند. مسئله، مسئلۀ مهمی است. تربیت بچه مهم است.

لزوم نظارت والدین بر ارتباطات و رفت و آمد فرزندان

پدر ما فرزند اولشان را، برادر بزرگتر از ما را، خودشان صبح به مدرسه می‌بردند، در وقتی که به مدرسه می‌رفت، ایشان را به آن مدرسۀ جعفری در خیابان شاهپور طهران می‌رساندند و برمی‌گشتند و ظهر که می‌خواستند از مسجد بیایند می‌رفتند و او را می‌آوردند، ایشان این‌طوری بچه‌هایش را تربیت کرده است. حالا ما در اینجا برای بچه‌ها کلاس گذاشتیم، این نمی‌آید، او نمی‌آید، پدر می‌گوید خب بردارد ببرد چون من خسته‌ام! بله این‌طور است! بچه‌ هم که می‌خواهد به جاهای دیگر برود، پس دیگر نباید اعتراض بشود در اینکه چرا در خانواده‌ها این حرف‌ها هست، بله، این حرف‌ها را چه کسی به‌وجود آورده است؟ ما حتی برای خانم‌ها جلسه گذاشتیم، آمدند گفتند که نمی‌آیند، خب نمی‌آیند تعطیل کنید. خودمان نمی‌خواهیم، خودمان اهتمام نداریم، خودمان نمی‌خواهیم گوش بدهیم.

بنده در همین‌جا عقد خواندم بعد گفتند که آقا بعد از عقد چند کلمه‌ای هم برای عروس و داماد صحبت کنید، من یک ساعت وربع صحبت کردم و در تمام این صحبت من خواهشم این بود که شما را به خدا، عروس و داماد را کاری نداشته باشید، شما پدر و مادرها دخالتی در کار این دوتا جوان نکنید، همین! چون مسائلی را می‌دانستم. آقا این عروس و داماد نیازی به نصیحت ندارند، ما روز قیامت کفیل می‌شویم. از اینجا که بیرون رفتند به سر کوچه نرسیده جنگ و دعوا شروع شد! گفتم بابا این آقا هنوز صحبتش تمام نشده! ببینید، نمی‌خواهیم، خودمان نمی‌خواهیم والاّ اگر بخواهیم همه چیز هست، همه چیز برقرار است، همه‌ جور هست، آدمش هست، مربی‌اش هست، اخلاقش هست. دوستان ما، اینهایی که در زمان مرحوم آقا بودند، با طرز زندگی، با طرز برنامۀ اخلاق و برنامه‌های مرحوم آقا آشنا هستند، کجا کم گذاشتند؟! حالا فرض بکنید که در مجالس غیبت هست، این به مکتب ایشان چه مربوط است؟ غیبت نکنید؛ تهمت هست، تهمت نزنید، دیگر چطوری انسان صحبت کند؟ چطوری حرف بزند؟ آن‌وقت می‌گویند: آقا چرا جلسه نمی‌گذارد؟ چرا دیر جلسه می‌گذارد؟ همین مسئله، همین مطلب، آقا وقت دارید مرتب به همدیگر تلفن نکنید، راحت بنشینید، تا یک چیزی می‌شود، سلام حالت خوبه؟ ناهار چه چیزی درست کردی؟ شوهرت چه موقعی می‌آید؟ آیا دیر نمی‌آید؟ آیا خسته نمی‌شوی؟ خب کوفت! یعنی چه که انسان مرتب بیاید فرض بکنید که صحبت بکند و دخالت بکند؟ این را که خدمتتان عرض می‌کنم چون ما مبتلا هستیم، روزی یک کیلو نامه برای بنده می‌آید، از طهران و شهرستان‌ها و ایران و خارج از ایران، نسبت به مسائلی که هست. خب بنده بی‌خود که مطلبی را نمی‌گویم. وقتی که ما مطالب بزرگان را مطرح می‌کنیم به این امید مطرح می‌کنیم [که عمل کنید.]

امروز بنده برای شما جلسه گذاشتم، فردا برای خانم‌ها در طهران جلسه گذاشتم، پس‌فردا برای آقایان، سه روز پشت سر هم، خب اینها برای کیست و برای چیست؟ به‌خاطر این است که عمل بشود، اگر عمل بشود خب خود شخص نفع می‌برد و بهره‌مند می‌شود، اگر عمل هم نشود خب هیچ. این یک مسئله.

و اما اینکه فرمودید که سی‌دی‌ها خیلی بدتر است و چه‌بسا تلویزیون [به آن حد نباشد،] خب بله سی‌دی خیلی بدتر است و نباید گذاشت هر سی‌دی در منزل بیاید، پس این وظیفۀ مراقبت پدر و مادر چیست؟

لزوم مسئولیت‌پذیری و توجه والدین نسبت به امور فرزندانشان

پدر بنده در منزل نامه‌هایی که برای خواهر من می‌آمد باز می‌کردند، دخترخاله‌ یا دخترعمۀ ما برای خواهر ما نامه می‌داد، دخترخالۀ ما که آدم بدی نیست، ولی پدر باید بداند در این نامه چه نوشته شده است، این اولین مرتبه‌ای است که در اینجا مطرح کردم تا حالا جایی نگفته بودم. پدر باید بداند که این تلفنی که الآن به پسرش می‌شود چه کسی دارد این تلفن را می‌زند و چه مطالبی گفته می‌شود. همین‌طوری ما شُلُّوها¹ رها کردیم هر طوری شد، إن‌شاءالله امام زمان نگهش می‌دارد، إن‌شاءالله امام زمان دست اینها را می‌گیرد، نه آقا! امام زمان هیچ نگه نمی‌دارد، امام زمان خودش را نگه می‌دارد، امام زمان ارواحنافداه فرموده که باید طبق برنامۀ من عمل کنی، اگر عمل بکنی من نگه می‌دارم، اگر عمل نکنی هم‌چنین می‌اندازم که برود یک کراکی بشود که دو ماه دیگرش هم بمیرد. این هیچ شوخی نیست! این راه و روشی است که از اول بوده و الآن هم هست و خواهد بود، هر کس که به این قانون عمل بکند دستش را می‌گیرند، هر کس که عمل نکند به هلاکت می‌افتد، مسئله، مسئلۀ شوخی نیست، باید پدر و مادر مراقبت کنند.

الآن یکی از مسائل و مشکلاتی که هست این است که دست هر بچۀ پنج‌ساله یک موبایل است! آخر این موبایل دیگر به چه درد بچه می‌خورد؟! بچۀ پنج‌ساله موبایل دارد، شش‌ساله دارد و...! این رفیقش دارد اگر نگیریم لجباز می‌شود! شما خبر دارید که وقتی که این موبایل را می‌گیرید، وقتی که از خانه بیرون می‌رود چه خبر است؟ آیا اطلاع دارید؟ بنده اطلاع دارم. همین‌طوری بدون هیچ حساب و کتاب و بدون هیچ برنامه‌ای چون او دارد باید برای این‌‌هم بگیریم، او این کار را کرده پس این هم باید بکند، نه، اینها این‌طور نیست و مسئله نیاز به یک دقت و مراجعۀ دقیق‌تری دارد.

راه دست‌یابی به جواب سؤالات شرعی

سؤال: لطفاً در مورد دسترسی مخدرات به احکام و مسائل شرعی راه حلی ارائه دهید، زیرا در جواب سؤال ما گفته شده که به سایت اینترنتی مراجعه کنید درحالی‌که حضرتعالی می‌دانید که دسترسی به آن برای همه مقدور نمی‌باشد و ما نسبت به احکام بی‌اطلاع هستیم.

جواب: خب اشکال ندارد، در مورد احکام رفقا هستند، می‌توانید به شوهرتان یا به فرد محرم بگویید که اینها به رفقا بگویند و رفقا هم مطالب را می‌دانند، احکام را می‌دانند و به اطلاع می‌رسانند، نیازی نیست که حتماً این مطالب به خود بنده ارجاع بشود، اصلاً برای بنده هم مشکل است که با توجه به اشتغالی که دارم بتوانم زود پاسخ بدهم، بله، اگر در مطلبی خود آن رفقا احساس کردند که باید مسئله با من مطرح بشود، طبعاً آنها هم می‌آیند و معمولاً هم هر روز ما را می‌بینند و یا در هفته دو سه باری می‌بینند و خیال نمی‌کنم مشکلی در این‌صورت پیش بیاید.

تابع بودن زن از شوهر در اعراض و عدم اعراض نسبت به محل تولد و محل سکونت

سؤال: من به همراه خانواده و شوهرم چند سالی است که برای اقامت از طهران به قم آمده‌ایم، شوهرم از طهران اعراض کرده ولی خودم، هم علاقه به آنجا دارم و هم مدام در رفت و آمد هستم، حکم نماز و روزۀ من چیست؟

جواب: طهران که جای علاقه داشتن نیست، واقعاً بنده که آباء و اجداد ما طهرانی بودند و جد نهم ما همان امامزاده سید محمد در درکه است، هروقت که به طهران می‌روم می‌گویم خدایا چه موقعی از طهران بیرون می‌آیم؟! یعنی وقتی که وارد طهران می‌شویم تمام [قصد] ما آن ساعتی است که از طهران خارج می‌شویم، آن مورد نظر ما است. طهران که جای علاقه داشتن نیست.‌

زن در مسئلۀ اعراض تابع شوهر است، شوهر در هر جایی که قصد تمام کرد آن زن هم باید در آنجا قصد تمام داشته باشد گرچه یک روز هم در آنجا نرفته. و اگر مرد از جایی اعراض کرد زن هم باید از آنجا اعراض کند گرچه در آنجا متولد شده و در آنجا رشد و نمو کرده و بزرگ شده و پدر و مادر و فامیلش هم در آنجا هستند. زن در اعراض و عدم اعراض تابع شوهر است.

سؤال: با توجه به مفاسد اجتماعی که روزبه‌روز افزون‌تر می‌شود و متأسفانه به منازل هم راه پیدا کرده است، فرزندان خود را چگونه از نظر تربیتی و اخلاقی و روانی بیشتر جذب خانواده نموده و عشق و فلسفۀ نمازخواندن را چگونه در ایشان ایجاد نماییم؟

جواب: این مسائل را عرض کردم که خب علیٰ‌کل‌ّحال مطلب همین‌طوری برای انسان حاصل نمی‌شود. خود ما وقتی که به قم آمدیم، نمی‌دانم این مطلب را کجا گفته بودم، من وقتی که در قم بودم تحصیل برای من خیلی اهمیت داشت، خیلی زیاد! همان زمان سابق، آمدن به طهران برای بنده خیلی مشکل بود چون ما حتی پنج‌شنبه و جمعه را هم درس گذاشته بودیم. اخوی ما طبعاً بیشتر از ما متمایل به ‌رفتن به طهران بود، و هردو هم در یک حجره بودیم. یک وقت مرحوم آقا به قم مشرف شده بودند، من به ایشان عرض کردم که این آمدن به طهران یک پنج‌شنبه و جمعه در ماه، چون در هر ماه یک پنج‌شنبه و جمعه را به طهران می‌رفتیم، این مشکل است! ایشان فرمودند:

درست است که مشکل است ولی بالأخره همین آمدن و دیدن و در جلسه شرکت کردن هم خودش یک مسئله است، فقط همه‌اش به درس خواندن نیست. درست است که شما الآن در اینجا دارید درس می‌خوانید و خیلی هم درس را ادامه می‌دهید ولی بالأخره صحبت‌های ما هم باید باشد، شما از صحبت‌های ما محرومید، نمی‌آیید، خب اقلاً ماهی یک دفعه بیاید، جلسه‌ای و... .

یعنی ایشان حتی نسبت به فرزندان خودشان این‌قدر تأکید داشتند.

یکی از افراد بود که الآن ما با ایشان ارتباط نداریم، یک وقت به ما گلایه داشت که: «تو را به خدا بیا این دوتا بچۀ ‌ما را حفظ کن، اینها می‌خواهند به آمریکا بروند!» گفتم: آقاجان بنده به‌خاطر همین جلسۀ شب‌های [ماه رمضان،] از مکه آمدم و مکه خودم را ادامه نداده‌ام، آن‌وقت در تمام این ماه مبارک رمضان تو بچه‌هایت را نگذاشتی که به این جلسات بیایند! خب همین‌طوری که نمی‌شود، باید صحبت بشود، باید در گوش اینها حرف برود، باید اینها حضور داشته باشند، باید محیط، محیطِ جاذبی باشد، چون بچه دارای روحیات مختلف و خواست‌های مختلفی است، اگر همه‌اش بنشینی و بگویی این را بکن و آن را نکن، خب نمی‌کند، اگر همه‌اش هم بخندی [آن‌هم صحیح نیست.] و جایزه و تشویق، تهدید، واگذاری مسئولیت و از او مسئولیت‌ خواستن در این محیط‌های تربیتی است که کم‌کم انسان را بار می‌آورد تا آن حدی که انسان به استقلال می‌رسد، همین‌طور این مسئله و این قضیه برای انسان و برای بچه‌ها حاصل نمی‌شود.

جواز خواندن نماز در قطار و... به‌خاطر وجود عذر

سؤال: در قطار و وسایل مسافرتی گاهی به علت‌هایی برای پیاده شدن در وقت نماز معذوریم، آیا می‌شود در خود قطار نماز خواند؟

جواب: هیچ اشکال ندارد.

منظور از توجه به خدا، احساس حضور خدا در تمامی مسائل

سؤال: با توجه به اینکه خدا را هرگونه از دریچۀ نفس خود که بنگریم خیالات و زایدۀ تفکر و نفس خود است، پس چگونه باید به این قضیه فکرکرد؟

جواب: همین‌که شما به این قضیه متوجه بشوید که آنچه را تصور می‌کنید، خدا است و باید از این عبور کنید، همین تصور، توجه به خدا است و این کم‌کم موجب عبور خواهد شد.

نحوۀ تحصیل رضایت زن و شوهر از همدیگر

سؤال: رضایت زن از شوهر چگونه می‌باشد؟ یعنی اینکه آیا زن می‌تواند به شوهرش بگوید که از دست تو راضی نیستم؟ این به چه نحو است؟

جواب: خب رضایت زن از شوهر همان‌طوری‌که بارها گفته شده، انجام و ترتیب امور منزل و ارتباط با شوهر به‌نحوی است که شوهر احساس کند زن نسبتِ به او تعلق دارد و نسبت به او تمایل ‌دارد و او را مُهمَل و بی‌اعتنا نمی‌گذارد. این خیلی مهم است، البته برای زن هم این مسئله مهم است، یعنی باید طرفینی باشد منتها چون سؤال نسبت به رضایت از شوهر است، شوهر باید احساس کند که زن او مطیع او است، این اصل قضیه است، یواشکی کاری نکند، یواشکی چیزی که برخلاف میل شوهر است انجام ندهد، حالا نمی‌فهمد بگذار این‌طوری بکنم! حالا نمی‌فهمد...! خب حالا اگر فهمید چه؟ کاری انجام بدهد که اعتماد شوهر را در ارتباط با خودش به‌دست بیاورد، آن‌وقت این، رضایت شوهر خواهد بود.

محدودۀ اطاعت زن از شوهر

سؤال: اگر شوهر انسان دوست داشته باشد که به همراه او به دیدن فیلم و کارتون بپردازیم، وظیفه چیست؟ آیا جزو موارد معصیت حساب شده و نباید اطاعت بکند؟

جواب: حالا کارتونش را نمی‌دانم! مگر شوهر چند سالش است که باز هم به دنبال کارتون است؟! علیٰ‌کلّ‌حال اگر فیلم، یک فیلم عادی باشد خب اشکالی ندارد. البته اگر فیلم فیلمی باشد که همراه با معصیت باشد، در آنجا نباید اطاعت کرد، حالا به کارتون بپردازند!

مقدار و نحوۀ پرداخت کفارۀ روزه

سؤال: چنانچه پرداخت کفارۀ روزه به‌صورت معادل پولی آن ممکن است، مقدار آن را برای هر روز بیان بفرمایید. اگر شصت فقیر را نشناسیم چه کنیم؟

جواب: انسان حتی می‌تواند کفارۀ روزه را به یک فقیر بدهد، یعنی شصت غذا، الآن غذای متعارف بیرون چقدر است؟ مثلاً در حدود هزار تومان است، الآن یک غذای عادی حداقل در همین حدود است، دیگر احتیاطش شاید از هزار تومان کمتر نباشد. و انسان می‌تواند پولش را به فقیر بدهد منتها باید بگوید که غذا تهیه کند. می‌تواند به ده‌تا فقیر بدهد یا به بیست‌تا فقیر بدهد، برای هر کسی سه غذا یا چهار غذا اشکال ندارد.

میزان برنج و حبوبات باقی مانده در منزل برای تعلق خمس به آنها

سؤال: حداقل مقدار از برنج و حبوبات مازاد مصرف منزل در موعد خمسی که فرا می‌رسد چه میزان است؟

جواب: دیگر حداقل مقدار، یعنی چند کیلویی باقی بماند نه‌اینکه یک کیسه و دو کیسه برنج و...، در حدود چهار پنج کیلو مَعفُوّ عنه است، خب بیشترش را انسان باید حساب کند.

خمس هیچ‌وقت از ذمۀ انسان رفع نمی‌شود مگر در صورت فقر

سؤال: حکم سال‌هایی که به‌خاطر ندانستن مسئله، خمس‌ها را نداده‌ایم چیست؟

جواب: البته اگر انسان می‌تواند بپردازد باید بپردازد، چون خمس وقتی که بر ذمّه تعلق بگیرد هیچ‌وقت از ذمّه محو نخواهد شد مگر اینکه انسان فقیر بشود و نتواند اداء خمس کند.

تأثیر سوء عروسک بر فضا و مکان و خود نفس انسان

سؤال: عروسک یا اسباب‌بازی که برای کودکان تهیه می‌کنیم، چه خصوصیاتی در آنها مجاز است؟

جواب: عروسک‌هایی که الآن مطرح است و به شکل زن است و مجسمه است، این اشکال دارد و حرام است، ولی اگر به‌نحوی باشد که نشان ندهد که این واقعاً به شکل صورت واقعی بچه است، یا مثلاً خود انسان به‌نحوی بخواهد درست بکند که یک شکل و شمایلی داشته باشد، مثلاً از چیزی بخواهد چشم و ابرو برایش بگذارد، این اشکال ندارد ولی این عروسک‌هایی که الآن در بازار هست، اینها مجسمه است و مجسمه حرام است و تأثیر سوء روی بچه می‌گذارد و همین‌طور روی فضای منزل تأثیر سوء می‌گذارد و فضا را فضای شیطانی و مُکدَّر می‌کند.

من یک وقت به منزل یکی از اقوام سببی رفته بودم، شب موقع نماز بود، من گفتم: اتاقی می‌خواهم که در آنجا نماز مغرب بخوانم، من را راهنمایی کردند و وارد آن اتاق شدم و یک‌مرتبه بیرون آمدم، دیدم این اتاق پر از عروسک و... است! اتاق بچه بود، چنان ظلمت داشت که دیدم اصلاً تکبیرم نمی‌آید، گفتم: با این اتاقتان چه بر سر این بچه می‌آورید؟! آیا این دیگر برایش زندگی می‌ماند؟! من که آدم چهل ساله پنجاه ساله‌ام نمی‌توانم در یک‌هم‌چنین وضعیتی قرار بگیرم، آن‌وقت این بچۀ طفل معصوم چند ساله باید در یک‌هم‌چنین فضایی بخوابد، بلند شود و تنفس کند! بعد هم آن‌وقت می‌گوییم که چرا در خواب جیغ می‌کشد؟! چرا اعصابش این‌طور است؟! اینها به‌خاطر همین مسائل است که متأسفانه کسی اینها را گوشزد نمی‌کند.

لزوم رضایت پدر نسبت به مسائل فرزندان

سؤال: اینکه دختران ما تا سیکل که خواندند [دیگر ادامه تحصیل ندهند، در چه شرایطی است؟ چون] لازم به ذکر است که پدرانشان راضی به این امر نیستند.

جواب: خب پدر باید نسبت به مسائل فرزند دخالت داشته باشد و نمی‌شود که بدون رضایت پدر این‌گونه امور انجام بشود، اگر نسبت به این مسئله مطلبی هست بهتر است که خود آن افراد و بزرگان با پدر صحبت کنند تااینکه اگر شبهه‌ای هست برطرف بشود. علیٰ‌کلّ‌حال پدر نمی‌تواند نسبت به مسائل زندگی بی‌تفاوت باشد.

معنای صلۀ‌رحم ارتباط با رحم است

سؤال: لطفاً رفت‌وآمدهای خانوادگی و صلۀارحام را با توجه به سخنان خود توضیح بفرمایید؟

جواب: خب مشخص است، صلۀرحم به معنای ارتباط با رحم است. البته در مورد صلۀرحم این مطلب را بگذارید تااینکه إن‌شاءالله در همین جلسات عنوان به آن ‌برسیم، شاید بعد از چند جلسه بخواهیم به مسئلۀ صلۀرحم بپردازیم، در آنجا راجع به این قضیه توضیح می‌دهیم که اصل صلۀرحم چیست و اینکه آیا صلۀ‌رحم فقط به دیدن و رفتن است یا اینکه نه، احوالپرسی و سلام هم صلۀرحم به‌حساب می‌آید؟ صلۀرحم این‌طور نیست [که الآن در اذهان جا افتاده است.] و علاوۀ بر آن، موقعیت افراد هم فرق می‌کند، بعضی‌ها هستند که انسان وقتی که به منزل آنها می‌رود آنها اصلاً لج می‌کنند و کاری می‌کنند که انسان خب واقعاً از این مسئله متأثر بشود، با منظرۀ غیر مناسبی با انسان برخورد بشود، خب در این‌صورت دلیلی ندارد که انسان به منزل آنها برود. وقتی که انسان ‌برای صلۀرحم می‌رود، حداقل حقی که بر گردن صاحبخانه هست این است که او رعایت حال انسان را در این نیم ‌ساعتی که هست بکند، حالا وقتی که صاحب‌خانه این‌قدر بی‌شعور است که وقتی که مهمان می‌رود پیچ موسیقی را باز می‌کند به‌خاطر اینکه مثلاً چیزی نشان بدهد، خب دلیل ندارد که انسان بخواهد پایش را به اینجاها بگذارد.

به‌وجود آمدن تشویش بر اثر مسافرت‌های زیاد

سؤال: با توجه به صحبت‌های حضرتعالی، سفر رفتن که موجب رفتن به مسافت‌های طولانی است و مجبوریم که وقت زیادی را در اتوبوس باشیم، حد این موارد را مشخص بفرمایید، ضمن اینکه بستگان ما در شهرهای دیگر هستند؟

جواب: متوجه این سؤال نشدم. سؤال، سؤال مبهمی است که منظور از این اتوبوس و... چیست؟ اگر منظور سفرهای زیادی است که باعث تشویش انسان می‌شود، خب بله انسان حداقل این سفرها را باید اختیار کند.

نزول ملائکه در منزل در اثر نفس معصوم بچه‌ها

سؤال: در اینکه می‌گویند: اگر خانه نجاستی داشته باشد ملائکه در آن خانه نمی‌آیند، پس ما بچه‌دارها مرتب از این مطالب محروم هستیم؟!

جواب: نه، این نیست، این بچه‌ها باعث می‌شوند که ملائکه نازل بشوند. و نفس بچه که معصوم است موجب نزول ملائکه می‌شود نه‌اینکه حتی باعث [نزول شیاطین] بشود. این مسئله یک مسئلۀ عادی و طبیعی است.

رسول خدا صلّی ‌الله‌ علیه ‌و آله و سلّم نشسته بودند، بچه‌ای را آوردند، پسری را آوردند که حضرت در گوش او اذان و اقامه بگویند، در آنجا نشسته بودند یک‌دفعه این بچه در دامن پیغمبر بول می‌کند، این افرادی که بودند خیلی متوحش می‌شوند! ای وای...! حضرت فرمودند: «او را رها کنید، بگذارید راحت باشد، (الآن این بچه چه می‌فهمد؟! بچه معصوم است،) بگذارید کار خودش را بکند. این نجاست در اثر بول با یک مشت آب پاک می‌شود، چرا بچه را اذیت می‌کنید؟!»¹

ببینید چقدر این مرد واقعاً عجیب است! این پیغمبر چقدر بزرگ است! چقدر واقعا بزرگ است که می‌فرمایند: این اصلاً آب است، حالا فرض کنید آب ریخته! خب چقدر عظمت دارد که اصلاً نمی‌گوید که پیغمبری هست و...، اصلاً و ابداً، تازه این کسی است که به مقام بچه اطلاع دارد، به آن موقعیت و مقام طهارت و عصمت بچه خبر دارد می‌گوید بگذارید کارش را بکند، این بچه دارد کار طبیعی می‌کند، مگر شما نمی‌کنید؟ حالا این بچه گناه کرده؟ حالا شما فوقش نگه می‌دارید و...، حالا اینهایی که بزرگ هستند و سَلَسُ البول دارند و نمی‌توانند بول خودشان را نگه دارند، آیا باید بر آنها ایراد گرفت و اعتراضی کرد؟ نه، بیماری است. خب این‌هم بچه است، خب این بچه هم دارد همان کار را انجام می‌دهد. و این یک امر عادی است و هیچ ارتباطی هم با عدم ورود ملائکه ندارد.

در مواجهۀ مرد و زن، احساسی که باعث تخیلات و توهمات است ضرر دارد نه هر احساسی

سؤال: این احساسی که بین زن و مرد مطرح کردید، گاهی مهمان داریم و بالأخره این احساس را دارند که زنی در خانه هست، پس این به چه صورت است؟

جواب: ببینید مسئله این نیست، بالأخره مطلبی است که خیال می‌کنم مطلب را رسانده باشم، این حالتی که انسان در بعضی از موارد مثلاً در اتاقی هست یا اینکه در جایی نشسته یا فرض بکنید موقعیتی هست که در آن موقعیت زمینۀ برای یک‌هم‌چنین تخیلی وجود دارد والاّ در خیابان هم زن دارد راه می‌رود و مرد هم راه می‌رود اما یک‌هم‌چنین چیزهای پیش نمی‌آید، ولی فرض کنید که هردو می‌روند در مغازه، در مغازه هم کسی نیست و فروشنده هم رفته جنس بیاورد، این احساسی که الآن وجود دارد، این فرق می‌کند با اینکه یک مهمان آمده در منزل و در آن اتاق نشسته است، این با آن تفاوت دارد. منظور بنده این است که در موقعیتی باشد که در آن موقعیت این تخیلات و این توهمات برای انسان بیاید.

لزوم تشویق کودکان برای انجام واجبات

سؤال: دختری دارم یازده ساله که نسبت به نماز خیلی کوتاهی می‌کند و ما نسبت به مسئلۀ نماز او بسیار تلاش کردیم، از تشویق و تنبیه و آگاهی دادن و...، ولی باز هم کوتاهی می‌کند. و این مسئله را هم می‌دانم که چهارده سالگی سن تکلیف او می‌باشد، تکلیف ما نسبت به این بچه چیست؟

جواب: هیچ، همین تشویق و... را داشته باشید و آنها را اذیت نکنید و آنها را وادار نکنید، منتها طوری باشد که در تشویقتان خود او رغبت داشته باشد، مثلاً احساس کند که اگر نمازهایش را بخواند مورد دریافت جایزه‌ای قرار می‌گیرد، چیزی برایش می‌گیرید، به این کیفیت، اگر مسئله بخواهد به این نحوه باشد خیال می‌کنم از این نقطه‌نظر تشویق، تشویق مناسبی باشد والاّ نباید انسان نسبت به این امور خیلی سخت‌گیر باشد.

لزوم اطاعت نکردن زن از شوهر در امر خلاف شرع

سؤال: شما الآن فرمودید که باید عمل کنید، من زن هستم و نمی‌توانم به تنهایی این مسائل، مخصوصاً ارتباط با نامحرم را رعایت کنم، باید همسر انسان یاری کند، وقتی که من نمی‌خواهم به طهران بروم و در آنجا برادر شوهر من‌هم هستند و همسر من‌هم با اینکه از رفقا هستند چندان توجهی ندارند و در برابر سخنان آنها دفاعی نمی‌کند و من به مشکل می‌افتم، آیا می‌توانم با شوهرم مخالفت کنم و به طهران نروم؟ چون با اینکه پدر و مادرم هم آنجا هستند علاقه‌ای به طهران ندارم. شما راهنمایی بفرمایید. و به آقایان هم این نکات را گوشزد نمایید. همسرم چرا علاقه به طهران رفتن دارند؟ البته اکثراً صلۀ‌رحم‌های ما حرام است، چون که محرم و نامحرم همیشه باهم هستند و همسرم توجهی ندارند! به هرحال چگونه من با همسرم در این رابطه برخورد داشته باشم؟

جواب: ببینید! این مسئله دیگر به کیفیت و نوع برخورد و زیرکی و ذکاوت و خلاصه موقعیت مناسبی که زن می‌تواند در ارتباط با این‌گونه موارد داشته باشد، برگشت می‌کند. من نمی‌توانم بگویم که شما با شوهرتان مخالفت بکنید و نروید. در مجلسی که بدانید در آن مجلس قطعاً امر حرام صورت می‌گیرد، انسان باید در آنجا مخالفت کند و نرود، در این شکی نیست، ولی اگر حالا فرض کنید انسان می‌رود در یک جا که مردی هم در آنجا آمده، خب برادرشوهر انسان می‌خواهد با آدم حرف بزند، خب آدم جواب ندهد و سرش را پایین بیندازد، خب چه‌کار می‌کنند؟! آیا طناب گردن آدم می‌اندازند یا اینکه آدم را بیرون می‌کنند؟! یک دفعه دو دفعه آدم انجام بدهد دفعۀ سوم خود شوهر می‌گوید نیا. اما اگر شوهر گفت: باید صحبت کنی، در اینجا باید مخالفت کرد و گفت که نه، من صحبت نمی‌کنم. ببینید خود انسان می‌تواند زمینه و موقعیت را طوری فراهم کند که به‌نحو احسن و به‌نحو ملایمت و آرامی مسئله برگزار بشود. تا جایی که می‌تواند مطلب را بگذراند. مثلاً وقتی که سلام می‌کند سرش را پایین بیندازد، علیکم السلام، خیلی آرام که صوت هم نداشته باشد، در اینجا انسان فقط جواب سلام را می‌دهد و صحبت دیگری هم نمی‌کند. خب حاج‌خانم حالتان چطور است؟ سری به ما نمی‌زنید! (می‌خواهد سر صحبت را باز بکند.) ای بابا حالا ما دیگر نامحرم شدیم؟! ما که دیگر در یک خانواده بودیم! هرچه مطالب بگوید شما سرتان را پایین بیندازید و هیچ حرفی نزنید، خب نوار که نیست ادامه بدهد می‌ایستد.

سؤال: در خصوص سفره‌های مختلط چطور عمل کنیم؟

جواب: ببینید! در آنجا هم مسئله به همین کیفیت است، در آنجا هم می‌گویید میل ندارم، اجباری که نیست، بنده غذا میل ندارم، راست هم می‌گویید نه‌اینکه دروغ بگویید، آدم می‌خواهد سر سفره‌ای بنشیند که راحت باشد، آخر این چه اعمال شاقه‌ای است که مرد آنجا نشسته، خب این که نمی‌شود، بالأخره زن عفت دارد، احترام دارد، عفیف است، حیا دارد، شرایط خاص خودش را دارد، حالا مردی هست که دوغ را که از آنجا برمی‌دارد چشمش را هم به زن می‌اندازد، ماست را که از اینجا بردارد به این زن هم نگاه می‌کند، همه جا را نگاه می‌کند غیر از غذای خودش را، خب یک‌هم‌چنین زنی اگر بخواهد با عفت و سداد سر این سفره بنشیند خب این زن عذاب می‌کشد، خب این غذا خوردن با اعمال شاقه است و واقعاً انسان میل ندارد، انسان می‌تواند بگوید بسیارخوب من الآن میل ندارم، دیر غذا خورده‌ام، یک چیزی خورده‌ام. عرض کردم خود ما می‌توانیم مطابق با شرایطی که برای ما پیش می‌آید مسئله را نگه داریم اما نمی‌خواهیم! نه‌اینکه نسبت به این جمع، نه، این جمع نیستند، افراد دیگر را می‌گویم، افراد دیگر در سطح جامعه که می‌گویند: آقا این بدش می‌آید، این این است، این حرف‌ها را بزنیم، خب یک غذا خوردن است دیگر، باید بگوییم و بخندیم. خیلی‌خوب اشکال ندارد، این برای آنها اشکال ندارد، ولی آن‌طرف (قیامت)، فردا هست، مسئلۀ فردا را آنها دارند، مسائلی که یکی‌یکی به حساب‌ و کتاب‌ها رسیدگی می‌شود، آنها را آنها دارند. ولی انسان می‌تواند خیلی به راحتی و آرامش مسئله را بگذراند.

من خودم در یک قضیه‌ای بود که می‌دانستم که اگر من باشم حتماً باید در این مسئله دخالت کنم، ‌اتفاقاً یکی دو سال پیش هم بود. مسئله‌ای بود و من به هیچ‌وجه نمی‌خواستم در آن مسئله دخالت بکنم، یعنی بالأخره پای خود من در آن قضیه کشیده می‌شد. چون دیدم یک‌هم‌چنین مطلبی در شرف است، برای خودم یک مسافرت گذاشتم، وقتی که به من گفتند، گفتم: من مسافرت در پیش دارم، اتفاقاً خیلی خوشبخت می‌شدم، خیلی مشعوف می‌شدم، إن‌شاءالله فلان است. با اخلاق خوب برخورد کردم. و راست هم بوده، دروغ که نبوده، من مسافرت در پیش داشتم ولی مسافرت من فقط به‌خاطر این بود که نمی‌خواستم [در این قضیه قرار بگیرم.] علیٰ‌کل‌ّحال محذوراتی بود که صحیح نبود و شاید درست نبود و مسئله عواقب و تبعاتی داشت.

هر کسی می‌تواند با محیط خودش و با فضای خودش به‌نحو مطلوب کنار بیاید. وقتی که انسان می‌تواند یک مسئله را به راحتی انجام بدهد نباید اره دستش بگیرد، وقتی که پنبه هست مجبور نیست با یک نحو خیلی شاق و خیلی بُرنده‌ و قاطعی بخواهد برخورد بکند، نه بعد آنها هم خودشان متوجه می‌شوند که نباید به این کاری داشته باشند.

تاثیر سوء در نفس زن و مرد در اثر ارتباط و صحبت کردن آنها باهم

سؤال: شما درباره تأثیراتی که مرد و زن بر روی هم دارند و مضرات آن را در نفس زن فرمودید، آیا در نفس مرد هم این تأثیرات و مضرات وجود دارد؟

جواب: بله در نفس مرد هم این مضرات وجود دارد، منتها همان‌طوری‌که عرض کردم این مسئله ادامه دارد و إن‌شاءالله در جلسۀ آینده به آن می‌پردازیم.

تأثیر سوء محیط و فضای گناه‌آلود حتی بر افرادی که در خود جریان گناه نیستند

سؤال: در جایی که مردان با خانم‌ها روابط بسیار زننده از طریق تلفن یا اس‌ام‌اس و ارتباط‌هایی مانند جوان‌های امروزی را دوست دارند، آیا این بی‌تاثیر است؟

جواب: نه، همۀ اینها تأثیر خودش را خواهد گذاشت، نمی‌شود این بدون تأثیر باشد.

تقسیم بازی‌های کامپیوتری به مفید و غیر مفید و اثر آنها بر کودکان

سؤال: اثر بازی کامپیوتری بر روی بچه چگونه است؟

جواب: ببینید بازی‌های کامپیوتری فرق می‌کند: بعضی بازی‌ها به‌نحوی است که به‌طورکلی ذهن را تغییر می‌دهد، اتفاقاً یکی از مسائلی که خیلی برای بچه بد است و در هوش او تأثیر منفی خواهد گذاشت همین بازی‌های کامپیوتری است که آن ذهن و فکر را می‌برد و به‌دنبال خودش به همان هدفی که سازنده آن هدف را تعقیب می‌کند، می‌کشاند، بچه بدون اینکه تصمیم‌گیر باشد می‌رود و به آن سمت حرکت می‌کند و این باعث می‌شود که از خود تهی بشود.

البته بعضی از بازی‌هایی که جنبۀ فکری دارد و مفید است، در حد خودش اشکال ندارد، البته با محدودیت، مادر باید مراقبت کند که از یک حد خاص تجاوز نکند، نه‌اینکه صبح بنشیند ظهر بلند شود، اگر نیم ‌ساعت بنشید به‌نحوی که آن حالت اعتیاد برای او حاصل نشود که این اعتیاد در این بازی‌ها امر بسیار زننده‌ای است و نفس را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و حتی ممکن است که در بچه تأثیرات فیزیکی هم ایجاد کند.

خب ساعت تقریباً ده دقیقه به یک شد و کسی هم نمی‌گوید که این‌همه صحبت‌ شد! خب «مدتی این مثنوی تأخیر شد»¹حالا اگر یک وقت ما غفلت و نسیانی برایمان پیدا شد إن‌شاءالله امیدواریم که دوستان با تذکر، ما را متوجه و متنبه کنند که بتوانیم این جلسات را متوالیاً و مستمراً در خدمت رفقا و دوستان داشته باشیم.

بزرگان به وظیفۀ خود بیش از آنچه لازم بود عمل کردند، حالا نوبت عمل کردن ما است

إن‌شاءالله امیدواریم که خداوند به همۀ ما توفیق [عمل به مطالب بزرگان را] بدهد. من به رفقا و دوستان می‌گویم واقعاً حیف است [که ما آن استفادۀ کافی را از این مطالب بزرگان نبریم،] آن بزرگان آمدند و ده‌ها سال از عمر خودشان را صرف در همین مطالب کردند و در اختیار ما گذاشتند آن‌هم با آن وضعیتی که ما می‌دیدیم، که وقتی که رفقا به من می‌گویند: «تو وقت خودت را خیلی صرف می‌نمایی!» می‌گویم: من شرمنده‌ام! اصلاً ما کجا و پدر ما کجا؟! آن وضعیتی که ما از ایشان می‌دیدیم! آن اهتمامی که من از ایشان می‌دیدم! ایشان عمل کرده بودند و از بیمارستان آمده بودند، تشک انداخته بودیم هنوز نخوابیده بودند کتابشان را برداشتند و شروع کردند به...! گفتم: آقاجان یک‌خرده صبر کنید چایی بیاوریم، اقلاً چایی بخورید و بعد شروع کنید! ایشان فرمودند: «آقا اگر ما این دو روز عمر خودمان را به این نگذرانیم چه کنیم؟!» ببینید اینها این‌طوری مطالب را به‌دست ما رساندند، این‌طوری قضایا و حقایق را در اختیار ما گذاشتند والاً اینها هم می‌توانستند مثل بقیه بگویند که نمازتان را بخوانید، روزه‌تان را بگیرید و بروید دنبال کارتان. نه، آنها بلد بودند، من هم بلدم، خیلی بهتر، هم‌چنین راحت بگیرم که هیچ راحت‌گیرنده‌ای در امروز به گردم نرسد، بلدم، فرمول‌هایش را هم بلدم ولی خب نتیجه‌اش چیست؟ نتیجه‌اش این است که یک موجودِ با استعداد که قابلیت دارد به آنجا برسد، همین‌طور بماند، این‌هم نتیجه‌اش! آیا این خوب است؟! آیا ارزشش را دارد؟! ولی حالا ما می‌گوییم که ما حرف‌های امروزی‌ها را هم بلدیم و بیشتر هم بلدیم ولی یک‌خرده هم از آن‌طرف یاد گرفته‌ایم، خودمان اهلش نیستیم ولی به ما گفتند که این است و مقداری هم با چشممان دیدیم، بی‌هیچی نبوده، از نزدیک دیدیم، حالات آنها را دیدیم، آنها هم گفتند خب بفرمایید، حالا چه ضرری دارد که انسان این مطالب را بگوید و افرادی پیدا بشوند که اینها را با گوش جان بپذیرند و ترتیب اثر بدهند؟!

نقصان عقل عملی در زنان، منظور از ناقص العقول بودن آنها

سؤال: در مورد ناقص ‌العقل بودن خانم‌ها توضیح بفرمایید؟ همسر ما می‌گویند که حضرت علی علیه‌السلام در نهج ‌البلاغه فرمودند: زن‌ها ناقص ‌العقل هستند.¹ و در مورد نقاب و پوشیه حکم شما چیست؟

جواب: استغفرالله! این حرف‌ها، حرف‌های عجیبی است که إن‌شاءالله هیچ‌وقت از ما سر نمی‌زند. شما بروید به ایشان بفرمایید که آیا شما خودت ناقص ‌العقل نیستی که حالا داری به ما زن‌ها می‌گویی ‌ناقص ‌العقل؟!

خب شوخی کردیم و شاید همسرشان هم شوخی کرده باشند. شاید این مخدره‌ای که این نامه را نوشته‌اند، به آن عرایض ما در آن جلسات اول گوش نداده‌اند یا آن موقع نبودند، گرچه حضرت این مطلب را فرمودند، ولی یادم هست که بنده در آن مجالس اول توضیح دادم که مقصود حضرت از ناقص ‌العقل بودن چیست؟² اگر نوارش هست شما نوار را گوش بدهید و به آنجا توجه کنید، در آنجا بنده عرض کردم که منظور از ناقص ‌العقل بودن، عقل عملی است نه عقل نظری، عقل عملی آن عقلی است که برای انجام امور است، آن قدرتی که برای انجام امور است، به آن عقل عملی می‌گویند. خب در آنجا طبعاً مرد نسبت به زن ترجیح دارد ولی این مطلب این‌طور نیست که در همه همین‌طور باشد، خیلی از زن‌ها هستند که از شوهرشان بسیار بهتر می‌فهمند، بنده خودم هم سراغ دارم، و حتی بنده به مردهایشان گفتم که در کاری که می‌خواهید بکنید با زنتان مشورت کنید، صریحاً به آنها گفتم، دلیل نیست [که چون مردید پس حتماً بیشتر از آنها می‌فهمید!] مسئله، مسئلۀ کلی است، مسئله در آنجا جنبۀ غالبی دارد. چه‌بسا افرادی هستند که هم از شوهرشان بهتر تشخیص می‌دهند و هم در رعایت مسائل بسیار مجدتر هستند. همین الآن بسیاری از خانم‌ها و مخدراتی که با ما در ارتباط هستند، اینها مطالبی را بیان می‌کنند که من واقعاً به حال آنها تأسف می‌خورم که چطور یک‌هم‌چنین زنی با وجود یک‌هم‌چنین افکاری و با وجود یک‌هم‌چنین اهتمامی، شوهرش قدرش را نمی‌داند و از این موقعیت استفاده نمی‌کند و او را به مسائلی وامی‌دارد، از این مسائل رفت و آمدها و سایر مسائلی که اینها خب اصلاً به ضرر خانواده تمام خواهد شد.

شما شوهری که داری زنت را به هرجایی می‌بری، اگر از خودت و زنت مطمئن هستی، آیا از دیگران هم مطمئنی؟! آیا تو در نفس بقیه هستی؟! ببینید مسئله خیلی دقیق است! تو که داری می‌گویی بیا با برادر من صحبت کن، آیا از برادرت اطمینان داری؟! آیا از شوهرخواهرت اطمینان داری؟! تو که می‌گویی بیا سر سفره بنشین آیا نگاه‌های [آلودۀ دیگران را می‌شناسی یا نه؟!]

افرادی به خود من گزارش دادند که افرادی که اعتراض می‌کردند که اینها در اسلام نیست و اینها را درآوردند، اینها در موقع غذا خوردن چشمشان به همه‌ جا می‌چرخید به غیر از غذایشان! قشنگ داشته نگاه می‌کرده! ببینید اینها شیاطینی هستند که به‌دنبال بهانه می‌گردند برای اینکه زیر بار نروند.

به آن صحبت‌هایی که راجع به مسئلۀ نقص عقول در آنجا عرض کردم، توجهی بکنید.

نقاب و پوشیه واجب نیست ولی پوشاندن صورت از نامحرم واجب است

نقاب و پوشیه واجب نیست ولی پوشاندن صورت از نامحرم واجب است، انسان می‌تواند به هر کیفیتی که می‌تواند، به هر کیفیتی که مورد دلخواهش است، این مسئله را انجام بدهد. بعضی‌ها چادرشان را طوری نگه می‌دارند که فقط چشم‌هایشان بیرون را می‌بیند، بعضی‌ها یک نحوه نقابی‌ می‌پوشند که آن صورت را بپوشاند. علیٰ‌کلّ‌حال مسئله این است که پوشاندن چهره واجب است، آن‌هم در جایی که انسان ببیند که مردی نگاه می‌کند. والا اگر مردی سرش به کار خودش است و می‌دانیم که نگاه نمی‌کند، در آنجا پوشاندن چهره واجب نیست. ولی در جایی که ما بدانیم که مردی دارد نگاه می‌کند، در آنجا پوشاندن چهره واجب است، ولی خود نقاب و پوشیه فی‌حد نفسه واجب نیست.

سؤال: اگر مشکل تنفسی داشته باشیم و دکتر [بگوید که پوشیه نزن، آیا باز هم زدن پوشیه برای ما واجب است؟]

جواب: خب این مسئله را هم در اینجا عرض کردم.

دیگر به نظر می‌رسد که سؤال دیگری نیست. و اگر هم مطلب دیگری هست و یا مطلبی راجع به مسائلی که امروز عرض شد و همین‌طور راجع به مسائل دیگری که مطرح است، وجود دارد، إن‌شاءالله دوستان لطف کنند و در جلسۀ بعد مطرح کنند تا به آنها هم بپردازیم.

اللَهم صلّ علی محمّد و آل محمّد