پدیدآورآیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
تاریخ 1431/12/27
گروه اولعنوان بصری
مجموعه اولکیفیت تغذیه در مکتب عرفان
توضیحات
پیام عاشورا در این گفتار از نگاه اولیای الهی به کربلا آغاز میشود و به شیوه برگزاری مجالس محرم میرسد. سخنرانی با یادکرد کتاب روح مجرد، حال مرحوم حداد و معنای بهجت همراه با اشک او را توضیح میدهد. سپس تدبیر عاشورا بهدست امام حسین و پیوند یاران با او، زمینه فهم جایگاه ویژه این واقعه میشود. رفتار مسلم بن عقیل و آب دادن امام به سپاه حر نشان میدهد که پاسداشت ارزشهای اخلاقی بر استفاده از فرصت غلبه مقدم است. این اصل در نقد برداشت صرفاً سیاسی از عاشورا و توضیح پیروی از امام دنبال میشود. در بخش پایانی، گفتار به بیان سیره امام در منبر، انتخاب شعر مناسب، رعایت آسایش مردم، پرهیز از امتیاز دادن به حاضران و اخلاص مبلغان میپردازد. توصیه به برگزاری روضه در فاصله اذان صبح تا طلوع آفتاب نیز در همین چارچوب بیان میشود.
هو العلیم
پیام عاشورا در شیوه عزاداری امام حسین
از تدبیر امام تا حفظ حرمت مردم
شرح حدیث عنوان بصری ـ کیفیت تغذیه در مکتب عرفان ـ جلسه 184
بیانات
آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی
قدس الله سرّه
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
و صلّى الله على سیّدنا و نبیّنا ابیالقاسم محمّد
[و علی اله الطیّبین الطّاهرین]
و لعنة الله على اعدائهم اجمعین من الآن الی یوم الدین
من در نظرم بود كه امشب قبل از ماه محرم، تتمۀ همان صحبتهاى قبل ادامه پيدا كند و چند دقيقهاى هم راجع به مسئلۀ محرّم و عزادارى سيّدالشّهدا عليهالسّلام که طبعاً رفقا هم نسبت به این مبانى و موازين اطلاع دارند، صحبت بکنم، ولى با خود گفتم كه اگر ما امشب موقّتاً آن بحث گذشته را ادامه ندهيم و به همين مسئلۀ سيّدالشّهدا و عزادارى و كيفيّت عزادارى و موازينى را كه ائمّه عليهمالسّلام و بزرگان، آن موازين را بيان كردند و چهبسا ما از آن مبانى و موازين فاصله گرفتيم، بپردازیم، شايد بهتر و مناسبتر باشد.
عنایت خاص مرحوم علامه طهرانی به کتاب روح مجرد
دربارۀ مسئلۀ عاشورا و داستان سيّدالشّهدا علیهالسلام، قضيه از طرق و زواياى مختلف، خيلى جاى صحبت دارد. مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ نسبت به اين قضيّه واقعاً سعى بليغ كردند و حقّ مطلب را ادا كردند و من در جايى نديدم بزرگى كه بر مبانى مطلّع باشد، مثل ایشان در داستان سيّدالشّهدا عليهالسّلام قلم بزند و مطلب را توضيح بدهد و تبيين بكند.
وقتى كه ايشان آن كتاب روح مجّرد را نوشتند به من فرمودند: «شما اين كتاب را مطالعه كن و ببين چه به نظرت مىآيد؟» ناگفته نماند كه آن كسالت قلبى ایشان، درست بعد از نوشتن اين كتاب عارض شد، يعنى نيم ساعت بعد از اينكه اين كتاب را نوشتند و به اندرونى آمدند و به والده با يك حالت بهجت و شعف زائدالوصفى ـ كه ايشان (والده) مىگويد: «من در طول زندگى، كمتر ديدم که ایشان اينگونه شعف و خوشحالى و انبساطی نسبت به مسئلهای داشته باشند!» ـ فرمودند: «البشارة، البشارة كه آنچه را راجع به آقاى حدّاد در نظر داشتم، انجام دادم!» و اين نشان مىدهد كه ایشان نسبت به اين روح مجّرد عنايت خاصّى داشتند كه اين قضيه را با اين وصف بيان كردند و من تحقيقاً مىتوانم عرض كنم که آن كسالت قلبى ايشان كه باعث شد كه ایشان دو هفتهای در بيمارستان بسترى شوند که مبتلا به آنوريسم قلبى و پارگى آئورت شدند، اين يك ارتباط تنگاتنگى با نوشتن اين كتاب داشته و پاداش نوشتن اين كتاب اين عارضهای بود كه براى ايشان پيدا شد! اهل معنا خوب متوجّه مىشوند كه من مىخواهم چه عرض كنم! البته خود ايشان هم در اواخر حياتشان، بهنحو گذرا به اين عرض بنده، يك اشارهای كردند.
بیان حالاتی از مرحوم حداد در دهۀ اول محرم
وقتى كه من اين كتاب را مطالعه كردم، به داستان عاشورا كه رسيدم و مسئلۀ حضرت حدّاد ـ رضوان الله تعالی عليه ـ و كيفيّت نظر و ديدگاه ايشان را نسبت به سيّدالشّهدا علیهالسلام دیدم1 من خيلى عجيب مبتهج شدم و ديدم با آنچه خودم از ايشان (مرحوم حداد) مشاهده مىكردم، كاملاً منطبق است، چون بنده دو محرّم را در خدمت مرحوم حدّاد بودم كه يكى در سنين سيزده، چهارده سالگى بود و يكى هم در سن حدود هفده سالگى پس از مراجعت از حج بيتالله الحرام بود كه به اتّفاق مرحوم آقا به عتبات مشرّف شديم و حدود يك ماهى در آنجا بوديم و پس از ايّام عاشورا به ايران مراجعت كرديم.
قضّيۀ مرحوم حدّاد در اين دهۀ عاشورا، و هر دههاى [از این ایام محرم و صفر] خيلى قابل تأمّل بود و هر كسى كه حالات ايشان را از اوّل محرّم پيگيرى مىكرد، دقيقاً متوّجه مىشد كه ايشان همراه با قافلۀ كربلا روزها را يكى پس از ديگرى مىگذراند: روز اوّل محرّم، مسائلى كه روز دوّم براى سيّدالشّهدا اتّفاق افتاد، ورودشان در كربلا و نزول آن حضرت در کربلا و برخورد آن حضرت با لشگر كفر و جريانى كه در روز سوّم و همينطور روز چهارم و... اتفّاق افتاد، من يكهمچنين چيزى را احساس مىكردم و اين احساسم را هم در آن موقع به كسى نمىگفتم ولى بعدها که به مرحوم آقا عرض كردم، ايشان تبسمى كردند و هيچ نگفتند، من احساس مىكردم كه ايشان مثلاً در اين روز پنجم و ششم با خود آن حضرت در جريان عاشورا متحد است و اتحاد دارد. و البتّه ایشان هر روز صبح بعد از بينالطلوعين به يكى از افرادى كه در آنجا بودند، دستور مىدادند كه زيارت عاشورا را بخوانند، زیارت عاشورا خوانده مىشد و بعد هم دو ركعت نماز مىخوانديم و بعد تمام مىشد و افرادى كه بودند، هر كسى مىرفت و به كار خودش مىرسيد. تااينكه در روز عاشورا ديگر حالات ايشان خيلى عجيب بود! برافروختگى به نهايت رسيده بود! و درست يادم هست كه در روز عاشورا به ما امر مىكردند که بلند شويد و برويد و در دستهجات شركت كنيد. ايشان به ما امر مىكردند و ما مىرفتيم، حالا يا همه باهم بوديم يا متفّرق مىشديم و آن جمعيّت و دستهجاتى كه مىآمدند، ديگر هر كسى به يك جا میرفت، مخصوصاً در ظهر روز عاشورا مىفرمودند:
عنایت خاص حضرت سیدالشهدا به دستۀ طویریج، خصوصاً در ظهر روز عاشورا
برويد و در اين دسته و گروهى که از طويريج مىآيند و هرولهكنان چهار فرسخ راه را طى مىكنند و مىآيند، شركت كنيد! سيّدالشّهدا عليهالسّلام يك عنايت خاصّى به اين دستۀ طويريج دارند و در ظهر روز عاشورا يك كوزۀ آبى در دست حضرت هست و اين را مخصوص افرادى قرار داده كه در دستۀ طويريج هستند!
خب اين كلمات، كلمات من و امثال من نيست، كلمات بزرگانى است كه آنها حسابشان از حسابها جدا است و خب ما باید نسبت به اين مسئله فكر كنيم و تأمل كنيم كه اينها در چه حال و هوايى بودند!
توضیحی راجع به کیفیت و منشأ حالت بهجت مرحوم حداد در دهۀ محرم
وقتى كه بنده اين روح مجرّد را مطالعه كردم و آنچه را راجع به مرحوم حدّاد نوشته بودند كه «حالت بهجت عجيبى براى ايشان حاصل مىشد، مخصوصاً در روز عاشورا و از شدّت آن حالت بهجت، اشك از چشمان ايشان مانند ناودان مىآمد1 و كسى نمىتوانست با ايشان تكلم كند و صحبت كند و ايشان مجال نمىدادند كسى با [ایشان صحبت کند.]»، [با خود فکر میکرم که] خب اين چه بهجتى است؟! آيا خنده است؟!
اين كسانى كه اعتراض مىكنند و از روى نادانى بر اين مطالب خرده مىگيرند، بايد از آنها سؤال كرد كه آيا منظور مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ كه میفرمودند: «حالت بهجت عجيبی به ايشان دست مىداد و دانههاى اشك همينطور مثل ناودان سرازیر میشد»، آیا منظورشان خنده است؟! خب هنگام خنده كه آدم اشكش جاری نمىشود! يعنى آیا ايشان مىخنديدند و شاد بودند همانطورى كه ما شاديم، خوشحاليم، خوب شد كه اين قضيّه انجام شد، خيلى خوب شد؟! آیا اينطور بوده؟! خب مسئله که اينطور نبوده و اين اتهّام و تهمت است. پس اين حالت بهجت چيست؟ و آيا حتماً حالت بهجت باید توأم با اظهار شادى كردن و كف زدن و خوشحالى كردن باشد يا اينكه بهجت به معناى انبساط نفس و قلب و احساس لذّتى است كه آن لذّت، با هزار و هزارها مظاهر لذّت هم نمىتواند بهدست بيايد؟!
وقتى كه انسان از چيزى لذّت مىبرد، خب از چه لذّت مىبرد؟ بايد مظهرى داشته باشد ديگر، فرض كنيد كه انسان آنچنان تشنه است كه براى رسيدن به آب سر از پا نمىشناسد، و وقتى كه به يك آب خنكى كه درون پارچ ريختند و يخ هم در آن ريختند و جلوى او گذاشتند میرسد، انسان همينطور خود را بر روى آن مىاندازد، حالا آن احساس لذّتى كه از خوردن این آب خنک براى او پيدا مىشود، این چه لذتی است! يا اينكه غذايى مىخورد، يا اينكه لذّات ديگرى كه در اين دنيا هست و مردم به آن لذّات مشغول و متنّعم هستند.
حالا آن لذّت و شعف و انبساطى كه براى اين افراد در اينگونه موارد حاصل مىشود آیا از اين قبيل است و از اين قسم است؟ خب اين بهجتی كه ما از مرحوم حداد در این قضیه مىديديم که اينطور نبود، از اين قسم نبود. خب اين اتّهام است.
من در آن موقع به اين مسئله متفطّن شدم كه ايشان در روز عاشورا دارد در زير پَر سيّدالشّهدا صعود مىكند، صعودش به همان عوالمى بود كه سيّدالشّهدا در آن عوالم بود، آن صعود براى او حالى بهوجود مىآورد كه ديگر كسى نمىتوانست با ايشان حرف بزند، كسى نمىتوانست با ايشان تكلّم كند، يعنى احساس بنده اين بود كه سيّدالشّهدا در آن روز همانطورىكه خيلى از اصحابشان را، از افرادى كه همراهشان بودند، با خود میبردند و اينها را سير مىدادند و زير پر خودشان مىگرفتند و مىبردند به آنجايى كه «لا عَینٌ رَأت وَ لا اذُنٌ سَمِعَت وَ لا خَطَر عَلَى قَلبِ بَشَر»؛1 در عالمى مىبردند كه نه به گوششان رسيده بود و نه به مخيّلۀ آنها خطور كرده بود و اگر تا روز قيامت هم ما بنشينيم و بخواهيم گوشهاى از آن مطالب را تصوّر كنيم، تلاش بيهوده كردهايم و به آنجا نخواهيم رسيد!! «حلواى تنتنانى تا نخورى ندانى!» من احساس مىكردم كه يكهمچنين قضّيه و مسئلهای دارد اتفّاق مىافتد و لذّتبردنِ از آن حالت ارتقاء و رقاء، لذّتى بود كه اشك را از چشمان ايشان همينطور مثل ناودان جارى مىكرد! اين مسئله است.
خب من اين مطلب را از كتاب روح مجرّد قبل از چاپ شدن کتاب خواندم، وقتى كه اين كتاب چاپ شد ديدم عجب! آن صفحۀ بعد از اين مطلب را كه ايشان نوشتهاند و بهنحوى مسئله را توجيه کردند و قدرى مطلب را قابل پذيرشتر کردند، من آن موقع این صفحه را نخواندم و آن موقع این صفحه نبود. من خدمت مرحوم آقا رفتم و گفتم: آقا اين مطلبی كه در اينجا هست، آن موقع که من مطالعه مىكردم، این نبود. ايشان خندهاى كردند و فرمودند:
بله، آن موقع، اين نبود، شخصی با ما تماس گرفت و گفت: «اين مطالب براى افراد، قابل هضم نيست و ممكن است که افراد نسبت به اين مسئله دچار بعضى از تصوّراتى بشوند كه حالا فرض كنيد كه ايشان از اين قضّيۀ كربلا اصلاً ناراحت نشدند، طورىشان نشده، و اين قضيه بهعنوان يك مسئلۀ عادى تلقّى بشود و...!» لذا ما بهخاطر اين نكته، مسائلی را اضافه كرديم و مطالبى را آورديم تااينكه آن كسانى كه شايد نتوانند آن مطالب قبل را هضم كنند، آن مطالب بعد بتواند آن را جبران كند. امّا قضّيه همان است، مسئله همان است كه ما در آن صفحات بیان کردیم و روشن كرديم.
تجلی اسماء و صفات کلیۀ الهی بهتمام معنی الکلمه در جریان عاشورا
و در اينجا بايد گفت كه واقعاً مولانا ـ رحمة الله عليه ـ حقّ مطلب را ادا كرده و آن مطالب و حالات را بهصورت شعر درآورده است1 كه اصلاً قضّيۀ كربلا، قضيۀ مصيبت نيست؛ قضّيۀ كربلا، قضّيۀ نوحه و گريه و زارى نيست؛ قضّيۀ كربلا، قضّيۀ غم و اندوه و حزن نيست! آیا شما خبر داريد که چه اتفّاقى افتاده؟! آیا خبر داريد که چه مسائلی انجام شده؟! آیا خبر داريد خدا در اينجا چه بذل و بخششهایی كرده؟! در يك جمله باید بگوییم: در عرصۀ كربلا، خدا ديگر براى عالم وجود سنگتمام گذاشته است؛ يعنى شما از اوّل خلقتِ عالم ظاهر را بگيريد تا ابدّيتِ خدا، در روز عاشورا، خدا سنگتمام گذاشت!! اينكه عرض مىكنم از پيش خودم نمىگويم، ديگر امشب يكى از چيزهايى را كه شنيديم، گفتیم! در خلقت آدم، در خلقت ابراهيم، در خلقت رسول الله، در خلقت اميرالمؤمنين علیهمالسلام، در مسائل و جرياناتى كه اتفّاق افتاد، در روز عاشورا بهتمام معنى الكلمه، اسماء و صفات كليّۀ الهیه، در وجود حضرت سیدالشهدا تجلی و ظهور پيدا كرد! اين قضّيه قضّيهاى است كه بايد از خدا بخواهيم، بايد از خود امام حسين بخواهيم كه خلاصه تا حدودى به ما نشان بدهند والاّ ما كجا مىتوانيم به آن مغزاى قضيّه برسيم، لااقل همين يك گوشه را به ما نشان بدهند.
مرحوم حداد: از خدا امام حسین را بخواهید و از امام حسین خدا را
لذا مرحوم حدّاد ـ رضوان الله تعالی عليه ـ هميشه به كسانى كه به كربلا مىآمدند و به زيارت سيّدالشّهدا علیهالسلام مشرّف مىشدند و خدمت ايشان مشرّف مىشدند، مىفرمودند:
«از خدا امام حسين را بخواهيد و از امام حسين خدا را بخواهيد»!
اين كلام، كلام خيلى عجيبى است! از خدا امام حسين را بخواهيد! خلاصه ديگر چه عرض كنم! ما فقط نقل قول مىكنيم، بقيۀ بهعهدۀ شما كه بهتر از ما مىتوانيد به اين مسائل برسيد، ما فقط مطالب را نقل مىكنيم، حالا ديگر إنشاءالله در نقل مطالب، اشتباهی نكرده باشيم.
منحصربهفرد بودن جریان عاشورا در طول تاریخ
خلاصه قضّيۀ سيّدالشّهدا علیهالسلام، قضّيۀ عجيبى است و تالى هم ندارد، يعنى مانند ندارد! در قضّيۀ عاشورا نظيرى وجود ندارد، عاشوراى كجا! عاشوراى كجا! عاشوراى كجا! حالا متوّجه شديد كه چقدر مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ نسبت به تعبيراتى كه آورده مىشد حساسيت نشان مىدادند! چه كسى امام حسين را شناخته؟! چه كسى؟! چه كسى شناخته است؟!!
«اى حسين اگر تو يك علىاكبر داشتى، ما هزاران علىاكبر داديم! اى حسين اگر تو يك حبيب بن مظاهر داشتى، ما هزاران حبيب بن مظاهر داديم!»
بله؟! بالأخره حالا ما نمىگوييم كه خداىناكرده، اين مطالب از روى عمد بوده و هست، نه، از روى جهل بوده و هست، از روى نادانى بوده و هست. و براى همه طلب مغفرت و رحمت مىكنيم و برای همه طلب فهم مىكنيم! از همه چيز بهتر، فهم است. چرا انسان بخواهد [نفرین کند؟! خب دعا کند که] خدايا فهمها را بالا ببر. فهم همه را بالا ببر. مگر ما اين فهم را از كجا آورديم؟! تا اين بزرگان نبودند مگر ما مىتوانستيم به اين مطالب برسيم؟! پس چرا بخواهيم فخر بفروشيم؟! بايد همين را براى ديگران هم بخواهيم. خدا به همه فهم بدهد، خدا به همه ادراك بدهد، مگر از كيسۀ خدا كم مىشود؟! مگر از درياى جود خدا كم مىآيد؟! مگر خشك مىشود؟! نه.
لذا در مسئلۀ امام حسين عليهالسّلام بايد خيلى دقّت كرد، بايد خيلى تأمّل كرد و به اين راحتى نبايد گذشت. در جريان سيّدالشّهدا عليهالسّلام، مطلب خيلى جاى صحبت دارد:
سيّدالشّهدا عليهالسّلام چه شاكله و خصوصّيتى داشته؟ و امتياز سيّدالشّهدا با امام مجتبى عليهماالسّلام چه بوده است؟ خب در اين قضيه مطالب مختلفى نقل مىشود و آراء مختلفى مطرح مىشود.
علو مقام حضرت علیاکبر و حضرت اباالفضل علیهماالسلام
آن موضوعى كه بايد روى آن موضوع بيش از همه چیز توجّه كرد و اگر رفقا به خاطر داشته باشند، بنده اين مسئله را بارها تذكر دادم و عرض كردم و همينطور در تأليفات و نوشتجاتم تصريح كردم كه اداره و تدبير روز عاشورا بهدست امام معصوم بوده است؛1 اين نكته، نكتهاى است كه ما بايد تمام مطالبمان را در حول و حوش اين قضيه قرار بدهيم! يعنى در روز عاشورا افرادى در خيمۀ سيّدالشّهدا بودند كه آنها تالىتلو معصوم بودند، پا به پاى معصوم بودند، حضرت علىاكبر سلاماللهعليه تالىتلو معصوم بود! جملاتى كه سيّدالشّهدا راجع به حضرت علىاكبر دارند، جملاتى است كه از آن جملات برای امام استفاده مىشود!2 يعنى قضیۀ حضرت علىاكبر عجيب بوده! مسئله به اين نحو بوده است! آخر حضرت سيّدالشّهدا بيايند بر سر حضرت علىاكبر و بفرمايند: «على الدنیا بعدك العفاء؛3 بعد از تو خاك بر سر دنيا»! این يعنى چه؟! يعنى با رفتن تو ديگر همه چيز تمام شده است! ديگر بودنِ در دنيا معنا ندارد! اين را به چه كسى مىگويند؟! هان؟! حالا ما هزاران علىاكبر داريم؟! بَهبَه!!!
يا اينكه فرض كنيد كه حضرت بروند سر بدن تكّهتكّه شدۀ برادر با آن وضعيتى كه مشاهده مىكند، يك امام معصوم، امامى كه تمام اراده و مشيّت پروردگار به نفس ولايى او تقدير پيدا مىكند و نزول پيدا مىكند، يعنى كل عالم ملك و ملكوت، ما سوى الله دارد به ارادۀ اين امام اداره میشود، حالا این امام بيايد سر بدن حضرت اباالفضل و بفرمايند كه «الآن انكَسرظَهرى»!4 قضيه چه بوده؟! يعنى مسئله چه بوده كه امام مىفرمايند: «انكسر ظهرى»؛ الآن ديگر آن پشت و پناهى كه داشتم، ديگر ندارم! مسئله آسان نيست، یک چيز سادهاى نيست، آیا همين سقاى دشت كربلا اباالفضل؟! خب سقا بودن درست است و همه چيز در جريان حضرت اباالفضل با بذل جان توأم بوده، ولى آیا فقط همين قضيه که سقّاى دشت كربلا اباالفضل؟! قضيّه چه بوده؟ حضرت اباالفضل چه مرتبهاى داشته كه امام معصوم بفرمايند: «ألآنَ إنكَسرَ ظَهرى و قَلَّت حیلَتى»؛5 الآن ديگر پشتم شكست و ديگر اميدم تمام شد، ديگر اميد ندارم، ديگر اميد به زندگى ندارم، ديگر اميد به ادامۀ حيات ندارم.
موقعیت بالای حضرت حبیب بن مظاهر نزد سیدالشهدا علیهالسلام
آن از حضرت علىاكبر، اين از حضرت اباالفضل، آن از حبيب! آیا مىدانيد حبيب بن مظاهر چه كسی بود؟! حبيب بن مظاهر كسى است كه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ مىفرمودند: (چون حبیب آمد جلوى حضرت ايستاد که حضرت نماز بخوانند، حبيب جنگ نكرد، ایستاد و جلوى تيرهايى كه مىآمد را میگرفت که به حضرت نخورد.) «وقتى كه حبيب به روى زمين افتاد، امام حسين ديگر در خودش احساس سستى كرد! احساس ضعف کرد!»1 البته نه ضعف بدنى، نه! انگار آدم خلاصه ازدست داده باشد آن افراد و مهرههايى را كه روى آنها حساب مىكند! حبيب اين بوده. قضيۀ حبيب قضيۀ عادى نبوده! حالا ما هزاران حبيب داديم؟! بله؟!!
حالات عابس بن شبیب شاکری در روز عاشورا
عابس بن شبيب شاكرى كه بود؟!! عابس بن شبيب شاكرى كسى بود كه وقتى که بهسمت لشگر رفت، در حالى بود كه در همان حال تير را از پاى اميرالمؤمنين علیهالسلام بیرون كشيدند و حضرت نفهميدند!2 عابس در آن حال بود! يعنى تير مىخورد و نمىفهميد! اصلاً نمىفهميد! شمشير مىخورد و نمىفهميد! كه اين يك مرتبۀ از فناء است كه نفس بهطوركلى قطع علاقه مىكند! و عابس پهلوان عجيبى بود، كسى نمىتوانست جلوى او بيايد. به تعبير مرحوم آقا، «عابس در آن لحظه فانى بوده است» كه آن عبارتى را كه ظاهراً از امام صادق عليهالسّلام است كه حضرت میفرمایند: «لایَمسّون إلمَ الحَدید»؛3 اينها درد آهن را حس نمىكردند، اين مربوط به بعضى از اصحاب سیدالشهدا است نه همه، عابس بن شبيب شاكرى از اينها بود! مسئله اين بوده است!
حالا كداميك از اينها پيدا مىشوند كه ما بياييم براى قضيۀ عاشورا، ثانى فرض كنيم، ثالث فرض كنيم، رابع فرض كنيم، همه جا را عاشورا كنيم، همه جا را تاسوعا كنيم؟!! اين افراد را الآن به من نشان بدهيد! نشان بدهيد! نمىگويم خود اينها، يكدهمشان را به من نشان بدهيد، يكصدمشان را نشان بدهيد! بالأخره نشان بدهيد که بياييم ببينيم ديگر! خب بالأخره ماهم آدم هستيم، ماهم مىفهميم، مىرويم حرف مىزنيم، مىرويم صحبت مىكنيم، مىرويم محك مىزنيم که ببينيم خب بالأخره قضيه چيست؟ مسئله چيست؟
در جریان عاشورا فقط یک نفر وجود داشت و او امام حسین علیهالسلام بود و بس
اينها چه كسانى بودند؟! مىدانيد اينها چه كسانى بودند؟! چند روز قبل از محرّم در خدمت مرحوم حدّاد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ نشسته بوديم، خدا رحمت كند پدربزرگ ما را، مرحوم حاج آقا معين شيرازى، ايشان هم در آنجا مشرف بودند و قبل از محرّم به ایران مراجعت كردند، بعد از صبحانه که در منزل ایشان نشسته بوديم، مرحوم حاج آقا معين، جدّ مادرى ما ـ رحمةاللهعليه ـ رو كردند به آقاى حدّاد و گفتند: «آقا اين فقرهاى كه در زيارت اصحاب سيّدالشّهدا عليهالسّلام هست، اين چطور جور درمىآید؟!...» مگر ما در زيارت اصحاب سيّدالشّهدا عليهالسّلام نمىخوانيم که «بأبى انتُم و امّى»؟1 مىدانيد اين عبارت يعنى چه؟! یعنی پدر و مادر من فداى شما باد! اين زیارت را امام زمان عليهالسّلام هم میخوانند! این زیارت را مىخوانيم ديگر! در آنجا اگر خداوند توفيق بدهد، وقتى كه از زيارت سيّدالشّهدا علیهالسلام فراغت پیدا مىكنيم، بايد بياييم درمقابل شهدا: «السلام علیكم یا أولیاءَ الله و أحِبّائَه، السلام علیكم یا أصفیاءَ الله و أوِدّاءَه...»2 اين زيارت زيارتى است كه امام صادق عليهالسّلام فرمودند و امام زمان ارواحنافداه هم میآیند و اين زيارت را مىخوانند، شكى در اين مسئله نيست، همینطور عبارات زیارت، ادامه پیدا میکند تا میرسد به این عبارت که مىفرمايد: «بأبى أنتم و امّى»، مرحوم حاج آقا معين رو كردند به آقاى حدّاد و گفتند: «آخر چگونه امام عليهالسّلام بلند مىشوند و مىآيند درمقابل اين اصحاب و اين عبارت را مىگويند؟! خب اين چيز عجيبى است! خيلى عجيب است!» براى ما هم عجيب است، الآن كه من اين مسئله را خدمت شما عرض كردم، طبعاً براى همه يكهمچنين شگفتى پيدا مىشود! مىدانيد مرحوم حدّاد چه جواب دادند؟!! اينها به مسائل و قضايا معرفت دارند، اينها معرفت دارند. فرمودند:
مگر شما بين اصحاب سیدالشهدا علیهالسلام و بين سيّدالشّهدا جدايى مىبينيد و فرق مىبينيد و بينونيّت و افتراق مىبينيد تااينكه امام عليهالسّلام بيايد حساب آنها را از امام حسين جدا كند؟! يك واحد وجود دارد و يك مفهوم و حقيقت واحده در آنجا حاكم است و آن امام حسين است و بس. آن امام حسين، امام حسين است در مزار حبيب بن مظاهر؛ آن امام حسين، امام حسين است در مزار حضرت علىاكبر كه پايينپا دفن است؛ آن امام حسين، امام حسين است در آن جايگاهى كه جايگاه همۀ اصحاب سيّدالشّهدا عليهالسّلام است و همه در آنجا دفن هستند!
اينها عبارتهاى ايشان (مرحوم حداد) بود. ببينيد! اين را مىگويند كسى كه امام را شناخته است، اين را مىگويند كسى كه [معرفت دارد.] حالا ما چه؟ ما مىگوييم: امام حسين يكطرف، اينها هم يكطرف ديگر، حالا اگر شد، اینها را زيارت میکنیم اگر هم نشد که خب نشد، زیارت نمی کنیم! اما ایشان نه. و هروقت که مرحوم حدّاد به زيارت سيّدالشّهدا عليهالسّلام مشرّف مىشد، مىآمد درمقابل اصحاب و همين عبارت «بابى انتم و امى» را مىفرمود! عين همين عبارت، و بعد هم سر مزار حضرت حبيب بن مظاهر مىرفت.
وجود اختلاف مراتب در شهدای کربلا
منتها از نقطهنظر سعۀ وجودى، خود آنها باهم متفاوتند و فرق دارند، چون خود آنها هم داراى مراتب وجودى و سعۀ وجودى هستند. من اين جمله را غير از مرحوم حدّاد از كس ديگری نشنيدم، يعنى نشنیدم که هيچكس از افراد، مشابه اين مطلب را راجع به قبر بزرگان و اولياى خدا بگويد! ایشان فرمودند:
من هروقت سر مزار حبيب بن مظاهر مىروم، آنچنان مرا مىگيرد كه تا چند لحظه نمىتوانم از جاى خود حركت كنم!
يكهمچنين تعبيرى! حالا آن «از جای خود حركت كنم» شايد با يك تعبير ديگرى بوده، يعنى منظور ايشان این بود كه با تمام شراشر وجود متوجّه او مىشوم! اين كلام ايشان با آن خصوصياتى كه ما از ايشان سراغ داريم، این چيز كمى نيست! حالا ما چندتا حبيب، اينطورى داريم؟! ده هزارتا؟! بيست هزارتا؟! صد هزارتا؟! چندتا داريم؟! باید قدرى بيشتر فكر كنيم! باید قدرى بيشتر تأمل كنيم. باید يكخرده بهخود بياييم و مطالب را سهل نگيريم، آسان نگيريم.
وجود برداشتهای غلط نسبت به جریان عاشورا
در قضيۀ سيّدالشّهدا عليهالسّلام، مطالب مختلفی گفته شده است: بعضىها گفتند: «اصلاً امام حسين عليهالسّلام داعيهاى نداشته است، قضيّۀ عاشورا قضيهاى است كه خود به خود پيش آمده و حضرت هيچ داعيهای نداشتهاند.» و حتّى من از بعضى از منبرىها در زمانهاى سابق مىشنيدم كه مىگفتند: «اصلاً امام حسين در واقع از مدينه فرار كرد.»! يعنى با اين عبارت: «فرار كرد.»! و اينكه حضرت در هنگام خروج از مدينه اين آيه را قرائت كردند: ﴿فَخَرَجَ مِنۡهَا خَآئِفٗا يَتَرَقَّبُ قَالَ رَبِّ نَجِّنِي مِنَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلظَّٰلِمِينَ﴾،1 اين را هم دليل بر اين مىگيرند كه آنها دنبال حضرت بودند و حضرت ديد که اگر بخواهد در مدينه بماند، بالأخره حكومت يزيد كار خودش را مىكند، لذا حضرت از مدینه بيرون آمدند و بهسمت مكّه رفتند،2 و در مكّه هم وقتى كه شنيدند که آنها مىخواهند حضرت را اغتيال كنند و ترور كنند، حضرت آن احرام حج را تبديل به عمرۀ مفرده كردند و حركت كردند و كمكم آن قضاياى كربلا پيش آمد.3 خب اين مطلب غلط است و صحيح نيست و با آنچه حضرت در سخنانشان و خطبههايشان مىفرمودند که «إنّى لم أخرُج أشِراً و لابَطِراً ولامُفسداً و لا ظالماً و انّما خرجتُ لطلَبِ الإصلاحِ فى امةِ جدّى»4 و ساير آن عباراتى كه داشتند و وصيّتى كه به محمّد بن حنفيه كردند5 و سفير خود، حضرت مسلم بن عقيل را به كوفه فرستادند،6 جور درنمیآید! خب كسى كه بخواهد فرار كند كه سفير نمىفرستد و مردم را دعوت به جهاد نمىكند! خب همۀ اينها، مطالبِ خلاف است و اين مسائل، صحيح نيست.
لزوم تأمل و تفکر در تمامی جریانات و مسائل مربوط به قیام سیدالشهدا علیهالسلام
در همين سفر اخيرى كه دو سه هفته پیش خداوند توفيق داد و تشرّف پيدا كرديم، من در احوال حضرت مسلم بن عقيل علیهالسلام فكر مىكردم، برای من خيلى عجيب بود، خيلى عجيب بود! ببينيد اينكه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ بارها مىفرمودند: «كسى كه متّصل به امام عليهالسّلام باشد و متّصل به ولايت باشد، امور او توسّط آن منبع و سرچشمه به او القاء مىشود،» [این مطلب، بیجهت نیست.] شما كارهاى حضرت مسلم بن عقيل را نگاه كنيد، تصرفاتش را نگاه كنيد، صحبتهايى كه مىكند نگاه كنيد، تأمل كنيد، آخر اين قضيّۀ عاشورا، هر خط آن بايد براى ما درس باشد! اينقدر بر سر و سينه نزنيم و گريه و زارى كنيم، بنشينيم و قدری راجع به اين مطالبى كه اتفّاق افتاده، فكر كنيم، امام حسين شهيد نشد كه ما مرتب در سرمان بزنيم و گريه كنيم! امام حسين شهيد شد كه يكخرده مغزمان را بهكار بيندازيم! حضرت براى اين شهيد شد.
بررسی اعمال و رفتار حضرت مسلم بن عقيل در جریان کربلا و منشأ این اعمال و رفتار
اين حضرت مسلم بن عقيل وقتى كه هانى بن عروه به او پيغام داد كه بيا، من خودم را به بيمارى مىزنم و ابن زياد را دعوت مىكنم، او كه براى عيادت من مىآيد، تو بیا در همان جا و كار را تمام كن و ديگر پروندۀ او را ببند.1 حضرت مسلم مىآيد و در پشت پستو قايم مىشود، البتّه ابن زياد هم آدم جنگجو و شجاعى بود و غلامى هم داشت که بسيار تنومند بود و مثل يك شتر بود! ولى از آنطرف هم كسى درمقابل حضرت مسلم بن عقيل نمىتوانست دوام بياورد. محمد بن اشعث به ابن زياد پيغام ميدهد: «تو خيال مىكنى مرا به جنگ بقالی از بقالهای کوفه فرستادى! تو چه فکری میکنی؟!! كمك بفرست تا من او را محاصره كنم.» و بالأخره هم با كلك و تقلب بر حضرت مسلم بن عقيل پيروز شدند، چاه كندند و روى آن را پوشاندند و حضرت مسلم در حال گريز و... يكمرتبه در آنجا افتاد، همينطورى كسى نمىتوانست او را بگيرد.2
حضرت مىآيد و در پشت پستو مىايستد و میداند ـ به این مطالب توّجه كنيم ـ نهتنها حضرت مسلم مىداند بلکه همه مىدانند، ماهم مىدانيم، يك نوجوان چهارده و پانزده ساله هم مىداند كه اگر اين فرصت ازبين برود، ديگر مانندش پيدا نخواهد شد و بايد اين فرصت را مغتنم بشمارد و راحت كار ابن زياد را تمام كند، در وقتى كه فقط سه نفرند، يكى خوابيده که هانى بن عروه است و آن دوتا هم که نشستهاند و اسلحهای هم ندارند، يكمرتبه مىآيد و گردن هر دو را مىزند، دو نفرى كه آن دو نفر دشمن جانى و معاند و كافر به اهلبيت علیهمالسلام هستند، و كار را تمام كند و مسئله را برگرداند و با این کار، قضیۀ سيّدالشّهدا تغيير پيدا كند. يعنى ما الآن كه داريم به اين مسئله فكر مىكنيم، قطعاً مىگوييم که مسئله اين است، خب حالا آیا حضرت مسلم كه در آن موقع بوده، ایشان يكهمچنين فكرى نمىكرد و اوضاع را اينطور نمىديد؟! هان؟! اينجا جاهايى است كه ما بايد فكر كنيم! مگر كشتن معاند و دشمن امام عليهالسّلام واجب نيست؟ هان؟ ما اگر در آن موقع بوديم و مىدانستيم كه اين عبيدالله بن زياد آمده و دارد فتنه مىكند و افراد دارند به كمك او مىآيند و همه را هم به دور خودش جمع كرده و كوفه را هم گرفته، خب آیا اين سراغ امام حسين نمىرود؟! خب اين معلوم بود دیگر، روشن بود که میرود! حالا اگر ما بوديم چه مىكرديم؟! هر جا گيرش مىآورديم كار او را تمام مىكرديم دیگر، این يك چيز واضحى است. مگر واجب نيست؟! خب بله واجب است، بهحسب ظاهر واجب است. مگر حضرت مسلم، سيّدالشّهدا را دوست ندارد؟ او كه تمام وجودش فانى در سيّدالشّهدا است، اينهم كه مسلّم است و قطعاً هم حضرت مسلم مىداند كه مسئله تغيير پيدا كرده، سرنوشت عوض شده و ورق برگشته و روزگار به ضرر او دارد جريان پيدا مىكند، اين را هم مىدانسته، در اين مسئله هم شك نداشته است، پس چرا حضرت مسلم دست به اين اقدام نزد؟ چرا؟ همۀ اينها دو دوتا چهارتا است دیگر، همۀ این مسائل روشن است، اما چرا دست به اين اقدام نزد؟! چرا؟! اگر ما بوديم چه مىكرديم؟! كار را تمام مىكرديم. ولى آیا مىدانيد چرا او اين كار را نكرد و فرقش با ما در چيست؟ فرقش فقط همين است كه او سفير و نمايندۀ امام حسين است و ما نمايندۀ نفْس خودمان هستيم و ما سفارت نفس خودمان را داريم نه سفارت امام حسين را!
او با خودش اين فكر را مىكند: اگر من اين كار را انجام بدهم، آیا مردم نمىگويند: اين كار، كار ناجوانمردانهاى است؟! تو بدون اطّلاع او آمدى اين كار را كردى، حالا یا براى امامت كردى یا برای هر كسى ديگر كردى، بالأخره اين كاری كه انجام دادى ناجوانمردانه است؛ حالا اگر من اين عمل را به امامم عرضه بدارم، آیا او مرا تحسين مىكند يا از من انتقاد مىكند که چرا انجام دادى؟ ابن زیاد كه هنوز كارى نكرده است، آن كه هنوز دست به شمشير نبرده است، آن كه هنوز لشگر نفرستاده! علاوۀ بر این، آن با آرامش در خانه نشسته به خيال اينكه [الآن مهمان است و او را اکرام خواهند کرد.] حالا آیا مهمان را اينگونه پذيرايى مىكنند؟! خب بله اگر مىخواستى او را در خيابان مىكشيدى و میگفتی: ای فلان فلانشده، تو دارى چه كار مىكنى؟ او هم میگوید: خيلىخوب، تو كه حالا دارى اين را مىگويى بگذار من هم بروم شمشيرم را بردارم و بسمالله. اما آیا اينجا [(در این مهمانی)] جاى اين حرفها است؟! [حالا اگر حضرت مسلم این کار را میکرد و ابن زیاد را ترور میکرد،] امام حسين چه مىكرد؟! او را نقد مىكرد، نهاينكه او را تحسين كند! چه كسى اين مطلب را در سر و قلب مسلم بن عقيل انداخت؟ چه كسى انداخت؟ امام حسين انداخت! چرا؟! چون اين نائب او است، نائب نبايد خلاف كند، اگر خلاف كند، به پاى منوبعنه مىنويسند، اگر خلاف كند به پاى ارباب و صاحب و مالكش مىنويسند.
پیاده کردن ارزشها در جامعه، یکی از اهداف امام حسین از قیام عاشورا
این کار حضرت مسلم همان كارى است كه امام حسين علیهالسلام انجام داد، همان كارى را كه حضرت با حر بن يزيد رياحى كرد، حضرت با حر بن يزيد رياحى چه كرد؟ بعضی از آن افرادی که با حضرت بودند گفتند: «آقا ما الآن يك ساعته كلك اینها را مىكنيم، اينها آمدند و تشنه هستند، بسيارخوب، اگر اينها را آب ندهيم، اينها خودشان يك ساعت بعد مىميرند!» حضرت فرمودند: «چرا به اینها آب ندهيم؟! اينها به مقابلۀ با ما آمدند که جلوى ما را بگيرند، اما هنوز مسئلهاى انجام نشده، تشنه هستند و براساس قانون انسانيّت و شفقت و برادرى و همنوعى، اينها بندۀ خدا هستند، حالا خطاكار هستند، خب باشند! ما چرا خطا كنيم؟!!» ببينيد! در حالىكه همه مىگويند: «وقت را مغتنم بشمار و كار را تمام كن و سرنوشت را تغيير بده!» امام حسين علیهالسلام مىفرمايند: «اغتنام در ما نيست، مقصدِ ما پياده كردنِ ارزشها است.» حالا رفقا ديگر مطلب را گرفتند. سيّدالشّهدا مىفرمايند: «ما مىخواهيم نظامى را پياده كنيم كه در آن نظام، ارزشها ارائه شود»؛ «ولَكن لِنَرَى المَعالِم مِن دینِك؛1 معالم دينت را در اين نظام ببينى.» حالا آیا در اين نظام، بيايم ترور انجام بدهم؟! آیا اين ارزش شد؟!!
نه، من به حرّ آب مىدهم، به لشگريان او آب مىدهم1 تااينكه تا قيام قيامت و بعد از قيامت، تا خدا خدايى مىكند، هميشه ارزش بهعنوان ارزش محفوظ باشد؛ هميشه راستى و درستى محفوظ باشد، هيچوقت استثنا نخورد؛ هميشه صفا در آن رتبۀ خودش باقى باشد، اينطور نباشد که امروز استثنا بزنيم و فردا دوباره برگرديم! اين كه صفا نيست، تقلّب است، كلك است؛ دروغ هميشه زشتى خودش را با خود داشته باشد، استثنا نخورد، امروز نه فردا بله؛ و همينطور و همينطور. اين رمز پايدارى عاشورا است. اين پيام عاشورا را ما بايد به ملتها برسانيم! نهاينكه امام حسين را كشتند! خب كشتند كه كشتند! 1400 سال پيش کشتند، مگر همه را نمىكشند؟!! اينهمه كشته شدند، اينهمه مردند! حالا يكى با وبا مرده، يكى با تيفوس مرده، يكى با ديفترى مرده، بالأخره هر كسى بايد به شکلی از این دنيا برود ديگر، خب يكى هم با شمشير از دنيا مىرود! حالا آیا بزنيم در سرمان که امام حسين را با شمشير زدند؟! آیا اين گريه دارد؟ آیا گريه دارد؟ يا اينكه نه، بياييم نگاه كنيم و فكر كنيم و ببينيم كه اين امام حسين براى چه كشته شد؟ براى چه؟ نمايندۀ او مىتوانست ابن زياد را ترور كند و او كشته نشود، هان، مىتوانست. اما نه، پس كشته شد براى اينكه ترور نباشد! ببينيد! خيلى راحت مىتوانيم قضايا را در كنار هم قرار بدهيم. حضرت مىتوانست حر را آب ندهد و لشگريان او از تشنگى بيمرند و خودش كشته نشود! مىتوانست. اما حر را آب داد، لشگر را آب داد و اين قضيه منجر به آمدن اين دو لشگر شد، لشگر سّيدالشّهدا و لشگر حر، و بعد به نينوا رسيدند و در آنجا توقف كردند و اين قضايا پيش آمد.
پس امام حسين عليهالسّلام كشته شد براى اينكه نامردى نداشته باشد، از فرصت سوء استفاده نكند! براى اينكه ارزشها را به ما بنماياند: «بُعثتُ لاُتمِّمَ مكارمَ الأخلاق»؛2 رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: من مبعوث شدم كه بیایم مكارم اخلاق را، يعنى مكرمت اخلاق را، يعنى آن بالاترين درجۀ از اخلاق را به شما بياموزم! حالا آن را چطورى بياموزد؟! باید توسّط فرزندش، امام حسين بياموزد كه وقتى يك جا گير كردى، در معاملات، در ارتباطات، وقتى كه ديدى که حالا وقتش است و شخص مجبور است که به حرفت گوش بدهد، حالا ديگر [تو سوء استفاده نکن و شخص را مجبور به انجام آن معامله و... نکن،] گرچه حق هم با تو است. توجّه كنيد! يك وقت حق با آدم نيست، خب در آنجا كه دیگر اصلاً بحثى نيست، خب این يك امر حرامی است. نه، صحبت در آنجايى است كه حق با انسان است، در اینجا حق با امام حسين است ديگر! آمدند و مىخواهند او را بكشند ديگر! میگویند: «بايد با يزيد بيعت كنی!» حضرت میفرمایند: «خب يزيد كيست كه من با او بيعت كنم؟!3 اين حرفها چيست؟ اين خلافها چيست؟ غلط مىكند هر كسى كه فرض كنيد كه بخواهد ما را مجبور به اين مطالب بكند.» خب در اینجا حق با امام حسين است، در اين که شكى نيست و اگر هم حضرت او را مىكشتند، خب همه مىگفتند: «چه اشكالی دارد؟! آن (حر با لشگرش) آمده به دفع سيّدالشّهدا و بيعت هم خب حرام است و حضرت هم نبايد بيعت كند و حضرت دفعش كردند، خب چه بهتر! اگر بگذارند که حر و لشگرش، خودشان از تشنگی بميرند، اصلاً نه جنگى مىشود و نه از اين طرف هم كسى مىميرد.» بالأخره در جنگ، چند نفر هم از اين طرف كشته مىشوند ديگر، بنابراين همه يكهمچنين مسائل و نتايجى را بهدست مىآورند، ولى سيّدالشّهدا مىفرمايند: «من خود را به كشتن دادم تااينكه آن ارزشِ سوء استفادهنكردن را به گوش ملتها برسانم.» اين مسئله است.
وقتى كه يكى مىآيد و شما مىبينيد كه نه، حق با شما است، اما حالا او گير كرده، حالا شما يقۀ او را مىگيری که پس بايد فلان كار را براى من انجام بدهى تااينكه من اين مشكل تو را حل كنم! [اگر این کار را بکنی بدان که] در لشگر يزيد هستى، صاف بىبرو برگرد! يا امام حسين داريم يا يزيد داريم، نفر وسط نداريم، گرچه حق هم با شما است! باطل كه اصلاً هيچ، صحبتش را هم نمىكنيم!
اين را چه كسى به ما ياد داده است؟ امام حسين ياد داده است. مىفرمايد: «من اين كا را كردم، جانم را هم گذاشتم، خب بفرماييد ديگر! دو دوتا چهارتا، جانمان را گذاشتيم و و و و.»
نشأت گرفتن جریان عاشورا از نفس یک امام معصوم
بنابراين در روز عاشورا، علّت اينكه عاشورا، عاشورا شد، این برای چيست؟ برای اين است كه مدير روز عاشورا امام معصوم است. قضیه فقط همين است! آن كسى كه دارد عاشورا را اداره مىكند، مسائل را دارد پياده مىكند، آن مسائل از نفس عصمت نشأت مىگيرد نه از نفس آلوده يا حتّى نفس غير آلوده ولى به آن مرتبۀ عصمت مطلقه نرسيده كه امام باشد، اگر به آن مرتبه نرسیده باشد، باز قضيه فرق مىكند. ولى وقتى كه امام بيايد، كار حضرت علىاكبر مىشود نمرهيك، حضرت اباالفضل نمرهيك، هانى نمرهيك، مسلم بن عقيل نمرهیک، همۀ نمرهها بيست بيست بيست. اما اگر امام نباشد نمرهها مىآيد پايينتر، هفده، شانزده، افراد خوب ولى بالأخره حالا...، چهارده، نمىگوييم تجديد هم مىآورند، خب بعضىها كه دیگر تجديد و رفوزه هستند، بعضىها هم مىشوند منهاى بىنهايت! سّيدالشّهدا مىشود بهاضافۀ بىنهايت، آن مىشود منهای بینهایت که ديگر حالا بحث آن مسائل نيست. خب اين قضیه معلوم است كه غلط است.
کار امام معصوم براساس تفکر امامت است نه براساس مصالح و مفاسد دیگر
بعضىها هم از آنطرف، همه چيز را از ديدگاه سياسى مىدانند، يعنى هر حركت امام بايد جنبۀ سياسى داشته باشد، جنبۀ مبارزه داشته باشد و جنبۀ ظلمستيزى داشته باشد براساس همان تشخيصِ ظلمِ خود افراد، و خب در اين زمينه خيلىها هستند و تمام حركتهاى امام عليهالسّلام را بر اين اساس مقايسه مىكنند و خيلى از آن حرکات را نمىپذيرند و قبول نمىكنند. اينهم غلط است. امام عليهالسّلام كه امام است، براساس آن تفكّر امامت، كار انجام مىدهد: حالا گاهى از اوقات بايد اقدام تند باشد، گاهى از اوقات هم بايد اقدام كند باشد، گاهى از اوقات هم بايد توقّف باشد.
امام صادق عليهالسّلام در يك روز که روز آخر ماه رمضان بود، منصور دوانيقى حكم به عید فطر كرد، خب حاكم است، ظالم و زورگو است، مىزند و مىكشد، سزای هر كسى كه بخواهد بر خلافش حكم كند، اعدام است ديگر! قاضى هم كه ديگر ماشاءالله بهاندازۀ كافى هست و پرونده هم كه بله! درست میکنند و فلان و اعدام! تمام شد و رفت. عيد فطر را اعلام کرد و حضرت را دعوت كرد که حضرت بيايد اينجا چون امروز روز عيد است. حضرت رفتند و نشستند و روزۀ خود را خوردند. امام صادق عليهالسّلام روز سىام ماه رمضان، روزۀ خود را خوردند. تعجب هم ندارد. من مىبينم که رفقا تعجب مىكنند! روزۀ واجب را خوردند ديگر! همين امام! وقتى که از آن مجلس بيرون آمدند، همانطورىكه ما تعجب كرديم، آنهايى هم كه دور حضرت بودند، آنها هم تعجب كردند! توقّع داشتند که حضرت به منصور بگويد كه نهخير امروز روز آخر ماه رمضان است و تو بيخود مىكنى، تو غلط مىكنى كه يكهمچنين حرفى را بزنى! مگر احكام را از خانۀ عمهات آوردى كه حالا بخواهى كم و زياد كنى و...؟! امروز روز آخر ماه رمضان است و مسئله به هر جا که مىخواهد برسد، برسد! گفتند كه «يابن رسول الله شما روزۀ خود را خوردید، شما كه خودتان به ما گفتید: امروز روز آخر ماه رمضان است!» حضرت فرمودند: «بله، گفتم: امروز روز آخر ماه رمضان است.» گفتند: «پس چرا خوردید؟!» حضرت فرمودند: «لأن اُفطِر یوماً و أقضى یوماً خیرٌ من أن یُضرَب عُنقى»؛ پس خدا تقيه را براى چه موقعی آورده است؟! اگر يك روز را افطار كنم و درقبالش روز ديگرى را قضا كنم، این بهتر است از اينكه گردنم زده شود.1
خب وقتى که منصور دارد گردن مىزند و منتظر يك بهانه از امام صادق است تااينكه خيال خودش را از وجود امام معصوم راحت كند، امام صادق بايد چهكار كند؟ آیا بايد بايستد و بگويد بيا بزن؟! الآن بعضىها هستند كه مىگويند: «عيب ندارد بيايد بزند، بزند، چه اشكال دارد؟!» خب اگر راست مىگويى، خودت برو تا گردنت را بزنند! اگر تو بودى که از اول تا آخر سال را مىخوردى نه فقط همان يك روز خاص را! حالا به امام صادق كه مىرسد میگویی: نه، بايد بگذارد که گردنش را بزنند و روزهاش را نخورد!
هستند، يكهمچنين افكار نفهمى هم وجود دارد!
لزوم عمل برطبق دستور خداوند متعال
حضرت مىفرمايند كه «وظيفۀ ما اطاعت از دستور الهى است.» هان! اين كارى كه امام صادق مىكند، آسانتر از كارى كه سيّدالشّهدا کرد نيست! مثل هم است. امام صادق دارد ياد مىدهد كه انسان بايد مطيع باشد، خدا مىگويد: من روزۀ روز سىام ماه رمضان را واجب كردم، اما در كجا؟ در جايى كه ضررى متوجّه نفْس يا متوجّه عِرض نباشد. در آنجايى كه لطمهاى متوجّه نفْس است، در آنجا شما روزه را بخور، مثل اينكه مريض هستى. بعضىها هستند مقدسبازى درمىآورند، معدۀشان ناراحتى دارد، يا زنى هست که اين باردار است و با روزه گرفتن، به جنين او صدمه مىرسد، اما میگوید: «من دلم نمىآيد که روزۀ ماه رمضان را نگيرم.»! خب تو غلط مىكنى، مگر دست خودت است؟! دلم نمىآيد يعنى چه؟! معدهات ناراحتى دارد و بايد روزهات را بخورى، خدا از تو اين را خواسته، مگر تو از پيش خودت وجوب روزه را آوردى؟! مگر از پيش خودت آوردى؟! میگوید: «آخر اينها روزه مىگيرند، حالا من چطور مىتوانم نگیرم؟!» مگر از پيش خودت آوردى؟! بايد آنچه را دستور دادند، طبق همان عمل كرد، نه از اهلبيت علیهمالسلام جلو افتاد و نه عقب افتاد! خدا براى ما عمرى را تعيين كرده است، يك وقتى را تعيين كرده است، ما بايد اين وقت و اين عمر را به اطاعت بگذرانيم، صحبت اين است. نبايد سرِ خود و از پيش خود، كار انجام بدهيم. مىگويند: بكن، بكن؛ نكن، نكن؛ بايست، بايست؛ بنشين، بنشين. اين آن پيام سيّدالشّهدا در روز عاشورا است. قضيه اين است، وليكن ما مىديديم كه نه، اشتباه مىكنند.
پایبندی به صلح و تعهد امام حسن علیهالسلام، علت عدم قیام امام حسین علیهالسلام در زمان معاویه
همين سيّدالشّهدا علیهالسلام با آن روحيهای كه دارد، با آن نفس ابيّهای كه دارد، با آن مناعتى كه دارد، با آن حرّيتى كه دارد، ده سال به معاويه چيزى نمىگويد و عليه معاويه اقدام نمىكند، با اينكه به يك لحظه از حكومت معاويه راضى نيست و آن را برنمىتابد، ولى امام است، نمىگويد آنچه بين معاويه و بين برادرم بوده، به من چه ربطى دارد؟! من كه برادرم نيستم، او در آن موقع صلاح ديده و آمده اين پيمان را امضا كرده، گرچه معاويه زيرپا گذاشته،1 ولى حالا زمانه سپرى شده است، الآن من امام هستم، الآن مسائل و حکم بهدست من است، من آنچه را برادرم گفته انجام نمىدهم و نسبت به تكليف خودم قيام مىكنم! اما حضرت اين را نمىگويد، حضرت چه مىفرمايد؟ حضرت مىفرمايد: «آن چه را برادرم بهعنوان امامِ معصوم متعّهد و ملتزم شده است، منهم چون امام معصوم هستم بايد متعّهد بشوم.» اين پيام امام حسين است، چون منهم امام معصوم هستم ديگر. امام مجتبى علیهالسلام که نفرمود تا وقتى كه من زنده هستم، عهدنامه اين بود که تا وقتى كه معاويه زنده است. و الآن هم معاويه زنده است. اگر مىفرمود: تا وقتى كه من زنده هستم، خب، بسيارخوب، حضرت مىفرمود: خب الآن برادر من شهيد شده و از دنيا رفته است، حكم و ولايت به من رسيده است و من برطبق تشخيص خودم عليه دستگاه جائره قيام مىكنم! خب این يك مطلبى است. اما چون امام مجتبى عليهالسّلام اين مسئله را منوط به حيات معاويه كرده است و معاويه هم الآن زنده است، امام حسين ديگر نمىتواند صحبت كند، چون آن عهدنامه را امام معصوم امضا كرده است، امام معصوم متعّهد شده است و ملتزم شده است. خب وقتى که معاويه به درك واصل شد، ديگر آن تعهد هم طبعاً ازبين مىرود. طبق تعهد خود معاويه، حكومت و خلافت بايستى كه به آن جايگاه اصلى خودش برگردد، اما مىآيد در آنجا كلك مىزند، حقّهبازى مىكند و فرزندش يزيد را مىآورد، اينجا امام حسين مىآيد مىايستد، نه، ما اين را نداشتيم و مطلب هم به هر جا که مىخواهد برسد، برسد.
لزوم معرفت و متابعت از امام معصوم
من در همان زمان سابق، بعد از انقلاب يادم هست وقتى كه عاشورا شده بود، بعضى از اين افراد میگفتند كه «همه بياييد تظاهرات كنيد و مرد و زن در خيابانها بياييد، ما نمىگوييم كه عزادارى نكنيد، عزادارى كنيد ولى این عزاداری با تجمع و تظاهرات باشد.»! اين چيست؟ اين همين است، مسائل را از ديدگاه سياسى نگاهكردن است، يعنى آنچه را ما از جريان عاشورا فهميديم، فقط سياست است، چيز ديگرى نيست. در حالىكه در جريان عاشورا، متابعت از ولايت و معرفت ولیّ و امام علیهالسلام، مورد نظر است. روى اين حساب، خلاصه ما بايد نسبت به عاشورا ديدگاه ديگرى داشته باشيم، حساب و كتاب بايد فرق بكند.
لزوم عدم استفاده از شیرینی و نقل و... در ایام محرم و صفر
خب دیگر وقت گذشته است، ولى بنده از باب تذكّر نسبت به بعضى از مسائل، چند مطلب را هم راجع به كيفيّت عزادارى و برگزارى اين مجالس و هم راجع به مستمعين كه از بزرگان شنيدم و در تجربۀ شخصى خود، اينها را مشاهده كردم، خدمت رفقا عرض مىكنم.
ببينيد علىٰكلّحال ماه محرّم، ماه غم و اندوه است و اين مسئله همراه با مصيبت بوده است. آن مطالبى كه راجع به مرحوم حدّاد ـ رضوان الله تعالی عليه ـ هست، آن مسائل در آن عوالم و حالات، جايگاه خودش را دارد و همان مطالب باعث مىشود كه وقتى انسان به داستان سيّدالشّهدا و حضرت اباالفضل و حبيب و داستان اسرا و حضرت زينب و امثالذلك نگاه کند و آن جريانات را ببيند، قلبش جريحهدار بشود و ديگر نتواند آن خوشى و خنده و شادى كه در غير از اين ايّام و در غير از اين اوقات بود، آنها را در اين ايّام هم انجام بدهد. لذا وقتی که از مرحوم آقا سؤال مىكردند كه «آقا آیا ما در ايّام محرم و صفر مىتوانيم عقد كنيم؟» ايشان میفرمودند كه «عقد که اشكال ندارد، عقد كه عبادت است، ولی شيرينى نياوريد، خنده نكنيد، كف نزنيد، اين كارها را نكنيد که اين كارها مربوط به شاديهاى عادى است.» و خود ايشان هم مىفرمودند كه «رفقا در ايّام محرم و صفر شيرينى نگيرند و آجيل نگیرند و براى مهمان نياورند، و عزادارى بايد مشخّص باشد، در منازل پردۀ سياه گذاشته شود، حال و هواى مجلس تغيير پيدا كند.» البتّه نه آن مقدار كه دیگر خيلى سياهى و... باشد كه بخواهد قدرى صورت افراطى به خود بگيرد، همين قدر كه مشخص باشد که حال و فضاى مجلس، فضاى عزا است، اين مقدار كفايت مىكند. خيلى هم سياه كردن خوب نيست و مناسب هم نيست.
لزوم بیان مطالب و مرام و سیرۀ سیدالشهدا علیهالسلام در مجالس عزاداری حضرت
در مجلس عزا، صحبتهايى كه مىشود و مطالبی که مطرح میشود، اینها باید فقراتى باشد كه از سيّدالشهّدا عليهالسّلام رسيده و روى اين فقرات صحبت بشود، بايد مقتل خوانده بشود، ريزهكارىهايى كه در تاريخ و در حركت سيّدالشّهدا و اصحاب وجود داشته، آنها بايستى كه بيان شود تااينكه بالأخره ما بفهميم كه باید چهكار بكنيم، روش خود را با همين آموزهها ترسيم كنيم. بالأخره بايد از يك جا ياد بگيريم ديگر، بالأخره باید آموزگارى داشته باشيم، كدام معلم بهتر از جريان كربلا؟ كدام آموزگار براى ما بهتر از سخنان حضرت و اصحاب حضرت؟
لزوم استفاده از اشعار محیی و پرهیز از اشاعر موهون و سخیف
اشعارى كه انتخاب مىشود، چه در دستهجات و چه در مجالس، این اشعار بايد اشعار زنده كننده باشد نهاينكه فقط حزنآورِ تنها باشد و فقط و فقط بخواهد آن جنبۀ مصيبت مورد توجّه باشد! مخصوصاً دستهجات عزادارى كه اينها بيرون مىآيند، اينها اشعارى كه انتخاب مىكنند، بايد اشعارى باشد كه بخواهند پيام عاشورا را برسانند. پرداختن به بعضى از نوحههايى كه اينها موهن است و مقام و موقعيت بزرگان را پايين مىآورد، اصلاً شايد گفتن آنها حرام باشد! آخر كجا امام حسين با آن مقام و عظمت بايد يكهمچنين تقاضا و مسائلى داشته باشند؟
حرمت استفاده از طبل و عَلَم در دستهجات عزاداری
حركت دستهجاتِ عزادارى نبايد با طبل و شيپور و امثالذلك باشد، در عزادارى، طبل نداريم! طبل زدن حرام است. يك طبل داريم که آن طبلِ حرب است كه در آنجا اشكالى ندارد كه طبلِ حرب باشد، ولى در دستهجاتِ عزاداری، طبل براى چه؟! نى براى چه؟! قرهنى براى چه؟! ساز براى چه؟! اينها براى چيست؟! همۀ اينها اشكال دارد!
علمهايى كه در عزاى سيّدالشهّداء مىبرند و اين علمها علامت صليب است، تمام اينها حرام است.
حرمت سلب آسایش و آرامش از مردم
عزادارى كه مىشود، این عزادارى بايد مخلّ به آرامش ساكنين نباشد، نبايد ديروقت در خيابانها آمد و طبل زد! نباید با اين بلندگوهاى با صداى بلند حركت كرد و آرامش را از اجتماع و از مردم گرفت، در اين خانههايى كه در کنار خيابانها هست، در این بيمارستانها، مريض خوابيده، امام حسين كه نيامده شهر را بههم بريزد! خب چه شده؟! عاشورا شده كه شده! براى چه شهر را بههم مىريزيد؟! براى چه بايد در محلهها تا ساعت يك و دو نصفهشب مردم بگويند و بخندند و داد و بيداد کنند؟! بايد متوجّه بود که در اين منازل، مريض وجود دارد، در اين منازل، بچۀ شيرخوار هست، امام حسين براى احياى ارزشها آمده نهاينكه بيايم و بزنيم و همه چيز را درب و داغون كنيم!
در جريانى، قضّيهاى اتفّاق افتاد و مرحوم علامه طباطبائى ـ رضوان الله تعالی علیه ـ به طهران آمدند، خب سر و صدا بود و آسايش ایشان در آن كوچه سلب شده بود. ما با مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ براى ديدن ايشان به منزل داماد ايشان، مرحوم قدّوسى كه منافقين او را شهيد کردند، رفتيم، مرحوم آقا به ایشان فرمودند كه «آقا چه شد؟» مرحوم علامه فرمودند: «آقا ما را بيرون كردند! من ديگر نمىتوانستم در آنجا بمانم!» يعنى موقعيّتى پيش آمد که ايشان بدنشان لرزۀ شديد گرفته بود! يكى از آقايان که در آنجا بودند و مىرفتند و مىآمدند، پيغام داده بود و گفته بود: (با اين عبارت) «اگر نمىخواهد، خب برود.»!
امام حسين علیهالسلام آمد كه ارزشها را احيا كند! نيامد كه همۀ مملكت را بههم بريزد! بزنيد و داد و بيداد و...! خب چه خبر شده است؟! قضيه چيست؟! خب مردم مىخواهند زندگى كنند، بچۀ شيرخوار هست، مريض هست. ما به اين مسائل مكلّف نيستيم.
اشعارى كه گفته مىشود اين اشعار نبايد اشعار موهن باشد، نبايد افراط بشود، نبايد اغراق بشود، حسيناللهى و... چيست؟ همۀ اينها كفر است و گويندگانش را بايد تعزير كرد، باید شلاق زد، باید خجالت بكشند، بايد مرتبه محفوظ باشد! هر چرند و خزعبلاتى را كه نبايد گفت! «ما حسيناللهى هستيم، هر کسی هرچه مىخواهد باشد!» تو غلط مىكنى که حسيناللهى باشى، بايد تو را اعدامت كرد اگر بخواهى بر اين مطالب بمانى! ضوابط بايد محفوظ باشد. «حسيناللهى» يعنى چه؟ «ما همين هستيم» يعنى چه؟! و تعجب است كه چطور اينگونه افراد، در اينگونه مطالب از بعضى از حمايتها هم برخوردار هستند! مثل اشعارى كه راجع به اميرالمؤمنين علیهالسلام مىگويند و مطالبى كه هر كسى هرچه به نظرش مىآيد میگوید که «خدا به پيغمبر گفت: ”اى رسولِ من، اگر مىخواهى نباشى هم نباش، من على را دارم“.»! عجب! عجب! «مىخواهى نباشى نباش»! اينها چه كسانى هستند و از كجا آمدهاند؟! از كدام غارى فرار كردند و آمدند دارند اين مسائل را اينطور مطرح مىكنند! افتخار اميرالمؤمنين اين بود كه تربيت شدۀ رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم است، افتخار اميرالمؤمنين اين بود كه فرمود: «أنا عبدٌ مِن عبید محمّد».1 اين كسانى كه اين مزخرفات را مىگويند، بويى از تشيّع نبردهاند! بويى از ولايت نبردهاند!
آن آقا از آنطرف درمىآيد و مىگويد: «اين حرف را اگر امام سجّاد هم بزند، بزند، ما كه قبول نداريم.»! تو غلط مىكنى که حرف امام سجّاد را قبول نكنى. تو چه كسى هستى كه حرف امام سجّاد علیهالسلام را قبول نكنى؟! خاك بر سر تو كه يكهمچنين حرفى را دارى مىزنى و خيال مىكنى حالا يك داد و بيدادكردن و نعرهزدن و...، محبت تو را به اهلبيت علیهمالسلام مىرساند؟! احمق! «امام سجّاد هم بگويد، بگويد، ما كه قبول نمىكنيم.»!! عجب! بايد جلوى اين حرفها گرفته شود، بايد جلوى اين تندروىها گرفته شود، بايد به شدّت جلوى اين اهانتها به مكتب اهلبيت گرفته شود.
میگویند: «اگر ما اينطور نوحه نخوانيم، اينطور نكنيم، جوانها نمىآيند.»! خب نيايند كه نيايند، شما دارى مرتبۀ امام را پايين مىآورى بهخاطر اينكه دوتا جوان بيايند، آن دوتا جوان مىآيند، تو برو درست صحبت كن، تو برو درست عزادارى كن، تو برو درست نوحه تنظيم كن. اين حرفها چيست؟!
لزوم یکنواخت بودن مجالس عزاداری و پرهیز از طبقهبندی کردن افراد شرکت کننده در مجلس
مجالس اهلبيت علیهمالسلام و مجالس عزا، همه بايد يكنواخت باشند، اگر قرار است بنشينند، همه بايد بنشينند نهاينكه یکی سكو داشته باشد و عدهّاى هم در كنارى بنشينند و بقيّه وسط روی زمین بنشینند! دو قسم كردنِ مجلسِ امام حسين غلط است و نبايد دو قسم باشد! این جدا كردن از امام حسين علیهالسلام است. تو كه مىآيى كنار مىنشينى، افرادى كه مىآيند كنار مىنشينند و افرادى که [روی صندلی مینشینند] خودشان آمدند با دست خودشان، خودشان را از امام حسين جدا كردند! این کار یعنی چه؟ يعنى آنها يك دسته هستند براى عزادارى و ماهم كنار هستيم.
مجلس بايد مجلس واحد باشد، ما در مجلس امام حسین، بلندى و كوتاهى و فراز و نشيب نداريم! اگر قرار است که سينه بزنند، همه بايد سينه بزنند، استثنا ندارد که يكى بزند، يكى نزند، يكى كم بزند، یکی زیاد بزند؛ اگر قرار است که بلند شوند، خب همه بايد بلند شوند، چه اشكال دارد که همه بلند شوند و سينه بزنند؟! چرا بايد اينطور (دو قسم) باشد؟!
در زمان شاه بعضىها بودند که مجلس مىگرفتند و دور مجلس، صندلى مىچيدند، بعضىها مىآمدند و مىرفتند روى صندلى مینشستند و حساب خودشان را از بقيّه جدا مىكردند و بقيه هم خب روى زمين و وسط مجلس مىنشستند. يك دفعه ما با مرحوم آقا در يكى از اين مجالس رفتيم، خدا رحمت كند، يكى از افراد در خیابان پايينتر از منزل ما در خیابان صفیعلىشاه بود، مجلسى داشت، خودش آدم خوبى بود ولى بهخاطر بعضى از [موقعیتهای] پدرش از دولتىها هم به مجلسش مىآمدند، دور مجلس صندلى بود، ما با مرحوم آقا رفتيم و در وسط مجلس نشستيم. آن صاحب مجلس که معمّم هم بود آمد و گفت: «آقا بفرماييد روی صندلی بنشینید!» مرحوم آقا فرمودند: «نهخير، ما همين جا مىنشينيم.» بقيه هم از همين دولتىها و غير دولتىها، از اساتيد دانشگاه هم بودند که حالا آنها عارشان مىآمد بيايند جلوى افراد بنشینند، ديگر همان كنار روی صندلى نشسته بودند و من ديدم كه حتی بعضى از آنها هم با كفش نشسته بودند! خودم ديدم! يك واعظى هم صحبت مىكرد ـ خدا رحمتش كند، مثل اينكه به رحمت خدا رفته است ـ وقتى كه از مجلس بيرون آمديم، ايشان رو كردند به همان شخص صاحب مجلس و فرمودند: «مجلس سّيدالشّهدا دو رتبه ندارد، يك رتبه دارد! شما صندلىها را جمع كنيد.» و او هم گفت: «چشم، چشم!» و صندلىها را جمع كرد، خدا بيامرزدش. شنيدم كه به رحمت خدا رفته است. فردا يا پسفردایش كه از مسجد برمىگشتيم، شخصى در راه آمد و گفت: «من از طرف فلانى پیغام آوردم و آمدم که بگويم امتثال امر شد.» مرحوم آقا فرمودند: «خيلى سلام من را به ايشان برسانید و بگوييد: إنشاءالله مورد قبول حضرت است.» آن مجلس مورد قبول حضرت است نه مجلسى كه دو قسم و سه قسم و چهار قسم باشد، نه، آن مورد قبول حضرت نيست.
لزوم حاکم بودن وزانت و سنگینی بر مجالس عزاداری و پرهیز از داد و بیدادهای تصنعی
در مجلس امام حسين عليهالسّلام، عزادارى بايد بهنحوى باشد كه قضیه از صورت عادى خارج نشود، نباید داد و بيداد تصنّعى باشد، نياز به داد و بيداد نيست. حالا شخصى از خود بيخود مىشود و نالهاى مىكند، صدايش را بلند مىكند، خب آن اشكال ندارد. امام صادق عليهالسّلام هم در آن حديث مىفرمايند: «اللهمَّ ارحَم هذهِ الصَرخَة؛1 خدايا اين صرخه، اين ناله و فريادى كه مىآيد، این را مورد رحمت قرار بده!» اما آيا خود ائمّه علیهمالسلام هم در همۀ مجالسشان داد مىزدند؟ نه، عادى گريه مىكردند. خب بله، گاهى اوقات هم صدايشان بهنحو متعارف شنيده مىشد، اما اينكه آدم داد بزند و فلان كند، اينها صحيح نيست، اينها درست نيست. بايستى كه آن متانت و وزانت محفوظ باشد تااينكه انسان بيشتر استفاده كند.
وعّاظى كه صحبت مىكنند، بايد بدانند كه طرفشان امام حسين است! نباید اسمى از كسى بياورند که فلان آقا هم در مجلس ما حضور دارند، خب دارند كه دارند! يعنى چه اسم مىآورى؟ صاحب مجلسِ امام حسين، امام زمان عليهالسّلام است.
خدا رحمت كند مرحوم آقاى حلبى را، ايشان در دهۀ عاشورا، صبحها در مسجد قائم منبر مىرفتند، هر سال مرحوم آقا ایشان را دعوت مىكردند، البته بنده عرض نمىكنم که همۀ مطالبشان هم درست بود، نه، مطالب اشتباه هم در صحبتهایش بود، حتّى مرحوم آقا هم در بعضى از اوقات به ايشان تذكراتى مىدادند، حالا چه كسى اشتباه نمىكند؟! روز اوّل مجلس، ايشان حسابش را تسويه كرد، گفت: «آقايان! مجلس نه به عِدّه است و نه به عُدّه و نه به افراد و كميّت است، آنچه در مجلس لازم است، اخلاص و صدق و صفا است.» خب خيلى هم نمىآمدند، پنجاه نفر، شصت نفر، هفتاد نفر، ديگر از اواسط دهه، كمكم افراد زياد مىشدند. آن محلّه هم كه مسجد قائم در آنجا بود، اصلاً مسلمان نيستند و اكثراً مسيحىنشين و... هستند، لذا افرادى كه مىآمدند اكثراً برای خود آن محل نبودند و از جاهاى ديگر مىآمدند، كسبهای بودند كه منازلشان جاى ديگری بود و صبحها همّت مىكردند و مىآمدند. از جمله مطالبى كه ايشان مىگفتند و خيلى هم [بهجا و صحیح بود، این بود که میگفت: «صاحب مجلس، نه بندۀ حلبى هستم و نه حضرت آيةالله طهرانى هستند، بلكه صاحب مجلس، فرزند سيّدالشّهدا، حضرت بقيةالله هستند.» و راست هم مىگفت، صاحب مجلسِ امام حسين، امام زمان علیهماالسلام است نه آن كسى كه در خانهاش جلسه انداخته، نه آن كسى كه بانى شده، نه آن كسى كه پرچم زده است، آنها که صاحب مجلس نيستند، آنها افراد عادى هستند، وسيله هستند، واسطۀ براى برقرارى هستند، صاحب مجلس كيست؟ صاحب مجلس فقط يكى است و او امام زمان ارواحنافداه است و بس. بنابراين دليلى ندارد که انسان مصداق تعيين كند، دليلى ندارد که حالا انسان اسم ببرد، دليلى ندارد که چون فلان آقا مثلاً در منزلش جلسۀ روضه انداخته، انسان بگوید که خداوند بانى را چه كند و بر عزت و احترام او بيفزايد و خداوند سايۀ او را [مستدام بدارد و...!] اينها چيست؟! اين حرفها چيست؟! اين مطالب چيست؟
يك بندهخدايى در مكّه، روز هفتم ذىحجه منبر رفته بود، از بعثۀ يكى از آقايان كه فوت كرده است، راجع به امام باقر علیهالسلام صحبت كرد و خلاصه بعد هم بله، خداوند سايۀ مبارك [آقای فلان را مستدام بدارد و...،] از اين عبارتهاى زيراكس و كپى شدهای كه بله، در جيب هر كسى يكی دو صفحهای وجود دارد و هر جا برطبق مقتضا بیان میشود! بعد هم گفت: «ما خيلى سعى مىكنيم كه اخلاص داشته باشيم.» آیا اين اخلاصت بود؟! اين اخلاصت بود؟! مجلس امام باقر به آقاى فلان، چه ارتباط دارد؟! حالا بعثۀ او مجلس گرفته است، تو هم رفتى صحبت كردى، خب براى چه اسم مىآورى؟! چرا اسم فلان كس ديگر را نمىآورى؟! خب بعثه كه الحمدلله ماشاءالله زياد است، چهل پنجاهتا اينجا و آنجا وجود دارد، به جاى اينكه فرض كنيد كه بگویی اين آقا فلان است، إنشاءالله خدا بر طول عمر او بیفزاید، بگو فلان آقايى كه آنجا است، إنشاءالله خدا بر طول عمر او بيفزايد، چرا اسم او را نمىبرى؟! هان، چون پاكت از اين طرف است! خب حالا اگر فردا برود آنجا، آن آقا بالا مىرود، پسفردا آن درجات بالا میرود، بالأخره همين است دیگر! همۀ اينها غلط است، اينها صحيح نيست. اگر مىخواهيد اسم بياوريد، باید از امام زمان اسم بياوريد، مجلس براى جدّ او است. صاحب مجلس، امام زمان است! والسّلام و تمام! همين. آنوقت این مجلس مىشود مجلس آزاد، مجلس با صدق. نهاینکه آن كسى كه بالای منبر مىرود، همهاش در فكر اين است كه چطورى مطالب را بچيند، بچيند، بيايد، بيايد تا به آقايان ختم شود! نه، آنوقت دیگر در اين مجلس نور نيست، ديگر صاحب مجلس، امام زمان نيست، صاحب مجلس، بنده هستم! بنده و امثال بنده مىشويم صاحب مجلس!
وظیفۀ مبلّغ فقط احیای دین است و نباید به فکر چیز دیگری باشد
و از مسائلى كه منبرى بايد بداند این است كه منبری بداند طرفش كيست، طرفش امام زمان است. صحبتى كه مىكند، نبايد بهخاطر عوضى باشد، و اگر هدیه و عوضى را دريافت مىكند بايد بداند كه اين عوض از ناحيۀ حضرت آمده است، ديگر نبايد آن را بشمرد. مگر كسى هديۀ حضرت را مىشمرد که ببیند هزار تومان است يا نهصد تومان است؟! اينها چيزهايى است كه ما بايد خودمان را با اين اخلاق عجين كنيم.
خدا رحمت كند، جدمان مرحوم حاج آقا معين، منبر مىرفتند. يك روز مرحوم حاج هادى ابهرى كه خب معهود رفقا است و رفقا كم و بيش از حالاتش خبر دارند، به مرحوم حاج آقا معين توصيه مىكند كه:
منبر كه مىروى، آن وجهى را كه به شما مىدهند، آن را نشمر و همه را هم داخل يك جيب بريز. مثلاً فلان مجلس که مىروى و يك هديه داده مىشود و بعد به مجلس ديگرى میروی و هدیه مىدهند، اینها را داخل یک جیب بریز كه قاطى شود كه وقتى شب مىآيى نفهمى که هدیۀ فلان مجلس، مقدار و كميّتش چقدر بوده است!
این خيلى حرف است!!
يك دفعه مرحوم آقا حاج معين براى ما اين قضايا را مىگفت و مىخنديد، البته يك توصيۀ دیگری هم كرده بود و ایشان میگفت: «من به آن توصيه عمل نمىكردم» كه البته گفتن ندارد! ايشان مىگفت:
منزلى بود که مربوط به یک مخدّره و خانم خیلی عفيفهای بود، روز سوم یا پنجم ماه همسايهها را جمع مىكرد و در منزلش يك ذكر مصيبتى داشت و من از ميدان امام حسين به آنجا مىرفتم. (مثل اينكه من اين قضيه را به رفقا گفتم ولی حالا دوباره تكرار مىكنم، اين قضيه برای چهل، چهل وپنج سال پيش است) وقتى كه روضه تمام میشد، يك تومان مىگذاشت در آن سينى چاى و آبنباتی كه براى من مىآورد، خلاصه ما آن يك تومان را برمىداشتيم مىگذاشتيم در جيبمان و مىآمديم. از اين قضيه ساليان سال گذشت و گاهى مىشد كه من براى رفتن به آنجا دويست سيصد تومان پول تاكسى مىدادم ولی آن مخدره همان يك تومان را در سینی مىگذاشت و میآورد! آنهم قشنگ از جايش تكان نمىخورد! همان يك تومانى كه از اوّل بوده و من دويست سيصد تومان پول تاكسى مىدادم و مىرفتم و مىآمدم.
واقعاً اينها براى ما درس عبرت است! كسى كه مىخواهد به تبليغ برود، حالا اختصاص به محرّم هم ندارد، حتى در ماه رمضان هم مسئله همین است، بعد از تبليغ که نبايد بگويد كه اين كم بود، آن زياد بود! چرا؟ چون تو تبليغ رفتى، در ماه صفر هم همينطور، حالا اين قضيه فقط مربوط به قضيّۀ عاشورا نيست، مربوط به مجالس همۀ ائمه علیهمالسلام است، هر مجلسی كه مربوط به تبليغ است، اصلاً ربطى به ائمّه هم ندارد، مربوط به تبليغ دین، احياى دين، احياى ذكر است، در همه بايد اينطور باشد، آنوقت حال و هوای انسان خيلى فرق مىكند، خيلى تفاوت مىكند، صحبت انسان فرق مىكند، تأثيرگذارى آن خيلى تفاوت مىكند. اينها مطالبى است كه بزرگان اين مطالب را فرمودند.
وظیفۀ برگزارکنندگان مجالس، احترام به مبلّغ و منبری است
از آنطرف، افرادى كه منبری را دعوت مىكنند، باید به اشخاص (منبریها) احترام بگذارند نه بهعنوان اينكه حالا یک نفرى بيايد و...، باید به او احترام بگذارند. بهعنوان مبلغ دين و كسى كه دارد مىآيد و اداى وظيفه و تكليف مىكند، به اين جنبه بايد به او نگاه كنند، ماشين بفرستند و او را بياورند. اینکه «آقا بلند شو بيا»، نه. با كمال احترام و شايستگى بايد فرد را دعوت كرد. خب البتّه ممكن است که انسان به كسى ديگر نيابت بدهد و كسى ديگر منبری را بياورد، ولى نبايد منبری را رها كرد که خودش بیاید، بهصرف اينكه از او دعوت شده، نه، بايستى كه خود آنها هم مقدّمات برای اين مسئله را آماده كنند.
خب اين تا حدودى راجع به كيفيّت عزادارى و كيفيّت احياى ذكر بود كه در آستانۀ ورود به ماه محرم خدمت رفقا عرض كرديم.
بینالطلوعین، بهترین زمان برای برگزاری مجالس عزاداری و همچنین زیارت اهلبیت علیهمالسلام
مرحوم آقا مىفرمودند: «بهتر است كه روضه در بينالطوعين باشد. آن اثرش بيشتر است.» البته اگر كسى نتوانست مىتواند در بعدازظهر هم روضه بگذارد، شب هم بگذارد، اشكال ندارد. ولى روضۀ بينالطّلوعين اثر ديگرى دارد. يا اگر انسان فرض كنيد كه در شب روضه دارد، خودش در يك روضهای كه در بينالطلوعين است، شركت كند كه اين اثر دارد. اصلاً بهطوركلى بينالطلوعين اين خصوصيّت را دارد، در آن جلسۀ ديروز عرض كردم كه حتى ايشان به بنده مىفرمودند: «در زيارتها هم كه مىروى، بينالطّلوعين برو.» این از زیارتِ در شب بهتر است، مگر براى كسى كه زائر است و مىخواهد دو سه روزی بيايد زيارت كند و برگردد، خب او ديگر نه، بايد در شب هم برود چون فرصت كم است. براى كسانى كه ساكن هستند و مىتوانند از هر موقعيّت استفاده كنند، ايشان مىفرمودند: «زيارت ائمّه و اعتاب مقدسه و متبركه، در بينالطلوعين باشد.»
خلاصه باید قدر روضۀ بينالطلوعين را دانست.
إنشاءالله اميدواريم كه خداوند توفيق عمل به دستورات و موازين بزرگان را به همۀ ما عنايت كند؛ و ما از زمرۀ شيعيان حضرت بقيةالله ارواحنافداه قرار بدهد؛ و در دنيا و آخرت دست ما را از دامان ایشان كوتاه نگرداند.
اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد