مکتب عرفان مکتب حرّیت، منطق و حرکت براساس حق

هو العلیم

مکتب عرفان مکتب حرّیت، منطق و حرکت براساس حق

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ 

سلوک خانواده ـ قم ـ جلسه 20

بیانات

حضرت آیت‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی

قدس الله سره

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

و صلَّى اللَه عَلَى سیّدنا و نبیّنا مُحَمّدٍ و آله الطّاهرین

و لعنة الله عَلَى أعدائِهِم أجمَعینَ‌

قبل از اینکه مطلبی را که مورد نظر بود عرض کنم، لازم دیدم که به نکته‌ای اشاره کنم‌ چون مطالبی در این مدت توسط رفقا و دوستان به‌دستم رسیده است.

به نظر می‌رسد که مقداری از مطالب که مربوط به جلسات گذشته است باقی مانده است‌، حالا با توجه به وقت نمی‌دانم موفق بشویم که به آنها هم بپردازیم یا نه؟

نامه‌ای همین الآن توجه مرا جلب کرد که ظاهراً یکی از مخدرات نوشتند و به نظر رسید که این نامه خوانده بشود تااینکه همه در جریان مطالبی که مطرح می‌شود قرار بگیرند.

مذموم بودن افراط و تفریط

از آنجایی که همۀ رفقا و دوستان استحضار دارند که از وقتی که من در خدمت دوستان بودم، هیچ‌وقت پرده‌پوشی و اخفاء در کار من نبوده که مطلبی را بگویم و مطلبی را نگویم و مسائل را گزینشی خدمت رفقا عرض کنم، تابه‌حال وضعیت و کیفیت من این‌گونه نبوده است. سعی کردم در بیان مطالب خیلی آزاد باشم و بی‌رودربایستی با دوستان ارتباط داشته باشم. هر سؤالی به هر نحوی که‌ باشد حتی کمترین شبهه، حتی یک در هزار اگر کسی شبهه داشته باشد، این با مسیر سلوک مخالف است. و بنده یاد ندارم که این جمله را خدمت دوستان عرض کرده باشم که «حالا فعلاً باشید تا بعد ببینیم چه می‌شود؛ حالا فعلاً اینجا باشید تا بعد ببینید خدا برای شما چه می‌خواهد؛ حالا فعلاً شما چیزی نگویید؛ چشمتان را ببندید؛ حالا فعلاً در این وضعیت باشید؛ شما نمی‌فهمید؛ شما فهمتان نمی‌رسد؛ فلانی از شما بالاتراست؛ عقلش بالاتر است؛ ادراکش بالاتر است!» مثل سایرجاهایی که خب از این مطالب هست و مسائلی که سابقاً هم ما درجاهای مختلف می‌دیدیم: وقتی که به جریانی معترض بودیم (به‌قول امروزی‌ها انتقاد سازنده و منطقی می‌کردیم) می‌گفتند: نه! شما عقلتان نمی‌رسد و کسانی که در جریان امر قرار دارند از یک افق دیگری اطلاع دارند و یک بینش دیگری دارند و آنها مطالبی را می‌دانند که کسان دیگر اطلاع ندارند و...! این مطالب و مسائل برای ما قابل توجیه نبود تااینکه بعد مشخص شد که بله مسئله همین‌طور است.

هیچ‌گاه انسان از افراط و تفریط، به‌خصوص افراط، راه به جایی نمی‌برد، و هیچ‌گاه افراط برای انسان کارساز نیست، ممکن است یکی دو روزی سر بعضی از افراد گرم بشود و خلاصه دنیا به‌کام بعضی از هواهای ما بگردد ولی خب روز سوم قضیه روشن می‌شود و مسئله رو می‌شود. در همۀ ‌زمینه‌ها همین‌طور بوده، چه در زمینۀ مسائل اجتماعی، چه در زمینۀ مسائل علمی، چه در زمینۀ مسائل فقهی و دیانتی، ما هیچ‌گاه از افراط و از غلوّ راه به جایی نبردیم. در جریان مسائل بعد از فوت مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ خیلی از رفقا که در آن مسائل بودند شاهد هستند که چه غلوّ و افراط‌هایی در آن زمان در صحبت‌ها مطرح می‌شد و با آن افراط و غلوّها چند صباحی بعضی‌ها به دنیایشان رسیدند ولکن مطلب برگشت و همه به‌خصوص آن کسانی که از این مسائل دفاع می‌کردند متوجه شدند که نه‌تنها آن مطالب جایی نداشته بلکه شاید عکس آن بوده. علیٰ‌کلّ‌حال الحمدلله همیشه دأب و دِیدَنِ ما بر این بوده و إن‌شاءالله اگر خداوند توفیق بدهد به همین قسم خواهد بود.

از آنجایی که این نامه به‌نظرم نامۀ جالبی آمد، دوست دارم که بقیۀ رفقا و دوستان هم از مضامین این نامه که از روی دلسوزی نوشته شده نه‌اینکه خدای‌ناکرده از روی غرض باشد، مطلع باشند تااینکه هر کدام از ما وظیفۀ خود را در قبال مفاهیم این نامه احساس کنیم:

آنچه برای مسیر کمال لازم است بیان شده است

سؤال:

بسم اللَه الرحمن الرحیم

با سلام و تشکر از تمامی ‌زحماتی که از طرف ما متحمل می‌شوید. با اتمام حجتی که در جلسۀ قبل به همۀ ما کردید از جهت اینکه هر سؤال و شبهه در ذهن داریم بیان کنیم، لذا با عرض پوزش و اخلاص نسبت به جنابعالی و اقرار به ...، (حالا تعبیری که ایشان آوردند) سؤالاتی را مطرح می‌کنم:

من این جمله را شنیدم که در سلوک می‌گویند: «اول رفیق ثم الطریق»، این در سلوک خواهران به چه معنا است؟

شما در فرمایشاتتان در کرمان اشاره کردید که «به‌ این‌طرف و آن‌طرف توجه نکنید و فقط خودتان و راه مقابلتان را نگاه کنید»، (بله بنده این مطلب را در آنجا گفتم) آقاجان! من به عقل ناقصم فکر می‌کنم وقتی که انسان می‌خواهد از خیابانی رد شود، برای اینکه به سلامت رد شود ناچار است که این طرف و آن طرف را بپاید و بقیۀ راه خود را برود والاّ معلوم نیست که به سلامت رد شود و این باعث می‌شود که بعضی چیزها را ناخواسته متوجه شوم، نه برای فضولی، اگر انسان‌ بی‌تفاوت باشد و بگوید فقط کلاه خودم را بگیرم که‌ باد نبرد، این که حال زاهدان طریق است نه [ سالکان راه.] من در طول زندگی داعیه‌های مختلف را شنیده‌ام و دیده‌ام ولی هیچ‌جا را خالص و حق ندیدم، جز اینجا کجا بروم؟! ولی چرا ما که همه برای رسیدن به توحید و خدا اینجا جمع شده‌ایم، بین ما وحدت نیست و این همه تفرقه وجود دارد؟! هر کس داعیه‌ای دارد و یک عده مرید جمع کرده و سنگ شما را به سینه می‌زند ولی گروهی دیگر درمقابل آنها ولی باز مدعی راه شما و دوستی با شما، در حالی‌که چشم دیدن هم را ندارند و باهم ‌دشمن هستند. باندبازی برای این راه نیست، ما از این چیزها فرار کردیم و به اینجا پناه آوردیم. چرا این‌همه اختلاف در مسیر در شرایطی که شما حی‌ و حاضر در بین ما هستید؟! این از دو حال خارج نیست: یا اینکه همۀ ما (حالا به عبارتی که نوشته شده) ول معطلیم یا اینکه تدبیری پشت این قضایا پنهان است که یقیناً همین است.

از گوشه و کنار این شبهات بیان می‌شود که چرا آقا موضع صریح و واضح خود را اعلام نمی‌کنند و همیشه جایی را برای ابهام باقی می‌گذارند؟! و چرا این افراد را حداقل از موضع و مسئولیت و موقعیتی که از قِبَل شما به آنها رسیده‌اند، ساقط نمی‌کنید که هم شما خودتان نجات یابید و هم خودشان نجات یابند و هم بقیه را آزاد و رها کنند؟! ای کاش از سخنرانی‌های مجالس فقط حرف‌های قشنگ وحق نمی‌شنیدیم بلکه عمل‌های قشنگ و حق می‌دیدیم. (بعد دیگر خب با یک شعری هم مسئله تمام شده و مطلب به پایان رسیده است.)

جواب: خب این مطالبی بود که بعضی از مخدرات نوشتند و اسمشان را هم‌ ننوشتند و داعی هم برای این مطالب نیست. چون این مسئله مطلبی نیست که صرفاً ایشان نسبت به این قضیه به این کیفیت آگاهی نداشته باشند، بقیه هم یک‌هم‌چنین مطالبی در دل دارند منتها بعضی‌ها ابراز می‌کنند و بعضی‌ها اغماض می‌کنند.

علیٰ‌کلّ‌حال مطلبی که به نظر رسید که من امروز عرض کنم، راجع به نقطۀ مشترکی است که‌ بین سلوک مرد و زن وجود دارد. اگر نظر شریف رفقا باشد در آن جلسات قبل قرار بود که ما راجع به این قضیه، مطلب را جلو ببریم ولکن بعضی از مطالب پیش آمد که البته بیان آن مطالب هم خالی از لطف نبود و لذا مقداری با آن مسئله فاصله گرفتیم. در جلسه‌ای که در کرمان داشتیم‌، نمی‌دانم رفقا آن صحبت‌های در کرمان را گوش کردند یا نه، در آنجا به نظر رسید که بحمدالله رفقا و دوستان به آن مقداری که باید راه و مسیر خود را بیابند، مطلب به گوش آنها رسیده است. از مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ یاد دارم که ایشان می‌فرمودند:

من در طول اقامتی که در طهران بودم چند مقابل آنچه را برای راهنمایی و ارشاد خلق به‌سوی خدا و سیر و سلوک، مطلب و راهنمایی لازم است، بیان کردم.

تهمت و دروغ در مسیر خدا ممنوع

دیدید بعد از مرحوم آقا چه بر سر راه و مکتب ایشان آمد؟! افرادی که از نزدیک‌ترین اشخاص به مرحوم آقا بودند چه مکاشفات دروغی را خودشان آمدند و برای من نقل کردند که اگر رفقا دیده باشند بنده برخی از آنها را در همین قسمت آخر جلد دوم اسرار ملکوت بیان کردم.¹ بنده در این قسمت دوم در صدد افشای اسرار نبودم، بلکه چاره نداشتم جز اینکه مقداری پرده را بالا بزنم و آن نقاط سیاه و ابهامی‌ را که بر پیشانی این مکتب نگاشته شده بود، بردارم و این ‌پرونده را روسفید در قبال قضاوت افراد قرار بدهم والاّ خب خیلی از مطالب بود که بنده می‌توانستم بگویم، خیلی از اسرار بود که می‌توانستم فاش کنم، می‌توانستم وارد خیلی از جزئیات بشوم که البته خب این کار هتک احترام مؤمن و آبروریزی مؤمن است، و نه‌تنها مطلوب نیست بلکه خدای‌ناکرده حرام هم است و انسان باید نسبت به این مطالب رعایت موازین را بکند. اصلاً ما برای چه اینجا جمع شدیم؟ مکتب ایشان مکتبی است که این مطالب را به ما گفته، آن‌وقت ما بیایم خلاف آن را عمل کنیم؟! بنده شاهد عینی دارم که در جلساتی که در آنجا منعقد می‌شد، افراد به‌هم می‌گفتند: «تهمت زدن برای رسیدن به مقصود هیچ ایرادی ندارد!» یعنی شما ببینید در مکتبی که خدا مقصد و مئآل آن مکتب است، برای رسیدن به خدا باید تهمت زد! خب این چطور می‌شود؟! این چه خدایی است دیگر؟! شاهد عینی برای من این مطلب را گفت، یعنی من این مطالب را از طرف خود یا به دروغ‌ نقل نکردم.

بنده در مجلسی از یکی از این مخدراتی که از افراد بسیار ساعی و خیلی سنگ به سینه‌زن این جریانات بود، سؤال کردم که نظر شما راجع به این قضیه که دارید مطرح می‌کنید چیست؟ (راجع به مطلبی بود و منزل آن شخص هم در طهران است.) گفت: «دیگران این‌طور می‌گویند!» (نمی‌خواهد بگوید من! ببینید چطوری از زیر پاسخ دادن فرار می‌کنند!) گفتم: من از دیگران سؤال نکردم، از شما سؤال کردم. بعد به همین کیفیت، به یک نحوه که بله! حالا فلان! گفتم: می‌دانی با چه کسی داری حرف می‌زنی؟! (همین‌طوری!) می‌دانی با چه کسی داری حرف می‌زنی؟ از تو می‌پرسم نظرت راجع به این مطلب چیست؟ این‌در و آن‌در زدن یعنی چه؟! و آخر هم نگفت! چرا نگفت؟ چون خودش گیر می‌افتد. آن‌وقت این می‌شود سلوک؟! این می‌شود عرفان؟! تو را به خدا ببینید! این می‌شود ولایت؟! این می‌شود محبت اهل‌بیت علیهم‌السلام؟ این می‌شود استقامت در طریق؟! این می‌شود...؟! آیا مسئله این است؟! یعنی واقعاً پدر ما در طول مدت هفتاد سال که ترویج مکتب اهل‌بیت را می‌کرد، اینها را به شما یاد داد؟! آیا این بود مرام و مکتبش؟! خب «و عَلی الإسلامِ السلام»؛ فاتحۀ اسلام را دیگر باید خواند!

مکتب عرفان، مکتب حریت و آزادی

در مکتب پدر ما یزید که سر امام حسین علیه‌السلام را بریده است و امام حسین را به قتل رسانده است، کاری را که نکرده نباید گفت که او این کار را کرده است، مطلب این است. ابن سعد که همۀ جنایات را انجام داده، اگر عملی را انجام نداده نباید گفت که انجام داده. امام حسین برای این آمد. سیدالشهدا آمد که انسان در همۀ شئون و ‌اطوار زندگی و حیات، آن حریت و آزادی را در قلب و نفس و عمل و جوارح خود حفظ کند، اصلاً امام حسین برای این کشته شد. یزید می‌خواهد باشد باشد، شمر باشد باشد، ابن سعد باشد باشد، سنان می‌خواهد باشد باشد، هر کسی که می‌خواهد باشد باشد، کاری را که نکرده، انسان نباید به او نسبت بدهد. این مکتب، مکتب حریت است. این مکتب، مکتبی است که یهود در قبال این مکتب سر تعظیم فرود می‌آورند، نصارا سر تعظیم فرود می‌آورند. بنده مقالاتی خواندم که حتی کمونیست‌ها هم می‌گفتند: «ما وقتی که با تاریخ حسین بن علی برخورد می‌کنیم سر تعظیم فرود می‌آوریم!» کمونیستی که اصلاً خدا را قبول ندارد و قائل به اصالت ماده است. این مکتب یعنی مکتبی که زرتشتی، یهودی، ارمنی، مسیحی، بودیسم، کمونیسم، ملحد، همۀ افراد، وقتی که به مرام سیدالشهدا می‌رسند، همه می‌ایستند و نمی‌توانند رد بشوند! نمی‌توانند بگذرند! نمی‌توانند آن ارزش‌ها را ندیده بگیرند! آن‌وقت ما که داریم خودمان را شیعۀ امام حسین قلمداد می‌کنیم مکتب ما می‌شود مکتب دروغ! تهمت! سوء ظن به افراد! انانیت! خودیت! خود محوری!

لزوم عمل به تکالیف و دستورات

آن مطلبی را که بنده در کرمان خدمت دوستان عرض کردم برای این جهت بود که عرض کردم که آنچه باید برای راهنمایی و ارشاد و به‌دست آمدن مطالب خدمت رفقا عرض بشود، إن‌شاءالله امیدوارم که من در این مدت بدون اینکه دستکاری کرده باشم، بدون اینکه دستبردی به مطلب زده باشم، تصرفی کرده باشم، آنچه را با گوش خود از بزرگان شنیدم و یا عملاً دیدم و یا در نوشته‌های آنها آنچه را در دسترس نیست مطالعه کردم، آن تجربۀ خودم را در اختیار رفقا قرار داده باشم. این منظور است. و در اینجا می‌توانم بگویم بیش از آن مقداری که برای افتتاح طریق و برای انکشاف مسیر، مطالب باید در اختیار رفقا قرار بگیرد، بنده در اختیار رفقا قرار دادم. الآن دوازده سال و اندی از فوت مرحوم آقا می‌گذرد، ایشان در ماه صفر ١٤١٦ فوت کردند و الآن در سال 1428 هستیم، در این مدت دوازده سال چند جلسۀ عنوان بصری بوده؟ چند جلسه صحبت بوده؟ مطالبی که مطرح شده و گفته شده و همۀ اینها ضبط شده و در اختیار همه قرار گرفته است. باز دیروز در یک قضیه‌ای یک نامه از طهران به‌دست من رسیده و خب نسبت به مطلب آن جدیتی که باید بشود نشده، آن مراقبه‌ای که باید بشود نشده، مسائل نفسانی و... در کار آمده و بعد هم آخرش می‌گویند که ما چه‌کار کنیم که در نماز حواسمان جمع باشد؟! ببینید! مسئله این است که خودمان نمی‌خواهیم عمل کنیم، خودمان نمی‌خواهیم به آنچه گفته شده بپردازیم، خودمان نمی‌خواهیم آن مسیری را که گفته شده طی کنیم، نمی‌خواهیم به مطالبی که گفته شده برسیم، بنده دیگر تصریح نمی‌کنم‌ و دلیلی هم ندارد، دیگر «آنچه عیان است چه حاجت به بیان است؟!»

من می‌گویم فلان کار انجام بشود، به یک نحو دیگری دور می‌زنند و آن کار را به یک طریق دیگری انجام می‌دهند! من می‌گویم این کار نباید انجام بشود، به‌نحوی قضیه پیچ می‌خورد، می‌بینیم مسئله انجام شده منتها به‌نحوی که بهانه به‌دست داده نشود! ما چه کسی را داریم گول می‌زنیم؟! ما چه کسی را داریم فریب می‌دهیم؟! خدا را که نمی‌شود فریب داد، ملائکه را که نمی‌شود فریب داد، این وسط چه کسی ضرر کرده است؟ وقتی که ما مطلبی را خدمت رفقا عرض می‌کنیم، آیا از عمل آنها و موفقیت آنها ضرری به ما می‌رسد؟! از اینکه آنها به مقصدی برسند، به مطلبی برسند مگر چیزی از ما کاسته می‌شود؟! خیلی از این افراد هستند که اصلاً بنده آنها را نمی‌شناسم و اگر آنها به نفعی برسند خب مسلم خداوند پاداشش را اگر خلوصی در کار باشد با بزرگواری قسمت ما هم خواهد کرد. اگر هم خلوصی نباشد حداقل فرض کنید که خود آن شخص به آن نتیجه رسیده است. التفات کردید؟!

در مسائل، در ارتباطات چقدر آمدند مرتب سؤال کردند و بنده گفتم که نباید زیاد از منزل بیرون رفت، مرتب سؤال می‌کنند آقا اگر فلان قضیه شد، آقا اگر آن مسئله شد، اگر این مسئله شد؟ آقاجان! اگر یک سردرد بگیرید، میگرن جزئی بگیرید و دکتر به شما بگوید که هفته‌ای دو مرتبه بیشتر خارج نشوید، آیا خارج می‌شوید؟ والله که خارج نمی‌شوید. این که دیگر مسئله به این واضحی است.

ما در لبنان که بودیم، یکی از دوستان می‌خواست ما را به جایی ببرد، وقتی که خواستیم حرکت کنیم اهل بیت ما گفت: «فلان کس می‌خواهد با ما بیاید که بی‌حجاب است، خواهر زن همان شخص است!» من گفتم: به او بگو اگر او بی‌حجاب بیاید بنده نمی‌آیم، خودتان می‌دانید. وقتی که به او گفته بود او هم گفته بود: «من نمی‌توانم چیزی روی سرم بیندازم!» گفتم: به او بگو سید گفته اگر به تو بگویند سرطان گرفتی و باید چیزی روی سرت بیندازی، آیا می‌گویی نه، نمی‌توانم چیزی روی سرم بیندازم؟ نه بابا! یک لحاف کرسی هم روی سرت می‌اندازی! وقتی که دید مسئله جدی است، یک پوشش فی‌الجمله اسلامی کرد و نه سردرد گرفت و نه خوناق گرفت و نه خون دماغ شد و هیچ مسئله‌ای هم به‌وجود نیامد!

ما داریم دور خودمان می‌چرخیم، دور می‌زنیم و بعد می‌گوییم: آقا این‌طور نشد! آن‌طور نشد! صریحاً می‌گویم: افرادی که به مطالبی که گفته شده عمل کردند، نتیجۀ ‌آن را هم دیدند و بنده هم اطلاع دارم، آنهایی هم که عمل نکردند، نتیجۀ آن را ندیدند و نخواهند دید! از دیدگاه بنده اگر یک میلیون سال هم حرکت کنند، به‌اندازۀ سر سوزنی جلو نخواهند رفت! حالا خدا چه می‌داند و در آنجا چه مطالبی هست بنده اطلاع ندارم، تا آنجایی که مسئله به بنده ارتباط دارد نظر بنده این است و کسی هم اجباری نکرده. چه کسی اجبار کرده؟! بنده در کرمان در همان خطاب به رفقا به‌طور عام گفتم: من تابه‌حال برای چه کسی نامه دادم؟! برای هر کسی که نامه دادم بیاید بگوید، هر کسی را بنده به این مجالس دعوت کردم انگشتش را ببرد بالا و بگوید که شما این کار را کردی! من چه کسی را برای مجالس عنوان دعوت کردم؟! درست نیست آنچه را راجع به این مجالس در نیتم می‌گذرد بگویم، نمی‌خواهم باعث یأس و دلسردی رفقا و دوستان بشوم ولی همین قدر بدانید که تمام جلسات عنوان را بنده با زور می‌آیم! این‌طور نیست که حالا شما تصور کنید که مطلبی هست و اوضاعی! نه! قضیه به این کیفیت نیست.

اول اشراف بر مطالب و دوم عمل به آنها

آنچه برای همۀ افراد و دوستان مهم است این است که اول نسبت به مطالب و مبانی اطلاع و اشراف داشته باشند، بعد آن‌وقت، مقام، مقام عمل می‌آید. آن مطلب را که اشراف باشد، همه دارند، کسی نمی‌تواند بگوید من نمی‌دانم. حالا ممکن است استثنائاً در بعضی از مسائل، نسبت به احکام اشرافی نباشد، این یک مطلب دیگری است اما نسبت به رعایت موازین و حسن معاشرت و کیفیت ارتباط و نحوۀ جمعیت و مواظبت نفس و حرف گوش کردن و رسیدن به مطلب و پا جای پای اهل این مکتب گذاشتن و...، همه مطلب را می‌دانند، کسی نمی‌تواند در اینجا در جلوی من بگوید که من نمی‌دانم، نه! همۀ شما می‌دانید، تمام افرادی که در اینجا هستند اطلاع دارند و همه خبر دارند و از جمله خود بنده، از این نظر تفاوتی نیست. حالا اگر انجام ندهم آن یک مطلب دیگری است.

بله! در اینجا نفس می‌آید و بعد به‌نحوی می‌گردد، مطالب ما را توجیه می‌کند، تأویل می‌کند: منظور آقا بنده نیستم، منظور فلانی است، شلوغ می‌کند، دعوا به‌راه می‌اندازد، سر چه؟ سر مسائل و هواهای نفسانی، و هم خودش و هم دیگران را به زحمت وامی‌دارد که ای کاش افراد منسجم‌تر بودند و بیشتر مواظب بودند و بیشتر ملاحظه می‌کردند و راه را برای مسیر دیگران هموارتر می‌کردند.

مهم عمل به مطالب است نه دل خوشی به برگزاری مجالس با جمعیت بیشتر

در یکی از همین جلسات طهران، حدود دو یا سه سال پیش بود که جریانی در آنجا اتفاق افتاد، دوستانی که در آن مجلس بودند متوجه شدند که من خیلی صریح گفتم: افرادی که مطالب ما را قبول ندارند نیایند تااینکه اکسیژن دیگران را نگیرند و جا را برای دیگران تنگ نکنند! خیلی صریح گفتم: دلیلی ندارد که بیایند. خیلی‌ها هم نیامدند و خدا هم خیرشان بدهد. هیچ اصراری بر این مسئله نیست که حتماً بیایند و شلوغ بشود و حتماً جمعیت به هزار برسد و به چقدر برسد و چه بشود و این حرف‌ها، گمان می‌کنم رفقا و دوستان این مقدار نسبت به بنده حسن نیت و حسن ظن داشته‌اند و دارند و امیدواریم که این حسن ظن و این حسن نیت در خارج جامۀ عمل بپوشد و این مسائل به‌نحو مطلوب پیش ‌برود.

در ارتباط با کیفیت مسائل و مطالبی که گفته می‌شود، من بارها به رفقا و دوستان عرض کردم که آنچه ما از رفقا توقع داریم، عمل کردن به مطالب است ولی آمدن و رفتن و مجالس تشکیل دادن و به‌نحوی دل خوش بودن، این همان مسائل هیأت‌واری است که خب همه جا هست و همه جا مسئله به همین کیفیت است.

تواضع خوب است ولی نه در هر جایی

در اینجا بارها گفته شده و تأکید شده که هیچ کس بر دیگری امتیاز ندارد. واقعاً این را من خدمت رفقا عرض می‌کنم که این حالت را من در خود می‌بینم و بدون تواضع این مسئله را در خود احساس می‌کنم، چون من اهل تواضع نیستم، تواضع خوب است ولی جانماز آب‌کشیدن صحیح نیست. انسان خوب است که تواضع داشته باشد اما نه در هر جایی، در بعضی از جاها باید خیلی حر و آزاد بود.

یک شب شخصی از مسجدی‌ها که از افرادی بود که با خیلی از آقایان و افراد و مراجع و ائمۀ جماعات طهران و امثال‌ذلک در همان زمان سابق، زمان شاه خیلی مأنوس بود و ارتباط داشت! ـ نمی‌دانم مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در بعضی از کتاب‌هایشان هم این جریان را نوشتند یا نه؟ یک جایی دیدم ـ با مقدمه‌ای، از ایشان سؤال کرد که چرا شما اجازه نمی‌دهید که ما به شما حضرت آیة‌الله بگوییم؟ (مرحوم آقا نگفتند که نه آقا! اختیار دارید، قابل نیستیم، از این حرف‌هایی که همه می‌زنند که قابل نیستیم، ما را چه به این مطالب، خواهش می‌کنم، اختیار دارید، اما اگر جایی اسم ما را آیةالله نبردند می‌خواهیم شکم شخص را هم پاره کنیم که چرا رعایت موازین نشده است؟!) ایشان خیلی صریح و بدون هیچ ملاحظه‌ای‌ فرمودند:

آقا در این زمان آیةالله به افرادی گفته می‌شود که من شرم دارم آن لقبی را که به آنها می‌گویند به من هم بگویند! رودربایستی نداریم! خیلی صریح!

لزوم پرهیز از تعارفات مجازی متداول بین مردم

اولیای خدا اهل تعارف نبودند، اهل رودربایستی نبودند، اهل از این هندوانه گذاشتن‌ها نبودند، اهل جانماز آب‌کشیدن نبودند. چرا؟ چون این مکتب با این حرف‌ها جور درنمی‌آید. اگر انسان در آن تعارفات بیفتد، دیگر رفته، نفس او رفته، ذهن او رفته، تمام وجودش در این تعارفات و... می‌رود.

من در نامه‌هایی که بعد از فوت مرحوم آقا به این و آن می‌نوشتم ـ خب مسئولیتی داشتم و می‌خواستم تا وقتی که کاری از من برمی‌آید به آن مسئولیتم عمل کنم و وقتی که دیدم دیگر فایده ندارد، دیگر رها کردم ـ در بعضی از آنها می‌نوشتم حجةالاسلام فلان، به ما اعتراض شد: «چرا برای بعضی‌ها که شما نامه می‌دهید حجة‌الاسلام می‌نویسید؟!» گفتم: من آیةالله را به‌کسی می‌گویم که مجتهد باشد و من کسی را که مجتهد ندانم به او آیةالله نمی‌گویم، خیلی صریح! گفتند: «عجب! به اینها که شما نامه می‌دهید آیةالله می‌گویند!» گفتم: اینها اصلاً حجةالاسلام هم نیستند! چون آنها می‌گویند دلیلی نیست که من‌هم بگویم. و ننوشتم و تا حالا هم ننوشتم. حالا اصلاً نیازی نیست که انسان لقبی بیاورد یا نیاورد، دلیلی بر این حرف نیست.

پاسخ‌گویی در روز قیامت نسبت به مسائلی که در اینجا مطرح می‌شود

این مکتب، مکتب حریت و آزادی و ظهور و نور و روشنی است. در این مکتب خفا و قایم‌باشک‌بازی نیست. در این مکتب اینکه انسان چیزی را نگه دارد و نگوید و در اینجا صلاح‌اندیشی بکند و در آنجا اجمال‌کاری بکند، این حرف‌ها نیست، اینها در اینجا نیست. اگر کسی می‌خواهد بفرماید در جاهای دیگر هست! عرض کردم که خیلی مواردی هست، جلساتی هست، در همه جا، شهرستان‌ها، طهران، این‌طرف و آن‌طرف، در همین قم مسائل مختلف هست، همۀ ‌اینها مطرح می‌شود و شاید هم خیلی از آنها مسائل مفیدی باشد، مجالس مفیدی باشد، من اینها را رد نمی‌کنم اما آنچه رفقا و دوستان از حقیر می‌شنوند و بیان می‌شود، اینها مطالبی است که در روز قیامت می‌شود روی آن ایستاد و پاسخگو بود. این را می‌توانم خدمت رفقا عرض کنم. مسائلی که بیان می شود به این نحو است.

نزدیکی و دوری به اولیاء به میزان عمل به مطالب آنها است 

بارها مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ فرمودند:

افرادی که در اینجا هستند همۀ ‌آنها مثل دانه‌های یک شانه هستند.

خب ما این مطلب را شوخی می‌گیریم، جدی نمی‌گیریم، جدی نمی‌گیریم! خب ایشان این را فرمودند چون بزرگوار هستند، و به‌عنوان [تواضع گفتند.] ولی خب بالأخره ما دوازده سال است که اینجا هستیم، در این راه هستیم، پانزده سال است که هستیم، بیست سال است که هستیم.

بعد از فوت مرحوم آقا یکی از دوستان طلبه در مشهد آمد به من گفت: «فلان کس که از دوستان خیلی سابق و دیرینۀ مرحوم آقا بود پیغام داده که فلانی بیا در حجرۀ ما، من کارت دارم.» گفتم: آیا شما رفتی؟ گفت: «نه، آمدم از شما بپرسم.» گفتم: شما به ایشان پیغام بده و بگو که اگر شما به‌دنبال راه خودتان هستید که خب دیگر آمدن ما فایده‌ای ندارد. و اگر شما به‌عنوان دنباله‌رو راه مرحوم آقا و مسیر و مکتب و خصوصیات مطرح شدۀ از ناحیۀ ایشان هستی که باید بدانید که ایشان همیشه برای اهل علم مقامی ‌مافوق سایر رفقا لحاظ می‌کردند. شما که یک مغازه‌دار هستید، این صحیح نیست که به اهل علمی ‌بگویید که در آنجا بیاید من کارش دارم، بلکه شما باید به منزل ایشان بروید، این یک. ثانیاً: رعایت ادب و احترام حتی در غیر از این‌صورت هم این است که کسی که با کسی دیگر کار دارد، او باید دنبالش برود نه‌اینکه پیغام بدهد که آقا پیش من بیا! من که با تو کاری ندارم، تو با من کار داری، حالا که تو کار داری تو به منزل ما بیا. خلاصه این طلبه این پیام را به او داده بود و خیلی عجیب به او برخورده بود و فهمیده بود که بالأخره قضیه از کجا است؟ می‌خواهد بفهمد می‌خواهد نفهمد!

مکتب ایشان یک‌هم‌چنین وضعیتی دارد. مکتب صدق است و مکتب حق است و هیچ خفایی هم در آن نیست، در همه زمینه‌ها. خب حالا شما چون از سابق با ایشان بودید خودتان را بالاتر احساس می‌کنید! برای چه؟! مگر بالا و پایین بودن به زیاده بودن با شخصی است؟! بارها ایشان می‌فرمودند:

آن کسی که خود را از همه پایین‌تر بداند از همه بالاتر است!

و این واقعیتی است و شوخی هم ندارد و بارها من خدمت رفقا گفتم: کسانی که احساس می‌شود که آنها به من نزدیک هستند، شما خیال نکنید که به من نزدیک هستند، این فقط یک نزدیکی ظاهری است، برای من آن کسی نزدیک است که حرف من را بشنود ولو برود و آن گوشه بنشیند و کسی هم او را نبیند. او به من نزدیک‌تر است. خیلی صریح و بی‌رودربایستی می‌گویم. کسانی که می‌آیند پیش من می‌نشینند و می‌گویند و می‌خندند، شما خیال نکنید که آنها به من نزدیک‌تر هستند، این‌طور نیست. کسانی که می‌بینید زیاد ارتباط دارند، شما تصور نکنید که آنها بیشتر به من نزدیک هستند، این‌طور نیست. البته بنده کسی نیستم، این مطلب هم برحسب تواضع نیست، خب حالا اگر تصور بر این است که یک وظیفه و مسئولیتی هست عرض می‌کنم، فقط به‌خاطر رفع شبهه این را دارم به این نحوه می‌گویم. کسانی که مسئولیتی پیدا می‌کنند و در اینجا کاری را انجام می‌دهند، این‌طور نیست که بنده نسبت به آنها بیشتر نظر دارم، نه، صریحاً دارم می‌گویم که این‌طور نیست. به خودشان هم گفتم که این‌طور نیست، بنده در مسائل صریح هستم. کسانی که مسئول جلسه هستند، این‌طور نیست که از بقیه نزدیک‌تر باشند، نه‌خیر! اتفاقاً خطر برای آنها از همه بیشتر است. مسئول جلسه بودن برای یک فرد، هیچ موجب فخر و مباهات به دیگران نیست و اگر خود را بالاتر بداند، بداند که در جهنم است! بروید به همه اعلان کنید. مسئولیتی که برای ارتباطات هست، این مسئولیت فقط به لحاظ گذران کار و گذران یک قضیه و یک حادثه و یک پدیده انجام می‌شود نه‌اینکه دلالت بر شرافت یا بالاتر بودن و مقام او بکند، اصلاً به این نحو نیست. و اگر کسی هم بخواهد درمقابل این افراد به این جهت احساس کرنش کند، او هم در جهنم است! او هم در جهنم است! هیچ این مسئله نیست.

آن کسی که به مطالبی که گفته می‌شود واقعاً عمل کند، یعنی وقتی که می‌گویند آقا ارتباط نداشته باش، دیگر نداشته باشد؛ آقا این کار را نکن، دیگر نکند؛ آقا فلان کار را انجام بده، انجام بدهد. اگر انجام داد، اتوماتیک آن اتصال برقرار می‌شود و اگر انجام نداد اگر هزار دفعه هم قربان و صدقۀ من برود و جلوی من خودش را به زمین بیندازد، به‌اندازۀ پشیزی پیش من ارزش ندارد، هیچ، ابدا، اصلاً این مسائل نیست. چرا؟ چون خدا به باطن و نیت و میزان عمل نگاه می‌کند. جایی که خود مرحوم آقا صریحاً فرمودند: «همین بنده‌زاده سید محسن اگر آن را که می‌گویم عمل بکند هست و اگر عمل نکند نیست!» وقتی که به پسر خودشان یک‌هم‌چنین مطلبی را می‌گویند بنابراین دیگر چه جای توقعی است که انسان یک‌هم‌چنین تخیلات و توهماتی را برای خودش پیش بیاورد؟!

لزوم عدم توجه به دیگران

و رفقا و دوستان هم این را بدانند که در اینجا نباید کسی به کسی دیگر نگاه کند، اگر نگاه کنید کلاه همه پس معرکه است! شاید کسی نمی‌خواهد عمل کند، نمی‌خواهد.

یک کارت دعوت عروسی از یکی از نزدیک‌ترین افراد برای بنده آوردند، وقتی که نگاه کردم دیدم نوشته: روز جشن، فلان تاریخ قمری مطابق با چندم شمسی! تا نگاه کردم گفتم: این چیست آقا؟! فوراً آن شخص تاریخ شمسی را خط زد! گفتم: چرا خط می‌زنی؟! چرا خط می‌زنی؟! نه! خط نزن، بگذار بماند! چرا باید خط بزنی؟! من برای‌ آن موقع‌ توفیق پیدا کرده بودم که به سفر مکه بروم، گفتم: اگر هم من باشم در این مجلس شرکت نمی‌کنم! پس پدرمان برای چه یک کتاب راجع به حرمت تاریخ شمسی و استفادۀ از تاریخ شمسی نوشت؟¹ آیا بیکار بود؟! آیا وقت زیاد داشت؟! آیا علاف بود؟! گفتم: شما این کارت را خط می‌زنی اما آیا آنهایی را هم که برای دیگران‌ فرستادی خط زدی؟! آیا این صحیح است؟!

خب حالا یک نفر چون مقداری بیشتر ارتباط دارد، یعنی اینکه دیگر هر کاری که می‌کند موّجه است یا نه، خدای‌نا‌کرده ممکن است عواقب آن صد چندان باشد؟! ممکن است تبعات آن بسیار بیشتر باشد. این را رفقا بدانند که کسانی که احساس محبت و نزدیکی بیشتر می‌کنند، به همان مقدار مسئولیت آنها بالاتر است. هر چیزی حساب دارد و خدا انسان را مؤاخذه می‌کند.

گفتن حرف حق تنها گناه اولیای الهی!

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در همان سال آخر عمر صحبتی برای رفقا کردند، نمی‌دانم نوار آن در دسترس قرار گرفته یا نه؟ ظاهراً احساس می‌کنم که پیاده شده باشد، در آنجا فرمودند:

رفقا! ما به آنچه وظیفه داشتیم عمل کردیم، اینک نوبت شما است که به آنچه شنیده‌اید عمل کنید. ما وظیفه‌مان را انجام دادیم، مطلب را گفتیم، درمقابل تضییقات و اشکالات، هفتاد سال ایستادیم، درمقابل انگ‌ها و دشنام‌ها و... [خم به ابرو نیاوردیم!]

امروز با چند نفر از رفقا در جایی بودیم، من این مطلب را گفتم که مرحوم آقا نامه‌هایشان‌دسته‌بندی بود: بعضی از آنها به‌نحوی بود که ما می‌توانستیم آن را مطالعه کنیم، خب ایشان به‌واسطۀ راه و مسیرشان مورد بی‌مهری و سبّ و ناسزا و کم لطفی خیلی از افراد و از اهل علم قرار می‌گرفتند و بنده با چشم خودم دیدم نامه‌هایی که بی‌امضا برای ایشان می‌فرستادند و معلوم بود که فرستنده، اهل علم است، از انشاء و کیفیت مطلب، معلوم بود، در آنجا فحش‌هایی داده بودند که من می‌گفتم که این فحش‌ها را از کجا یاد گرفته است؟! این آقایی که می‌رفته مسجد و می‌آمده، این فحش‌ها را از کجا یاد گرفته است؟! و ایشان این نامه‌ها را نگه داشته بودند تا ما بدانیم که چه وضعیتی هست! بدانیم که گفتن خدا تاوانش چیست؟! گفتن امیرالمؤمنین تاوانش چیست؟!

مرحوم قاضی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در نجف گناهش چه بود؟ گناهش این بود که می‌فرمود:

باید به‌سمت توحید رفت، نفس را باید کنار گذاشت، انانیت و فرعونیت را باید کنار گذاشت، هرچه هست از ناحیۀ او است و همه باید خود را در قبال او به یک میزان احساس کنند.

حرفش این بود دیگر. مرحوم قاضی که تا اینجا سبیل نگذاشته بود! تبرزین که روی دوشش نگذاشته بود! از این کلاه‌های درویشی که نداشت! مویش که تا اینجا نیامده بود. پس گناهش چه بود؟! از همۀ افراد منظم‌تر، منزه‌تر، پاک‌تر، نظیف‌تر، اهل رعایت آداب، اهل رعایت موازین به‌طوری که دشمنان ایشان می‌گفتند: «در تمام عمر هر عالمی‌ را که دیدیم، از نقطه‌نظر رعایت آداب و شرع، به پای قاضی نرسید!» دشمنان ایشان اعتراف می‌کردند که نمی‌رسید! خب چقدر برای ایشان تضییقات ایجاد کردند؟! در آن مسجدی که می‌رفت شیشه‌اش را شکستند! جانماز را از زیر پایش کشیدند! لات‌ها و الواط‌ها را بسیج ‌کردند و به ایشان سنگ زدند! کار دیگر به جاهای باریک کشیده شده بود و حتی نقشۀ قتل ایشان را هم ریخته بودند!

مرحوم آقا در نجف که بودند چه حرف‌ها شنیدند؟! می‌فرمودند:

تا دیروز به ما سلام می‌کردند، از فردا می‌دیدیم که رویشان را برمی‌گردانند! مگر ما از دیروز تا حالا چه‌کار کردیم؟! چه گناهی مرتکب شدیم؟! هان؟! گناه ما این بود که می‌خواستیم بفهمیم، می‌خواستیم خودمان بدانیم، مقلد نباشیم، کورکورانه هر کسی هرچه می‌گوید نشنویم، وقتی که حرفی را می‌فهمیم رد نشویم، چشممان را هم نمی‌گذاشتیم و إن‌شاءالله خیر است إن‌شاءالله خیر است نمی‌گفتیم، إن‌شاءالله چیزی نیست نمی‌گفتیم، وقتی که یک مطلب را می‌فهمیدیم آن فهم برای ما موجب عبرت و تنبه می‌شد که خودمان به این درد مبتلا نشویم، ولی زمینه این‌طور نبود، جوّ این‌طور نبود.

من با یکی از افراد از علما و فضلای نجف صحبت می‌کردم و او می‌گفت: «این‌طور نیست که همیشه انسان بخواهد رعایت مصالح و رضای الهی را به‌کار ببندد، در بعضی از موارد باید مصالح را بر رضای الهی‌ترجیح داد!»

گفتم: به‌به به‌به! اینها شوخی نیست. اینها مطالبی است که اتفاق افتاده است! مطالبی است که [واقعیت دارد!] خدا نکند که پای نفس و نفسانیات جلو بیاید که آن‌وقت انسان از تمام حقایق چشم‌پوشی می‌کند و همه را تأویل و توجیه می‌کند! پای نفس که جلو بیاید همین است. پای نفس که جلو بیاید مطالبی را که مورد ضررش است، در آن‌وقت از آن می‌گذرد ولی آنجایی که نفعش را می‌بیند، در بوق و کرنا می‌کند! مسئله به این نحو است.

‌لذا همیشه ایشان می‌فرمودند و به همه توصیه می‌کردند [که فقط ملاکشان رضای الهی و عمل به حق باشد.]

میزان عمل، حق است نه بزرگی ظاهری افراد

در پاسخ نامۀ این مخدره باید عرض کنم که آنچه ما از مطالب می‌فهمیم و شناخت پیدا می‌کنیم، آیا حق است یا باطل؟ اگر باطل است که بلند شویم برویم دنبال کارمان. و اگر حق است که انجام بدهیم و به کسی دیگر کاری نداشته باشیم، بلکه همه بخواهند به یک راه دیگر بروند، به ما چه مربوط است؟! «لایُعرَفُ الحقُّ بِأقدارِ الرِّجالِ، إعرِفِ الحَقَّ تَعرِف أهلَه، إعرِف الباطِلَ تَعرِف أهلَه»¹‌ با نزدیک و دور بودن افراد، حق سنجش نمی‌شود. یکی نزدیک است، یکی دور است، یکی...، نه! اول باید حق را فهمید و آن‌وقت با آن میزان سراغ افراد رفت. البته انسان باید حمل به صحت بکند، سوء ظن نباید داشته باشد، تا جایی که می‌تواند فعل مؤمن را حمل بر فساد نکند، همین موازینی که هست‌، ولی اگر فهمید که نه! بعضی‌ها راهشان فرق می‌کند، دیگر تمام شد. و دلیل هم ندارد که انسان با هر کسی رفاقت کند، چه کسی گفته رفاقت؟! شما بروید در میان هزار نفر، دو نفر را پیدا کنید که برای شما مفید باشند و با همان دو نفر رفاقت کنید، ٩٩٨ نفر را کنار بگذارید. ما این‌قدر وقت نداریم که بیایم با این بنشینیم، با آن بنشینیم!

پرهیز از زیاده‌گویی و اجتناب از پیگیری مسائل دیگران

دیدید بعضی‌ها همه‌اش کارشان حرف زدن است! صبح تا شب ٥٠تا تلفن می‌زنند! انگار دیگر هیچ کاری در این دنیا ندارند! مرتب این شمار ه را بگیر، آن شماره را بگیر! اینها آدم‌های بیکاری هستند! بابا بلند شو برو دو صفحه کتاب بخوان، یک کار مفید انجام بده. به نظر من اصلاً این تلفن زدن‌ها خلاف شرع است! امروز حرف زدی بس است دیگر، برو فردا، پس‌فردا، دو سه روز دیگر. الآن، سه دقیقۀ دیگر، پنج دقیقۀ دیگر، هفت دقیقۀ دیگر. یعنی چه؟! الآن دارم حرفی‌ را به شما می‌گویم: اگر این کار (مرتب حرف زدن و تلفن کردن به این و آن) را انجام بدهید اگر شب تا صبح نمازشب بخوانید فایده ندارد! هیچ فایده ندارد! حالا بروید انجام بدهید! اگر روزی چهار هزار ذکر یونسیه بگویید، با یک تلفن تمام آن ازبین می‌رود! هیچ فایده ندارد. یک دانه ذکر یونسیه بگو و بفهم و بعد هم به آن عمل کن، آن‌وقت می‌بینی که آن یک دانه فایده داشت. طبق دستور یک لا اله الا اللَه بگو و به‌ آن عمل کن، همان یک دانه برای انسان مفید است نه هزار دفعه گفتن! نه مرتب تسبیح انداختن! نه مرتب بیخود ورد بر زبان جاری کردن! آن وردی که بدون عمل به دستورات بر زبان جاری بشود، همان جعبۀ مارگیری است! دیدید وقتی که بخواهند جبعه را باز کنند او شروع می‌کند چیزهایی می‌خواند و چیزهایی را قاطی می‌کند راست و دروغ، و دمش را بالا می‌آورد و...! این‌هم می‌شود مثل همان و هیچ فرقی نمی‌کند و ای کاش مثل آن باشد!

هزار بار گفتیم: کسی که کاری انجام می‌دهد به او کار نداشته باشید کار خودتان را بکنید. تا چیزی می‌شنویم تلفن را برمی‌داریم و می‌گوییم: فلانی چه‌کار کرده، برای چه این کار را کرده؟ آنجا این کار را کرده به او بگو! تمام اینها سم است! سم فقط آن نیست که از عقرب و مار بیاید. اینها سمّ است، اینها می‌آید و ریشه را می‌سوزاند، دیگر نماز فایده‌ای ندارد، دیگر بیداری شب فایده ندارد، هیچ فایده ندارد، دیگر توسل به امام حسین علیه‌السلام فایده‌ای ندارد، دیگر صد مرتبه زیارت کربلا و نجف رفتن به‌اندازۀ ‌یک قیراط فایده ندارد! هیچ فایده‌ای ندارد! هزار بار عمره و مکه و حج واجب و تمتع رفتن فایده‌ای ندارد! چرا؟ چون اینها همه‌اش پوچ است، همه‌اش هوا است.

مگر الآن مکه نمی‌روند؟ بسیاری از این افرادی که برای عمره و حج تمتع و زیارت به مکه و مدینه و... می‌روند، اینها برای چیست؟ به‌خاطر اینکه گردشی بکنند و تفننی بکنند، لذا اگر در مکنت باشند، از اول وضعیت خودشان را طوری قرار می‌دهند که طیارۀ آنها یک قسم خاصی باشد و هتل آنها یک قسم خاصی باشد و غذاهایی که به شکمشان وارد می‌کنند یک قسم خاصی باشد و رفت و آمدشان یک قسم خاصی باشد و...! خب بابا برو اروپا که بهتر است! آمریکا برو که اقلاً دیگر این‌طور نباشد که [مجبور باشی یک‌سری سختی‌ها را هم تحمل کنی!] بالأخره آنجا‌ها که راحتی دیگر، شاید حالا مکه هم می‌روند راحت باشند، نمی‌دانم. اقلاً هتک حریم خدا را نکنیم، آن حریمی‌که حضرت ابراهیم علیه ‌السلام و علی نبینا و آله علیهم السلام با پای پیاده و یا با مرکب صدها فرسنگ را طی کرد و در آن بیابان سوزان، زن و بچه‌اش را گذاشت، بدون اینکه حتی یک کلاغ هم در آنجا پر بزند! اقلاً حفظ حرمت یک‌هم‌چنین حریمی را داشته باشیم و با این وضع نرویم که هیچ فایده‌ای ندارد.

خیلی‌ها سیاهی لشگرند نه مرد عمل

هزار بار گفته شده که رفقا باید در ارتباطات خودشان کاری را انجام بدهند که تخیل و توهم را کمتر کنند، سوء ظن را کمتر کنند نه‌اینکه نحوه‌ای برخورد کنند که آن شخص خیال کند حالا خبری هست. حالا اگر یک عده عمل نمی‌کنند، خب راه خدا که دیگر بسته نشده، این قافله حرکت می‌کند، هر کسی به‌دنبال این قافله افتاد، رفته و هر کسی نیفتاد گرفتار غول بیابان می‌شود و به بیراهه و ضلالت و جاهای دیگر می‌رود و قُطّاع طریق انسان را می‌گیرند و ازبین می‌برند.

خود مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در همان سال آخر حیاتشان به بنده فرمودند (و اگر این مطلب را به من نمی‌فرمودند شاید آن مسائلی که بعداً برای من اتفاق می‌افتاد، مشکل جدی در راه من به‌وجود می‌آورد، آخر آنچه را من بعد از فوت ایشان دیدم کسی ندید!) ایشان در ماه‌های آخر در یک سفری که من از قم به عتبه بوسی علی بن موسی‌الرضا علیهما‌السلام مشرف شدم و در آنجا هم منبر می‌رفتم، ایام ماه صفر بود، یک روز ایشان مطلبی را به من فرمودند و به‌دنبالش این را تذکر دادند که:

فلانی تمام این افرادی را که داری می‌بینی دور و بر من هستند، همه سیاهی لشگرند غیر از چند نفر! (دستشان را هم این‌طوری کردند) غیر از چند نفر که اینها کالجبل الراسخ‌ا‌ند! (جبل راسخ یعنی چه؟ یعنی کوه استوار.) برو فقط به‌دنبال کار خودت باش، اینها تو را در مجالس خودشان می‌برند و مانند شمع از نور و حرارت تو مجلس خودشان را گرمی ‌و نور می‌دهند و این وسط عمر تو ازبین رفته است!

والله‌العظیم عین همین عبارت را ایشان فرمودند! این مطلب برای من خیلی عجیب بود! آقا این‌همه و سیاهی لشگر؟! صبح با او می‌نشینند، شب با او می‌نشینند، این به ملاقات می‌آید و...، دیدم نه، هیچ‌کدام اینها نیست، وقتی که ایشان سرشان را زمین گذاشتند، یک‌مرتبه تمام آنچه در سینه‌ها مخفی بود رو آمد، قشنگ رو آمد، آن‌چنان خدا مظاهرش را به ما نشان داد که گفتم: دستت درد نکند! واقعاً این مسئله برای من عجیب بود! انسان باید خودش به بعضی از مسائل برسد، تا نرسد نمی‌تواند به محتوا و واقعیت آن پی ببرد، خودش باید برسد دیگر. این مسائل گذشت، گذشت، ما توفیق زیارت و ملاقات و مصاحبت با نزدیک‌ترین افراد خود در عائله را ازدست دادیم! نزدیک‌ترین را ازدست دادیم! خب این مطالب آسان نیست! حال یک وقت انسان می‌بیند که غلطی کرده، گناهی کرده، مسئله‌ای هست، خب چوبش را هم بخورد دیگر، خودت کردی، می‌خواستی این‌طور رفتار نکنی، می‌خواستی این کار را نکنی، خب حالا که کردی چوبش را هم بخور! ولی نه! من با خودم می‌گفتم: مگر ما چه کردیم؟! خب بابا بیایید حرف بزنید! بیایید صحبت کنید! بابا چرا این‌قدر در می‌روید؟! چه موقع پدرمان این‌طور بود؟! چه موقع مسیر حق این‌طور بود؟ چه موقع مرام امیرالمؤمنین علیه‌السلام این‌طور بود؟

مکتب اهل‌بیت، مکتب منطق و حقیقت و مکتب دشمنان اهل‌بیت، مکتب زور و چماق 

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در مسجد نشسته بودند، یک یهودی آمد و گفت: «من باید از شما راجع به خدا و پیغمبر و... سؤال کنم»، حضرت فرمودند: «یا اخَا الیَهود؛ ای برادر یهودی بیا هرچه می‌خواهی سؤال کن».¹ اینها این‌طوری انجام دادند. امام صادق علیه‌السلام در همین مسجدالحرام می‌نشستند و با افراد منکر خدا و قیامت بحث می‌کردند.²

مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام مکتب بحث است، مکتب نور است، مکتب حقیقت است، قایم‌باشک‌بازی ‌نیست، آن مکتب عمر است که می‌گوید: یا این یا چماق! آن مکتب مکتبی است که پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در حال احتضار وقتی که می‌فرمایند: قلم و کاغذ بیاورید،³ نعوذبالله آن شخص می‌گوید: پیغمبر دارد هذیان می‌گوید!⁴ این مکتب، این است! الحمدلله امروزه علمای ما و فضلای حوزه کاسۀ ‌داغ‌تر از آش شدند و این را انکار کردند! گفتند: «عمر چه موقع یک‌هم‌چنین حرفی زده؟!»⁵ الحمدلله! بعد از ١٤٠٠سال ما فهمیدیم این قضیه‌ای را که به عمر نسبت می‌دهند اشتباه بوده است! خدای‌ناکرده ساحت عمر مبریٰ است! منزه است از اینکه بیاید یک‌هم‌چنین جسارتی بکند! مگر نگفتند؟! هشتاد سال هم از سنشان گذشته و در اینجا (قم) امام جماعت هم هستند! بعد هم در کویت و عربستان سعودی گفتند: «الحمدلله شیعه بعد از ١٤٠٠فهمید که چه تهمت‌هایی به صحابه می‌زده است؟!» حالا آن احمق نمی‌داند که این را خود شما گفتید، خود سنی‌ها در کتاب‌هایشان نوشتند⁶ به شیعه کاری ندارد. ولی کاسۀ داغ‌تر از آش که می‌گویند این است که علمای ما بعد از یک عمر نان امام زمان را خوردن و در مکتب امام زمان در کنار بی‌بی فاطمۀ معصومه سلام‌الله‌علیهما که از برکاتش دنیا و زندگی و وضعیتشان سر و سامان گرفته، ببینید کار نفهمی ‌و جهالتشان به کجا رسیده است؟ چرا؟ چون اینها به‌دنبال عرفان نرفتند، به‌دنبال ولایت نرفتند، به‌دنبال‌ مکتب حق نرفتند.

دشمنان اهل‌بیت با جعل روایت فقط استعداد خودشان را برای کمال ازبین بردند

دشمنان اهل‌بیت آمدند روایت جعل کردند، خودشان را کشتند و تکه‌تکه کردند برای چه؟! برای اینکه جلوی نور علی علیه‌السلام را بگیرند! مگر توانستند؟! آیا توانستند؟! چقدر روایت جعل کردند؟! هشتاد هزار روایت! آخر شوخی نیست، آدم همین‌طوری هم حرف بزند معلوم نیست که به هشتاد هزارتا برسد! یک خط و دو خط هم باشد تازه یک سال و دو سال طول می‌کشد؟! سمرة بن جندب‌ها، ابوهریره‌ها، عبدالرحمن بن عوف‌ها و بقیه، هشتاد هزار روایت جعل کردند! پول‌هایی که خرج شد، از حلقوم یتیمان و مساکین کشیدند و در کام این از خدا‌بی‌خبران ریختند برای اینکه روایت جعل کنند! آن‌هم بسته به میزان روایت، هرچه روایت داغ‌تر باشد بیشتر مایه می‌برد. یک روایت خرجش ده هزار تومان است، یک روایت بیست هزار تومان است، بعضی روایت‌ها پانصد تومان است، آنها که آب‌دوغ‌خیاری بود! ‌بعضی از روایت‌ها چهارصد هزار درهم! چهارصد هزار درهم از معاویه گرفت تا بیاید بگوید که آن آیه‌ای که مربوط به امیرالمؤمنین علیه‌السلام است، در شأن ابن ملجم نازل شده است و آن آیه‌ای که می‌فرماید: «افرادی که در زمین فساد می‌کنند»، آن آیه مربوط به امیرالمؤمنین است!¹ و رفتند و بالای منبر مسجد شام اعلان کردند که به این نحوه از زبان رسول خدا شنیدیم. این مطالب را می‌گفتند و مردم عوام هم بیر بیر نگاه می‌کنند، بمیرم برای ابن ملجم! این علی که بود؟! بمیرم برای...! این‌قدر تبلیغات کردند تا جایی که امیرالمؤمنین که در محراب عبادت شهید شد، مردم شام باور نمی‌کردند! ببینید تبلیغات چه می‌کند؟! تازه آن موقع رادیو و تلویزیون و مجلات هم نبود!

ولی چه شد؟ همه ازبین رفت. امیرالمؤمنین هست تا روز قیامت. فقط خودشان را خسته کردند! خودشان را ازبین بردند! استعدادهای خودشان را ازبین بردند! شما خیال می‌کنید این معاویه قابلیت کمال را نداشت؟ قابلیت کمال را داشت، خودش، خودش را خراب کرد. اگر معاویه خلافت را رها می‌کرد، پیش امیرالمؤمنین می‌آمد: یا علی این خلافت! تمام شد بفرما، من تسلیم شما هستم، می‌خواهی من بروم شام می‌خواهی نروم، آن‌وقت امیرالمؤمنین می‌دانست که با او چه‌کار کند، یا می‌فرمود: بنشین اینجا تربیت شو، آدم شو، همان‌طوری که دور و بری‌هایش آدم شدند، تربیت شدند. [یا کار دیگری با او می‌کرد،] ولی نه! خودش خراب کرد، نفْس، او را گرفت و درمقابل علی ایستاد! حالا چقدر بعد از امیرالمؤمنین عمر کرد؟! چند سال، خسر الدنیا و الآخرة شد! آن که از قبرش که ما وقتی که در شام سؤال کردیم که قبر معاویه کجا هست؟ هیچ کس جرأت نکرد که به ما بگوید، مزبله‌دانی است! سگ‌ها می‌رفتند آنجا...! آن از قبرش در این دنیا. آخرتش هم که خب دیگر معلوم است. حالا از نظر ظاهر ببینید قبر امیرالمؤمنین چه خبر است؟! این در این دنیا، آخرت هم که معلوم است.

لزوم عمل به حق و اجتناب از باطل

اینها برای چیست؟ تمام اینها برای این است که ما پا روی حق می‌گذاریم و پا روی نفْس می‌گذاریم و نمی‌خواهیم آنچه را صحیح می‌دانیم، به‌خاطر قضایا و مسائلی، آنها بخواهد صورت خارجی به‌خود بگیرد. نمی‌خواهیم. می‌خواهیم مرتب جلوی حق را بگیریم. خدمت رفقا عرض کردم که من از ملاقات با نزدیک‌ترین افراد محروم شدم، ولی چه کردم؟ اگر مطلبی را که تشخیص می‌دهم صحیح است، خب هرچه بادا باد! اگر هم باطل است که خب ‌بروم عوض کنم، برای چه معطلم؟ اگر باطل است خب بروم درست کنم، معنی ندارد. اگر صحیح است که خب صحیح است چرا من بروم باطل دیگران را بگیرم؟! دیگران بیایند حق مرا بگیرند. لذا صبر کردیم، صبر کردیم، رها کردیم، یک سال گذشت، دو سال گذشت، سه سال گذشت، چهار سال گذشت، همین‌طور گذشت، دیدند نه،

دیدند فایده ندارد، ما همین‌طور به وضع و مسئلۀ خودمان هستیم. حالا بعد از دوازده سال همان‌ها دارند اعتراف می‌کنند که اشتباه کردند. همیشه که حق مخفی نمی‌ماند، بالأخره روزگار گوش انسان را می‌پیچاند، همیشه که به یک منوال نمی‌گذرد، فراز دارد، نشیب دارد، این‌طرف دارد، آن‌طرف دارد، خوشا به حال آن افرادی که بیایند و مستقیم بایستند و به کسی هم کاری نداشته باشند، هر کسی که می‌خواهد باشد باشد.

حق انتساب و رابطه برنمی‌دارد بلکه حق ضابطه می‌پذیرد

الآن در اینجا بنده خیلی بالصراحه بگویم: آیا شما از افرادی که منتسب به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ هستند، کسی دیگر را نزدیک‌تر سراغ دارید یا ندارید؟ سراغ دارید یا ندارید؟ حالا دیدید که اشتباه کردند. حالا دیدید که این مسئله در نزدیک‌ترین افراد به مرحوم آقا اتفاق افتاده است؟ حالا متوجه شدید که حق انتساب برنمی‌دارد، رابطه برنمی‌دارد. حق، ضابطه می‌پذیرد. هر کسی به‌دنبال حق باشد، منتسب به آن بزرگوار است و هر کسی که نباشد غریب است ولو اینکه به‌حسب ظاهر منتسب باشد.

راه سلوک یعنی تطبیق انسان با حقایق عالم وجود

بنابراین راه سلوک راهی است که انسان باید خود را با حقایق عالم وجود منطبق کند، این مسئله است. سرّ در راه این است، اگر منطبق کردیم بردیم و اگر منطبق نکردیم از بازار خدا چیزی کاسته نخواهد شد و آن بازار از رونق نخواهد افتاد. هستند عده‌ای که آنها می‌آیند و عمل می‌کنند و می‌روند و می‌رسند.

چون بالمناسبه این مسئله مطرح شد دیدم که این مسئله گفته بشود و این مطلب برای رفقا و دوستان مقداری باز بشود. چون سؤال زیاد می‌شود و در خیلی از افکار و اذهان این مطلب بوده است.

لزوم اهتمام نسبت به مسئلۀ مراقبه

و این مطلبی را هم که این مخدره فرمودند که چرا شما حسابتان را با اینها روشن‌ نمی‌کنید؟ خب بهتر از این مجلس؟! آیا شما از این مجلس بهتر سراغ دارید که من این‌قدر صریح و رک بیایم و مطلب را خدمت رفقا عرض کنم؟ و هر کسی باید وظیفۀ خود را در ارتباط با موقعیتش بداند و اما اینکه حالا من بیایم و دست به اقدامی ‌بزنم، کاری بکنم، این دیگر مطلبی است که خب بسته به رعایت بسیاری از مسائل و مصالح، خب انسان خیلی از کارها را انجام نمی‌دهد. و از آن گذشته بالأخره باید روزی برسد که ما خود را اصلاح و تربیت کنیم و به تربیتی که بزرگان فرمودند جامۀ ‌عمل بپوشانیم. بالأخره از همۀ ما سنی گذشته و همه هم مطالب را می‌دانند و هر کسی در اینجا بیاید و خودش را با آن موازین تطبیق بدهد، خودش بُرده. عرض کردم حالا یکی می‌خواهد نرود، خب نرود، یکی می‌خواهد کمتر برود، یکی می‌گوید: من می‌توانم قدم‌زنان بیایم، یکی می‌گوید: من می‌توانم بدوم، یکی می‌گوید: من می‌توانم سوار ماشین بشوم، هر کسی برطبق آن نیت و همت و خلوص و صدقش حرکت می‌کند و خدا هم از همه بهتر می‌داند و ما از حساب خدا [اطلاعی نداریم.]

بنده خودم هر روز که مراقبه ‌و دقت و رعایتم کمتر باشد، آن روز حالم بدتر است از آن روزی که بیشتر مراقبه بکنم، مواظب باشم، مواظب کلامم باشم، مواظب نیاتم باشم، مواظب افکارم باشم، مواظب تخیلاتم باشم. و این مسئله کاملاً واضح است. همان‌طوری‌که عرض کردم در اینجا ضوابط حاکم است نه روابط.

گرچه خیلی وقت نمانده ولی حالا در عرض چند دقیقه‌ای به بعضی از این سؤالات و نامه‌هایی که به‌دستمان رسیده پاسخ می‌دهیم و بقیه را دیگر باید برای جلسۀ بعد بگذاریم، إن‌شاءالله.

نافع بودن فراگیری علوم اسلامی البته با دوری از خودمحوری‌ها و انانیت‌ها

سؤال: سلوک زن در ارتباط با درس خواندن خصوصاً دروس حوزوی را بیان کنید و بفرمایید که اگر کسی در این مسیر هست چه کند؟

جواب: همان‌طوری‌که عرض کردم مسئلۀ سلوک هیچ ارتباطی با دروس حوزوی ندارد. و دروس حوزوی، دروس اهل‌بیت علیهم‌السلام است و انسان با مطالعۀ ‌آنها [نسبت به راه بصیرت بیشتری پیدا می‌کند.] اتفاقاً من امروز می‌خواستم راجع به مسئلۀ علم صحبت کنم که مطلب به‌نحو دیگری شد. إن‌شاءالله در جلسۀ آینده در برگشتمان به همان معیارهای فطری، به مسئلۀ ‌علم می‌رسیم و خواهیم گفت که از این نقطه‌نظر هیچ فرقی بین زن و مرد نیست، گرچه از نقطه‌نظر انتخاب روش، ممکن است اختلاف‌هایی باشد ولی از خود نظر علم و معرفت هیچ تفاوتی بین مرد و زن نیست. دروس حوزوی خب اینها دورسی است که انسان را به مکتب اهل‌بیت آشنا می‌کند و هیچ درسی بالاتر از دروس حوزوی نیست و هیچ علمی ‌بالاتر نیست و بلکه اصلاً مقایسه معنا ندارد. و هرچه انسان اطلاعش بر مکتب اهل‌بیت و بر این علوم بیشتر باشد، نسبت به سلوک بیناتر و با بصیرت‌تر خواهد بود. بسیاری از خطراتی که برای سالک پیش می‌آید، اینها ناشی از جهل او است. و به‌واسطۀ عدم بصیرت نسبت به راه ممکن است در دام‌های تخیلات و اوهام شیطانیِ افراد گرفتار بشود و از راه بازبماند. لذا دروس حوزوی بسیار مهم است و به هر میزان که انسان می‌تواند باید پیگیری کند البته همراه با رفض و طرد انانیت، عدم خودبینی و عدم غرور و عدم وقوع در خطرات و مسائل و هواهای نفسانی که ممکن است به‌واسطۀ این قضیه برای انسان پیدا بشود، یکی ممکن است بگوید: من ٤ سال درس حوزوی خواندم، ٦ سال خواندم و آن یکی دور روز نیامده و امثال‌ذلک، از همین مسائلی که خب طبعاً صحبت می‌شود.

و دروس حوزوی، حد هم ندارد و حد آن، رسیدن به آن مرتبۀ استقلال علمی ‌است که انسان از نقطه‌نظر علمی ‌از درس خواندن مستغنی بشود.

نحوۀ پوشش صحیح در مجالس و محافل عمومی

سؤال: پرداختن زنان به امور مربوط به زنان، تجمل و آرایش و پیرایش که خصوصاً در مجالس است چه حدی دارد؟

جواب: بنده این مطلب را که مربوط به مجالس می‌شود عرض کردم، حالا به‌نحوی که خودم هم این مسئله را عرض کرده باشم چون ممکن است آنچه از من نقل شده کم یا زیاد و یا به‌نحوی بیان شده باشد، دوباره آن را در اینجا بیان می‌کنم: مسئلۀ تجمل و آرایش و...، این در همان حدودی که خب متعارف و عرفی است، اشکال ندارد و بلکه مستحسن هم است و اصلاً تجمل را خدا برای زنان قرار داده و باید این ‌تجمل باشد، در خانواده باید باشد، در کنار همسر باید این مسائل باشد، خدا خشک بودن را دوست ندارد و از تحجر و حالتی که موجب یکنواختی زندگی خانواده بشود، بیزار است. و زن باید خود را برای شوهر بیاراید به‌نحوی که مورد رضایت شوهر است مگر اینکه مسئله بخواهد از حدود شرع خارج بشود، خب آنها مطالب دیگری است. در مجالس هم مسئله به همین کیفیت است و البته خیلی پرداختن به این‌ مسئله به‌نحوی که موجب چشم و هم‌چشمی ‌و... بشود و بخواهند جواهرات آویزان کنند که به رخ همدیگر بکشند، همۀ اینها خلاف است، بلکه باید آن راه و مسیر معتدل مد نظر باشد.

در نحوۀ پوشش هم عرض کردم که مجالس ما باید مجالس متین و وزین باشد و باید از پوشیدن لباس نامناسب در مجالس خودداری بشود و آن کسی که نمی‌تواند خودش را با این مجالس وفق بدهد بهتر است که در این مجالس شرکت نکند.

بهترین تبلیغ، سوق دادن افراد به مطالعۀ کتب مرحوم علامه طهرانی

سؤال: پرداختن به امور زنان در اجتماع مانند تبلیغ و تدریس توسط زنان، آیا باید باشد یا نه؟ اگر بله، این چگونه باید باشد؟

جواب: مسئلۀ تبلیغ و...، این مسئله‌ای‌ است که البته حدود خودش را دارد. ممکن است در بعضی از موارد برای انسان این شبهه پیش بیاید که بخواهد در هر جا از این مکتب تبلیغ کند در حالتی‌که این تبلیغ به صلاحش نباشد. تبلیغ شرایط خاصی دارد: در مرحلۀ اول انسان باید نسبت به مسائل، عارف و عالم باشد، حدود را بشناسد، کیفیت ارتباط و کلام و تعابیری را به‌کار می‌برد، به آنها وارد باشد، این ارتباط برای او موجب زحمت نشود، این ارتباط موجب دست بسته شدن او نشود، فکر او را نگیرد. شما با هر کسی که ارتباط برقرار کنید بالأخره او به‌دنبال شما خواهد آمد و پیگیر خواهد شد، آیا شما می‌توانید مسئولیت امور او را به‌عهده بگیرید یا اینکه نه، او را به امان خدا رها می‌کنید؟ اگر برای شخصی قابلیت این مسئله وجود داشته باشد، به او تذکر داده خواهد شد والاّ بهتر است که انسان فقط سرش به کار خودش باشد و به کسی دیگر کاری نداشته باشد. مطالب هم به‌صورت مطالب کلی صحبت می‌شود و کتاب‌ها هم هست، الآن کتاب‌های مرحوم آقا هست، خود این بهترین وسیلۀ تبلیغ است. بعضی سراغ من می‌آیند و می‌گویند: آقا مرا نصحیت کنید، من می‌گویم: بروید کتاب‌های ایشان را بخوانید. خیال می‌کنند که ما می‌خواهیم ردشان کنیم! دیگر نمی‌دانند که من واقعاً غیر از کتاب‌های ایشان چیز دیگری را سراغ ندارم، ندارم که بیان کنم. و خودم از این کتاب‌ها استفاده می‌کنم و خودم به‌دنبال این مطالب می‌روم. هنوز که هنوز است من هر روز از کتاب‌های آقا و از صحبت و از نوارهای آقا استفاده می‌کنم و واقعاً بهره‌مند می‌شوم، عرض کردم که من اهل تواضع نیستم و این مطلب اگر غیر از این بود گفتن ‌آن حرام بود. حرام است که بخواهم دروغ بگویم. من خودم به نوارها و کتاب‌های ایشان نیاز دارم دیگر حالا رفقا خود بدانند که چه کنند.

نافع بودن وجود حالات متفاوت در زندگی

سؤال: گاهی اوقات به نظر می‌رسد که دنیا تنگ شده، می‌خواستم علت آن را بپرسم و اینکه در این حال چه باید کرد؟

جواب: خب خدا را شکر که به نظر می‌رسد، چون دنیا هیچ وقت تنگ نمی‌شود، انسان تنگ می‌شود. انسان در وضعیت او [مطالب متفاوتی پیش می‌آید.] اگر دنیا بخواهد تنگ بشود همه در مضیقه و تنگنا قرار می‌گیرند. برای انسان حالات مختلف است، حالات قبض و بسط ممکن است که پیش بیاید و این ایرادی ندارد. در بعضی از اوقات بد نیست که دنیا مقداری تنگ هم بشود، یعنی اینکه خلاصه انسان همیشه در حالت بسط نباشد و متوجه موقعیت خودش باشد که‌ ازدست نرود. اگر در مواردی انسان احساس دلتنگی بکند و متوجه بشود که این دلتنگی ناشی از عمل او است، بهتر است که با توجه و استغفار این مطلب را از خودش دفع کند، در غیر این صورت ایراد و اشکالی ندارد.

حکم دیدن فیلم‌های ایرانی و خارجی

سؤال: حکم دیدن فیلم‌های ایرانی و خا رجی چیست؟‌

جواب: هر فیلمی ‌که تخیل و توهم انسان را زیاد کند، دیدن آن برای سالک اشکال دارد، چه ایرانی و چه خارجی. آن فیلم‌هایی که موجب فساد اخلاقی است و در انسان تصورات فاسد را باقی می‌گذارد، تصورات شهوانی را باقی می‌گذارد که اصلاً راجع به آنها نباید صحبت کرد و آنها از اول حرام است بدون هیچ‌گونه شک و شبهه‌ای. حتی من شنیدم که بعضی‌ها نقل می‌کنند: «برای بعضی از مطالب فرض کنید که اگر کسی، کسی را نمی‌شناسد، دیدن بعضی از صور قبیحه و وقیحه ایراد ندارد!» نه‌خیر! آنها هم حرام است چه انسان بشناسد چه نشناسد. آن اثر سوئی که آنها در ذهن انسان باقی می‌گذارند، آن به آشنا و غیر آشنا بودن کاری ندارد. آن نفسِ ایجاد توهم و تخیل شیطانی است که حرام است. ‌و اما در غیر از آن موارد، فیلم‌هایی که موجب بشود ارزش‌های اسلامی ‌زیر سؤال برود ـ دقت کنید ـ فیلم‌هایی که ارزش‌های اسلامی ‌را زیر سؤال می‌برد، کیفیت ارتباط افراد خانواده برخلاف دستورات اسلامی ‌در آن فیلم‌ها ترویج می‌شود، دیدن آن فیلم‌ها حرام است و همین‌طور فیلم‌هایی که دیدن آن فیلم‌ها انسان را از توجه و استقرار بیرون می‌آورد، یعنی با آن امور غیر عادیه و توحش و مسائل عنیف¹ و دمیدن روح سبعیت و حیوانیت و جنگ‌طلبی و سایر امور دیگر از مفاسد اخلاقی مثل فرض کنید که سرقت و آن امور خلاف و امثال‌ذلک، دیدن آنها نیز خالی از شبهه نیست. ولی فیلم‌هایی که فقط یک جنبۀ ظاهری و یک برنامۀ عادی دارد، اگر یک نکتۀ آموزنده‌ای در آنها باشد، تبلیغ ارزشی باشد، ترویج ارزشی باشد، ترویج مبنای اسلامی و روحانی باشد، دیدن آن فیلم‌ها اشکال ندارد و در غیر این صورت آنهایی که این مسائل را ندارند و فقط باعث وقت تلف کردن است، طبعاً دیدن آنها هم موجب اتلاف وقت است و موجب ازدیاد توهمات و تخیلات می‌شود.

توضیحی راجع به خصوصیات مختصۀ پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم

سؤال: در کتاب اللَه شناسی جلد یک آمده است¹ که پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم سایه نداشتند، منظور چیست؟

جواب: منظور این است که سایه نداشتند دیگر.

سؤال: و همین‌طور شنیدیم که پیامبر اکرم خصوصیات دیگری نیز داشتند: مثلاً بوی خوش بدن و همین‌طور سایر مسائل، با توجه به اینکه در قرآن می‌فرماید: ﴿إِنَّمَآ أَنَا۠بَشَرٞ مِّثۡلُكُمۡ﴾،² تا چه اندازه جسم ظاهری ایشان با ما فرق داشته است؟

جواب: جسم ظاهری ایشان با ما هیچ فرقی نداشته ولی این یک نکتۀ عرفانی است که در بعضی از موارد اتفاق می‌افتد نه نسبت به پیغمبر، حتی ممکن است نسبت به ائمه علیهم‌السلام و همین‌طور بعضی از اولیاء خدا هم اتفاق بیفتد که در بعضی از موارد به‌واسطۀ غلبه آن نفس و روح تجردی، ماده تا حدودی آن خصوصیات ماده بودن خود را ازدست می‌دهد. مثلاً درباره حضرت موسی علی نبینا و آله و علیه السلام داریم که وقتی که آن حضرت در کوه طور رفتند، ٤٠روز طول کشید، و در این مدت حضرت نخوردند و نیاشامیدند و یک لحظه به خواب نرفتند و هیچ ضعیف هم نشدند! خب به‌حسب عادی شاید این مسئله موجب به مرگ بشود، قطعاً موجب مرگ می‌شود. کسی در عرض ٤٠روز نه بخورد و نه بیاشامد و بعد هم زنده بماند، این به‌حسب عادی امکان ندارد. ولی آنها به‌حسب «أبیتُ عند ربّی یُطعمُنی و یَسقینی‌؛ من در نزد پروردگار خودم زندگی می‌کنم در حالی‌که او به من غذای معنوی می‌دهد و از آن آشامیدنی‌های عالم بالا و عالم غیب، نصیب من می‌کند»³ در یک‌هم‌چنین شرایطی است که بدن در تحت سیطره و قوای ملکوتی روح درمی‌آید و تدبیر بدن را استیلاء آن نفس قدسی به‌عهده می‌گیرد، لذا احتیاجی به آب ندارد، احتیاجی به غذا ندارد و همین‌طور خصوصیات دیگر.

رسول خدا از این نقطه‌نظر به‌واسطۀ آن حقیقت وجودیشان و آن خصوصیتشان یک امتیاز خاصی داشتند، خصوصیت شاکله‌ای و خمیره‌ای که این امتیاز را در ایشان به‌وجود آورده بود که وجود پیغمبر از این نقطه‌نظر در تحت سیطره و غلبۀ نفس ایشان قرار گرفته بودند و لذا بدن به‌واسطۀ این نقطه، حالت حجاب و حالت جسمانیت خودش را ازدست می‌دهد و لذا نور عبور می‌کند و سایه هم ندارد. خصوصیات دیگر هم از اختصاصات پیغمبر بوده، نه‌اینکه حالا واقعاً پیغمبر در بدنشان خون نبود، استخوان نبود، جهاز هاضمه نبود، نه! اینها بود ولکن با این خصوصیات. در بعضی از موارد ممکن است حتی همین حالات برای اولیاء خدا هم پیدا بشود.

توضیحی راجع به روایت: «اول ماخلق اللَه العقل»

سؤال: حضرت امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: «خداوند عقل را خلق کرده و آن اولین مخلوق است که خداوند از یمین عرش خود ...»،¹ منظور از یمین عرش و طائفۀ روحانی چه می‌باشد؟

جواب: یمین عرش حکایت از مقام اراده و مشیت و قدرت است که از او در عرفان تعبیر به مقام واحدیت می‌آورند. یمین به معنای ولایت است. شما با دست راست خودتان چیزها را برمی‌دارید، می‌گذارید، با پای راست حرکت می‌کنید، آن اراده و قدرت در انسان به‌واسطۀ طرف راست و به‌واسطۀ دست راست است. این مسئله همین‌طور به‌عنوان مَثَل و اشاره به مقام ذات پروردگار در عالم خلق و در عالم تکوین اشیاء، تعبیر آورده شده است، یمین عرش یعنی مقام ولایت و چون عقل که مقام تدبیر و مقام صورت‌بندی و قالب‌بندی اشیاء خارجی است، لذا اولین اراده و مشیت پروردگار به جنبۀ عقل که تدبیر عالم وجود به‌واسطۀ ‌او است، [تعلق گرفته است.] این عقل همان مسئلۀ ولایت است و همان نور رسول خدا است که در روایات مختلف هم در یک تعبیر داریم که «أوّلُ ماخَلَقَ اللَه العقلُ»‌² و در تعبیر دیگر: «اول ما خَلَقَ اللَه نورُ نَبیِّک یا جابِر»³ آمده است، تعابیر مختلف است ولی در واقع یکی است. عرفا هم از او تعبیر به مقام واحدیت می‌کنند که اولین تجلی مقام غیب الغیوب در عالم اسماء و در عالم صفات است.

لزوم عدم بیان جزییات مجالس زنانه برای مردان

سؤال: آیا می‌توانیم جریانات مجالس و حتی پوشش مخدرات و بعضی از کارهایی که در مجالس مخدرات انجام می‌شود را به شوهرانمان انتقال بدهیم که آنها هم در جریان واقع بشوند؟

جواب: نه‌خیر! انتقال مجالس عروسی به شوهرها حرام است و به هیچ‌وجه نباید انتقال داده بشود. در نظر داشته باشید که خدای‌ناکرده کار حرام نکنید. بله یک وقت انسان می‌آید و می‌گوید که مجلس خوبی بود، همه خوب بودند و می‌گفتند می‌خندیدند، [این مقدار اشکال ندارد] اما بیان جزئیات مجالس چون مربوط به زن است و زن ناموس است لذا بیان کردن جزئیات این مجالس برای مرد حرام است.

قرائت ادعیه و اقامۀ نمازهای وارده در رفع گرفتاری‌ها

سؤال: در کتاب شریف روح مجرد از قول حضرت آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ که فرمودند: «قرائت دعای مقاتل بن سلیمان قریب به ٤٠شب و ... مؤثر است»¹ آیا ما می‌توانیم این مطلب را انجام بدهیم یا باید با دستور باشد؟ و دیگر اینکه آیا برای رفع بعضی از گرفتاری‌ها می‌شود نمازهایی را که از معصوم روایت شده خواند یا نه؟

جواب: اشکالی ندارد، انجام دادن آن ایراد ندارد.

حکم خرید و نگهداری عروسک

سؤال: لطفاً در رابطه با مسائل زیر پاسخ بدهید:

آیا داشتن، خریدن و پذیرفتن و هدیه دادن عروسک به هر نوعی، شبیه انسان یا حیوان با صور تخیلی که نمونۀ خارجی ندارد، اشکال دارد؟ در صورتی که بعضی از انواع آنها دارای مختصاتی از نظر رنگ و کاربرد باشد و در جهت رشد ذهنی و فکری کودک باشد چطور؟ آیا تماس بچه و بازی کردن او با آنها حرام است و یا اشکال صرفاً در استفاده از آنها به‌عنوان مجسمه و دکور و در معرض رؤیت قرار دادن است که در آن صورت با قرار دادنش در کمدِ دربسته و محصور، این مشکل برطرف می‌گردد؟

جواب: نه این مشکل برطرف نمی‌شود و اگر کمد چند لایه هم داشته باشد باز این آثارش از لای این درزها به بیرون سرایت می‌کند! عروسکی که شبیه انسان است، آن عروسک، مجسمه است و استفاده از مجسمه حرام است. البته اگر به‌نحوی باشد، به شکلی باشد که واقعاً بیانگر انسان نیست، بعضی‌ها چیزهایی درست می‌کنند که اصلاً معلوم نیست به چه چیزی می‌خورد، نه به این حیوان می‌خورد نه به آن حیوان، مثلاً صورت خاصی ندارد و در این قسم فرقی بین انسان و بین حیوان نیست، اگر چیزی واقعاً مجسمۀ حیوانی باشد، سگ باشد، سگ و خوک اصلاً شومیت و مشئومیتی دارند که خیلی بدتر از بقیه است و کدورت آنها از بقیه بیشتر است ولی حتی سایر مجسمه‌ها مثل مجسمۀ اسب و گوسفند و یا سایر مجسمه‌ها و یا عروسک، اینها موجب کدورت فضا خواهند شد و تأثیر سوء در بچه‌ها به‌وجود خواهند آورد و موجب می‌شود که به جای ملائکه، شیاطین با بچه‌ها ارتباط برقرار کنند! بسیاری از ناآرامی‌هایی که بچه‌ها دارند به‌خاطر این مسئله است، آن‌وقت مرتب به این بچه‌ها قرص می‌دهند، دوا می‌دهند، شربت می‌دهند، اما اینها نمی‌خوابند! اینها به‌خاطر این قضیه است. داشتن عروسک حرام است، داشتن مجسمه‌هایی که مثل حیوان است حرام است. بله یک وقت چیزی است که اصلاً معلوم نیست چیست، در عین حال اگر آن‌هم نباشد بهتر است اما از نقطه‌نظر شرعی آنچه حرمت دارد به اینها تعلق می‌گیرد.

بیان مسائلی راجع به نمازهای نافله

سؤال: آیا در نمازهای نافله، نحوۀ پوشش باید هم‌چون نمازهای واجب باشد؟ نحوۀ طهارت گرفتن چطور؟ آیا حتماً باید با آب وضو گرفت یا تیمم کردن نیز جایز است؟ آیا می‌توان در نمازهای نافله سوره را نخواند؟

جواب: نمازهای نافله مثل نمازهای واجب است، فرق نمی‌کند. در نماز نافله انسان باید وضو بگیرد مگر در جایی که نتواند وضو بگیرد و برای او مشکل باشد. و همین‌طور خواندن سوره لازم است مگر در وقتی که وقت تنگ باشد. بله اگر وقت تنگ است انسان می‌تواند سوره را حذف کند. البته این را هم رفقا بدانند که خواندن یک سوره به‌طورکامل واجب نیست، حتی در نمازهای واجب هم چند آیه از یک سوره کفایت می‌کند، این‌طور نیست که واجب باشد یک سورۀ کامل خوانده بشود.

ضرر پستانک برای بچۀ شیرخوار

سؤال: آیا در اختیار گذاردن پستانک برای بچه و عادت دادن او به آن اشکال شرعی دارد؟

جواب: باید از نظر پزشکی به این مسئله توجه بشود، اما از نظر شرعی نه! اشکالی ندارد. ولی از نظر پزشکی می‌گویند: خوب نیست.

عدم مسامحه نسبت به موارد انحرافی در بین رفقا

خب دیگر الآن وقت گذشته و طبعاً فرصت به پایان رسیده است. ما دفعۀ قبل هم قول دادیم که همان سر یک ماه این مجلس را داشته باشیم، ما از خوبان نیستیم ولی مثل خوبان عمل می‌کنیم که «هزار وعدۀ خوبان یکی وفا نکند»¹ حالا إن‌شاءالله با توفیق خدا و تذکر رفقا امیدواریم که در جلسات دیگر بتوانیم زودتر به پاسخ به این سؤالات برسیم. امروز قبل از اینکه بیایم داشتم به این سؤالات نگاه می‌کردم، دیدم دوستان واقعاً سؤالات بسیار خوبی را مطرح کردند و جای صحبت راجع به آنها هست که انسان صحبت کند. علیٰ‌کلّ‌حال آنچه را ما در اینجا صحبت می‌کنیم مطالبی است که از بزرگان شنیدیم، امیدواریم که رفقا جسارت ما را ببخشند و خیال می‌کنم که می‌بخشند زیرا می‌دانند که از این نقطه‌نظر ما هم مثل آنها هستیم، فرقی نمی‌کند، تفاوتی ندارد، و بهتر است که قدری رک باشیم، صریح باشیم و مطلب را در اجمال و ابهام نگذاریم و همین‌طور با مسامحه و کلی‌گویی از یک جریان رد نشویم، واقعاً آنچه به نظر می‌رسد که خیر است، صحبت می‌شود و گرچه حقیر خود را هیچ قابل برای این‌گونه مطالب نمی‌بینم که خدای‌ناکرده در مقام امر یا در مقام نهی، مطلبی مطرح بشود بلکه تمام اینها صرفاً از باب تذکر و تنبه است که ممکن است برای بعضی از افراد این مطالب در بعضی از احیان هنوز روشن نشده باشد، فقط برای آنها که اگر روشن بشود خب طبعاً عامل هستند و عمل می‌کنند، لذا این مطالب را بیان می‌کنیم. ولی بنده این مطلب را هم خدمت همه اطمینان می‌دهم که اگر چنانچه انحرافی را مشاهده کنم و خلافی را ببینم به‌نحوی که موجب بشود این انحراف و این خلاف در رفتار دیگران اثر سوء بگذارد یا در تفکر آنها تأثیر منفی بگذارد، دیگر در آنجا از هیچ مسئله‌ای نمی‌گذرم و درمقابل آن جریان می‌ایستم. و چند مرتبه هم تابه‌حال مطالبی اتفاق افتاده که خود رفقا شاهد هستند که بنده دیگر شوخی در آن موارد را نمی‌توانم بپذیرم. ولی راجع به کارها و رفتار و معاشرت‌ها و کیفیت محاورات و صحبت‌ها و عملکردهای رفقا، راجع به آنها دیگر مطلب برعهدۀ خود آنها است. در جایی که مسئله روشن است، دیگر تذکر اضافی دادن در آنجا معنا ندارد. همه بحمدالله خودشان صاحب درایت و بینش و بصیرت هستند، به مطالب و مسائل بزرگان اشراف دارند، به‌اندازۀ کافی راجع به مطالب صحبت شده و بسط داده شده و گفته شده است.

امیدورایم که خداوند همۀ ما را مشمول عنایت و توفیق خودش برای عمل کردن و وصول به آن مراتب قرار بدهد، إن‌شاءالله.

اللَهم صلّ علی محمّد و آل محمّد