174

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟

از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

15089
مشاهده متن

پدیدآورآیت‌اللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی

گروهعنوان بصری

مجموعهکیفیت تغذیه در مکتب عرفان

تاریخ 1430/12/03


توضیحات

ریاضت شرعی در این گفتار از توصیه امام صادق درباره غذا آغاز می‌شود و به معنای استمرار در یک شیوه عملی می‌رسد. سخنران فرق میان تمرین مورد تأیید شرع و ریاضتی را توضیح می‌دهد که ممکن است تجربه‌های غیرعادی پدید آورد. با داستان سلیمان و جن و حکایت آموختن زبان حیوانات در مثنوی، روشن می‌شود که آگاهی از امور پنهان چه محدودیتی دارد و چرا اعتماد به تقدیر الهی در سلوک اهمیت دارد. بحث سپس به حضور امام زمان در دوران غیبت و معنای سپردن بار هدایت به ولی خدا می‌رسد. نمونه‌هایی از تاریخ، از جمله مشروطه، در توضیح تفاوت میان دانش و توان پذیرش مسئولیت به کار می‌آیند. در پایان، توصیه‌هایی درباره مراقبه در ذی‌الحجه و اعمال عرفه و قربان مطرح می‌شود و گفتار با پیوند غدیر و پیروی از امام زنده به پایان می‌رسد.

/32
پی دی اف پی دی اف موبایل ورد صوت

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

1
  •  

  • هو العلیم

  •  

  • ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟

  • از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

  •  

  • شرح حدیث عنوان بصری ـ کیفیت تغذیه در مکتب عرفان ـ جلسه 174

  •  

  • بیانات

  • آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی

  • قدس الله سرّه

  •  

  •  

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

2
  •  

  •  

  • أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

  • بسم الله الرحمن الرحیم

  • الحمدلله رب العالمین

  • و صلّى الله على سیّدنا و نبیّنا محمّد و اله الطّاهرین

  • و اللّعنة على اعدائهم اجمعین‌

  •  

  •  

  • در جلسات گذشته خدمت رفقا، صحبتمان به اينجا رسيد كه امام صادق عليه‌السّلام دربارۀ كيفيت رياضات شرعيه، مطالبى را به عنوان مى‌فرمايند كه مطلب اوّل مربوط مى‌شود به كيفيت غذا خوردن.

  • رياضت یعنی تمرین و التزام و استمرار بر يك منهج و برنامه و شيوۀ خاص

  • همان‌طوری‌كه رفقا در ياد دارند گفته شد که مسئلۀ رياضت، عبارت است از تمرين و استقرار بر يك منهج و شيوۀ خاص، منتها آن در هر قضيه‌اى از قضاياى زندگى و اجتماعى و امور شخصى مى‌تواند تحقق پيدا كند، انسان خود را بر شيوه‌ و منهج و برنامه‌اى ملتزم كند، نه‌اينكه يك روز انجام بدهد، دو روز انجام بدهد، به اين رياضت نمى‌گويند؛ سه روز انجام بدهد، دو روز ترك بكند، اين رياضت نيست، اين مراقبه نيست. ریاضت این است که انسان راهى را در پيش بگيرد و آن راه را ادامه بدهد.

  • آن محصلى كه خود را موظف مى‌كند بر اينكه سرِ ساعت، درسش را مطالعه كند، در سرِ فلان ساعت، بحثش را بكند، در سرِ فلان ساعت، بخوابد و بلند بشود و كارش را بر اين اساس تنظيم كند، به اين روش مى‌گويند رياضت.

  • رياضت يعنى استمرار و پيوستگى بر يك شيوۀ خاص.

  • سد شدن راه انسان بر اثر ریاضات غیر شرعی

  • منتها گاهى از اوقات اين رياضات، رياضات شرعيه است، يعنى منطبق با شرع است، از ناحيۀ شرع دستور رسيده و از طرف شارع مُمضىٰ است، مورد قبول است و انسان را جلو مى‌برد و حركت مى‌دهد.

  • بعضى از اين رياضات، رياضات خلاف شرع است، سختى‌هايى است، استمرار بر منهجى است، ولكن از آنجايى كه اين، خلافِ شرع است و دستورى نسبت به آن نرسيده، ممكن است که انسان را در مسير ديگرى حركت بدهد و راه انسان را سد كند و ببندد، مانند رياضت‌هايى كه ارباب رياضات از فِرَق مختلف، حالا يا مسلمان يا غير مسلمان، مى‌كشند. افرادى هستند كه خود را به بعضى از برنامه‌هايى ملتزم مى‌كنند: مثلاً فلان هندو دو سال يا چهار سال بالاى يك درخت مى‌ماند و از آن درخت پايين نمى‌آيد، حالا چه برسرش مى‌آيد ديگر خب...! يا كارهاى ديگرى كه فرض بكنيد كه انجام مى‌دهند، چه‌بسا اين امور حتّى با طبع انسان هم منافات دارد، انسان نسبت به انجام اين امور، تنفّر دارد و به‌واسطۀ اين رياضات هم به يك امور غير عادى دسترسى پيدا مى‌كنند كه خب حالا اين يك بحث جدايى دارد و من الآن نمى‌خواهم در اين قضيه وارد بشوم چون از مطلب دور مى‌افتيم. و احتمالاً اين بحث را مى‌گذاريم در اواخر، در آن مسائلى كه مربوط به سكوت و امثال‌ذلك است، اين را در آنجا مطرح مى‌كنيم كه با اينكه فرض كنيد كه شخصى خود را ملتزم مى‌كند بر اينكه نسبت به مسئله‌اى مخالفت با هواى نفس كند، چطور مى‌شود كه آن التزام و استمرار موجب بُعد او عن الله مى‌شود و واردات او ديگر واردات روحانى نيست، بلكه واردات، واردات صورى است و واردات صورى هم براى همۀ افراد هست، تفاوتى نمى‌كند. الآن همان‌طورى‌كه ما داراى اعضاء و جوارح ظاهرى هستيم، داراى اعضاء و جوانح باطنى هم هستيم و از نقطه‌نظر ظاهر همان‌طورى‌كه بين فرد عادى و غير عادى در ديدن اشياء و در حيث اشياء تفاوتى نمى‌كند، از نقطه‌نظر رؤيت مسائل باطنى هم در يك مرتبۀ خاص، به همين كيفيت است؛ الآن افرادى كه در اينجا هستند، اشيائى را كه مشاهده مى‌كنند، اگر چشمى بيمارى نداشته باشد، همه يك جور مى‌بينند، این اشیاء براى همه يكسان است، الوان، رنگ‌ها، اشكال، همه يكسانند، حالا فرق نمى‌كند چه مسلمان اينها را ببيند، چه كافر ببيند، تفاوتى ندارد. ديدن برخى از مسائل برزخى و مثالى هم براى افراد تفاوتى نمى‌كند، صورت مثالى و برزخى را مى‌بينند، هم بچه خواب مى‌بيند، هم بزرگ خواب مى‌بيند، هم مؤمن خواب مى‌بيند، هم كافر خواب مى‌بيند، همۀ اينها يكسان هستند، از اين نقطه‌نظر تفاوتى ندارند، چه‌بسا ممكن است آنها هم در اين رؤيا و منام، به بعضى از مسائل آينده مربوط بشود، به بعضى از مسائل آينده برگردد؛ خوابى را كه فرعون مصر ديد ﴿وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ إِنِّيٓ أَرَىٰ سَبۡعَ بَقَرَٰتٖ سِمَانٖ يَأۡكُلُهُنَّ سَبۡعٌ عِجَافٞ وَسَبۡعَ سُنۢبُلَٰتٍ خُضۡرٖ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٖ﴾1؛ هفت گاو لاغر آمدند و هفت گاو سمين را خوردند و...، خب اين خوابى است كه يك كافر مى‌بيند ولى اين ارتباط، ارتباط برزخى است، ارتباط صورى است و خوابش هم از روياهاى صادقه است، هيچ اشكال ندارد، منتها صحبت در همان سلسلۀ عليت و ربط اين خواب است كه او نمى‌فهمد و ادراك نمى‌كند وليكن شخصى كه احاطه بر آن حيثيت علىّ دارد و مى‌داند آن سلسلۀ مراتب عالم غيب به چه نحوى تنسیق پيدا كرده تااينكه به اينجا رسيده، او از اراده و مشيّت پروردگار مطلع مى‌شود. حالا راجع به اين قضيه ممكن است دوباره در همين مجلس صحبتى بشود.

    1. سوره یوسف (12) آیه 43.
      ترجمه: «و پادشاه مصر گفت: من در خواب هفت گاو سمين و فربه را مى‌بينم كه هفت گاو لاغر آنها را مى‌خورند، و نيز هفت خوشه سبز و هفت خوشه خشكيده ديگر را مى‌بينم (كه بر آن هفت خوشه سبز پيچيده و آنها را از بين مى‌برند).» (محقق)

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

3
  • لزوم تفویض امور به خدا نه به جن و رمل و...

  • اين رياضات، رياضات غير شرعيه است و گرچه موجب مى‌شود که بعضى از مطالب براى انسان روشن بشود ولى آنچه در اینجا مهم است، روشن شدن مطالب نيست، در اينجا آن حقيقتى كه براى نفس ظهور پيدا مى‌كند و آن حقيقت متجلّى مى‌شود و آن را مى‌گيرد، آن عبارت است از موقعيّتى كه در آن موقعيّت، خود را مى‌بيند و نفس خود را در اين رؤيت دخيل مى‌بيند، اين مسئله، مسئلۀ خطرناكى است، به اين قضيه بايد توجه كرد نه به رؤيت.

  • امروزه مشاهده مى‌شود که بسيارى از افراد، اينها به راه‌هايى افتادند، به مسيرهايى افتادند، «چون نديدند حقيقت، ره افسانه زدند»1 و به آن راه‌هاى افسانه حركت كردند، براى رسيدن به مطلوب، دنبال مكتب حق و مكتب عرفان و توحيد نگشتند، دنبال تأثير و تأثرات واقعى نرفتند، دنبال مسبب الاسباب نمى‌روند، مطالب را از آن بالا بررسى نمى‌كنند، ادعاى خدا مى‌كنند، ادعاى اسلام مى‌كنند، ادعاى بودن خدا را مى‌كنند، ادعاى وجود و توحيد و امثال‌ذلك را دارند، ولى باطنشان قبول ندارد، باطن به‌دنبال مسببات است، باطن به‌دنبال پرداختن به امور غير عادى است، باطن به‌دنبال راه يافتن و تنظيم مسير زندگى براساس رمل و جن و امثال‌ذلك است، به جاى اينكه امور را به خدا بسپارند و از او مدد بگيرند و در كار خودشان به صدق عمل كنند و به عدل رفتار كنند، براى ترميم نقايص و اصلاح فقدان‌هاى خود، به اين امور رو مى‌آورند، ببينيم اين جن در اينجا چه مى‌گويد؟! بابا جن كه از واقعيت خبر ندارد، جن كه از مسائل آينده اطلاع ندارد، به‌دنبال جن‌گيرى و رمالى و اين امورى كه سر و ته آن معلوم نيست رفتن، یعنی چه؟! حالا يا به‌عنوان واقع يا به‌عنوان خدعه و مكر و فريب، اين‌گونه مطالب زياد شده و مشاهده مى‌شود كه خيلى از افراد هم به اين‌گونه مسائل رو آورده‌اند و راهكار خود را در اين‌گونه مطالب جستجو مى‌كنند! به جاى اينكه به آن حقيقت مدبر عالم توجه كنند و از مقام ولايت، امام عليه‌السّلام مدد بگيرند و خود را ملتزم بكنند، مرتب دنبال اين حرف‌ها می‌روند؛ اينجا يك مشكل پيدا بشود سراغ جن برويم که ببینیم ايشان چه مى‌فرمايند؟! آنجا يك مشكل پيدا مى‌شود، ببينيم كه اين جناب حضرت جن در اينجا چه نظری دارند؟! جن كه از غيب خبر ندارد! خيلى بخواهد اطلاع داشته باشد نسبت به همان امورى است كه فعلاً هست و از ديدگان ما مخفى است، ممكن است اطلاعاتى در این امور داشته باشد؛ ولى اينكه نسبت به آينده بخواهد خبر بدهد، نه‌خير، همۀ اينها باطل است و بسيارى از اينها براى فريب است، فريب مى‌دهند، خود همين‌ها انسان‌ها را فريب مى‌دهند و به هلاكت مى‌اندازند.

    1. دیوان حافظ (قزوینی)، غزل 184.
      جنگِ هفتاد و دو ملّت همه را عُذر بِنِه***چون ندیدند حقیقت، رَهِ افسانه زدند

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

4
  • تصریح آیۀ شریفۀ قرآن کریم بر عدم اطلاع جن بر امور غیبی

  • در آيۀ قرآن در آن قضيۀ حضرت سليمان علی نبینا و آله و علیه السلام می‌فرماید:

  • ﴿فَلَمَّا قَضَيۡنَا عَلَيۡهِ ٱلۡمَوۡتَ مَا دَلَّهُمۡ عَلَىٰ مَوۡتِهِۦٓ إِلَّا دَآبَّةُ ٱلۡأَرۡضِ تَأۡكُلُ مِنسَأَتَهُۥ﴾1؛ وقتى كه ما تقدير مرگ را بر حضرت سليمان نازل كرديم و حكم مرگ را براى سليمان فرو فرستاديم...

  • حضرت سليمان علی نبینا و آله و علیه السلام ايستاده بود و به عصايش ‌تكيه داده بود، در همان حين، همين‌طور در حال ايستادن، حضرت سليمان به رحمت خدا مى‌رود، يعنى جناب عزرائيل حتى فرصت نشستن را هم به او نمى‌دهد كه حضرت بنشينند، در همان حال ايستادن، از دنيا مى‌روند.

  • ديده‌ايد بعضى‌ها كه مى‌ميرند، چشمشان بسته است و بعضى‌ها هم همين‌طور چشمشان باز است، يعنى حتى فرصت اينكه پلك روى هم بگذارد، به اين شخص داده نمى‌شود، در همان حال يك‌مرتبه قبض روح مى‌شود و اين عصب در همان حالت باقی مى‌ماند، ديگر نمى‌تواند خودش را جمع كند و آن پلك روى هم بيايد.

  • اين جريانى كه براى حضرت سليمان اتفاق مى‌افتد، در همين حال به همين كيفيت مى‌ماند و آنچه باعث مى‌شود كه قضيه روشن بشود، اين است كه موريانه مى‌آيد و شروع می‌کند به خوردن آن عصاى حضرت سليمان، چوب عصا را می‌خورد؛ ﴿فَلَمَّا قَضَيۡنَا عَلَيۡهِ ٱلۡمَوۡتَ مَا دَلَّهُمۡ عَلَىٰ مَوۡتِهِۦٓ إِلَّا دَآبَّةُ ٱلۡأَرۡضِ تَأۡكُلُ مِنسَأَتَهُۥ﴾؛ ﴿دَآبَّةُ ٱلۡأَرۡضِ﴾ يعنى همان موريانه، اين موریانه شروع مى‌كند عصا را خوردن، ﴿فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ ٱلۡجِنُّ أَن لَّوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ٱلۡغَيۡبَ مَا لَبِثُواْ فِي ٱلۡعَذَابِ ٱلۡمُهِينِ﴾2؛ وقتى حضرت سليمان افتاد كه آن عصا شكست، يك‌دفعه سليمان به طرفى افتاد، اجنه ديدند عجب! سرشان كلاه رفته! اين مدت اين اجنّه داشتند همين‌طور كار مى‌كردند و ساختمان مى‌ساختند و چه مى‌كردند، نگو حضرت سليمان فوت كرده بود، در اينجا مرده بود و همين‌طور بدنش خشك شده بود و اينها اطلاعى نداشتند. آيۀ قرآن تصريح دارد كه: ﴿أَن لَّوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ٱلۡغَيۡبَ﴾؛ اگر اينها علم غيب داشتند...، حالا علم غيب كه سهل است، يعنى همين علم حاضر، شهادت را هم نمى‌فهميدند، يعنى همين‌قدر بيايند نگاه كنند ببينند که اين حضرت سلیمان بالأخره نفس مى‌كشد، نمى‌كشد، حالا تا علم غيب خيلى مانده كه قضيه مربوط به آن غیب بشود، حتى نفهميدند اين حضرت سليمان كه در اينجا به همين قيافه و به همين كيفيت ايستاده، اين زنده است يا مرده است!

    1. سوره سبا (34) آيه 14.
    2. سوره سبا (34) آيه 14.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

5
  • جدا شدن از مسير اسلام و تشیع در اثر توجه به مسائل ظاهری از قبیل جن و رمل و...

  • آن‌وقت ما الآن مشاهده مى‌كنيم و مى‌بينيم كه نه، خيلى‌ها اصلاً مى‌آيند اين ارتباط را راهكار خودشان قرار مى‌دهند که اين كار را بكنيم، در حالى‌كه همۀ اينها بر باطل است و بعد مشخص مى‌شود كه اين ‌قضيه به اين كيفيت نبوده و چه كلاهى بر سر اينها رفته است! در حالى‌كه اگر اينها امور و مرام و زندگى خود را براساس توحيد قرار بدهند، براساس اتكاء بر مشيّت خدا قرار بدهند و به جاى اينكه دل را متوجه جن و... كنند، متوجه آن مبدأ كنند، تقدير طور ديگرى رقم خواهد خورد، اين مسئله، مسئلۀ مهم است. منتها ما اين‌قدر اهل دنيا هستيم و اين‌قدر اهل ظاهر هستيم و اين‌قدر همه چيز در زندگى ما هست غير از خدا، همه چيز در زندگى ما هست غير از ولىّ حق، امام زمان ارواحنافداه، امام زمان را انداختيم در جزيره‌اى كه اصلاً كسى از او خبر ندارد، هيچ اطلاعى ندارد، دورش را هم خودش حصارى گرفته كه كسى از او اطلاع پيدا نكند، کسی با او ارتباط برقرار نكند، تااينكه ارادۀ خدا تعلق بگيرد و او بيايد!

  • اين مسئله، اين جهت، به‌طوركلى جدا شدن از مسير اسلام است. ما به اين وضعيت، خود را از مسير اسلام و تشيع جدا كرديم، گرچه ظاهراً شيعه هستيم، گرچه ظاهراً معمّميم، ولى از مسير جدا شديم و به راه ديگرى افتاديم؛ خدا در وجود ما راهى ندارد گرچه نماز مى‌خوانيم؛ امام عليه‌السّلام در حيطۀ زندگى ما نفوذى ندارد گرچه به ظاهر خود را منتسب به او مى‌دانيم! همۀ اينها ظاهر است، پف است، هيچ فايده‌ای ندارد. آن وقتى كه باطن متوجه او باشد، آن‌وقت رفتارمان هم تفاوت خواهد كرد، اين‌طورى نخواهد بود، معلوم است که همۀ اينها ظاهر است. ادعاى اسلام مى‌كنيم در حالتى‌كه توجهمان توجه به غير است، توجه به مبدأ نيست، توجه به آن مكتب نيست، زيرا مكتب نشانه‌هايى دارد، علائمى‌دارد، آثارى دارد، براى خودش قانون و احكامى دارد، عمل به آن قانون و احكام غير از اين صورت مى‌تواند باشد، ما از آن‌طرف فاقد آن مبنا و فاقد آن بِنا هستيم، هم مبنایمان غلط است و هم بنايى كه بر اين مبنا قرار داديم، هر دو غلط است، آن‌وقت براى ترميم و اصلاح نقائص مى‌زنيم به جاهاى ديگر، مرتب مى‌خواهيم اين ترميم را در جاهاى ديگر جستجو كنيم، در حالى‌كه جاهاى ديگر باطل است، جاهاى ديگر حق نيست.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

6
  • امام زمان عليه‌السّلام حىّ ‌است و با تك‌تك ما زندگى مى‌كند و با تمام لحظات ما معاشرت دارد

  • امام عليه‌السّلام، حىّ است، معناى حىّ يعنى حيات، يعنى زندگى، يعنى رشد، يعنى نشاط، يعنى حضور، چه كسى گفته که امام زمان غايب است؟! چه كسى گفته که امام زمان ارواحنافداه نسبت به افراد اطلاع ندارد و ارادۀ خدا بر اصلاح در يك زمان خاص است؟! يعنى تمام افرادى كه الآن در اين دنيا هستند، همۀ اينها عمرشان ضايع و اعمالشان هباءً منثوراً است و همۀ اينها در گمراهى هستند و فقط و فقط، هدايت و نور و رشد اختصاص به آن زمانى دارد كه‌ حضرت ظهور مى‌كند؟! پس خدا براى چه الآن ما را خلق كرده است؟! خب چرا نگذاشته که آن موقع خلق بكند؟! آیا زمينش كم مى‌آمد؟! ما در این مدت براى چه خلق شده‌ايم؟! براى چه زمان ظهور حضرت را تا الآن كه الآن است به تأخیر انداخته است؟! بيش از هزار و صد وخُرده‌اى سال از آن زمان طول كشيده، چون سنۀ 255 هجرى اين مسئلۀ غيبت اتفاق افتاده تا هزار و چهارصد، تقريباً هزار و صد وپنجاه سال مى‌شود، پس این خلایق در اين مدت براى چه خلق شدند؟! آیا همين‌طور كشك آمدند و رفتند؟! بياييد و برويد، حالا فعلاً شما را خلق مى‌كنيم که دم و دستگاهمان نخوابد، اين ابزار و ادواتمان خشك نشود! ـ آخر ماشين وقتی که راه نيفتد، روغن‌كارى نشود، اين دنده و...، خشك مى‌شود، ديگر اين خلاصه كار نمى‌كند و اين بايد دائماً روغن‌كارى بشود، به قول امروزی‌ها لوبريكيْت بشود، اين در حال حركت و... باشد والاّ خشك مى‌شود. مى‌گويند اگر طياره همين‌طور بخوابد، خيلى از وسيله‌هايش را بايد بعد ازدو سه سال عوض كرد! تمام دستگاه‌ها اين‌طور است. شما فرض كنيد كه اگر مدتى همين‌طورى بى‌حركت باشيد، بدن شما خشك مى‌شود. اين مفاصل و...، همه از كار مى‌افتند و آن مادۀ غلظتى و... نمى‌تواند كار انجام بدهد. ـ اين ملائكه همين‌طورى مى‌مانند و خلاصه خدا مجبور است كه فعلاً دم و دستگاه اين خلايق و... را همين‌طورى با زاد و ولد ادامه بدهد تااينكه حضرت ظهور بكنند، آن‌وقت، آن موقع وقتش است! اين حرف‌ها چيست؟ اين بزرگانى كه در اين مدت آمدند و رفتند، براى چه چيز آمدند و رفتند؟ چطورى به اينجا رسيدند؟ اين كمّلينى كه در طول اين ساليان سال، صدها سال آمدند در اينجا و رشد پيدا كردند، نموّ پيدا كردند، چه كسى آنها را به آنجا رسانده است؟ كدام امامى متعهد و مسئول براى حركت و ترقّى آنها بوده است؟ امام زمان كه غايب است! پس چرا اينها به كمال رسيدند؟ امام زمان كه غايب است، پس چرا اين اشخاص رشد پيدا كردند؟ چرا اين افراد آمدند و به اين مسائل رسيدند؟!

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

7
  • همۀ اينها غلط است. امام عليه‌السّلام غايب نيست، او فقط از ديدگان ما غايب است، ولی غايب نيست، امام عليه‌السّلام حىّ ‌است و حيات دارد و با تك‌تك ما زندگى مى‌كند و با تمام لحظات ما معاشرت دارد، با تمام لحظات ما! الآن كه من دارم صحبت مى‌كنم، با اين صحبت‌هاى من مباشرت و معاشرت دارد، با اين شنيدن‌هاى تك‌تك شما معاشرت دارد، اگر او نخواهد شما نمى‌شنويد، اگر او نخواهد يك نكته از ديدگان شما، از چشمان شما، از گوش شما مورد غفلت قرار مى‌گيرد، اگر او نخواهد انسان در اين قضيه داراى يك مسائل منحرفى خواهد شد، او با تك‌تك پلك‌هاى چشم ما معاشرت دارد، آن‌وقت آیا اين امام غايب است؟! مكتب تشيّع به ما اين مطلب را مى‌گويد. امام زمان كه سهل است، شاگرد امام زمان وقتى كه شاگردش از او سؤال مى‌كند كه من كجا سكنىٰ بگزينم و او مى‌گويد: «تو اگر در كرۀ ماه هم باشى من به تو اطلاع دارم» آن‌وقت ديگر امام زمان در اينجا جايگاه خودش را دارد و اطلاع دارد و مى‌گويد و نشان هم مى‌دهد نه‌اينكه فقط يك ادعا باشد. واقعاً اينها چه تفكراتى دارند؟! اصلاً طورى است كه مسخره به نظر مى‌آيد! اين‌گونه مطالب اصلاً مورد استهزاء و سخريّه افرادى است كه كمترين اطلاعى نسبت به اين مسائل دارند! آن‌وقت مى‌بينيم بعضى‌ها مى‌آيند راجع به اين مسئله چيزهاى چرند و خزعبلاتى سر هم مى‌كنند که آیا امام علم غيب دارد، ندارد؟ اگر خدا بخواهد دارد، اگر نخواهد فلان است و امام هم مثل ساير افراد است و از اين بازى‌ها و از اين مسائل!

  • بنده خودم در طول حيات خودم نسبت به افرادى كه يك مقدار حصّۀ كمى و يك مقدار مختصرى از طعم اين غذا را چشيدند و از حلاوت اين راه بهره بردند، نه حالا آن اولياء و...، مطالبى را شنيدم كه دود از كلۀ انسان بلند مى‌شود وقتى كه ببيند اين‌گونه افراد اين‌گونه مسائل را بيان مى‌كنند! حالا يك مقدار كمى، يك مقدار جزئى، يك مقدار بسيار بسيار مختصر، حالا اگر ما بخواهيم آنها را در كنار اولياى خدا قرار بدهيم، تفاوت از زمين تا آسمان است! حالا شما بيا آن اولياء خدا را نسبت به امام زمان قرار بده، آن‌وقت ديگر آیا امام زمان علم غيب دارد يا ندارد؟! واقعاً آدم ديگر به اين افراد چه بگويد؟! فقط باید بگويد كه این‌گونه افراد مقدارى قرص و دارو احتياج دارند! خيال مى‌كنم ديگر فقط همين را بايد گفت.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

8
  • مبتلا شدن به امور ظاهری مثل جن و رمل و... به‌خاطر دور شدن از حقیقت ولایت

  • خب الآن اين مسئله، اين واقعيت حقيقت ولايت، اين يك حقيقت حىّ است، ما اين حقيقت را رها كرديم، آن‌وقت چسبيديم به يك‌هم‌چنين مسائل ظاهرى و غير عادى و ارتباط با اين و آن و اینکه سراغ این مسائل برويم که در اين شهر چه كسى پيدا مى‌شود، سراغ او برويم که ببينيم آیا خبر دارد؟! بابا امام زمان بغل تو ايستاده بدبخت! چه مى‌رويم سراغ فلان شخص که ببينيم يكى پيدا بكنيم يك‌خُرده در جنّ و از اين حرف‌ها باشد، برويم در آنجا هم يكى را پيدا بكنيم که رمل مى‌اندازد و با نخود چه‌كار مى‌كند، برویم پیش آن يكى که با قهوه و...! ديگر اصلاً كار مردم رسيده به اين مسائل و به اين قضايا، در حالى‌كه ما آن حقيقت اصلى را فراموش كرديم! كجا داريم مى‌رويم؟! ما اين چيزها را نداريم! ما در شرع اينها را نداشتيم! كدام روايت است كه امام صادق عليه‌السّلام ما را در آن روایت دعوت به جن و جن‌گيرى كرده باشند؟! در كدام روايت از ائمه عليهم‌السلام داريم كه شيعيان ما وقتى كه به مشكل برخورد مى‌كنند سراغ رمال بروند؟! سراغ جن‌گير بروند؟! خب بياييد نشان بدهيد ديگر! آیا خودشان دعوت كردند و اصحابشان را فرستادند دنبال جن‌گيرها که فرض بكنيد كه در زمان مشكلات و... شما به اين افراد در اين امور مراجعه كنيد؟!

  • تمام اينها برخلاف است، تمام اينها به‌خاطر دورشدن از امام صادق علیه‌السلام است، چون از امام صادق دور شديم، مجبوريم که سراغ اينها برويم، چون از امام زمان علیه‌السلام دور شديم مجبوريم اين‌طرف و آن‌طرف برويم و آن جهل خودمان را با اين مسائل پر كنيم، چون از امام زمان فاصله گرفتيم او هم ما را در دامن اينها انداخته، حالا برو دنبال جن ببينم که براى تو چه مى‌آورد؟! برو دنبال جن و جن‌گيرها و مرتاض‌ها! برو دنبال اينها ديگر! مرتاض‌ها و اينهايى را كه دارى مى‌بينى ديگر که وضعيتشان چطور است! اوضاعشان را دارى مى‌بينى که چطور است! زندگيشان را مى‌بينى! آیا اصلاً تو مى‌توانى دو دقيقه با يكى از اينها زندگى كنى؟! اينها دارند در قاذورات زندگى مى‌كنند! آن‌وقت ما امام زمان خودمان را رها مى‌كنيم بلند مى‌شويم مى‌رويم سراغ چه كسى؟ سراغ اين آقايى كه اصلاً شما نمى‌توانى دو دقيقه در اتاقِ اين زندگى كنى، دو دقيقه در اين هوا نمى‌توانى تنفس كنى، آن‌وقت باید سراغ اينها برويم و از اينها استمداد كنيم براى اینکه فلان مشكل ما را حل كنند، اى فلان كس تو بيا چه‌كار كن! تمام اينها كفر است و همۀ اينها شرك است و همۀ اينها ضلالت و جهالت است در حالی‌كه به اسم شيعه و اسلام هستيم، هيچ تفاوتى نمى‌كند! آن كسى كه مى‌رود و راه را از اين آدم طلب مى‌كند، اين همان است منتها اين در اينجا زندگى مى‌كند و آن در آنجا، هيچ تفاوتى نمى‌كند، هر دو يك مسير را دارند! اگر اين، او نبود که سراغ او نمى‌رفت!

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

9
  • در زمان خود مرحوم آقا1 ـ رضوان الله تعالی علیه ـ بودند افرادى كه همین‌طور بودند و به سراغ همین مسائل می‌رفتند و بنده هم اطلاع داشتم، چون بالأخره كم و بيش از اين قضايا اطلاع پيدا مى‌كردم.

  • لزوم تطبیق دادن خود با مشیت و تقدیر الهی، راه و مرام مرحوم علامه طهرانی

  • خب منهج ايشان (مرحوم آقا) منهج خاصى بود، راه خاصى بود، مشخص بود، می‌فرمودند: «اين كار را انجام بدهيد، اين كارها را بكنيد، انسان باید در ذهن و فكر، اين‌طور باشد، بايد خودش را منطبق با تقدير كند، منطبق با مشيت خدا بكند، راه ما اين است. ايشان بارها اين آيه را مى‌خواندند: ﴿قُلۡ هَٰذِهِۦ سَبِيلِيٓ أَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱللَهِ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠وَمَنِ ٱتَّبَعَنِي﴾2؛ راهِ من همين است، در اين راهِ من، مرگ هست، حيات هست، مرض هست، عسر هست، قرض هست، گشاده و فراخى هست، سهولت هست، همين راهى كه با همين راه، اين مسير حركت مى‌كند و ما نسبت به اين مسئله يك ذره كم و زياد هم نداريم.

  • دور شدن از مسیر و مکتب اولیاء در اثر عدم رضایت به تقدیرات الهی

  • در همان زمان، بنده مشاهده مى‌كردم که برخى از افراد وقتى كه مى‌آمدند و نسبت به آن توقع خودشان، به آن مطلب نمى‌رسيدند، سراغ همين افراد مى‌رفتند، در زمان خود مرحوم آقا! خب ما ديگر از ايشان چه شخصى را مى‌توانيم متمايزتر در اين قضايا پيدا بكنيم؟! مى‌آمدند مى‌گفتند: 

  • «آقا فلان قضيۀ ما اين‌طور است، فلان مشكل ما اين‌طور است، فلان چيز ما را بردند، دزديدند»، 

  • ايشان مى‌فرمودند:

  • «إن‌شاءالله خداوند خودش رفع گرفتارى‌ها را بكند.» 

  • اى بابا آمديم پيش آقا كه كارى براى ما بكند، ديديم كه ایشان هم خودش از ما گرفتارتر است! مى‌گفتندها! (به زبان نمی‌آوردند ولی در ذهنشان همین مطلب بود!) می‌گفتند: بلند شويم برويم! و بعد هم آنها را هدايت مى‌كردند و راهنمايى مى‌كردند به همين افراد، و چه‌بسا موفق هم مى‌شدند (به آن خواست خود می‌رسیدند.)

    1. علامه آیة الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی رضوان الله تعالی علیه.
    2. سوره يوسف (12) آيه 108. معاد شناسى، ج ‌8، ص 48:
      «بگو اى پيغمبر كه اين است راه من! كه من از روى بصيرت به‌سوى پروردگار، مردم را به پيمودن اين راه مي‌خوانم و دعوت مي‌كنم؛ و نيز پيروان من از اين راه، مردم را به‌سوى خدا مي‌خوانند».

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

10
  • يكى از همين افراد كه ماشينش گم شده بود و ماشینش را برده بودند، يعنى سرقت كرده بودند، آمد به من گفت و من گفتم: والله باباى ما که جن‌گير و رمال نيست كه بخواهد ماشين براى تو پيدا بكند! خلاصه ما تابه‌حال از ايشان از اين جور چيزها سراغ نداريم. بعد به من گفت: «آیا حالا نمی‌شود شما به آقا عرض حال بکنید؟!» گفتم: آقا گفتن ندارد ديگر، آخر نمى‌شود كه آدم هر چيزى را برود بگويد، من پسرش هستم، اطلاع دارم، ولی در عين حال چشم! مى‌روم مى‌گويم. آمدم به ایشان مطلب آن شخص را گفتم، ایشان فرمودند: «برو آقا، ما از اين جن و...‌ سراغ نداريم!» به همين عبارت: «ما از جن و... سراغ نداريم»، خلاصه ما از اين چيزها اطلاع نداريم، خبر نداريم. بعد به جاهایی رفته بود و بعد معلوم شد که بله، در يكى از همين شهرستان‌ها آن ماشين هست، رفته بود و آن را پيدا كرده بود و خيلى خوشحال بود كه بله، ما رفتيم و اين ماشین را آورديم! خب نتيجه‌اش چه مى‌شود؟ نتيجه‌اش اين مى‌شود كه ايشان (مرحوم آقا) از دنيا نمى‌روند و این شخص در همان زمان حیات مرحوم آقا، از مرحوم آقا قطع مى‌شود! خب اين نتيجه‌اش است! اين كاملاً مشخص است. شما كه دارى پیش يك ولىّ‌خدا می‌آیی، جريانى پيش آمده، تقدير خدا بر اين بوده، [خب به این تقدیر راضی باش]، مگر از اين مسائل پيش نمى‌آيد؟! [پیش می‌آید دیگر، و انسان هم باید راضی باشد.]

  • لزوم خواندن اشعار مثنوی و به‌کار بستن آنها در زندگی

  • داستان حضرت موسی علی نبینا و آله و علیه السلام با آن شخص را كه خدمتتان عرض كردم، نمى‌دانم اطلاع داريد يا نداريد؟! خب اينها مسائلى است كه انسان بايد اينها را در زندگی مورد لحاظ قرار بدهد نه‌اينكه فقط بخواند، اينى كه ‌ما اين‌قدر تأكيد مى‌كنيم بر اينكه ديوان مثنوى و كتاب عظيم و عرشى مولانا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ را بايد بخوانيم و به تك‌تك اشعار آن توجه كنيم، براى اين موقع است كه به اين بدبختى نيفتيم! واقعاً اين عجيب است! يعنى اين مسئلۀ خيلى عجيبى است كه ما از يك‌طرف قائل به تدبير و ادارۀ ذات حىّ مدبّر و قيّوم عالم باشيم و از يك‌طرف بلند شويم سراغ اينها برويم، خب چطور اينها با همديگر جور درمى‌آيد؟! و بعد هم به چه بدبختى می‌اُفتيم و ببينيم كه خب تمام شده و عمر ازدست رفته و ديگر چاره‌اى در اينجا نيست.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

11
  • جریان شخصی که از حضرت موسی درخواست علم به زبان حیوانات را داشت

  • آن شخص آمد پيش حضرت موسی و گفت: «علم زبان حيوانات را به من ياد بده»، حضرت موسی فرمود: «براى چه مى‌خواهى؟» گفت: «مى‌خواهم ببينم بالأخره حيوانات که باهم حرف مى‌زنند، مرغ و خروس و سگ و گربه و اسب و گوسفند که باهم صحبت مى‌كنند، چه می‌گویند. بالأخره اينها مسائلى دارند، چشم برزخيشان باز شده، از مسائل برزخ اطلاع دارند.»

  • خب حيوانات بعضى چيزها را مى‌فهمند، از بعضى مسائل خبر دارند، يعنى با همان چشم برزخيشان نه با آن احساس ظاهريشان كه مثلاً زلزله كه مى‌خواهد بيايد، حيوان متوجه مى‌شود، كه بعضى‌ها مى‌گويند: «[از] ارتعاشات زمين [متوجه می‌شوند]»، نه آقاجان! اينها چيزهايى نيست كه [با ارتعاشات و... فهمیده بشود]، آن حالت برزخى و نفس برزخى حيوان، که در بعضى‌ها قوى‌تر است و در بعضي‌ها ضعيف‌تر است، آن حیوانات به این وسیله از اين مسائل اطلاع پيدا مى‌كنند. خيلى از اين مسائل اصلاً قبلاً جهت فيزيكى ندارد، يك‌مرتبه پيدا مى‌شود.

  • آن شخص فهميده بود كه حيوان‌ها يك‌هم‌چنين مسائلى دارند، گفت: «خب بيایيم استفاده بكنيم»، عين همين‌هايى كه دنبال جن و... مى‌روند و خيال مى‌كنند که حالا که اينها باخبرند پس بياييم از اينها استفاده كنيم، مثلاً كدام معامله را بكنيم که در آن سود بيشتری باشد؟ كجا برويم كه استفادۀ بيشتری در آنجا باشد؟ چه‌كار بكنيم که با فلان دارو و گياه، جلوى مرض را بگيريم و امثال‌ذلك. حضرت موسی فرمودند: «به‌درد تو نمى‌خورد، بابا برو! همين يك شكم را که خدا به تو داده با يك لقمه نان پر کن و برو خدا را شكر كن، ديگر به اين چيزها چه‌كار دارى؟» گفت: «نه، مى‌خواهم.» حضرت فرمودند: «آیا اصرار دارى؟ خب بفرما، خودت خواستى‌!» حالا من مى‌گويم: لابد حضرت از آن شخص يك امضا هم گرفت كه فردا حرفش را پس نگيرد، لابد او هم امضا هم داد، خيلى‌خوب! آن شخص رفت به خانه و ديد که سگ و گربه و مرغ و خروس دارند به جان هم مى‌افتند، آن دارد غذاى این را برمى‌دارد و...، خروس به سگ مى‌گويد: «بابا بگذار من این غذايم را بخورم، (بابا يك دهِ آباد به از صد شهر خراب!) فردا اين جناب قاطر مى‌ميرد، اين قاطری كه به طويله بستند مى‌ميرد، من كه ديگر نمى‌توانم آن را ‌بخورم، تو برو از اول تا آخرش هرچه خواستى، ديگر نوش‌جان و خلاصه سور و ساتى راه بينداز.» آن سگ هم گفت: «باشد.» ديگر حرف جناب خروس را پذيرفت و در واقع گول خورد، خروس هم ديگر به نوايى رسيد. و اين آقا ديد كه نه، الآن ديگر وقتش است كه سراغ قضيه برود، قاطر را برد و فروخت و از اين قضيه مبلغى هم گرفت، شاد و خندان و بشكن‌زنان كه موسی مى‌گويد فهمیدنِ زبان اين حیوانات به‌درد تو نمى‌خورد! خب بفرما دیدی به‌دردم خورد! اين اوليش ديگر.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

12
  • خلاصه فردا سگ به خروس گفت: «چه شد بابا؟! تو كه به ما قول دادى که به نوايى مى‌رسيم، سور و ساتى راه مى‌اندازيم، خلاصه قاطر را كه اين برد و فروخت!» خروس ‌گفت: «عيب ندارد، حالا فردا اسبش مى‌ميرد (آنجا يك اسب بسيار عالى بود) خلاصه آن اسب از آن قاطر بزرگ‌تر و بهتر است و چرب و نرم‌تر است!» اين شخص هم فردا فورى اين جناب اسب را برد در بازار و فروخت، قيمتش هم دو برابر قاطر بود! گفت: «حضرت موسی چه مى‌گويد كه این دانستن زبان حیوانات به‌درد تو نمى‌خورد؟!» دوباره این سگ بناى شكوه و گلايه را با اين خروس گذاشت! خروس گفت: «فردا خودش مى‌ميرد و حالا ديگر تا يك هفته سور و ساتِ ما به‌راه است، تا يك هفته گوسفند مى‌كشند و پلو و...، ديگر ما عروسيمان است!» يارو ديد حالا خودش را به چه كسى بفروشد؟! قاطر و اسب را فروخت اما حالا دیگر باید چه‌کار کند؟ ديگر اينجا ديد که بايد سراغ حضرت موسی برود چون راهكارش فقط آنجا پيدا مى‌شود.

  • بیان حقایق عالم تکوین به‌صورت شعر در کتاب مثنوی

  • همۀ اينها حساب است، اينها نيامدند فقط شعر بگويند، اينها حقايق عالم تكوين را به‌صورت شعر و به‌صورت اين مسائل بيان كردند، آن مقدرات عالم را بيان كردند، ما بايد قدر اين كتاب را بدانيم، باید قدر اين كتاب را بدانيم و متأسفانه من نمى‌دانم كه چه كوته‌فكرى‌ها و تحجّرهايى هست كه با عبارات بسيار وقيح و شنيع نسبت به اين بزرگان، اهانت‌هايى مى‌شود كه واقعاً انسان از يك فرد لات توقعش را ندارد؟!! بابا حالا چندتا شعرى كه مربوط به خلفا هست، خب تقيه كرده، حالا تو آنها را نخوان و نگو، اصلاً آن صفحه را دربياور، اين چندتا شعرش را بردار، آن صفحه را دربياور و دور بينداز، برو بقيه‌اش را بخوان. آخر چرا آدم بيايد اين‌قدر فرض بكنيد كه خودش را در اين مسائل گير بدهد و واقعاً خودش را از اين فضايل، محروم كند؟! واقعاً محروم كند!

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

13
  • تعریف و تمجید مرحوم آقا سیدعلی قزوینی صاحب حاشیه بر قوانین و معالم از مثنوی

  • يك وقت در یک كتاب، در جايى مى‌خواندم كه يكى از بزرگان كه اتفاقاً صاحب كرامات بود و خيلى مراتب علمى داشت، از علماى قزوين بود، مرحوم آقا سيد على قزوينى که حاشيه‌ای بر قوانین دارد، آن زمان كه ما قوانین مى‌خوانديم، حاشيۀ سيد على اصلاً از بقيۀ تعليقات و حواشى كه بر قوانین ‌زدند، خيلى ممتاز بود و همين‌طور ایشان كتابى هم در شرح معالم دارند که کتاب بسيار بسيار نفيسى است و تحقيقانه نوشته است و معلوم هم است كه خيلى اهل حال بوده و بنده هم در همين كتاب اجماع، از كتاب ايشان در همين شرح معالم خيلى استفاده كردم، اخيراً هم چند جلدش چاپ شده است، مرد بسيار بزرگى بوده، مرد خيلى بزرگ و متضلّع و خبير و نحريرى بوده است. خب نزد ايشان افرادى مى‌آمدند و راجع به كتاب مثنوى صحبت مى‌كردند، ایشان به آنها مى‌گفت: 

  • «نه، خواندن اين کتاب فعلاً براى شما صلاح نيست و امثال‌ذلك»، 

  • مردم عادى را از خواندن این کتاب خيلى منع مى‌كرد، ولی خود ايشان بالاى منبر همان مطالب را بدون اينكه نام ببرد که از کدام منبع است براى افراد بيان مى‌كرد. در همان موقع يكى از اشخاص، يك شب سرزده براى درخواستى به منزل این مرحوم مى‌رود، يك شب زمستانى بوده كه كرسى هم گذاشته بودند، وقتى كه ايشان مى‌رود که براى آن شخص چايى یا ميوه‌ای بياورد، آن شخص نگاه مى‌كند مى‌بيند که ایشان مثنوى را روى دشك یا آنجايى كه نشسته بوده گذاشته است، و معلوم بوده که قبلاً داشته مطالعه مى‌كرده، وقتى كه ایشان مى‌آيد این شخص از ايشان سؤال مى‌كند که شما كه افراد را از خواندن اين كتاب مثنوی منع مى‌كنيد، چطور خودتان دارید مطالعه مى‌كنيد؟! ايشان مى‌فرمايند: 

  • «آخر اين‌قدر مطالب اين کتاب، بالا است، اين‌قدر مطالب اين کتاب، عالى است كه ما نمى‌توانيم اين کتاب را در اختيار همه قرار بدهيم!»

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

14
  • ببينيد ایشان از اين‌طرف، اين‌طور دارند تمجيد و تعريف مى‌كنند که خود ما بايد اين مطالب را مطالعه كنيم، اينها را هضم كنيم، تعديل كنيم و بعد اينها را براى افراد به ميزان افق و سعۀ ادراك و شعور آنها بيان كنيم.

  • تجلیل مرحوم شیخ بهائی از مثنوی

  • آخر كتابى را كه يك كسى مثل شيخ بهائى، آن مرد بزرگ، راجع به آن می‌فرمایند:

  • ـ شیخ بهائی كسى بود كه مرحوم ملا محمدتقى مجلسى راجع به ایشان عبارات عجيبى دارد، اینکه ایشان (شیخ بهائی) ركن الاسلام است، افتخار شيعه است! مرحوم ملا محمدتقى مجلسى که شرح من لایحضره‌ الفقیه را دارد و پدر ملا محمّدباقر مجلسى است. ايشان (ملا محمدتقى مجلسى) مرد بسيار اهل دلى بوده. البته ملا محمّدباقر مجلسى هم از علماى برزگ بوده و صاحب بحار الانوار است و مرد بسيار بزرگى بوده، مرد بسيار متقى بوده ولى پدرش چيز ديگرى بوده است، يعنى پدرش علاوۀ بر مسائل علمى و ظاهرى و خبرويت در اين علوم ظاهر و متعارف، داراى مراتبى از معرفت هم بوده است، از كلمات و صحبت‌هایش، يك‌هم‌چنين‌مسائلى مشهود است. آن‌وقت يك‌هم‌چنين مرد بزرگى (مرحوم ملا محمدتقى مجلسى) درباره شيخ بهائى ـ رحمة الله علیهم اجمعین ـ اين القاب مذكور را به كار مى‌برد.ـ

  • آن‌وقت شيخ بهائى راجع به كتاب مثنوى مى‌فرمايد:

  • من نمى‌گويم كه آن عالیجناب***هست پيغمبر ولى دارد كتاب
  • مثنوى او چو قرآن مدل***هادى بعضى و بعضى را مضلّ‌1
  • هر دو در آن هست، هم مطالب عالى كه افراد نمى‌دانند و هم مطالب دانى كه خب براى ساير افراد است.

  • مفتضح شدن انسان در اثر اهانت به اولیاء و عرفا

  • خب آقاجان! اینکه ما همين‌طورى بياييم هر چيزى را که به زبانمان مى‌آيد بگوييم، [آیا این کار صحیح است؟!] آخر يك فرهنگى، آخر يك ادبى! آخر آدم تمام اين مبانى را كنار بگذارد، تمام ارزش‌ها را كنار بگذارد، بى‌ادبانه، با كلمات شنيع، با كلمات وقيح كه حتی در شأن يك آدم عادى هم نيست، حرف بزند! آیا این صحیح است؟! آخر انسان باید این مطالب را از افرادى بشنود كه [ادعای علم و... را دارند؟! با این طرز صحبت کردن،] چه چيزی را مى‌خواهيم بفهمانيم؟! آیا مى‌خواهيم ادبمان را به مردم نشان بدهيم؟! آیا مى‌خواهيم فرهنگمان را به مردم نشان بدهيم؟! خب همه فهميدند دیگر! همه فهميدند! همه ادبمان را فهميدند! همه انصافمان را فهميدند! همه صداقتمان را فهميدند! تمام شد! تمام دنيا فهميدند كه چقدر صادق هستيم! چقدر در ادعاهاى خودمان صادق هستيم! چقدر در اين پشت و پناه‌بودن‌ها صادق هستيم! همه متوجه شدند! بالأخره هر چيزى حسابى دارد! همين اهانت‌ها است كه مچ ما را براى همه باز كرد! همين اهانت‌ها و بى‌ادبى‌ها! آیا شما خيال مى‌كنيد بى‌ادبى كردن به اولياى خدا، همين‌طور مى‌ماند؟! خدا سر غيرت مى‌آيد و پدر ما را درمى‌آورد! بى‌ادبى و اهانت به اولياى خدا، پدر انسان را درمى‌آورد!

    1. روضات الجنّات، ج 4، ص 200، به نقل از شيخ بهائى.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

15
  • خيلى‌ها بودند که نسبت به بعضى‌ها اشكالات داشتند، ولى با كدام لفظ؟ با كدام عبارت؟ با كدام كلمه از آنچه ما فى الضمير آنها بود، حكايت كردند و بيان كردند؟ آخر آیا صحيح است كه يك نفر فرض بكنيد که يك موقعيت داشته باشد و مردم روى او حساب كنند و بعد او تعبيرى كه از فلاسفه و حكما و عرفا مى‌آورد، تعبيرى باشد كه من اصلاً شرمم مى‌آيد که الآن آن تعبير را به شما بگويم؟! آیا این‌طور درست است؟! آیا اين‌طور صحيح است؟! بعد هم اسم خودمان را بگذاريم فلان مسئول كذا! آقاجان پس این مردم باید ادب را از چه كسى ياد بگيرند؟! از چه كسى بايد ادب را ياد بگيرند؟! از چه كسى بايد طرز صحبت كردن را ياد بگيرند؟ از چه كسى بايد طرز حرف زدن را ياد بگيرند؟! زبان همين‌طورى به هر مزخرفى بگردد و انسان به هر شخصى هر اهانتى را بكند! نه، خدا انسان را مفتضح مى‌كند، و شكى در اين مسئله نيست.

  • آن‌وقت يك‌هم‌چنين بزرگى (مرحوم مولانا) آن مبانى تقدير و عالم را و نظام عالم را بيان كرده و براى من و امثال من اينها را نوشته كه ما بدانيم و راهمان را تصحيح كنيم و به جاى رفتن سراغ خدا، سراغ جن نرويم، اين همين است. اين داستان حضرت مولانا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ همين قضيه است كه ما الآن داريم در جامعه مى‌بينيم، تمام افراد، مردم به‌سمت رمّال‌ها و جن‌گيرها و اين دكّان‌ها مى‌روند، هزار جور عرفان قلّابى و درويشى قلّابى و صوفی‌گری قلابی درآمده که یک حرف از اينجا بياورند و يك حرف در اینجا بگذارند و...! الآن اين بازارها دارد گرم مى‌شود! اينها برای چيست؟ اينها برای دورشدن از واقع است.

  • خلاصه آن شخص آمد و به حضرت موسی گفت: «به دادم برس كه دارم از دست مى‌روم!» حضرت موسی فرمودند: «چه خبر است؟ صبّحكم الله بالخیر! حالتان خوب است؟! إن‌شاءالله که نقاهتى نداريد؟!» گفت: «نقاهتم اين است كه دارد پدرم درمى‌آيد!» فرمود: «چه شده؟» گفت: «خروس دارد به سگ مى‌گويد: ”اين‌ دفعه خودت سقط مى‌شوى“! اول گفت: ” قاطر می‌میرد“ ما آن قاطر را رد كرديم، بعد گفت: ”اسب می‌میرد“، اسب را هم رد كرديم، گفت: ”حالا ديگر نوبت حضرت صاحب البيت و مالك الدار است که ايشان بايد به آن دنيا تشريف ببرند و يك هفته ما عروسى مى‌گيريم، دیگر هرچه مى‌خواهى بخور“!» حضرت موسی فرمود: «چشمت چهارتا (البته من دارم از زبان حضرت موسی مى‌گويم) دنده‌ات نرم، وقتى كه به آدم حرف مى‌زنند، گوشش را باز مى‌كند و اين‌قدر اصرار نمى‌كند، من موسی هستم احمق! تو نمى‌فهمى ‌كه پيغمبر خدا صلاح بندگان خدا را مى‌خواهد، توىِ الاغ نمى‌فهمى! تو همان بهتر كه بروى زير زمين تااينكه روى زمين بمانی! آیا تو نمى‌فهمى‌ كه ولىّ‌خدا صلاح بندگان خدا را مى‌خواهد؟ دوستدار بندگان است؟ گفتن و نگفتن چه فايده‌اى دارد که حالا من بگويم يا نگويم؟ چه چیزی از من كم مى‌شود؟! از من چه چیزی كم مى‌شد که به تو نگويم؟! من امروزِ تو را مى‌ديدم كه مى‌گفتم كه براى تو صلاح نيست، تو كورى و مرتب اصرار مى‌كنى که مى‌خواهم زبان حیوانات را بدانم! پدر ما را درآوردی از بس که اصرار کردی، حالا بفرما برو آن دنیا!»

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

16
  • خسران در دنیا و آخرت، نتیجۀ راضی نبودن نسبت به مقدرات الهی

  • همين قضايا را ما در زمان مرحوم پدرمان هم مى‌ديديم، حالا مرحوم پدر ما طور ديگرى رفتار مى‌كرد. افراد مى‌آمدند به حضرت آقاى حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ اصرارهايى مى‌كردند عجيب و غريب! اصرارهايى مى‌كردند و ايشان هم به صلاح نمى‌دانست، اين‌قدر اصرار مى‌كردند تا ايشان را مجبور مى‌كردند بر اينكه بگويند كه خب حالا كه خودت مى‌خواهى، پس بفرما! و نتيجۀ آن بفرما این وضعيتى است كه الآن نسبت به آنهايى كه آن موقع تمرّد می‌كردند، مشاهده مى‌كنيم. اين برای آن است. آن اصرارهاى آن زمان كه خود بنده در بعضى از قضايا شاهدش بودم و برخي از آنها را هم مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در روح مجرد آورده‌اند،1 نتيجه‌اش همين است كه الآن برويد ببينيد آن افراد به چه وضعيتى دچار شدند و مبتلا شدند!

  • خب آن ولىّ‌خدا دارد امروز را مى‌بيند که مى‌گويد: «نه»

  • شخص می‌گوید: «فلان چيز را مى‌خواهم.»

  • ـ: نه؛

  • ـ: آن كار را براى من انجام بده!

  • ـ: نه

  • ـ: آن مسئله را مى‌خواهم که برايم روشن بشود،

  • ـ: نه، به صلاح نيست.

  • ـ: شما بايد اين را انجام بدهى والاّ من‌هم مى‌روم فلان قضيه را فاش مى‌كنم!

  • از آن مسائلى كه برايش فاش شده بود، از آن قضايايى كه برايش روشن شده بود، بالأخره مطالبى هم براى او فاش شده بود، روشن شده بود، از مسائلى خبر داشت.

  • خدا هم غيرتش كجا هست؟ مى‌گويد: خيلى‌خوب، حالا که مى‌خواهى ولىّ من را در فشار قرار بدهى، در اذيت و زحمت قرار بدهى كه به خواستت برسى، بفرما! حىّ و حاضر، برو انجام بده! و بعد آن وقتى كه مى‌گويند: از اينجا برو بيرون، ديگر نيا، تو دیگر فكر آن موقع را نكردى كه ديگر بدبخت الدنيا و الاخرة شدی، بدبختش فارسى است، الدنيا و الاخرة هم عربى، با همديگر قشنگ خوب مى‌شود! اين آدم مى‌شود بدبخت الدنيا و الاخرة!! خب اين را از اول گفتند [ولی او گوش نداد.]

    1. روح مجرد، ص 588.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

17
  • خلاصه حضرت موسی به آن شخص فرمودند: «هيچ راهى ندارى! سزاى حرف گوش نكردن اين است كه امروز تشريفت را ببرى!» هرچه داد بيداد كرد فایده‌ای نداشت تااینکه بالأخره فرمودند: «فقط يك راه دارد، اينكه تقدير خدا را برگردانى!» گفت:«چطور؟» فرمودند: «اینکه بروى سراغ آن كسى كه به او قاطر را فروختى یا آن كسى كه به او اسب را فروختى و پول آنها را دوباره به ايشان برگردانى تااینکه اين بليّه‌اى كه قرار بود بيايد و به آن قاطر یا اسب بخورد، تو اين بليه را به يك خانۀ ديگری زدى! باید اين بليّه و تقدیر را به خانه و زندگی خودت برگردانی، آن موقع این قضیه درست مى‌شود؛ اين قضيه رفع مى‌شود.» این شخص رفت سراغ آن كسى كه قاطر را به او فروخته بود و بالأخره او را در بازار پيدايش كرد. گفت: «فلانى قاطر چه شد؟» گفت: «قاطر مرد. همان روزى كه من قاطر را به خانه بردم، مرد.» گفت: «بله اين مريض بود و فلان بود، من گفتم كه بيايم و پولت را پس بدهم.» گفت: «پولم را پس بدهى؟ كور خواندى!» اين مثل اينكه رند بوده، از قضيه خبر داشته، به بد كسى فروخته بوده، حالا اگر از آدم‌هاى جاهل بود می‌گفت: آره بابا، بيا پولم را بده. نه، اتفاقاً هر دوى اينها (این دو نفری که اسب و قاطر را خریده بودند) رند بودند، يك‌خُرده از قضايا خبر داشتند. گفت: «نه آقاجان! كور خوندى، برو، قرار بوده که قضيه‌اى در خانۀ ما اتفاق بيفتد، خدا به اين وسيله، اين بليّه را دفع كرد.» هرچه اصرار كرد که پول را پس بدهد نپذيرفت. رفت سراغ آن كسى كه ‌اسب را به او فروخته بود، اسب را هم به بد كسى فروخته بود، آن‌هم گفت: «بابا اين اسب را ما همين ديروز که خریديم هنوز به خانه نرسيده بود مرد!»

  • سعدى يك شعر دارد:

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

18
  • شه به من اسب رهرويى بخشيد***كه چون او كس در جهان نه بديد
  • او چنان تند بود در رفتن***كه به يك دم به آخرت برسيد
  • گفت: «ديروز كه آن اسب را از تو گرفتيم، هنوز به خانه نرسيده بود مرد، ديدم قضيه‌اى در این اتفاق هست، مسئله‌اى در این اتفاق هست، متوجه شدم كه قرار بوده مصيبتى در اين منزل وارد بشود و این مصیبت آمده و به اين اسب خورده.» هرچه اصرار كرد که پولش را پس بدهد قبول نکرد و گفت: «پول نمى‌خواهم ديگر!»

  • بر سرش زد و پيش حضرت موسی آمد، حضرت موسی فرمودند: «من آنچه باید به تو مى‌گفتم، گفتم، حالا برو شروع كن كارهايت را انجام بده! دو، سه ساعتى وقت دارى و حضرت عزرائيل تشريف خواهد آورد، پشت در ايستاده، حالا ما دو، سه ساعتى از او وقت می‌گيريم.» تا اين شخص كارهايش را كرد، فوت كرد و به رحمت خدا رفت.1

  • لزوم تسلیم درمقابل مقدرات الهی

  • اين برای چيست؟ برای دورشدن است. وقتى كه پيش حضرت موسی آمدی، يعنى به باب الله آمدى و اينجا نزول كردى، چرا از حضرت موسی مى‌خواهى که سراغ مرغ و خروس بروى؟! چرا ديگر از اين خانه مى‌خواهى سراغ راه‌هاى ديگر و آن طرق ديگر و مواضع ديگر بروى؟! حضرت موسی پيغمبر الهی است، نبى الهى است، از جانب خدا مكلّف است و مسئول است که آنچه به صلاح امّت است بگويد، به صلاح تو نيست كه زبان حيوانات را ياد بگيرى، به صلاح تو است که یادبگیری، به صلاح تو است كه اين عمل را انجام بدهى و...، ولىّ‌خدا به هر كدام از افراد بر طبق موقعيت و ميزان پذيرش و سعۀ شخص، آن راه را در اختيار او قرار مى‌دهد، لذا ما نگاه مى‌كنيم عجب! خب بعضى از افراد آن‌طورى هستند، چرا ما نيستيم؟ بعضى‌ها در چه موقعيتى هستند، چرا ما نيستيم؟ خب اين شخص كه الآن در آن موقعيت است، همراه با خصوصيت خودش، این موقعیت برايش تنظيم شده است و آن كسى كه در آن وضعيت است همین‌طور. ما نمى‌توانيم جا را عوض كنيم، اگر جا را عوض كنيم، مسئله خراب مى‌شود، ازبين مى‌رود! طناب از دست رها مى‌شود و ديگر نمى‌شود آن مطلب را، آن قضيه را جلويش را گرفت.

    1. مثنوی معنوی (میرخانی)، دفتر سوم، ص 284، استدعاء آن مرد از موسی زبان بهایم با طیور.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

19
  • جدا شدن و دور شدن از ولایت نتیجۀ تمایل و روآوردن به مسائل ظاهری

  • اين مسئله هم همين‌طور است. به اين راه‌ها رفتن، جدا شدن از ولايت است و جدا شدن از امام زمان علیه‌السلام است، آيا به امام زمان برنمى‌خورد؟! آیا امام زمان نمى‌گويد: جناب آقاى فلان پس من كجا هستم؟! تو چرا دنبال من نيامدى؟! تو چرا سراغ من نيامدى؟! آيا واقعاً سراغ من آمدى و من دستت را نگرفتم که حالا مجبور ‌بشوى سراغ جنّ و... بروى؟! آيا سراغ من آمدى و من دستت را نگرفتم که حالا سراغ اين و آن و اين‌طرف و آن‌طرف‌ و اين افراد معلوم الحال و با آن وضعيت و... بروى؟!

  • پس آنچه را ما راجع به ولايت داريم، آنچه را راجع به امامت داريم، كجا رفته است؟! ما را چه شده است كه به ما هيچ‌كدام از اينها دل نمى‌سپاريم و دل نمى‌دهيم و فقط يك ظاهرى مى‌گوييم که امام صادق اين‌طور فرموده است ولى دل جاى ديگر است، فكر جاى ديگر است! آن راه و نفس و منهج در جاى ديگر است و به ظاهر يك امام صادقى هم مى‌گوييم و يك روايتى هم مى‌خوانيم، انگار در روزنامه چيزى نوشته، ولی ديگر آن واقعيت را نمى‌پذيريم!

  • راه خدا آسان‌ترین و مطمئن‌ترین راه‌ها

  • اين مطلبى كه امروز خود به خود به زبان آمد، اين در راستاى همان قضيه‌اى است كه من قبلاً گفته‌ام ولى چون ديدم بعداً باز نسبت به اين قضيه سؤالاتى هست، لذا خواستم عرض كنم كه چرا ما در اين راه احتياج به رياضت داريم؟ اگر نظر رفقا باشد، در آن جلسات قبل من راجع به ضرورت اين مطلب، مطالبى را خدمت رفقا عرض كردم كه مسئلۀ رياضت، مسئلۀ برنامه‌ريزى است. تصور ما اين است كه هر كسى كه داراى رياضات شرعيه باشد، خودش را به تنگنا انداخته، خودش را در مضيقه قرار داده، راه خودش را از بقيه جدا كرده است و بر خود سخت مى‌گيرد و مشكلات را بر خود مى‌پسندد و خود را از آن راحتى و عيش و نوشى كه براى ديگران هست، محروم مى‌كند، اين راه، راه خدا است و راه سلوك است! پس ايراد مى‌شود که اصلاً مگر راه خدا بايد با اشكال باشد؟! اصلاً مگر راه خدا باید با مشكلات باشد؟! آيا مگر راحت نمى‌شود این راه را رفت؟!

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

20
  • عرض بنده اين است كه اتّفاقاً راه خدا، راه آسان است. ما آمديم راه را سخت كرديم، مردم آمدند راه خودشان را مشكل كردند. راه خدا، آسان‌ترين راهى است كه انسان در اين دنيا مى‌تواند آن راه را طى كند؛ راه خدا، راه سپردن مسئوليت به ولىّ‌خدا و خود را از آن مسئوليت رهاندن است، نه‌اينكه مسئوليت پذيرفتن است؛ راه خدا راهى است كه انسان آن بار را بر دوش امام عليه‌السّلام مى‌اندازد و خود را راحت مى‌كند، اين راه، راه خدا است، نه‌اينكه بار را بر دوش خود بيندازد، نه‌اينكه آن مسئوليت را مرتب بر دوش خود بيندازد.

  • آن ابوبكر مسكين كه خلافت را از أميرالمؤمنين علیه‌السلام گرفت، او نمى‌دانست كه دارد اين بار را بر دوش خود مى‌اندازد و باید فردا مسئوليت اين امّت را پاسخگو باشد، آن أميرالمؤمنين آمده حىّ و حاضر، پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم هم به اين راحتى روز غديرى درست كرده و أميرالمؤمنين را براى اين غدير آماده كرده که ای مردم همۀ بارهايتان را بياوريد بيندازيد روى دوش اين شخص، اين شخص مى‌تواند بار ببرد، اين شخص مى‌تواند بار شما را به دوش بكشد، اين شخص مى‌تواند سعادت شما را به شما تفويض كند و اين شخص مى‌تواند در روز قيامت پاسخگو باشد، هيچ‌‌كدامتان نمى‌توانيد، اى ابوبكرى كه اينجا دارى به من نگاه مى‌كنى، اى عمرى كه دارى نگاه مى‌كنى و اى ساير افرادى كه داريد نگاه مى‌كنيد، شما هيچ‌كدام قدرت تحمل بار كشيدن را نداريد. تحمل باركشيدن يعنى چه؟ يعنى شما نمى‌توانيد مسئوليت زن و بچۀ مردم را بر دوش خودتان بگذاريد، شما نمى‌توانيد مسئوليت خون مردم را به‌عهده بگيريد، شما نمى‌توانيد مسئوليت ناموس و عِرض مردم را به‌عهده بگيريد! اين مسئولیت را بيندازيد بر دوش على، او مى‌تواند. مسئوليت جان، مسئوليت مال، مسئوليت عرض و ناموس مردم را فقط على مى‌تواند به‌عهده بگيرد و بس! هيچ كس ديگر نمى‌تواند. آنها مى‌گويند: نه، ما مى‌توانيم. مى‌آيند خلافت درست مى‌كنند، حكومت را به اسم خودشان درست مى‌كنند، مرتب بُكش، بكش، مرتب تجاوز، تجاوز! چرا؟! چون به دوش اميرالمؤمنين نينداختند، نينداختند به دوش آن كسى كه او مى‌تواند بردارد، آمدند روى دوش خودشان انداختند، خب تو كه نمى‌توانى، تو كه بر حقايق اطّلاع ندارى، تو كه نفست تربيت نشده، تو كه به كمال نرسيدى، تو كه به فعليت نرسيدى، پيغمبر آمد راحتت كرد، خودت قبول نكردى! حالا راه خدا مشكل‌تر است يا راهى كه ديگران مى‌خواهند بروند؟! كدام مشكل‌تر است؟! اگر همين جناب ابى‌بكر نمى‌آمد و اين بساط را درنمى‌آورد، آيا آن موقع راحت‌تر بود يا الآن كه شما بياييد مشاهده بكنيد چه وضعيتى دارد؟!

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

21
  • آن افرادى كه در آن زمان آمدند و برخلاف تصريح رسول خدا، اميرالمؤمنين را كنار گذاشتند، آنها نمى‌دانستند كه تازه أميرالمؤمنين دارد راحت مى‌شود، آنها راهى را كه آن موقع رفتند سخت‌تر بود، آیا وجدان آنها گذاشت که يك دقيقه آرام باشند؟ گرچه جلوى مردم يك طور ديگر برخورد مى‌كردند، ولى در شب كه مى‌خواستند سر به بالين بگذارند، وجدان آنها چه مى‌گفت؟ جنايت‌هايى كه در آن موقع در زمان خلافت اينها اتفاق افتاد، آيا اينها توانستند از آن جنايت‌ها شانه خالى كنند و وجدان آنها، آنها را راحت نگه دارد؟ و آیا توانستند تاريخ را مانع از محكوميت خودشان بكنند؟ نه، اين‌طور نيست.

  • راه خدا، راه سپردن مسئوليت به ولىّ‌خدا

  • راه خدا، مسير سلوك مى‌گويد: دين خودت را بينداز روی گردن ولىّ‌خدا. ولىّ‌خدا كيست؟ ولىّ حىّ، امام عليه‌السّلام است، دينت را روى گردن او بينداز، ناموست را به او بسپار، عِرضت را به او بسپار، شخصيتت را به او بسپار، دنيايت را به او بسپار، آخرتت را به او بسپار، همۀ شؤون زندگيت را به او بسپار، به‌اندازۀ يك سر سوزن براى خودت برندار كه به همان اندازه ضرر كردى، همه را بسپار، فقط او مى‌تواند بردارد، فقط او مى‌تواند باركشى كند!

  • يكى از همان آقايان، از همين افرادى كه در زمان سابق شاگرد داشت و چه داشت و...، در آن سفرى كه مرحوم آقاى حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ به ايران تشريف آورده بودند، ايشان هم با شاگردانش آمده بودند، يعنى همراه بودند، در همان زمان وقتى كه در جلسه‌اى شروع مى‌كند به تعريف كردن از شاگردان خودش كه مثلاً شاگردان ما الآن داراى يك‌هم‌چنين موقعيتى هستند، يك‌هم‌چنين مقاماتى دارند، مراتبى دارند، و داشت براى ايشان (مرحوم حداد) توضيح مى‌داد که فلانى يك‌هم‌چنين خصوصيتى دارد، (حالا خبر نداشت كه اينها كه سهل است، براى چه كسى دارند توضيح مى‌دهند! ببینید ولىّ‌خدا اين‌طورى دارد دستگيرى مى‌كند ولى گوش شنوا كجا هست؟) رسيد به اينجا كه فلان كس (اشاره کرد به یکی از آنها که او الآن هم حیات دارد) حالاتى دارد كه وقتى که به من مى‌گويد، من از عهدۀ پاسخگويى او برنمى‌آیم و می‌مانم، نمى‌توانم جواب بدهم! خب نمى‌توانى جواب بدهى پس چرا قبول كردى؟! چرا اين مسئوليت را پذيرفتى؟! ببينيد مسئله خیلی واضح است، این یک مسئلۀ عقلى است، خب نمى‌توانى جواب بدهى برو كنار! چرا زين را محکم گرفتى و بعد هم مى‌گويى: نمى‌توانم جواب بدهم، خب بلند شو بيا پايين، زين را بسپار به دست يكى ديگر، افسار اسب را دست كسى ديگر بسپار، چرا نمى‌خواهى خودت را راحت كنى؟ ببينيد اين ولىّ‌خدا مى‌خواهد راحتش كند، همين جا يك‌دفعه مى‌گويد: 

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

22
  • «بنابراين شما كه نمى‌توانيد جواب بدهيد، چرا اين بار را برمى‌داريد؟ چرا بار را نمى‌اندازى در جايى كه مى‌تواند بار را بكشد؟ بار را اينجا بينداز، من مى‌توانم اين بار را بكشم! من مى‌توانم، مى‌خواهى، بفرما، حالا بيا بپرس، خودت ببين! تو عالم هستى، تو اهل خبره هستى، تو با افراد ديگر فرق مى‌كنى، تو از اين مسائل معنا و مطالب غير عادى و... كم و بيش اطلاعاتى به‌دست آوردى، تو مى‌فهمى ‌كه راست مى‌گويم يا نمى‌گويم، بفرما، شاگردانت را بفرست.»1

  • آیا فرستاد؟ نه! چرا؟ نفس نمى‌گذارد، اينجا است كه آدم گير مى‌كند! وقتى كه خود شخص، خود ولىّ‌خدا دارد مى‌گويد: بابا بيا بارت را بينداز! تو چه مى‌خواهى ديگر؟ آخر چه مى‌خواهى ديگر؟ آیا كسى خوشش مى‌آيد بار اضافه بردارد؟! الآن بنده فرض كنيد دارم راه مى‌روم، یک کسی مى‌گويد: آقا اين كيسۀ هندوانه را هم بگذار روى دوشت، آیا بنده خوشم مى‌آيد؟ اگر خوشم بیاید خب خيلى بايد احمق باشم! يكى دیگر دارد مى‌رود می‌گوید، آقا اين را هم بگير، آقا اين كيسۀ برنج را هم بگير، اينكه بنده مى‌افتم، چقدر تحمل دارم؟ خيلى تحمل داشته باشم با يك دست دو كيلو و با اين دستم هم سه كيلو بردارم ببرم، اينكه هر كسى مى‌رسد و بارش را مى‌دهد، بالأخره انسان به جايى مى‌رسد كه نمى‌تواند بكشد، سعۀ وجودى و ميزان معرفت و آن مراتب كمالى كه طى كرده است، پاسخگوى كمال او نيست، پاسخگوى مرتبۀ او نيست، چطور تو مى‌توانى فردى را راهنمايى كنى و به او دستور بدهى و مطالب را به او گوشزد كنى كه تو خودت نمى‌دانى الآن او در چه مرتبه‌ای است؟ خودت اطّلاع ندارى كه الآن او در چه حيطه‌اى قرار دارد، آن‌وقت چطور به او دستور مى‌دهى که اين كار را بكن، آن كار را نكن؟!

  • اينها مسائلى است كه ما بايد به اين قضايا توجه داشته باشيم، اين راه، راه خدا است.

    1. روح مجرد، ص 485:
      «ايشان صريحاً و بدون مضايقه مي‌فرمودند: هر كس مي‌خواهد بيايد، بيايد؛ دريغى نيست. اشاره به سينۀ خود مي‌فرمودند، و مي‌فرمودند: بارها را اينجا بيندازيد كه من باركش‌ مى‌باشم. افرادى تحمّل بار كشيدن را ندارند و بار خودشان را نمى‌توانند بكشند، آنگاه جمعى را به‌دنبال خود مى‌كشند. خودشان جلو افتاده و بسيارى را به پيروى و تبعيّت درآورده‌اند، درحالى‌كه نفوس بسيارى از آن شاگردان از استادشان قوى‌تر و لطيف‌تر و بهتر است. مي‌فرمودند: مسكين خودش به مقصدى نرسيده است و بايد بارش را در آستانۀ ديگرى فرود آورد، آنگاه آمده و بارهایى را به خود افزوده است، و لهذا مى‌آيد و از شاگردان خودش شكوه مي‌كند كه چنين و چنان.
      من به او گفتم: عيب از شاگردانت نيست، عيب در تو است كه با درِ باغ سبزى آنان را به‌خود جلب كرده‌اى، آنگاه وارد خانه شده‌اند از عهدۀ طعام و غذايشان بر نمى‌آیى، و حالا هم با نويدها آنان را گرسنه و تشنه و متحيّر نگه داشته‌اى، و در اين‌صورت توقّع اطاعت محض از ايشان دارى؟! اين محال است. استاد بايد خودش آزاد شده باشد. تو الآن گير هستى و گير دارى! چگونه مي‌توانى بنده‌اى آزاد كنى؟! در راه سير و سلوك بايد حوائج را به درگاه خدا فرود آورد. انسان كامل از خود رسته و به خدا پيوسته است. افرادى كه به مقام توحيد نرسيده‌اند و پيوسته دغدغه نفس أمّاره گريبانگيرشان مى‌باشد، كجا ياراى دستگيرى به‌سوى مقصد و مقصود را دارند؛ و لهذا مى‌بينيد اين فسادها در عالم پديد مى‌آيد.»

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

23
  • تحلیلی راجع به جریان مشروطه

  • در جريان مشروطه شما مى‌دانيد چه افرادى متصدّى اين قضاياى مشروطه شدند؟! افرادى متصدّى اين مسائل شدند كه از نقطه‌نظر علمى و موقعيت اجتماعى با ساير افرادی که بعدها اين‌طرف و آن‌طرف آمدند قابل مقايسه نيستند، از نقطه‌نظر علمى يكى از افرادی که در زمان مشروطه متصدّى اين قضيه بود، مرحوم آخوند خراسانى ـ رحمة الله علیه ـ بود، خب الآن مثل آخوند كجا پيدا مى‌شود؟! يكى از آن افرادى كه در آن زمان متصّدى بود، مرحوم حاج ميرزا محمدحسين نائينى ـ رحمة الله علیه ـ بود، الآن كجا مثل او پيدا مى‌شود؟ كسى كه در تمام درس‌ها، همۀ تقريرات ايشان ورد اللسان اهل علم و طلاب و فضلا و حتّى مجتهدين است، يكى از آن افراد مرحوم حاج ميرزا حسين حاج ميرزاخليل ـ رحمة الله علیه ـ بود، اینها از بزرگان بودند، از آن افرادى بودند كه در آن زمان واقعاً نخبه‌هاى علمى بودند، ولكن مسئله فقط به جنبۀ علمى برنمى‌گردد، چيزهاى ديگری مى‌خواهد، قضاياى ديگری مى‌خواهد، روشنى ديگری مى‌خواهد، خبرويت ديگری مى‌خواهد و فهم ديگری مى‌خواهد كه آن فهم و خبرويّت در طول ساليان سال تحصيل در همان حوزه، پيدا نشده است و وقتى كه انسان با اين حوادث برخورد مى‌كند، ديگر اين درس‌هاى متداول نمى‌تواند پاسخگو باشد، ديگر اين علوم نمى‌تواند پاسخگو باشد، مسئله بالاتر از اين علوم است! ما فوق اين سطح و اين ظهور و اين تظاهرات و اين مظاهر و... است، آن چيز ديگرى مى‌خواهد، آن افق فهم ديگرى مى‌خواهد، آن يك افق معرفت ديگرى مى‌خواهد كه در اينجا نيست، نتيجه‌اش چه مى‌شود؟ نتيجه‌اش اين مى‌شود كه وقتى مى‌آيند مردم را حركت مى‌دهند که بياييد انجام بدهيد، برويد اقدام بكنيد، چه كنيد، همين مرحوم نائينى كتاب مى‌نويسد به‌نام تنبیه الامة و تنزیه الملة و آن را نشر مى‌دهند، يك‌دفعه معلوم مى‌شود که تمام اين قضايا زير سر انگليس بوده، آمدند گولشان زدند! اگر تو گول نمى‌خوردى پس چرا اين مطالب را پخش كردى؟! اگر تو عالم هستى، چرا گول خوردى؟! چرا فريب خوردى؟! چرا پشت پرده را ندانستى؟! چرا از قضايا خبر نداشتى؟! در حالى‌كه همان موقع افراد ديگرى بودند كه مى‌گفتند: «داخل اين جريان نشويد، كنار بنشينيد، اين دوتا افتادند به جان هم و دارند چه مى‌كنند و چه مى‌كنند!»

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

24
  • مرحوم آقا سيد جمال‌الدين گلپايگانى ـ رحمة الله علیه ـ از بزرگان و مراجع نجف بود، مرد بسیار بزرگی بود، داستان‌ها و مطالب غيرعاديش كم و بيش صحبت شده و بنده هم بعضى از آن حكايت‌هايى را كه از مرحوم پدرم شنيدم، نوشتم و إن‌شاءالله خداوند به اين رفقاى ما همت و توفيق بدهد كه داده که آن نوشتجات مرحوم آقا را خلاصه دارند به يك جايى مى‌رسانند، بنده هم چيزهايى اضافه كردم، از آن چيزهايى كه خودم شخصاً شنيدم، از آنهايى كه به واسطه شنيدم، يك كلام نياوردم ولى آن چيزهايى را كه خودم شخصاً از مرحوم آقا شنيدم، آنها را هم تا آنجايى كه مى‌توانستم، از حكايات، از مطالب، از آن پندها و كلمات، در آنجا اضافه كردم، إن‌شاءالله اميدواريم كه هرچه زودتر به زيور طبع آراسته شود و در اختيار رفقا قرار بگيرد،1 نوشته‌ها و مطالب ايشان (مرحوم آقا) مطالب بسيار بسيار آموزنده‌اى است كه تابه‌حال همين‌طور مهمل روى زمين مانده بود؛ و الآن عده‌اى از دوستان توفيق پيدا كردند كه به اين امر اقدام و مبادرت كنند و به اين امر موفق هم شدند.2

  • خود مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ نقل می‌كردند:

  • يك روز عصر پيش مرحوم آقا سيد جمال گلپايگانى رفته بودم، صحبت از مسائل مشروطه شد، بعدازظهر گرمی بود، تابستان بود، ايشان در آن طبقۀ بالا نشسته بودند و ما باهم صحبت مى‌كرديم. صحبت به قضاياى مشروطه رسيد...

  • خب مرحوم آقا سيّد جمال، فرد غيرعادى بود، حتی در حوزه نجف ايشان را به‌عنوان يك فرد بسيار متمايزى از ديگران مى‌شناختند، مرحوم آقا سيد جمال در عين موقعيت علمى و مرجعيت علمى، داراى حالات روحى قویی هم بود، ايشان مشاهداتى داشت كه بنده هم بعضى از اينها را آورده‌ام و خيلى هم جالب است، حالا إن‌شاءالله رفقا مطّلع خواهند شد.

  • ايشان (مرحوم آقا سید جمال) مى‌گفتند كه «مرحوم نائينى در زمان مشروطه از مدافعين مشروطه بود و در اين زمينه بسيار زحمت كشيد و همراه با مرحوم آخوند خراسانى و به دستور مرحوم آخوند خراسانى اين كتاب تنبیه الامة و تنزیه الملة را نوشت...

    1. مطلع انوار، ج ‌2، ص 397، احوال مرحوم آية الحقّ و اليقين آقا سيّد جمال‌ الدّين‌ گلپايگانى رضوان الله عليه‌.
    2. الحمدلله این مجموعۀ نفیس تحت عنوان مطلع انوار در چهارده مجلد به زیور طبع آراسته شده است.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

25
  • البته این کتاب، كتاب خوبى است، قابل استفاده است، منتها خب بالأخره بله، هر سخن جايى و هر نكته مكانى دارد! انسان نمى‌تواند هر چيزى را در هر موقعيتى بگويد، بايد موقعيت‌سنج باشد، شمشير خيلى تيز است ولى صحبت در اين است كه شما مى‌خواهى شمشير را دست چه كسى بدهى؟! شمشير را به دست ديوانه بسپرى، خب چه آفتى به‌بار مى‌آورد! به دست عاقل بسپارى، به موقع در نيام مى‌كند و به موقع از نيام مى‌كشد و به موقع با فردى كه بايد با او مقابله كند برخورد مى‌كند، بايد ديد سخن خوب را در چه موقعيتى گفت كه يك وقت افراد معاند از اين سخن سوء استفاده نكنند و همان را عليه خود انسان به‌عنوان حربه قرار بدهند! در يك‌هم‌چنين موقعيتى، يك نور باطن هم لازم است، علاوۀ بر آن مطالب علمى و ظاهرى و اطّلاع و سعه بر مسائل و اطّلاعات، اينجا يك چيز ديگر مى‌خواهد كه آن را مرحوم نائينى نداشت، لذا شما مى‌بينيد همين كتاب به نفع افراد ديگر قرار مى‌گيرد، آنهايى كه در پشت پرده هستند و وقتى كه مسئله جلو مى‌آيد و مردم را حركت مى‌دهند و بالأخره به اينجا مى‌رسد، يك‌مرتبه متوجّه مى‌شوند که اصلاً قضيه به‌دست انگليس بوده، تمام اينها عروسك‌هاى خيمه شب‌بازى بودند در تحت اين و آن و آنها كار خودشان را كردند و بعد تمام شد و مسئله بسته شد و علماء را گرفتند و مرحوم شيخ فضل‌الله نورى ـ رحمة الله علیه ـ اوّل عالم طهران را در همين ميدان، به دار زدند! و افرادى كه در پاى دار آمده بودند، دو دسته بودند: بعضى‌ها مى‌خنديدند و بعضى‌ها در سرشان مى‌زدند و گريه مى‌كردند، ولى ديگر كارى از دستشان برنمى‌آمد! مرحوم حاج شيخ فضل‌الله نورى، واقعاً مرد بزرگى بود، مرد بسيار بسيار بزرگى بود و حالاتى داشت و مرحوم پدر ما از بعضى از مكاشفات ايشان براى بنده چيزهايى گفته است كه بنده تابه‌حال نگفتم، حالا احتمال دارد که بعدها مطالبی را راجع به ایشان بیان کنم، اين مرد را به دار زدند!

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

26
  • خب اينها برای چه بود؟ برای عدم اطلاع بود، عدم اطلاع بر قضايا و مسئوليت گرفتن موقعيّتى كه شخص، مستعدّ و قابل براى آن نيست! به‌عهده گرفتن مسئوليتى كه فرد نمى‌تواند پاسخگو باشد، قبول مسئوليتى كه نمى‌تواند پاسخگو باشد. در اين مسائل عميق و مهم بايد احتياط كرد، همين‌طور انسان نمى‌تواند هر كارى را بكند، بايد توقّف كند.

  • ايشان (مرحوم آقا سيّد جمال) مى‌فرمودند: «به‌واسطه آن شكستى كه علما خوردند و بعد مورد سرزنش طيف مقابل قرار گرفتند که اينكه شما به‌دنبالش بوديد، حالا بفرماييد ببینید که چه شده؟! حالا ديديد که دست انگليس در كار بوده؟! حالا ديديد که افرادى كه آمدند چه هستند؟! و مسائلى كه بعداً پيدا شد و رضاشاه و امثال‌ذلك كه ديگر قضايا كاملاً مشخص شده بود، ايشان (مرحوم نایئنی) مورد يك نوع ابتعاد از جامعه قرار گرفت، حتّى پنج سال درسش تعطيل شد و طلبه‌ها ديگر به او اعتنا نمى‌كردند و ايشان پنج سال در منزل بود. ما گفتیم حالا خوب است که ما از اين موقعيتّى كه راجع به مرحوم نائينى به‌دست آمده حسن استفاده را بكنيم. لذا پنج سال ما در آنجا (منزل مرحوم نایئنی) تنها مى‌رفتيم و اصول مى‌خوانديم و با ايشان مباحثۀ اصول مى‌كرديم و بسيارى از مبانى ما را در همان موقع، مرحوم نائينى تغيير دادند، البته ماهم بعضى از مبانى مرحوم نائينى را تغيير داديم. پنج سال در نجف يك طلبه سراغ نائينى نيامد و فقط من بودم که مى‌رفتم و با ايشان مباحثاتى داشتيم، مباحثات اصولى و براى من‌هم خيلى مفيد بود.

  • يك روز كه ما با مرحوم نایئنی مشغول مباحثه بوديم، ديديم در زدند، از طهران دو نفر باهم آمده بودند: يكى مرحوم آقا شيخ محمّدحسن طالقانى بود و يكى هم مرحوم آقا شيخ حسين يزدى ـ رحمة الله علیهما ـ .»

  • مرحوم آقا شيخ حسين يزدى همان كسى بود كه نمى‌دانم شرح حال ايشان را مرحوم آقا در كجا نوشته‌اند، رفقا ببينند، الآن در ذهنم نيست، ظاهراً در همين دست‌نوشته‌ها حالات و موقعيت ايشان را مرقوم فرمودند،1 مرد خيلى عالمى بود، صريح‌اللهجه و رك بود و فرد خيلى بى‌باكی بود و افكار خيلى خاص به خودش را داشت و از دوستان مرحوم آقا شيخ عبدالكريم حائرى یزدی ـ رحمة الله علیه ـ هم بود، و ایشان مى‌آمد و چند شب در قم در منزل مرحوم آقا شيخ بيتوته مى‌كرد، مرحوم آقا شيخ مرتضى حائرى ـ رحمة الله علیه ـ استاد ماهم از مرحوم آقا شيخ حسين يزدى تعريف مى‌كرد. 

    1. مطلع انوار، ج ‌1، ص 165.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

27
  • در زدند و اين دو نفر آمدند و نشستند و مشغول صحبت کردن شدند. در ضمن صحبت‌ها، مرحوم آقا شيخ حسين يزدى رو كردند به مرحوم نائينى و گفتند: «آقا شيخ محمدحسين! آیا مى‌دانى قضيه‌اى (يعنى قضیۀ مشروطه) كه شما به پا كردى، در ميان مردم چه شده؟! مردم مى‌گويند: قضيه (به همان لسان يزدى) كار كردن خر و خوردن يابو شده؟!

  • يعنى این را به خر تشبيه كرده بود و اينكه شما آمديد و خودتان را اين وسط انداختيد و خلاصه مردم را كشانديد كه برای مشروطه بياييد و آن سلطنت‌طلب‌ها و قاجارها و استبدادى‌ها و... را به كنار بزنيد و فلان كنيد، وقتى همه كار را تمام كرديد و مسئله درست شد و آنها كنار رفتند، انگليس آمد و صاف مسئله را دردست گرفت و خلاصه در مصدر کار نشست و همه‌تان را كنار زد! آقا شيخ محمدحسين نائينى مى‌گويد: عجب! آقا شيخ حسين دارد به او چه مى‌گويد؟ مى‌گويد: اين قضيه، قضيۀ كار كردن خر و خوردن يابو شده!

  • مرحوم نائینی سرش را پايين انداخت و هيچ نگفت.

  • بعد من (مرحوم آقا سید جمال) ديدم نه، اين فايده ندارد و اين بايد تكرار بشود! گفتم: جناب استاد متوجه شديد كه چه فرمودند؟! گفت: «بله، بله، بله، متوجه شدم!»1

  • خب چرا بايد قضیه اين‌طور بشود؟! چرا بايد قضيه اين‌طور بشود؟! چرا انسان بايد يك مسئوليت بپذيرد كه اين‌همه قضايا در پى داشته باشد؟! آیا حالا بهتر نبود كه انسان به جاى پرداختن به اين امور، از مسير اولياء و بزرگان تبعيّت مى‌كرد؟ اگر شما پیش اولیاء مى‌رفتىد، آنها چه مى‌گفتند؟! می‌گفتند: آقا بنشين سر جايت، قضيه، قضيۀ انگليس است! صدايت درنيايد، اگر قدمى بردارى، خونى از دماغی ريخته بشود به پايت مى‌نويسند، به پايت مى‌نويسند، مواظب باش!

  • در اين جريان مشروطه، چقدر خون از طرفين ريخته شد؟! و همه هم به‌نام اسلام! آن مى‌گفت: اسلام، اين مى‌گفت: اسلام، آن مى‌گفت فلان! تا بالأخره كار به جايى رسيد كه مرجع تقليد شيعه را به دار زدند، شيخ فضل‌الله نورى را به دار زدند! اين براى چه بود؟ در آن زمان مرحوم نائينى به چه فكر مى‌كرد؟ مى‌گفت: اى داد بيداد! آیا نمى‌گفت اى داد بيداد؟! بفرماييد، گفت ديگر، در قضيۀ كار كردن خر و خوردن يابو، گفت: «بله، بله، بله، درست است، متوجه هستم!» والاّ خب جواب مى‌داد: نه‌خير، ما به وظيفه عمل كرديم، ما اين‌طور كرديم، وظيفۀ ما اين بوده، ما هيچ هم پشيمان نيستيم، الآن هم باشد باز انجام مى‌دهيم. نه، فهميد که اشتباه كرده و راه را خلاف رفته است.

    1. مطلع انوار، ج ‌1، ص 188:
      «آقاى حائرى‌ مى‌فرمودند: روزى مرحوم آقا شيخ حسين‌ يزدى‌ پس از تمام شدن انقلاب مشروطيت به دست مرحوم ميرزاى نائينى و هم‌قطارانش و روى كار آمدن لامذهب‌ها و فكلى‌ها و معاندين اسلام، در مجلس ميرزاى نائينى بلند بلند به ميرزا گفت: نهضت مشروطه «كار كردنِ خَر شد و خوردن يابو!» ميرزا شنيد و سر تكان داد و مى‌خواست تصديق كند، ولى مى‌خواست كه بفهماند كه من لفظ «خر» را نشنيدم چون مرجعش به خود او بود. بعضى از شاگردان مرحوم ميرزا كه در مجلس حاضر بودند مثل آقاى آقا سيد جمال الدّين گلپايگانى و آقاى حاج شيخ محمّد على كاظمينى هم اصرار داشتند كه به ميرزا تفهيم كنند كه مى‌گويد: كار كردن خَر! كار كردن خَر!
      آقاى حائرى مى‌فرمودند: آقاى شيخ حسين يزدى مرد كج‌سليقه‌اى بود.»

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

28
  • اين اشتباه برای چه بود؟ برای این بود که بار را روى دوش خودش انداخت. فقط به علمِ تنها نيست عزيزمن! جان‌من فقط به اطّلاع تنها نيست، چيزهاى ديگری مى‌خواهد. آنجايى كه پاى خون در ميان است، قضيه خيلى خطر دارد! مسئله، مسئلۀ خيلى مهمى ‌است، آنجايى كه پاى عِرض در ميان است، آنجايى كه پاى ناموس در ميان است، مسئله به همين راحتى نيست!

  • بنابراين، راه خدا چيست؟ راه خدا اين است كه انسان آن بار را بيندازد روى دوش آن كسى كه مى‌تواند بار را بكشد، آیا در همان زمان نبودند افرادى كه مى‌توانستند اين بار را بكشند؟! مى‌آمدند پيششان و می‌گفتند که آقا فلان قضيه را چه كنيم؟ خب آنها هم مى‌گفتند که چه‌كار كن. آن موقع ديگر قيام، قيام به حق مى‌شد و آن موقع دیگر قعود، قعود به حق مى‌شد، هر دوى آنها حق است.

  • لزوم متابعت کامل از امام حیّ

  • اميرالمؤمنين عليه‌السّلام، امام حىّ است، بايد با او بود، آن كسى كه ‌به أميرالمؤمنين مى‌گويد: يا اميرالمؤمنين، من نه با شما هستم و نه با آن‌طرف! آن غلط مى‌كند که يك‌هم‌چنين حرفى بزند! چرا؟ چون تو كه قبول دارى او اميرالمؤمنين است، ديگر غلط مى‌كنى که بگويى من جاى ديگر مى‌روم!

  • بله، اگر او را به عمارت قبول نداشتى، اگر قبول نداشتى که او اميرالمؤمنين است و او را يك فرد خطاكارى مى‌دانستى، واقعاً، يعنى بينك و بين الله او را يك فرد خطاكار، فردى كه اشتباه مى‌كند، می‌دانستی، بالأخره هر كسى فكرى دارد، آن فكرش براساس مقدّماتى تنظيم شده، براساس جريانى تنظيم شده، تقصير ندارد، واقعاً گير مى‌كند، واقعاً شك مى‌كند، افرادى بودند كه واقعاً شك مى‌كردند، پيش اميرالمؤمنين مى‌آمدند و اميرالمؤمنين شك آنها را برطرف مى‌كرد، حل مى‌كرد، آنها را در شك باقى نمى‌گذاشت، ولى صحبت در اين است كه تو که قبول دارى که او اميرالمؤمنين است و مى‌گویى: يا اميرالمؤمنين من نه با تو هستم و نه با ديگرى هستم! خب به چه حقّى بلند شدى رفتى؟! هان؟! چرا؟! چون آنجا حق مشخّص است، قضيه اين است، در آنجا اميرالمؤمنين است و حق مشخّص است. وقتى كه حق مشخّص بود، خب انسان بايد با حق باشد، يا حق مى‌گويد: برو بمير و كشته بشو يا حق مى‌گويد: بنشين در منزلت، فرقى نمى‌كند، حق، حق است ديگر. سيدالشّهدا علیه‌السلام حق است و راه او هم به كشته شدن و شهادت است، خب انسان بايد برود. حالا اگر به جاى سيّدالشّهدا يكى ديگر بود، از همين افرادى كه مى‌آمدند و ادعا مى‌كردند و خلق‌الله را راه مى‌انداختند و بعد هم همه را به كشتن مى‌دادند، آیا آدم باید باز آنجا هم برود؟! نه ديگر، نبايد برود. لذا امام صادق عليه‌السّلام به آن شخص مى‌فرمايند: «وقتى كه رفتى با يحيى بن زيد صحبت كردى، تمام حجت‌ها را بر او تمام كردى»1؛ توى يحيى به چه حقّى آمدى قيام كردى؟ آيا از تو اعلم هم هست يا نه؟ تو كه قبول دارى از تو اعلمى وجود دارد و الآن آن اعلم، جعفر بن محمد الصادق است، پس چرا نرفتى از او سوال كنى؟ چرا بارت را آنجا نينداختى؟ آيا به دستور امام صادق رفتى؟ اين كه نبوده، به دستور امام صادق كه نرفتى، پس هم خودت و هم افرادى كه در اينجا كشته شدند، همۀ مسئوليتش برعهدۀ خودت است، بارش برعهدۀ خودت است، اگر به دستور امام صادق مى‌رفتى، نه ديگر، اگر تمام دنيا هم كشته بشوند، اشکالی ندارد چون امام فرموده! آنجا جاى صحبت نيست، جاى حرف نيست، جايى كه حق مشخّص است، حق در آنجا يقينى است، حق در آنجا شفاف است، شفاف است. ولى اگر اين‌طور نباشد، آن‌وقت يك‌دفعه چه مى‌شود؟ مى‌گويند: آمدند پيش ما دروغ گفتند، ما را گول زدند! عجب! پس گول هم مى‌خورى؟ گول مى‌خورى؟ پس چرا ما قضايا را به‌عهده مى‌گيريم؟! آمدند به ما خلاف گفتند، ما نفهميديم! عجب! اگر قرار باشد ما با خلاف گفتنِ مردم، راهمان عوض بشود، پس ما با باقى مردم چه فرق مى‌كنيم؟ پس چرا نبايست مسير ديگرى را انتخاب كنيم؟ چرا در اين‌صورت دیگر بايد بار مردم را به دوش بكشيم؟!

    1. الصحيفة السجادية، ص 12.
      جهت اطلاع بیشتر راجع به این مکالمه مراجعه شود به ولايت فقيه در حكومت اسلام، ج ‌4، ص 59.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

29
  • اما آیا اميرالمؤمنين هم گفت كه آمدند ما را گول زدند؟ آیا امام حسن گفت؟ آیا سيّدالشّهدا علیهم‌السلام گفت؟ آیا اولياى خدا تابه‌حال گفته‌اند؟! آیا يك كلمه از اولياى خدا شنيده‌ايد كه بگویند آمدند ما را گول زدند، عوضى گفتند و ما را گول زدند که ما اين اقدام را كرديم؟ ابدا، اين نيست. شخص نيامده مى‌گويد: پاشو برو دنبال كارت، بنده وقت ندارم؛ پاشو برو آقا؛ آقا يك دقيقه وقت بدهید، اصلاً وقت ندارم، بلند شو برو. چون خبر دارد که چه حقه‌بازى است! مى‌داند که چه كلك و منافق و دروغگويى است! خبر دارد، لذا مى‌گويد: آقا بلند شو برو! اصلاً راه نمى‌دهد كه بيايد و كار و مسئله به اينجا برسد. حالا آیا راه خدا مشكل‌تراست يا راه غير خدا؟ حالا آیا رياضت مشكل‌تر است يا غير از اين؟

  • راه خدا مى‌گويد: بابا بيا تمام كن، بارت را بينداز روى دوش كسى كه باركش است، او به تو مى‌گويد: بكن، نكن، تمام شد و رفت؛ انجام بده، انجام نده، ديگر هم خودت راحت، هم خيالت راحت، هم وجدانت راحت، هم ديگر مسئوليت [کسی را برعهده نداری،] ديگر تا آخر عمر وجدانت مرتب سرزنشت نمی‌كند که اى كاش مى‌گفتم، اى كاش مى‌پرسيدم، اى كاش در اينجا اين‌طور مى‌كردم. تااينكه انسان راه ديگرى را برود و مسائلى پيش بيايد و بالا و پايين و بعد هم ديگر حالا اين مقدارى كه در اينجا (دنیا) هست يك‌طرف، حالا بايد برود آن دنيا و جواب بدهد!

  • خب اين مختصرى بود از آنچه احتمالاً بعدها راجع به اين قضيه به‌طور مفصل در مسائل بعدی صحبت مى‌شود.

  • اهمیت ماه ذی‌الحجه

  • ايامى كه فعلاً در پيش داريم، واقعاً این ايّام، ايام مغتنمى است و از آن ايّامى است كه بزرگان در مراقبت این ايام خيلى تأكيد داشتند، و از آن‌طرف هم شيطان در اين ايّام خيلى مواظب است كه خلاصه شخص، نصيب و بهره‌اى قسمتش نشود، لذا انسان بايد كاملاً مراقبت خودش را زياد بكند، زياد صحبت نكند، اگر بشود انسان این ایام را به روزه بگذراند، بسيار بسيار خوب است، البتّه براى افرادى كه مى‌توانند. بزرگان در اين ايّام دستوراتى و همين‌طور اذكارى داشتند كه خب رفقا اطّلاع دارند.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

30
  • اهمیت روز عرفه و دعای روز عرفه

  • روز عرفه روز بسيار مهمّى است، روز خيلى مهمّى است، اين را هم ما بايد بدانيم كه اين دعاى روز عرفه و همين‌طور اعمال روز عرفه، اين يكى از آن جهاتى است كه بزرگان به هيچ‌وجهى اين دعا را ترك نمى‌كردند و از آن غفلت نمى‌كردند و حتّى توصيه مى‌كردند كه اگر شخصى به‌واسطۀ روزه نمی‌تواند دعاى روز عرفه را بخواند، بهتر است كه روزه نگيرد چون خواندن دعا مهم‌تر است و بهتر است كه انسان در حال حضور باشد، خيلى متوجّه باشد و حالا اگر تنها مى‌خواند كه خب تنها بخواند، اگر هم كه خب در جمعى هستند و دعا خوانده مي‌شود، افراد مفاتیح دستشان نگيرند و دعا بخوانند، اين قسم، آن اثر را كم مى‌كند، گوش بدهند و در دل خودشان و زير زبان خودشان دعا را بخوانند. اين فرق مى‌كند با اينكه انسان خودش دعا را بخواند. اگر انسان تنها بخواند، خب متوجّه است والاّ اگر از يك‌طرف شخص ديگرى بخواند و از يك‌طرف هم انسان خودش بخواند، اين اثر را كم مى‌كند و پايين مى‌آورد. در اين‌گونه موارد يك نفر مى‌خواند و بقيه هم زير زبان آن دعا را مى‌خوانند، اگر كسى هم نخواند عيب ندارد، فقط گوش بدهد و توجّه بكند. در اين‌صورت این‌هم اشكالى ندارد.

  • اهمیت روز عید قربان و نماز عید قربان

  • روز عيد قربان، نماز دارد، نماز عيد قربان حتماً خوانده بشود، حالا لازم نيست که حتماً به جماعت باشد، به غير جماعت باشد، البتّه نماز خوانده بشود. و انسان بايد بداند آن اثرى كه در روز عيد فطر به‌واسطۀ نماز خواندن براى افراد پيدا مى‌شود، آن اثر در نماز عيد قربان هم هست، همان حالى كه در روز عيد فطر هست و بعد از گذشتن ماه رمضان كه همۀ مردم در ماه رمضان اميد دارند كه روز عيد فطر بشود و نماز را با جماعت بخوانند و بيشتر فيض ببرند و اين‌هم حق آنها است كه بايد نماز عيد فطر به جماعت خوانده بشود، حقّ شرعى مردم صائم اين است كه بتوانند نماز را به جماعت بخوانند و كسى نمى‌تواند جلوى اين حق را بگيرد، بايد همين مسئله هم در روز عيد قربان انجام بشود، منتها هر كسى كه مى‌تواند با جماعت بخواند، بخواند؛ هر كسى هم كه نمى‌تواند با جماعت بخواند، تنها بخواند، در این‌صورت اين شخص آن فيض را خواهد برد. كيفيت نماز عيد در هر دوتا يكى است و خصوصيتّش يكى است، لذا مستحب است که انسان در اين 9 روز روزه بگيرد، براى همين جهت است. با آن روزه‌هايى كه انسان مى‌گيرد، چه اينكه در مكّه باشد و چه اينكه در منزل خودش باشد، انسان خود را آماده كند براى آن عيدى كه خدا آن عيد را براى افرادى كه در مكّه هستند و در منىٰ هستند و حاج هستند قرار داده است. و آن فيضى كه در آن روز براى آن افراد مى‌رسد، آن فيض به همه ‌خواهد رسيد، يعنى آن فيض روز عيد قربان، فقط اختصاص به يك عدۀ خاصى ندارد، آن فیض مى‌آيد و همۀ افرادى را كه در هر جا هستند، در برمى‌گيرد، چون فيض، فيض عام است و باردادن، باردادن عام است و فقط اختصاص به حجاجى كه آنها موفّق به زيارت بيت‌الله و انجام مناسك هستند، نیست. اين مربوط به عيد قربان.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

31
  • اهمیت عید غدیر و ایام غدیریه

  • خب بعدش هم ديگر مراسم ايّام غديريّه است كه عيد ولايت است و عيد حيات است و عيد سعادت است و عيد رستگارى است كه خب ديگر در آنجا مطالب ديگرى داريم كه اگر موفّق شديم، إن‌شاءالله در مجلس بعد عرض مى‌كنيم و اگر هم توفيق پيدا نكرديم كه طبعاً رفقا از اين مسائل مطّلع هستند و مى‌دانند كه تجليل و تعظيم در اين مسئلۀ منحصر به‌فردِ تاريخ كه نصب ولايت اميرالمؤمنين عليه‌السّلام است، چه آثار و بركاتى را براى انسان دارد. و ما بايد متوجّه اين نكته باشيم كه مراسم، صرفاً يك مراسم ظاهرى نباشد، بلكه آن حقيقت ولايت و حقيقت متابعت از امام حىّ عليه‌السّلام در اين‌گونه مجالس روشن بشود، تبيين بشود. افرادى كه صحبت مى‌كنند، در اين‌گونه مسائل مطالعه كنند و آنچه راه و روش بزرگان و اوليا در اين قضيه است، آن را بيان كنند. مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ نسبت به اين مسئله خيلى تأكيد داشتند، بزرگان خيلى تأكيد داشتند، بزرگان، اولياء، روز عيد غدير را خيلى عظيم مى‌شمردند. مرحوم قاضى اطعام مى‌دادند و حتّى مرحوم آخوند ملاحسينقلى همدانى، مرحوم حاج ميرزا جواد آقا ملكى تبريزى و شاگردان ايشان ـ رضوان الله تعالی علیهم اجمعین ـ [هم در این روز اطعام می‌دادند.]

  • مشخص شدن تكليف نظام توحيد و نظام كفر توسط پيغمبر در روز غدير

  • اين قضيۀ روز عيد غدير، اين واقعاً مسئله‌اى است كه انگار اين قضيه فقط شعائر نيست، يعنى صرف شعائر نیست؛ يك واقعيت تكوينى است كه انسان در روز غدير و در آن ايّام، خودش را در اين جريان احساس كند، در اين جريانى كه در تاريخ اتّفاق افتاده و آن جريان، نظام عالم را دو قسم كرد: نظام كفر و نظام حق و توحيد! در روز غدير، پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم تكليف نظام توحيد را مشخّص كرد و تكليف نظام كفر را هم مشخّص كرد، هر کسی كه با على علیه‌السلام است، او رستگار است و هر کسی كه جداى از على است، بدبخت الدّنیا و الاخرة و خسر الدنیا و الاخرة و كافر و مشرك است! هر کسی كه اين طرف است، رستگار است و تمام است و بارش را بسته و بارش را به منزل رسانده و مقصودش را از خلقت و آمدن در اينجا انجام داده، به مطلب رسيده است، آن کسی كه نيست، نه، نصفه‌كاره رها كرده و خام از اين دنيا رفته يا اينكه گنديده (حالا خب برحسب مراتبى كه دارند) و بى‌نتيجه دست از اين دنيا شسته‌اند.

ریاضت شرعی چگونه راه سلوک را آسان می‌کند؟ - از پایداری در عمل تا اعتماد به امام زنده

32
  • خلاصه مسئلۀ غدير يك مسئلۀ سرنوشت‌ساز است، روزى است كه سرنوشت بنى‌آدم در اينجا تعيين مى‌شود، سرنوشت انسان، سرنوشت حيات انسان و زندگى و آخرت انسان در این روز تعیین می‌شود.

  • لزوم تمسک به ولایت ائمۀ معصومین علیهم‌السلام

  • و در اين روز مستحب است كه انسان وقتى كه با برادران مؤمن خودش برخورد مى‌كند، معانقه كند و مصافحه كند و بگويد كه: «الحمدلله الذى جعلنا من المتمسّكین بولایة أمیرالمؤمنین و الائمة المعصومین علیهم السّلام» اين عبارت، عبارتى است كه در روايت وارد شده است،1 در روايت از امام صادق عليه‌السّلام وارد شده كه حضرت فرمودند: بايد اين قضيه را بگوييد، اين مسئله را اظهار كنيد، راه خودتان را روشن كنيد و با گفتن اين مسئله و اعتقاد به آن (لقلقۀ لسان نباشد) خودتان را در اين تمسك قرار بدهید، در اين راه قرار بدهيد كه ما متمسّك به ولايت اميرالمؤمنين هستيم و ولايت هيچ كفر و ظلمی را نخواهيم پذيرفت و نمى‌پذيريم!

  • تجسم ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در امام زمان ارواحنافداه

  • آن ولايت الآن در امام حىّ، امام زمان عليه‌السّلام، مجسّم است و بس! و ما همان روش را در اين پيروى از امام و ولىّ حىّ داريم و مى‌دانيم كه او در كنار ما و همراه ما است و بر تمام شراشر وجود و خيال و فكر و سرّ و قلب ما از خود ما اشراف بيشترى دارد، اين را بايد در روز غدير تجسّم كنيم، تجسم ولايت اميرالمؤمنين يعنى خود را در ولايت امام زمان قرار دادن، الآن ولىّ اين فرد است، الآن ولىّ حىّ اين فرد است و اين فرزند او است كه الآن زمامدار تمام عالم وجود است.

  • از خداوند متعال مى‌خواهيم كه پيوسته ما را در اين ولايت مستدام بدارد؛ محكم‌تر بكند؛ راه ما را وسيع‌تر بكند؛ همت ما را عالى‌تر بكند و از عنايات و الطاف امام عليه‌السّلام در دنيا و آخرت ما را محروم نفرمايد.

  • اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد

    1. إقبال الأعمال، ج ‌1، ص 464:
      «رَوَاهُ عَنِ الرِّضَا علیه السلام قَالَ:‌ إذَا كَانَ یَومُ القیَامَةِ زُفَّت أربَعَةُ أیَّامٍ إلَى اللهِ كَمَا تُزَفُّ العَروسُ إلَى خِدرِهَا قیلَ مَا هَذِهِ الأیَّامُ قَالَ یَومُ الأضحَى وَ یَومُ الفِطرِ وَ یَومُ الجُمُعَةِ وَ یَومُ الغَدیرِ وَ إنَّ یَومَ الغَدیرِ بَینَ الأضحَى وَ الفِطرِ وَ الجُمُعَةِ كَالقَمَرِ بَینَ الكَوَاكِب ... فَإذَا لَقیَ المُؤمِنُ أخَاهُ یَقولُ الحَمدُ لِلَّهِ‌ الَّذی‌ جَعَلَنَا مِنَ المُتَمَسِّكینَ بِوَلَایَةِ أمیرِ المُؤمِنینَ وَ الأئِمَّةِ علیهم‌السلام ... .»