اهمیت اطمینان و ثبات قلبی در سیروسلوک

هو العلیم

اهمیت اطمینان و ثبات قلبی در سیروسلوک

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ 

سلوک خانواده ـ قم ـ جلسه31

بیانات

حضرت آیت‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی

قدس الله سره

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

و صلَّى اللَه عَلَى سیّدنا و نبیّنا مُحَمّدٍ و آله الطّاهرین

و لعنة الله عَلَى أعدائِهِم أجمَعینَ‌

روایتی از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلم هست که می‌فرمایند:

ملائکه دائماً در حال سکون و آرامش و طمأنینه هستند، به عکسِ شیاطین و اجنه که دائماً در حال اضطراب و تشویش و حرکت و دلشورگی و عدم طمأنینه و عدم ثبات هستند،

این روایت، روایت خیلی عجیبی است و حرکت و راه انسان را نشان می‌دهد که انسان در چه وضعیتی باید قرار بگیرد و می‌تواند خودش را به این وسیله محک بزند و آزمایش کند، حالِ خودش را ببیند که چطور است، در موارد مختلف و در زندگی و در قضایای مختلفی که پیش می‌آید آیا به جزع و فزع و این‌طرف و آن‌طرف و داد و بیداد و... می‌پردازد یا اینکه نه، آرام است؟ قضایایی هست که می‌آید و خودش پیش می‌رود و خودش انجام می‌شود و خودش بالأخره به نتیجه‌ای می‌رسد.

تأثیر مضاعف حوادث و قضایا بر نفوس مخدرات به‌واسطۀ لطافت نفس آنها

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ و همین‌طور سایر بزرگان روی این مسئله خیلی تأکید داشتند، مخصوصاً نسبت به کیفیت سلوک و حرکت مخدرات، به‌جهت اینکه طبعاً نفس یک زن لطیف‌تر از نفس مرد است و زودتر تحت تأثیر حوادث و قضایا و مطالب قرار می‌گیرد.

سکوت دائم مرحوم علامۀ طباطبائی وتأثیر این سکوت بر شاگردان

دیدید بعضی‌ها نشسته‌اند و کاری ندارند و سرشان به کار خودشان است، وقتی که ما خدمت مرحوم علامۀ طباطبایی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌رسیدیم خیلی اوقات مخصوصاً پنجشنبه و جمعه‌ها ـ چون آن زمانی که ما به قم آمدیم ایشان دیگر درس رسمی‌ نداشتند و حالشان دیگر مساعد نبود و فقط روزهای پنجشنبه و جمعه مجالسی داشتند که خصوصی هم بود و ما شرکت می‌کردیم و یا مشهد که مشرف می‌شدند ما خدمتشان می‌رسیدیم ـ اگر یک ساعت با ایشان می‌نشستیم همین‌طور سرشان پایین بود و یک کلمه حرف نمی‌زدند مگر اینکه از ایشان سؤالی می‌کردیم که سرشان را بلند می‌کردند و پاسخ می‌دادند، بعضی‌ها را دیدید اصلاً نمی‌توانند آرام بنشینند، اگر دو دقیقه یک جا بنشینند و صحبت نکنند انگار طاق بر سرشان خراب می‌شود! انگار حتماً باید حرفی بزنند: آقا این قالی چه رنگی است؟ این ستون چه رنگی است؟ این پنکه چرا نمی‌چرخد؟ بنزین گران است، نخود ارزان است، آن گران‌ شده، آن ارزان شده! باید چیزی بگویند! توجه می‌کنید؟ تمام آن حیثیت وجودی آنها را اضطراب تشکیل می‌دهد، ما در آن زمانی که درس می‌خواندیم مرحوم علامۀ طباطبائی را مثلاً نهار یا شام منزل خودمان دعوت می‌کردیم از وقتی که ایشان می‌آمدند خودمان هم نمی‌خواستیم ایشان را ناراحت کنیم، هیچ هم صحبت نمی‌کردیم، به دوستان هم می‌گفتیم که هیچ حرف نزنید، این بزرگوار هم از روی بزرگواری و کرامت خودش می‌پذیرفتند و می‌آمدند، از وقتی که می‌آمدند نیم ساعت شام یا نهار می‌خوردند ـ بیشتر شام بود ـ و بعد هم نیم ‌ساعت میوه‌ای میل می‌کردند، فقط یک تشکر می‌کردند: خیلی لطف کردید و فلان، از این صحبت‌ها و همین‌طور [ساکت بودند]، دیگر هیچ صحبت نمی‌کردند، و همین نشستن با ایشان برای ما بهره بود! همین‌که می‌نشستیم و به ایشان نگاه می‌کردیم، به سکون ایشان، به آرامش ایشان، به طمأنینۀ ایشان، به وقار ایشان، به آن متانت ایشان نگاه می‌کردیم و بهره می‌بردیم و روی ما تأثیر می‌گذاشت، این قضیه بر ما تأثیر می‌گذاشت، این‌طور نبود که شامی ‌باشد و بعد هم ایشان خداحافظی کنند و بروند، تأثیر می‌گذاشت و به‌خاطر آن تأثیر بود که مرتب دعوتشان می‌کردیم و یا اگر مجالسی بود ایشان را دعوت می‌کردیم. این به‌خاطر این است که در این حال، نفس این شخص به همان عالم ملائکه و عالم سکون و عالم اطمینان، اتصال پیدا کرده است.

عدم حرکت سالک به‌واسطۀ اضطراب

وقتی که نفس اتصال پیدا می‌کند شما می‌بینید آرام هستید، وقتی که اتصال پیدا نکرده خب! مجبور است به جاهای دیگر اتصال پیدا کند، دائماً می‌خواهید حرف بزنید، این چیست، آن چیست، روزنامه چه ‌چیزی نوشته، رادیو چه‌ چیزی گفته؟ خب هرچه گفته که گفته! و این اضطراب موجب می‌شود که ما نتوانیم هیچ حرکتی بکنیم. بنده نسبت به این مسئله تضمین می‌دهم اگر صد هزار سال ذکر یونسیه انجام بدهیم، به‌جای چهارصد دفعه اگر چهار هزار دفعه ذکر یونسیه بگوییم اما این حال را داشته باشیم یک سر سوزن حرکت نداریم! چرا؟ چون داریم درست در مسیر خلاف می‌رویم! ذکر را داریم می‌گوییم، خب نوار ضبط صوت هم می‌گوید و بهتر از ما هم می‌گوید! [صدای] یک آدم خوش‌صدا و قشنگ را روی ضبط صوت بگذارید برایتان چهارهزار تا ﴿لَّآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنتَ سُبۡحَٰنَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ﴾¹می‌خواند همین‌طور نوار بچرخد و بخواند. هیچ فایده‌ای ندارد، چرا؟ چون نوار است، ضبط است، دستگاه است، جان ندارد تا این‌ ذکر با ملکوتش آن جان را عوض کند و تغییر بدهد، جامد است، پلاستیک است، کائوچو است، شیشه است، آهن است، توجه کردید؟ جان ندارد، دارد عملی را انجام می‌دهد. در وقتی که ما این حال را داریم، شدیم نوار ضبط صوت! خب بگو، صدتا بگو، دویست‌تا بگو، چهارصدتا بگو، هشتصدتا بگو، هیچ فایده‌ای ندارد چرا؟ چون ما در مسیر آن عوالم ربوبی که مسیر ثبات است قرار نداریم و در خلافش که مسیر تشویش، مسیر جنبش، مسیر اضطراب، مسیر حرکت، مسیر تغییر و تحول، مسیر ناآرامی‌ و ناپایداری است قرار داریم.

تأثیر نداشتن ذکر به‌خاطر اضطراب و عدم آرامش

شما وقتی که فکرتان و ذهنتان جای دیگر است، آیا یک مسئله ریاضی را می‌توانید حل کنید؟ سه چهارتا را می‌گویید پانزده‌تا! چون فکر جای دیگر است. اینکه یک ضرب است چه برسد به اینکه بخواهد یک معادله و این‌طور چیزها را هم حل کند! چون فکر جای دیگر است نمی‌شود آن را در یک‌جا تمرکز داد. انسان نمی‌تواند در دوجا فکر کند، هم ذهنش به مطالبی مشغول باشد و هم ذهنش بخواهد تمرکز کند روی حل یک مطلب ریاضی، عین همین قضیه به حرکت انسان و به حضور انسان و به صعود انسان مربوط می‌شود، با فکری که در جای دیگر است و آرامشی که وجود ندارد ما نمی‌توانیم یک نماز با حضور قلب بخوانیم، فایده‌ای ندارد، با فکری که در جای دیگر است انسان نمی‌تواند یک صفحۀ قرآن با تدبر و با تفهم بخواند، با فکری که در جای دیگر است انسان نمی‌تواند ذکر و ورد الهی را بر زبان بیاورد، فکر جای دیگر است.

مرحوم آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ به من می‌فرمودند:

وقتی که می‌خواهی فلان ذکر را بگویی، باید متوجّه این معنا بشوی و قبلاً ذهن و فکر خود و نفس خودت را آماده و مستعد برای این مسئله قرار بدهی، اگر قرار ندهی فایده‌ای ندارد. (بعد فرمودند): خیلی فایده‌اش کم است، نمی‌گوییم فایده ندارد ولی خیلی کم است.

همین‌طور هم هست، می‌خواهید امتحان کنید، یک ذکر را در حال توجه بگویید و یکی را هم در حال خواب آلودگی و یا موقعی که ذهن مشغولیت دارد بگویید، حالا می‌ببینید که تأثیر نداشت و فایده ندارد.

آرامش داشتن ملائکه

رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله می‌فرمایند: «ملائکه در حال سکون هستند» یعنی در حال آرامش هستند، ذکر خدا را می‌گویند ولی آرام هستند و اضطراب ندارند، به‌ تکالیفشان عمل می‌کنند ولی آرام هستند، مدبّرات هستند و نظام عالم را تنظیم و تدبیر می‌کنند ولی آرام هستند و اضطراب ندارند که حالا چه می‌خواهد بشود! چرا این‌طور می‌شود! یک وقت این‌طور نشود! حالا اگر یک وقت آن‌طوری شد ما چه کار بکنیم! از اینها ندارند، از این چیزهایی که ما داریم آنها ندارند، می‌آیند زلزله می‌آورند ولی آرام هستند، صاعقه می‌آورند ولی آرام هستند، باران می‌آورند ولی آرام هستند، ملائکۀ رحمت، ملائکۀ غضب، هرکدام از اینها را بخواهید نگاه بکنید در عین انجام تکلیف، در حال آرامش و سکونت این مطلب را انجام می‌دهند، دلهره ندارند، اضطراب ندارند، هول و ولا در دلشان نیست که چه خواهد شد، می‌بینند امر پروردگار است و باید انجام بشود، تمام. این امر پروردگار باید در آنجا انجام بشود، تمام؛ این فرد باید در فلان‌جا زاییده بشود، این فرد باید در فلان‌جا قبض روح بشود، هرکدام از این دو که دو عمل مخالف انجام می‌دهند فقط عملشان مخالف است ولی در دلشان آرامند، یکسانند، مثل آبی که آرام است. مثلاً این آبی که الآن در اینجا هست من الآن تکان دادم تکان خورد وگرنه ساکن بود، ملائکه دو عمل مخالف هم انجام می‌دهند، چند عمل مخالف هم انجام می‌دهند ولی دلشان در انجام این اعمال آرام است، یک‌ جا باران می‌آورند آرامند، یک جا قحطی می‌آورند آرامند، یک جا سبزه می‌رویانند آرامند، یک جا زلزله می‌آورند آرامند، در هر جایی هر عملی که انجام می‌دهند، در حال آرامش انجام می‌دهند. چرا؟ چون خدا ساکن است، خدا دارای اطمینان است و این متصل به آن مبدأ است و از آن مبدأ می‌گیرد و از آن مبدأ سیراب می‌شود و اشباع می‌شود. آرام است چون می‌داند امر الهی خواهی نخواهی باید تحقق پیدا بکند.

لزوم حفظ آرامش در همۀ احوال زندگی

یکی از دوستان از قول یک شخص طبیبی که در همدان بود نقل می‌کرد، طبیب قدیمی ‌هم بود، نه از اینهایی که آمده‌اند و عطاری درست کرده‌اند، نه! طبیب واقعی و درس‌خوانده و حاذق بود، خدا رحمت کند دو نفر ؟؟؟ مرحوم آقا سید احمد علی خسروی بود (اگر اشتباه نکنم) من‌هم ایشان را دیده بودم، یک دفعه هم پیشش رفته بودم، ایشان می‌گفت:

ما با شخصی اختلاف پیدا کردیم و قرار شد به دادگاه برویم، شب قبل از اینکه به دادگاه برویم، ندایی رسید: إنَّ اللَهَ شاءَ أن یَراک مَحکوماً؛ خدا می‌خواهد تو را محکوم ببیند، حق هم با ما بود، صبح با خیال جمع بلند شدیم و گفتیم برویم که کارمان تمام شد، رفتیم در دادگاه و دادگاه هم ما را محکوم کرد و ما هم بلند شدیم و رفتیم دنبال کارمان! خیلی راحت! نه‌اینکه حالا اخم بکنیم و بگوییم چرا این‌طورشد و بالا و پایین بپریم و او را بزنیم.

إنَّ اللَهَ شاءَ أن یَراک مَحکوماً، باید محکوم بشوی! مگر قرار بر این است که همیشه انسان حاکم باشد؟ یک دفعه هم محکوم بشود! حاکم می‌شود باید آرام باشد، محکوم می‌شود باید آرام باشد، بالأخره این دنیا دست دیگری است، این تقدیر دست دیگری است، تدبیرش با دیگری است و انسان باید به وظیفۀ خود عمل کند.

محروم ماندن از حقائق عالم نتیجۀ زیاد حرف زدن

روایت دیگری دوباره از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم هست که می‌فرمایند:

لَولا تکثیرٌ فی کلامِکُم و تمریجٌ فی قلوبکم لَرایتُم ما أریٰ و لَسَمِعتُم ما أسمَع‌؛¹

«اگر زیادی سخن و گفتار در کلام شما نبود و اضطراب در نفس شما نبود، آنچه من می‌بینم شما هم می‌دیدید و آنچه من می‌شنوم شما هم می‌شنیدید.»

اگر زیادی سخن در گفتار شما نبود، زیادی سخن یعنی آدم بنشیند دائماً هرچه دلش می‌خواهد بگوید، حرف‌های کشک و بیخود و صد من یک غاز بزند، اگر زیادی سخن و گفتار در کلام شما نبود و اضطراب در نفس شما نبود، آنچه من می‌بینم شما هم می‌دیدید، خیلی عجیب است! یعنی پیغمبر صلّی اللَه علیه و آله و سلّم می‌فرمایند: «آنچه من می‌بینم شما هم همان را می‌دیدید! و آنچه من می‌شنوم شما هم می‌شنیدید،» از حقایق عالم سَر درمی‌آوردید، از مسائلش سر درمی‌آوردید، البته این مطالبی است که حالا إن‌شاءالله در مجالس عنوان به‌طور مبسوط اگر خداوند توفیق بدهد به عرض رفقا و دوستان می‌رسانم و اینجا به‌عنوان خلاصه و مختصر عرض شد.

عدم استقرار و ثبات لازمۀ زیاد سخن گفتن

یعنی این زیاد سخن گفتن و اشتغال ذهنی باعث می‌شود که آن استقراری که لازمۀ حرکت و عبور نفس است آن استقرار را ما ازدست می‌دهیم، آن ثبات را ازدست می‌دهیم، ذهن فقط این‌طرف و آن‌طرف می‌گردد، اینجا چیست؟ آنجا چه خبر است؟ چه کسی آمده؟ چه کسی رفته؟!

مرحوم پدر ما کربلا، زیارت عتبات می‌رفتند و در منزل استادشان مرحوم حداد ـ رضوان الله تعالی علیهما ـ یک‌ماه، دوماه و گاهی هم بیشتر می‌ماندند، کاری نداشتند به اینکه چه کسی می‌آید، چه کسی می‌رود، چه صحبت‌هایی هست، ایشان با چه کسانی ارتباط دارد. افراد مختلفی آنجا می‌آمدند، ولی ایشان می‌رفتند و یک‌گوشه می‌نشستند و فقط نظر به استادشان می‌کردند و به‌ هیچ‌چیز دیگر فکر نمی‌کردند و سهمشان را می‌گرفتند و نصیب‌شان را برمی‌داشتند و به ایران می‌آمدند. افراد دیگری هم در همان موقع بودند که فقط کارشان این بود: چرا این آمد؟ چرا این رفت؟ چرا آقا این را راه داد؟ چرا آن کس را که از این بهتر است راه نداد؟ فضول! آخر به تو چه مربوط است؟ آخر تو چه کسی هستی؟ اگر تو هستی پس اسم خودت را استاد بگذار، چه‌کار داری فلان کس می‌خواهد بیاید، چه‌کار داری آن نمی‌آید، چه‌کار داری آن را راه می‌دهند، خب نتیجه‌اش چه می‌شود؟ نتیجه این می‌شود که آن شخص آخر عمر مطرود و مورد غضب مرحوم آقای حداد واقع می‌شود، لابد اسمش را هم شنیده‌اید، و پدر ما هم می‌شود علامه طهرانی با این وضع و با این خصوصیات! این نتیجۀ آن و این‌هم نتیجۀ این. او در آنجایی که بود در حال سکون بود، آن شخص در حال اضطراب بود، او در حال اطمینان و آرامش و ثبات بود و آن شخص همه‌اش در حال تغییر و تحول و اینکه این چرا این‌طور شد و چرا آن آمد و چرا این رفت، چرا فلان کس آمده، و چرا آقا دارند به او اقتدا می‌کنند و... . به تو چه مربوط است که دارند به او اقتدا می‌کنند؟ مگر تو وکیل و وصی دیگران هستی؟! راهت دادند و آمدی اینجا، کلاهت را بالا بینداز و سجده شکر بجا بیاور وگرنه این را هم از تو می‌گیرند! همین‌که راهت دادند برو خدا را شکر کن. آن کسانی که اصلاً حوصله ندارند با افراد سر و کله بزنند و بیا و برو کنند، حالا در را باز کردند و گفتند آقا بفرما، دیگر چرا سؤال می‌کنی؟ چرا استادت را مورد نقد قرار می‌دهی: برای چه آقای فلان آمده، برای چه شما به او اقتدا کردید؟! برای چه و برای چه ندارد! بیا نفعت را ببر.

اینها افرادی هستند که همین‌طور می‌مانند و رشد نمی‌کنند، چیزهایی که به آنها داده می‌شود رشد باطنی در آنها ایجاد نمی‌کند، یک مسائل ظاهر است، آن کسی که رشد باطنی در او ایجاد می‌شود ممکن است ظهور هم نداشته باشد، طی‌الارض هم نکند، از غیب هم خبر ندهد، امّا اینها فایده‌ای ندارد، امّا آن چیزی که دارد در او اثر می‌گذارد آن مهم است. [؟؟؟] این آقا حتی خیلی مطالب و خیلی مسائل را هم به ما می‌گفت، از خیلی از اسرار هم برای ما پرده برمی‌داشت ولی چه؟ همه‌اش ظاهر است، درون تأثیر نگذاشته، نفس را برنگردانده، تغییر ایجاد نکرده، یک رنگ و لعاب و نقاشی و خصوصیاتی ایجاد کرده و این‌ مسکین هم به همین دل‌خوش می‌کند و غافل است از اینکه چه اکسیر و کیمیایی را دارد ازدست می‌دهد، از آن‌طرف خبر ندارد. ولی این شخص، نه، ساکت و آرام می‌آید و می‌نشیند و بدون این مطالب، قسمتش را می‌گیرد و بلند می‌شود و می‌رود. « لَولا تکثیرٌ فی کلامِکُم و تمریجٌ فی قلوبکم لَرایتُم ما أریٰ و لَسَمِعتُم ما أسمَع‌؛ شما آنچه من می‌بینم می‌دیدید، و آنچه می‌شنوم می‌شنیدید.»

اختلاف افراد در جلسات منشأ عدم نزول فیض

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ بارها می‌فرمودند:

رفقایی که در جلسه می‌آیند و دلشان باهم متحد است، باهم در حال تعارض نباشند، اگر فیضی بر آن جلسه بیاید به همۀ آنها تقسیم می‌شود، اما اگر در میان این جمع یک نفر باشد، دو نفر باشند که اینها آن آمادگی را نداشته باشند، ذهنشان نسبت به‌هم درگیر باشد، نسبت به‌هم اختلاف داشته باشند، این باعث می‌شود که یا اصلاً فیض در آن مجلس نیاید، یا اینکه اگر فیض آمد به این دوتا کار ندارد، به این سه‌تا کار ندارد و نسبت به افراد دیگر می‌آید.

لذا ایشان بارها به افراد می‌فرمودند، حتی جلوی خود من به بعضی‌ها می‌گفتند:

بروید بیرون و جلوی فیض دیگران را نگیرید، بروید بیرون از مجلس، هروقت مشکلتان را حل کردید بعد بیایید در جلسه.

لذا بارها می‌شد که ما در آن موقع می‌دیدیم، یعنی دوستان می‌گفتند که هر دوی اینها یک مطلب را در یک‌آنْ احساس می‌کردند! بعد به همدیگر چشمک می‌زدند! می‌گفت: بله ما هم فهمیدیم، یا برای ما نقل می‌کردند. چرا؟ چون الآن هر دو در یک‌جا قرار دارند، هر دو در یک‌سمت ایستاده‌اند، هر دو در یک افق در اینجا قرار دارند، خب هر دو می‌گیرند، خدا که با کسی قوم و خویشی ندارد! وقتی که آن فیض می‌آید، نگاه می‌کند ببیند چه نفوسی مستعد است همان‌جا می‌رود، از آن نفوسی که مستعد نیست رد می‌شود و می‌رود. موج دیدید؟ می‌آید از دیوار رد می‌شود و به یک‌جا می‌رود، شما وقتی که یک رادیو را باز می‌کنید، موج اینجا هست، بسته به اینکه رادیو روی چه موجی باشد، این موج می‌آید و این رادیو شروع به‌کار می‌کند، آن‌طرف رادیو نیست خب کار نمی‌کند، اگر آن‌طرف هم رادیویی باشد دوباره می‌بینید آن‌هم، همین موج را گرفت. شما اگر صدتا رادیو هم در اینجا بگذارید، وقتی که موج در همۀ اینها [در یک‌جا] مشخص باشد می‌بینید که یک نفر در صد دستگاه دارد صحبت می‌کند! یکی است و اختلاف ندارد، این رادیو مزاحم با این نیست و مزاحم با آن‌هم نیست، همه یک سخن را می‌گیرند، همه یک مسئله را می‌گیرند. این نفحات الهی هم به همین قسم است.

فلهذا مسئلۀ بسیار مهم و قابل اهمیت برای ما این است که شرائطی را به‌وجود بیاوریم که در زندگی آن حالت سکونت و آن حالت آرامش و آن حالت ثبات را بیشتر کنیم. اگر این کار را کردیم از این زندگی بهره می‌گیریم و جلو می‌رویم، اگر نه! آمدیم به خلافش عمل کردیم، مسائلی را به‌وجود آوردیم، قضایایی را به‌وجود آوردیم، پدیده‌هایی را به‌وجود آوردیم، به ابزاری متوسل شدیم که آن ابزار فکر و ذهن و قوای ما را در اختیار بگیرد و از آن حالت ثبات و حالت آرامش، ما را تغییر بدهد، بدانیم که هیچ فایده‌ای ندارد. و ازجملۀ اینها همین موبایل است! این آفتی که امروز دارد تمام خانواده‌ها را دربرمی‌گیرد. بگذریم از خطرات و مفاسد و قضایایی که بر این مسئله مترتب است و خدا می‌داند که در این فضاهای دیگر چه خبر است، بعضی موقع اخبارش به‌‌گوش ما می‌رسد. در مقدمۀ کتاب حیات جاوید (ترجمه و شرح وصیتنامۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام) آنجا بنده چه عرض کردم؟ چه در آنجا آوردم؟¹

خب چرا باید این‌طور باشد؟ مسائلی که ما مشاهده می‌کنیم و به‌ گوشمان می‌رسد، اینها قضایایی است که کم‌کم کم‌کم ممکن است خدایی‌ناکرده به یک مطالب جدّی برسد، شیطان از هر راهی برای سدّ شدن و مانع شدنِ حرکت انسان بهره می‌گیرد، از هر راهی، اگر از راه حرام شد مثل دزدی و غیبت و تهمت و غل و غش و تعدی و ظلم و امثال‌ذلک، از آن راه انجام می‌دهد، اگر نشد از یک راه دیگر وارد می‌شود و سرانجامش به آنجا می‌رسد.

استفادۀ نابجا از موبایل و اینترنت شیبه چاقو دادن به دست طفل است

ارتباطاتی که الآن در جامعۀ ما در این موبایل و... یا در قضایای اینترنتی هست، دارد به مرتبۀ فاجعه می‌رسد! البته من انکار نمی‌کنم که بسیاری از این موارد در جای خودش مفید است، امّا این مفید بودن تا چه حد است؟ وقتی که شما یک کارد دست می‌گیرید و می‌خواهید یک خیار را پوست بگیرید، باید اندازه‌ای برای این عبور دادن چاقو روی خیار قرار بدهید، اگر آن اندازه، زاویه‌اش تغییر بکند یک‌دفعه دیدید دستتان را بریدید! چرا؟ چون آن زاویه این‌قدر شد درحالی‌که باید زاویه این‌قدر باشد، اگر زاویه این‌قدر باشد این خیار را پوست می‌کنید، حالا اگر زاویۀ روی یک خیار زیاد شد، می‌بینید یک‌دفعه رفت روی انگشت و آن را بُرید. چون زاویه عوض شده، زاویه تغییر کرده، زاویه‌ای که باید سه درجه باشد این زاویه سی درجه شده، چهل و پنج درجه شده، خب وقتی که شما حرکت بدهید این کارد که نمی‌ایستد بلکه به زور شما پایین می‌آید و دست شما را می‌برد.

می‌گویند چاقو را از بچه بگیرید، چرا؟ چون بچه زاویه را نمی‌تواند تنظیم کند؟ آیا یک بچۀ دو ساله، سه ساله می‌تواند زاویه را تنظیم کند؟ نه! به‌جای پوست کندن، چاقو را در دستش می‌کند و از آن‌ طرف درمی‌آورد، می‌گویند چاقو را از دستش بگیرید چون نمی‌تواند تنظیم زاویه بکند.

حرام بودن ارتباط زن با مرد اجنبی در فضای مجازی و ارسال پیام به یکدیگر

با وسائلی که امروزه در موبایل و در اینترنت فراهم شده می‌توانیم بگوییم که بیش از نود درصد مورد استفاده‌اش به مسائل خلاف و به مسائل انحراف کشیده می‌شود، شاید پنج درصدی و ده درصدی مورد نداشته باشد. و از همۀ اینها عجیب‌تر و خطرناک‌تر این است که ما مشاهده می‌کنیم که بسیاری از این قضایا و ارتباطات در ارتباط با اجنبی و مرد غریبه قرار می‌گیرد! در فلان برنامه فلان مرد پیغام فرستاده است! یک مرد غریبه غلط می‌کند که برای زن نامحرم پیغام بفرستد، چه پیغامی؟! حالا فوقش یک شعر است، اصلاً به چه حقی باید یک‌هم‌چنین عمل حرامی‌ انجام بدهد؟ ببینید شیطان از راهش وارد می‌شود، می‌گوید: یک شعر حکیمانه بفرست، حالا شعر است! خب شعر حکیمانه را برای رفیق مردت بفرست چرا برای یک زن می‌فرستی؟ به تو چه مربوط است که الآن باید این به‌دستش برسد و بهره‌مند بشود؟ تو چه کسی هستی؟! تو خودت هزار اشکال داری، هزار نقطۀ ضعف در نفست داری، هزار گیر داری، هزار مسئله داری! می‌گویند: فلان کس در گروه است، برای چه فلان کس در گروه است؟ به چه حقی در گروه است؟ می‌گویند: حرف‌های خوب می‌زند! خب برود این حرف را با یک محرم بزند، من مانع این نیستم که اگر شخصی محرم است یا زنی هست برای شوهرش و اگر شوهرش است برای زنش، مطالب خوب و مفید و حکمت‌آمیز بفرستد، چه اشکالی دارد؟ خوب است. اولاً که رفع دلتنگی می‌کند و بعد هم ممکن است چیزهای خوبی گیر بیاید و بفرستد و این برای زندگی مفید است و هیچ اشکالی ندارد، ولی زن و شوهر باشند، چرا برای غریبه می‌فرستی؟ به چه حقی وقتی که زن برای یک زن دیگر یک پیغام می‌فرستد او می‌آید و آن پیغام را به شوهرش نشان می‌دهد و می‌گوید: فلان زن فرستاده است، آیا این حرام نیست؟! زنی به یک زن دیگر پیامی فرستاده و او به شوهرش بگوید که این را فلانی برای من فرستاده! به چه حقی؟ به چه دلیلی؟!

پس این حرف‌هایی که ما از بزرگان برای رفقا و غیر رفقا نقل کردیم، این حرف‌ها کجا رفته؟! وقتی که این پیغامی ‌را که یک رفیقتان برایتان فرستاده یا فکاهی برای شما فرستاده یا بسیارخوب یک کلام حکمت آمیز فرستاده، آیا شما مطمئن هستید وقتی که این را نشان شوهرتان می‌دهید، در ذهن او توهمی و تخیلی و چیزی پیش نیاید؟! می‌توانید یک‌هم‌چنین مسئله‌ای را گارانتی کنید و تضمین بدهید؟! وقتی که نمی‌توانید پس بدانید که این عمل حرام است. اگر برای شما فرستاده، بسیارخوب بخوانید و بعد هم آن را پاک کنید، یا اصلاً نگه دارید بدون اینکه مرد نامحرم مطلع بشود، اگر می‌توانید نگه دارید، نگه دارید، اگر نمی‌توانید اسمش را پاک کنید.

خب انسان از این‌طرف و آن‌طرف خیلی کلمات خوب پیدا می‌کند، خود من‌هم همین‌طور هستم، وقتی کتابی می‌خوانم، وقتی که می‌بینم یک شعر خوب هست، یا همیشه وقتی که سخنی را گوش می‌دهم یک کاغذ و یک قلم روی میزم هست، تا می‌بینم خوب است قلم را برمی‌دارم و شعر را می‌نویسم، یا آن سخن را می‌نویسم، یا آن روایت را می‌نویسم، همین امروز داشتم بالا کتابی راجع به مطلبی مطالعه می‌کردم و ارتباطی هم با این مسائل نداشت، یک‌دفعه به یک روایت برخورد کردم دیدم عجب! در این روایت کلامی ‌است که همان مطلبی را که ما نسبت به یک قضیه می‌گوییم، این روایت عیناً دارد بیان می‌کند، قلم را برداشتم و روایت را در دفترم نوشتم، روایتِ صحیح که از رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله و سلّم آمده و از امام رضا علیه‌السلام هم نقل شده است.

آدم همیشه باید به‌دنبال کسب علم و کسب معرفت و حکمت و امثال‌ذلک برود، ولی جا دارد. می‌گویند آقا این یک شعر است، چیزی نیست، مسئله‌ای نیست، آقا این قضیه چه اشکال دارد، حالا شما آن دکمه را نزن و آن مطلب را نپذیر. شیطان می‌آید وسوسه می‌کند آقاجان! آن کسی که می‌آید و اسم خودش را، شکل خودش را، صورت خودش را در آنجا می‌گذارد، یعنی دارد به همه می‌گوید این منم! این صورت و شکل را برای یک دیو دوپا گذاشته یا برای من و شما گذاشته؟ می‌گوید این من هستم، قیافۀ من این است، ای کسانی که من را دارید می‌بینید، من یک‌هم‌چنین وضعی دارم، یک‌هم‌چنین شکلی دارم، یک‌هم‌چنین تیپی دارم، یک‌هم‌چنین وضعی دارم، آیا اینها درست است؟ چرا به‌جای شکل خودت یک گل نمی‌گذاری؟ چرا به‌جای شکل خودت یک منظره نمی‌گذاری؟ یک منظرۀ قشنگ بگذار، بعضی جاها که دیدیم اصلاً به به به! ماشاءالله! مثل اینکه آخرالزمان شده، اصلاً دیگر نه حیایی مانده، نه شرمی‌ مانده، نه ارزشی باقی مانده، همه باهم محرم و همه باهم بگو و همه باهم...، همه چیز به‌هم ریخته است!

همین مسائل بود و هست که ما می‌بینیم در جامعه چه قضایا و چه مطالبی را به‌وجود آورده است، آماری که گاهی اوقات به‌دست من می‌رسد وحشتناک است! از همین برنامه‌هایی که این برنامه‌ها انسان را به اینجا می‌رساند، من مخالف با این برنامه نیستم مثل بعضی‌ها که می‌گویند اصل برنامه حرام است، نه، من قائل به حرمت نیستم و هیچ اشکالی هم ندارد، ولی به‌جای خود و در مسیر شرع باید انجام بگیرد نه خلاف شرع و با تسامح و تساهل و به هر جهت و به هر کیفیت. تمام اینها می‌آید در ذهن زن و ذهن مرد و دائماً خیال ایجاد می‌کند، دائماً توهم ایجاد می‌کند، بعد آن‌وقت چطور ما دیگر با این اوضاع می‌توانیم نماز بخوانیم؟ کار به جایی رسیده که تمام زندگی ما شده موبایل! خانم در آشپزخانه می‌رود موبایل را با خودش می‌برد، بگذار آنجا بابا می‌سوزی! روغن روی دستت می‌ریزد می‌سوزی! موبایل را با خودت کجا بردی؟! تا صدای زنگی می‌آید حالا این دارد کدو و بادمجان سرخ می‌کند دنبال این است که این کیست؟! این را می‌گویند تشویش و تمریج، قلب همه‌اش در حال اضطراب است، الآن چه کسی زنگ زد؟ الآن چه کسی پیغام فرستاد؟ الآن چه کسی...؟ خواب شده موبایل، آشپزخانه شده موبایل، نماز شده موبایل! موبایل را برمی‌دارد می‌گذارد روی سجاده که یک وقت این پیغام از دستش نرود! توجه می‌کنید؟ خب این دیگر چه نمازی است؟ این دیگر چه قرآنی است؟ این دیگر چه زندگی است که تمام ذهن شخص از وقتی که بلند می‌شود این است که چه کسی پیام فرستاده، قبل از اینکه برود وضو بگیرد و نماز بخواند موبایل را باز می‌کند که در این شب تا صبح چه کسی برایش پیغام داده است. آیا این زندگی شد؟ آیا این زندگی شد که همۀ وقت مفید و قابل استفادۀ انسان منحصر در موبایل بشود؟!

بنده هم موبایل دارم و روی میز است، زنگ می‌زنند نگاه می‌کنم جواب نمی‌دهم، حوصله ندارم، می‌بینم که چه کسی است، می‌دانم چه کسی است ولی مگر انسان مجبور است که حرف بزند؟ نه‌خیر! دیروز یک نفر چند دفعه با من تماس گرفت و من قشنگ شماره‌اش را می‌دیدم، بعد گفت: «آقا ما چند دفعه تماس گرفتیم و شما جواب ندادید؟!» گفتم: بله شمارۀ شما را دیدم و جواب ندادم!

چه کسی ما را مجبور کرده برای اینکه هر کس تلفن می‌کند جواب بدهیم؟ چه کسی هم‌چنین چیزی گفته است؟ شاید یکی خیلی بیکار باشد! آدم خیلی علافی باشد، آدم خیلی مهملی باشد، مگر ما هم باید همین‌طور باشیم؟ آن کسی که ساعت دو ونیم یا سه بعدازظهر تماس می‌گیرد و فکر نمی‌کند که آدم خواب است یا بیدار است و مرتب در در در در! آیا باید جواب این آدم را داد؟ این به‌درد طویله می‌خورد نه به‌درد یک ارتباط سالم و یک مکالمه و ارتباط مفید.

این مسئله آمده و زندگی همه را دستخوش تغییر و تحول قرار داده است. و باید به هوش بود، مواظب بود، شیطان فقط سراغ آنهایی که چادر ندارند نمی‌رود، سراغ چادر چاقچورها هم می‌آید، همان‌طور که آمده! فقط سراغ آنهایی که اهل نماز نیستند نمی‌رود، سراغ آنهایی که نمازشب هم می‌خوانند می‌آید، سراغ همه می‌آید، فقط سراغ آن کسانی که در خیابان راه می‌روند نمی‌رود، سراغ معممش هم می‌آید! سراغ همه می‌آید و همه را هم از راه خودش گول می‌زند. قشنگ می‌آید یکی را با یک شعر فکاهی، یکی را با یک شعر حکیمانه، یکی را با طنز و یکی را هم با صور مستهجن و یکی را هم با روایت، با حدیث، با قرآن، با کلام خوب گول می‌زند، کم‌کم کم‌کم مثل اینکه چیزی دارد می‌شود، مثل اینکه قضیه‌ای دارد اتفاق می‌افتد. هر کسی با جای خودش، هر شخصی را با راه خودش و با مسیر خودش و با همان وضعیتی که پیدا می‌شود.

یکی با من تماس گرفته: «آقا فلان شخص، شخص خیلی خوبی است، اشکال ندارد که ما سؤال‌هایمان را از او بکنیم؟» گفتم: نه‌خیر شما سؤالاتتان را از یک کس دیگر بکنید. گفت: «آخه کلام ایشان بیشتر به دل ما می‌نشیند!» آهان چه شد؟! آیا بیشتر به دلت می‌نشیند؟! آن کسی که من تو را به او ارجاع دادم، هم سوادش بیشتر است و هم بیشتر به مطلب وارد است. چه شده که کلام او بیشتر به دلت می‌نشیند؟! چه قضیه‌ای اتفاق افتاده است؟! این خطر است، خطر اینجا هست، این مسئله مسئله‌ای است که ما باید مواظب باشیم. اگر یکی از این مسائل اتفاق بیفتد چهل شبانه روز اگر ما نمازشب بخوانیم و دعا بخوانیم و بخواهیم ذکر بگوییم، همه را به باد می‌دهد! انگار نه انگار که اصلاً مطلبی اتفاق افتاده، انگار نه انگار که مسئله‌ای اتفاق افتاده!

مرحوم آقا، خدا رحمتشان کند، الآن که نگاه می‌کنم می‌بینم حق با آنها بود، وقتی که منزل احمدیۀ طهران را ساختند، خب آن منزل تلفن نداشت، بعد اقوام و غیر اقوام ایراد می‌گرفتند، اشکال می‌گرفتند: «آقا سید محمدحسین چرا تلفن نمی‌گذاری؟!» ایشان می‌فرمودند: «من از اول گفتم که اصلاً سیم تلفن در لوله‌ها نیاورند که بعد بخواهیم حالا تلفن وصل کنیم!» وقتی که منزل را ساختند سیم تلفن در لوله‌ها نبود! همین سیم چراغ و از این چیزها بود، بعد از گذشت سال‌ها که دیگر قضایا تغییر پیدا کرد و مقداری فرق کرد، تلفن هم آنجا آوردند.

و الآن تلفن دیگر شده یک وسیله. حالا اگر قرار باشد این تلفن خودش آفت برای زندگی و سعادت و حرکت بشود، خب این دیگر چه حسنی دارد؟! اینها چیست؟ اینها وسائل و اسباب شیطان است. می‌گویند: «اینها هم خب تلفن است دیگر، تلفن که اشکال ندارد!» باز هم صد رحمت به همان تلفن‌های سابق که قبل از این موبایل و این تشکیلات و مسائل امروزه بود که هر ماه دارد چیزی اضافه می‌شود و تکنولوژی و مسئلۀ جدیدی دارد پیدا می‌شود و تمام اینها در راستای براندازی ریشۀ خانواده‌ها و جوامع اخلاقی و ازبین بردن آن خصوصیات مفیده‌ای است که بتواند انسان را رشد بدهد. البته همان‌طوری که عرض کردم اگر خانواده‌ای باشند که بتوانند اینها را در راستای خودشان به‌کار ببرند، اشکال ندارد و مسئله‌ای نیست، تازه در صورتی‌که برایشان تشویش و اضطراب نیاورد، و شیطان هم بلد است از کجا وارد بشود. شما یک‌دفعه نگاه می‌کنید دو روز، سه روز، ده روز، بیست روز گذشت خبری نیست، سی روز گذشت مسئله‌ای نیست، می‌گویید: نه آقا ما کاری انجام نمی‌دهیم، چند نفری هستیم و خلاصه برای همدیگر شعر می‌فرستیم، برای همدیگر پیغام می‌فرستیم، برای همدیگر...، آیا برای همیشه هم همین‌طور خواهد بود؟ آیا یک ‌دفعه در این وسط ممکن نیست که پیغامی، مطلبی، چیزی بیاید و برود؟ مسئله‌ای تغییر کند؟ تکنولوژی جدیدی بیاید؟ مطلب جدیدی بیاید؟ یک‌دفعه بدون اینکه توجه داشته باشید می‌بینید که قافیه را باختید، اینهایی که بنده خدمت دوستان عرض می‌کنم از روی هوا نمی‌گویم، بنده با این مطالب ارتباط دارم، با اشخاص ارتباط دارم، نامه‌هایی که برای بنده می‌آید، پیغام‌هایی که می‌آید، مسائلی که می‌آید، آمارهایی که برای بنده می‌آید، اینها مسائل دارد، دیگر دارد جنبۀ تهدید به‌خودش می‌گیرد. توجه می‌کنید؟

عدم حرکت نفس به‌واسطۀ اضطراب در اثر ارتباطات

این مطلبی بود که خواستم خدمت دوستان عرض کنم و بگویم که این مطالب و قضایایی که امروزه ما داریم مشاهده می‌کنیم که می‌آیند و تمام زندگی را می‌گیرند، اولاً: اگر این پیغام بخواهد به گوش نامحرم برسد، این حرام است، ثانیاً: هیچ استبعادی نیست که در این فاصله یک مورد انحراف یک‌مرتبه ایجاد نشود، ثالثاً: این باعث می‌شود که تمام وقت و زندگی، همه صرف همین‌گونه مسائل بشود و انسان از مسائلِ خودِ زندگی هم بیفتد. مسائلی که مربوط به زندگی است مثل غذا درست کردن، تنظیم امور، تمیزی خانه و... رابعاً: از همۀ اینها گذشته با تشویش و اضطراب و مسائلی که به‌وجود می‌آید و جلوی حرکت نفس گرفته می‌شود، این ‌را چه می‌کنید؟ بر فرض هم که آن مطالب نباشد و انحرافی هم نباشد، همین‌که تمام فکرش در این است که الآن چه کسی دارد چه‌ کار می‌کند، چه کسی برایش پیغام می‌دهد، آن یکی می‌خواهد شعر بخواند، آن یکی لطیفه و جکی دارد می‌خواهد بفرستد، آن یکی می‌خواهد...، همه‌اش آن یکی، آن یکی، همۀ ٢٤ ساعت می‌شود آن یکی آن یکی، پس چه موقعی می‌خواهی به نمازت برسی؟ چه موقعی می‌خواهی به زندگیت برسی؟ چه موقعی می‌خواهی به شوهر و بچه‌ها و... برسی؟ چه موقعی می‌خواهی به خودت و فکرت و مسائلت برسی؟ چه موقعی می‌خواهی به مطالبی که در اختیار شما قرار داده شده برسی؟ پس چه موقعی به این کتاب‌ها، این نوارها، این مسائل می‌خواهیم برسیم؟ هان؟ اینکه همۀ زندگی شد زنگ زدن و با گوشی ور رفتن! همین! آیا این زندگی شد؟ پس چه موقعی می‌خواهیم به اینها برسیم؟!

ابن الوقت بودن صوفی یعنی غنیمت دانستن امروز نه دیروز و فردا

اینجا است که دیگر انسان باید زرنگ باشد و متوجه باشد و خلاصه بداند امروزِ پنجشنبه که رفت، دیگر جایش نمی‌آید، فردا جمعه است، چهارشنبه دیروز بود، چهارشنبه رفت، ما امروز وارد پنجشنبه شدیم، آیا چهارشنبه کاری انجام دادیم یا ندادیم؟ اگر انجام ندادیم دیگر نمی‌آید، فاتحه! آن‌وقت روز قیامت که نگاه می‌کنید می‌بینید چهارشنبه روزِ فلان پرونده‌اش خالی است، آن صفحه خالی است، چیزی در آن نوشته نشده است! مواظب باشیم که خداوند دو عمر به ما نداده، یک عمر داده و نسبت به مدت آن عمر هم هیچ تضمینی نکرده که تا فردا هستیم یا نیستیم، تا یک ماه دیگر هستیم یا نیستیم، هیچ تضمینی برای این مسئله نیست.

به قول مولانا:

ابن‌الوقت یعنی همین الآن، یعنی همین الآن را می‌پاید، الآن را دارد پیگیری می‌کند و الآن به‌دنبالش است، «نیست فردا گفتن از شرط طریق»، انسان بخواهد بگوید: خب حالا فردا وقت داریم فعلاً امروز را بگذرانیم؛ فردایی هم داریم، نه! هیچ حساب و کتابی در این زمینه نیست.

بعضی از سؤالاتی که شده خب بهتر است به‌صورت خصوصی باشد و اسم خود شخص هم باشد تا اگر مطلبی به‌نظر بنده می‌رسد، این را به‌طور خصوصی عرض کنم، چون مسئله‌ای است که مورد عمومی نیست.

جواز کاشت ناخن

سؤال: می‌خواستم از محضر حضرتعالی راجع به کاشت ناخن‌های لاک زده که اخیراً مد شده سؤال کنم، نظر به اینکه بقیۀ مراجع نظر به حرمت آن به‌صورت دائم داده و آن را مانعی برای غسل و وضو می‌دانند زیرا خود عضو ازبین نرفته و سالم است، نظر شما چیست؟

جواب: همان‌طوری که بنده بارها عرض کردم و در سایت و... منتشر شده، ازنظر بنده درصورتی که دوام داشته باشد و به‌عنوان دائم باشد، همان حکم ناخن را پیدا می‌کند و اشکالی ندارد، ولی اگر آن به‌طور موقت هست، در موقع وضو باید آن را برداشت و روی آن ناخن اصلی باید وضو گرفت و همین‌طور غسل انجام داد.

یک مطلب دیگری هم که خدمت دوستان عرض کنم این است که عده‌ای هستند که اینها ناخن‌هایشان را خیلی بزرگ می‌کنند، حالا چه زن یا مرد و خب اینها مشخص است که خیلی حواس درستی ندارند ولی آن مقداری که در موقع وضو یا در موقع غسل باید با آب تماس داشته باشد همین مقدار متعارف است، یعنی حدود یکی دو سه میلیمتر، در این حدود متعارف است و اگر ناخن طولانی بود دیگر بیش از آن مقدارش لازم نیست که آب بگیرد، مثلاً فرض کنید که بعضی‌ها ناخن دارند تا آنجا، یا بعضی از این هند‌ی‌ها هستند، از این افرادی که در آنجا هستند تا چند متر هم حتی ناخنشان می‌رسد، نه! آن دیگر یک عضو زائد است و آن مشمول وجوب طهارت نخواهد شد.

بنابراین اگر شخصی ناخن خودش را ـ حتی ناخن اصلی را ـ بیش از اندازه طولانی کرد، فقط به‌اندازۀ همان یکی دو سه میلیمتر اول باید آب با آن تماس پیدا کند و نسبت به بقیه لازم نیست و نسبت به کاشت هم همین‌طور است.

لزوم اطاعت زن از شوهر

سؤال: آیا من وظیفه دارم با همسرم به خانواده‌اش که در طهران هستند و می‌خواهد هر دو سه هفته به آنها سر بزند باشم یا می‌توانم در خانه به انتظار او بمانم ولو چند روز هم طول بکشد؟ چون من در خانه خود بیشتر آرامش دارم، خیلی با خانواده‌اش اختلاف داریم.

جواب: این مسائل باید با خود همسر حل بشود، نباید اختلاف با آنها موجب بشود که انسان از حدود راه خارج بشود و این قضیه به قطع ارتباط منتهی بشود و در بعضی از اوقات انسان احساس می‌کند که نکند که این کم‌کم برای او تبدیل به یک حالت انانیتی بشود که حالا به‌حساب سلوک و... می‌خواهد بگذارد و از آن وظیفه بخواهد رویگردان بشود. زن باید از شوهر اطاعت کند و اگر شوهر از او می‌خواهد که با او به سفر برود باید با او به سفر برود و نباید با او مخالفت کند، می‌تواند این مسائل را با او به‌نحوی که کمتر موجب برخورد خواهد شد حل کند، علیٰ‌کلّ‌حال مخالفت با همسر صحیح نیست.

ترقی زن در اثر کوتاه آمدن در اختلافات خانوادگی

سؤال: شما بارها فرموده‌اید که به‌محض اینکه یک زن چون و چرا برای شوهر بیاورد، باخته است و دیگر تمام اعمال او خراب و ضایع می‌شوند، اگر حرف زور یا قضاوت ناصحیح باشد چه؟ چون من آ‌‌‌ن‌قدر ناامید می‌شوم که از اعمال واجبم فاصله می‌گیرم و فکر می‌کنم که وقتی اعمال من قبول نیست دیگر چرا باید انجام بدهم؟

جواب: خب ببینید این مطالبی را که ما عرض می‌کنیم اینها مطالبی است که از بزرگان شنیده‌ایم و إن‌شاءالله از خودمان چیزی اضافه نکنیم، این مطالب مطالبی است که از ائمه علیهم‌السلام راجع به اطاعت زن از شوهر رسیده و در همین موارد است که انسان باید صبر کند، من الآن مثالی برای شما راجع به مرحوم آقا سید احمد خسروی زدم که گفتم: شب خواب دیده بود که به او می‌گویند که فردا تو در این محکمه محکوم خواهی شد، خیلی‌خوب با آغوش باز رفت و پذیرفت و هیچ مشکلی هم پیش نیامد، حالا فرض کنید این شما هستید، چه خواهد شد؟ اگر خدا در خواب شما بیاید و بگوید: خانم فردا ساعت ده شما با شوهرتان مشاجره‌ای خواهید کرد و درعین‌حال هم که می‌دانید حق با شما است، شما با او دعوا نکنید که نه‌خیر و این‌طور نیست و تو بی‌خود می‌کنی و تو فلان، خیلی‌خوب حالا اگر قرار بشود خدا شب در خواب به شما بگوید که در این مسئله و در این قضیه شما ساکت باش، چه‌کار می‌کنید؟ همین کار را انجام بدهید! چه تفاوتی می‌کند؟ خیال نکنید وقتی که انسان در این موارد ساکت شد باخته است، بلکه برده است و آن دیگری باخته است، البته در خیلی موارد ممکن است انسان متوجه نباشد، شاید آن دیگری هم تقصیر ندارد، آن‌هم حق را به جانب خودش می‌داند و می‌گوید باید این‌طور باشد.

حالا یک وقت کسی هست که اصلاً غرض دارد و مرض دارد و دائماً می‌خواهد با زنش یکی به دو بکند، بسیارخوب، این حسابش جدا است، در این موقع هم انسان باید رعایت بکند، ولی گاهی اصلاً شخص خیال می‌کند و تصور می‌کند که حق با او است و زنش اشتباه می‌کند، زن هم خیال می‌کند که حق با او است و مرد اشتباه می‌کند، خب در این‌صورت یکی این می‌گوید، یکی او می‌گوید، یکی این می‌گوید، یکی او می‌گوید، یا اینکه نه، یک جا این وسط باید قطع بشود، آنکه قطع می‌کند برده است، آنکه می‌آید و این غائله را ختم می‌کند برده است، آنکه می‌آید این وسط می‌گوید بسیارخوب هرچه تو بگویی حق با تو است، آن یک پله بالا آمد و آن دیگری پایین ماند، خب چرا شما می‌گذارید او بالا بیاید و شما پایین بمانید؟! خب شما بالا بیایید، بگذارید او پایین بماند، فرض بکنید بگوید که بله من گفتم و زنم را هم محکوم کردم، دیدی حق با من است؟ شما هم بگویید بسیارخوب حق با شما است، إن‌شاءالله در آینده روشن می‌شود و خدا روشن می‌کند که حق با شما است! من فعلاً حرف و صحبتی ندارم، شما یک پله بالا رفتید، و چه‌بسا همین روش موجب تنبه او هم بشود.

دروغ نگفتن اولیاء خدا

سؤال: آیا ممکن است ولیّ‌خدا به‌خاطر مصلحت‌هایی، کارهایی از قبیل دروغ، خلف وعده، انجام بدهد؟ اگر نه پس چرا آقای قاضی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ با آنکه او را در مشهد دیدند اما او کاملاً انکار کردند؟¹

جواب: ببینید مرحوم قاضی که این مسئله را انکار کردند، نگفتند که نه من نبودم، گفتند که تو از کجا یک‌هم‌چنین حرفی می‌زنی مگر من را دیدی؟ مگر...؟ یک وقت می‌گوید نه من در مشهد نبودم و تو من را ندیدی و داری خلاف می‌گویی، این می‌شود دروغ، یک وقت انسان می‌تواند یک‌طور دیگر صحبت بکند که دروغ هم نشود، درعین‌حال هم اثبات مطلب را نکند: از کجا من را دیدی؟ آیا اشتباه نکردی؟ شاید اشتباه کرده‌ای و یک کس دیگری را بجای من دیده‌ای! دروغ نمی‌گوید، به این کیفیت انکار هست، نه‌اینکه بخواهد دروغ بگوید، علیٰ‌کل‌ّحال ولیّ خدا دروغ نخواهد گفت.

سؤال: مرحوم حداد فرمودند که آقای انصاری ـ رضوان الله تعالی علیهما ـ شاگردان خود را از یک راه به مقصد می‌رساندند [ولی من از سه راه،]¹ آنها چه‌ راه‌هایی بوده است؟

جواب: چون این مطلب را خود مرحوم آقاـ رضوان الله تعالی علیه ـ توضیح ندادند لذا بنده هم معذور هستم.

صحیح نبودن مقایسۀ اولیاء باهم

سؤال: من به همسرم می‌گویم: علامه طهرانی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ از تمام اولیاء قبل بالاتر است اما همسرم می‌گوید کار تو نیست که قضاوت کنی، حق با کداممان است؟

جواب: گفت: «حق با لیلی است یا مجنون؟» گفت: «حق با علی است!» حالا یا علامه بالاتر است یا دیگران بالاترند، همۀ اینها بندگان خدا هستند، بندگان صالح خدا هستند و بندگان مقرب هستند و ما که علم و اطلاع نسبت به مرتبۀ آنها نداریم چرا از اول بیاییم خودمان را در دردسر بیندازیم و بگوییم که این بالاتر است یا آن بالاتر است؟ مگر شما به مراتب علامه یا به مراتب گذشتگان پی‌برده‌اید؟ به این مسئله توجه داشته باشید.

مرحوم آقا در قم هفت سال پیش علامه طباطبائی ـ رضوان الله تعالی علیهما ـ هم درس می‌خواندند و هم دستور می‌گرفتند، وقتی که رفتند در نجف، چهار سال از مرحوم علامۀ طباطبائی و سه سال آخر را هم از مرحوم آیةالله انصاری همدانی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ دستور می‌گرفتند، این شد چهارده سال، دوتا هفت سال، چهارده سال! سال آخر با مرحوم حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ آشنا می‌شوند، خب قضیه‌اش را هم در کتاب روح مجرد آورده‌اند و رفقا خوانده‌اند که ایشان می‌فرمودند: «وقتی که ما به مرحوم حداد رسیدیم دیگر به همه چیز رسیدیم!»² ـ این کسانی که می‌گویند: آقای حداد استاد آقا نبوده و رفیق آقا بوده،³ اینها به این مسئله توجه کنند ـ چهارده سال آن‌هم یکی مثل مرحوم آقا با آن ید و بیضایش که سلوک و درس و بحث و ذکر و برنامۀ تربیتی و... داشته، تازه می‌گوید: «ما به همه چیز رسیدیم!» دوازده سال هم پیش مرحوم آقای حداد بودند که این قضیه که می‌خواهم برای شما نقل کنم اتفاق افتاد و بعد از این‌هم بودند، منتها این قضیه را که می‌خواهم نقل بکنم برای این موقع است، این دوازده سال را به‌اضافۀ آن چهارده سال بکنید می‌شود ٢٦ سال، علیٰ‌کلّ‌حال قطعاً از ٢٦ سال کمتر نیست، بلکه همان ٢٧ سال بوده، چون سن من در آن موقع ١٣ سال بود، پس ٢٦ یا ٢٧ سال بوده، بعد از ٢٧ سال یک بار ایشان که از سفر کربلا به ایران آمدند، آن موقع من یادم هست که بعدازظهری بود که یکی از دوستانشان که هنوز در قید حیات است، برای دیدن ایشان آمدند و سؤال کردند: «حال‌ آقای حداد چطور بود؟» ایشان فرمودند:

چه می‌گویی آقا؟! چه می‌گویی آقا؟! چه می‌گویی؟! ما امسال مسئله‌ای را این بار از ایشان دیدیم و قضیه‌ای را دیدیم که کمی ‌از بسیار از بسیار از بسیار از بسیار (چند دفعه گفتند از بسیار) آن را که برای آقای سبزواری (که ایشان یکی از بهترین شاگردان مرحوم آقای انصاری بوده، و او هم با اهل بیتش از ایران به کربلا آمده بود و در منزل مرحوم حداد یا منزل دیگری بوده) نقل کردم تا یک هفته گیج شده بود! ولی برای فلانی (یک شخص دیگر) که نقل کردم او گفت مطلب همین است.¹

یعنی ایشان بعد از ٢٧ سال هنوز علم و اطلاع به ولیّ‌خدا پیدا نکرده بود! چه کسی؟ مرحوم آقا، نه بنده و امثال بنده!

روایت عجیبی از امام رضا علیه‌السلام در بحث امامت هست که می‌فرمایند: «کجا اوهام عقول شما می‌تواند برسد به آنچه امام علیه‌السلام رسیده؟!»² البته ولیّ‌خدا خب در یک مرتبه پایین‌تر و زیر سایۀ امام است.

14 سال پیش علامه طباطبائی و مرحوم آقای انصاری و ١٣ سال هم پیش آقای حداد بوده، تازه این مقدمه برای سال‌های بعدی بوده نه‌اینکه این آخر قضیه بوده است!

وقتی که من به مرحوم آقا می‌گویم: آقا شما در این روح مجردی که برای استادتان آقای حداد نوشتید مطالبی را گفتید که تابه‌حال من از شما هم نشنیدم، فرمودند:

آقا سید محسن این چیزهایی که ما گفتیم، یک‌دهم آنچه نمی‌توانیم بگوییم هم نیست!

بنابراین بهتر است که اصلاً ما این بحث‌ها را کنار بگذاریم، حالا این بالاتر است آن بالاتر است؟ همه بالا هستند، همه مشمول رحمت خدا و عنایت خاص خدا هستند، مهم این است که ما اینجا چه‌ کاره هستیم؟ این مهم است. بالا بودن آقا یا آقای حداد و مرحوم قاضی ـ رضوان الله تعالی علیهم اجمعین ـ دردی از من دوا نمی‌کند، آنچه درد را دوا می‌کند این است که آیا به راه اینها هستم یا نیستم؟ این درد من را دوا می‌کند وگرنه بقیۀ حرف‌ها زائد و وقت تلف‌کن است، این بالا است! و آن پایین است و...، همۀ اینها وقت تلف‌کن است و صد من یک غاز هم نمی‌ارزد.

آنچه به‌درد من می‌خورد چیست؟ آن مهم است، بلند شویم بیاییم این‌طرف و آن‌طرف، مجلس تشکیل بدهیم و نمایش و همایش و از این‌طور چیزها، وقتی قرار باشد مسیرمان١٨٠درجه با مسیر آقا متفاوت باشد، یعنی چه؟! به چه درد می‌خورد؟! آن مهم است.

فکر کردن به چیزهایی که برای آخرت مفید است

سؤال: اگر بخواهیم فکر کنیم به چه چیزهایی فکر کنیم؟

جواب: به هر چیزی که برای آن طرف تو می‌تواند مفید واقع بشود، به آنها فکر کنید.

خب دیگر ما دو برابر آنچه مجاز بودیم صحبت کردیم، یعنی به ما چهل تا چهل وپنج دقیقه اجازه داده شده بود و الآن حدود یک ساعت ونیم است که در خدمت دوستان هستیم، إن‌شاءالله در یک فرصت دیگر در خدمت باشیم. من می‌خواستم فقط به همین سؤالات در این دفعه پاسخ بدهم ولی دیدم این مطلب، مطلب مهمی ‌است، لذا خدمت رفقا و دوستان جسارت کردیم، خب اینها را همه می‌دانند نیاز به تذکر ندارد، ولی از باب اینکه بالأخره سخنی هم از ما شنیده باشید، از همین باب جسارت کردیم و این مطالب را عرض کردیم.

إن‌شاءالله خداوند قدم همۀ ما را مستقیم و مستدام و با ثبات بدارد؛ و مسیر ما را در مسیر شیطان و انحراف قرار ندهد؛ و إن‌شاءالله ما را از آنچه موجب ازدست دادن فرصت و عمر و وقت و استعدادهایی است که خداوند به ما عنایت کرده، بر حذر بدارد.

اللَهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد