پدیدآورآیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
گروهعنوان بصری
مجموعهکیفیت تغذیه در مکتب عرفان
تاریخ 1432/06/17
توضیحات
رفع کدورت میان دوستان یکی از راههای آمادگی برای بهره بردن از ماه رجب است. گفتار با سفارش به اعتدال در تغذیه آغاز میشود و سپس توضیح میدهد که دلخوری حلنشده و حقی که بر گردن انسان مانده، چگونه بر حال عبادت اثر میگذارد. نمونه نماز در مسجد پیامبر نشان میدهد که حضور در جای مقدس هنگامی ثمربخش است که با توجه به معنای ولایت و عمل همراه باشد. از همین منظر، اختلاف سلیقه در رفاقت طبیعی است، اما رنجاندن دیگران در معاشرت یا معامله نیاز به جبران دارد. بحث سپس از آشتی پیش از رجب به این پرسش میرسد که چگونه میتوان خود را در معرض رحمت خدا قرار داد. عمل به آموزههای اولیای الهی، غذای سبک، روزه در حد توان، زیارت، سکوت و توجه به معنای دعا، از راههایی است که در پایان برای قدر دانستن این فرصت مطرح میشود.
هو العلیم
رفع کدورت و آمادگی برای بهرهمندی از فیض الهی
رعایت حق دیگران و قدر دانستن فرصت عبادت
شرح حدیث عنوان بصری ـ کیفیت تغذیه در مکتب عرفان ـ جلسه 189
بیانات
آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی
قدّس الله سرّه
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
و صلّى الله على سیّدنا و نبیّنا أبىالقاسم محمّد
و على آل بیته الطّاهرین
و اللعنة على أعدائهم أجمعین
اهمیت تغذیه در آمادگی نفس و روح برای سیر و سلوک
صحبت در بيانات امام صادق عليهالسّلام در حديث شريف عنوان بصرى به كيفيت تغذيه رسيده بود و عرض شد كه مسئلۀ تغذيه، نسبت به تكاليفى كه انسان براى رسيدن به مطلوب بايد عهدهدار آنها باشد، مسئلۀ مهمى است و عدم توجّه به اين مسئله، طبعاً مسائلى را براى انسان ايجاب مىكند و ممكن است که راه انسان را ببندد و نتايج و ضررهاى غير قابل جبرانى را نصيب او كند، كه راجع به اين مسائل مطالبى خدمت رفقا عرض شد.
همچنين عرض شد كه هدف مهم از كيفيت تغذيه، آمادگى انسان و نفس و روح او براى پرداختن به مسائل ديگر است و اگر انسان نسبت به اين قضيه توجّه نكند، از ساير مطالب باز مىماند. بالأخره انسان با اين بدن و با اين قوا و با اين خصوصيات بايد اين راه را برود و اين حركت را انجام بدهد.
لزوم توجه بیشتر نسبت به کیفیت تغذیه در اشهر مبارکۀ ثلاثۀ رجب و شعبان و رمضان
و چون اشهر ثلاثۀ مباركۀ رجب و شعبان و رمضان در پيش است، از اين نقطهنظر توجّه به اين مسئله مهمتر است و دقت بيشترى مىطلبد. و بايد نسبت به غذايى كه خورده مىشود، ازنقطهنظر نياز بدن، كمّاً و كيفاً توجّه بشود؛ غذا نبايد بهنحوى باشد كه موجب سنگينى بشود و بر بدن ثقل داشته باشد و همينطور نبايد بهنحوى باشد كه موجب ضعف بشود، هر دوى آنها غلط است. و [این توجه به غذا از نظر مقدار نیاز بدن کماً و کیفاً]، موجب مىشود كه انسان در مواردى كه بايد از زمان و فضا براى رشد خودش استفاده كند، آن استفادۀ كامل و تام را انجام بدهد. راجع به اين مسئله خدمت رفقا مطالبى گفته شد و در طول اين ساليان، طبعاً از اين مسائل به گوش همۀ ما رسيده است؛ چه از بزرگان در زمان حياتشان و چه بعد از رحلت آنها در جلسات مختلف و عديدهاى كه با دوستان بوده، بنده كيفيت مرام آنها را خدمت رفقا عرض كردهام.
دستور بزرگان به مراقبۀ بیشتر در ماه رجب
طبعاً در ماه مبارك رجب بايد به اين مسئله بيشتر دقت بشود و آن حالت آمادگى كه براى سالك لازم است، فراهم بشود. همانطورىكه خدمت دوستان عرض شد، بنده خودم در تجربهاى كه با بزرگان داشتم كاملاً احساس مىكردم كه قبل از آمدن ماه رجب، آنها براى حلول اين ماه مبارك خيلى مترصد بودند. در فضاها و مجالهاى مختلف، راجع به این مسئله خيلى صحبت مىكردند و تذکراتی را به دوستانشان میدادند. علىٰكلّحال وظيفۀ آنهايى كه بر سر اين سفره نشستند و نصيب خود را بردند، اين است كه نسبت به مسائل مختلف، آنچه از دستشان برمىآيد مضايقه نكنند. حالا مسئلۀ كيفيت غذا يك طرف، اما مسائل ديگری هم در اينجا هست که آنها هم خيلى مهم است.
اهمیت رفع کدورت و نقار در بین افراد برای استجلاب فیوضات الهیه
يادم هست در يكى از جلساتى كه ایشان (مرحوم والد) داشتند و راجع به مراقبۀ سلاك صحبت مىكردند، يك شب حدود يك ساعت راجع به رفع نقار و كدورت و رفع گرفتارىهايى كه ممكن است افراد در مسائل مختلف با يكديگر داشته باشند و مطالبى كه در ذهن وجود دارد و خدايىناكرده كسى از ديگرى ناراحتى دارد يا خدايىناكرده حق شرعى بر گردن كسى هست، صحبت كردند. خب ممكن است خيلى از ماها متوجّه نباشيم كه الآن اين كارى را كه داریم انجام مىدهيم شرعاً حرام است و اشكال دارد. يا اگر حرام هم نباشد، خلاف است و اين مسئله، اثر بسيار منفى در نفس انسان ايجاد مىكند كه این اثر ازبين نمىرود. وقتى كه ميكروبى وارد بدن مىشود، بايد آنتىبيوتيك تزريق كرد، بعضى وقتها قرص هم فايده ندارد. و وقتى كه ريه عفونى مىشود، بايد جراحى بشود والاّ آنتىبيوتيك هم دیگر فايده ندارد و اگر همينطورى بمانيم و بگوييم امروز اين قرص را مىخوريم و فردا آن قرص را مىخوريم، این يكى را كم میکنیم و آن يكى را زياد میکنیم، عفونت همۀ ريه را مىگيرد و انسان را ازبين مىبرد. اين مسائل هم همينطور است؛ با نشستن و ذكرگفتن و نمازشب، كار درست نمىشود! درست نمىشود! مطلقا! انسان بايد آن نقار را رفع بكند، آن دلگيرى كه یک رفیق از انسان در دلش دارد، مىآيد و جلوى نماز را مىگيرد. اگر براى نماز پشت سر پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم هم ايستادى، فايده ندارد، پشت سر پيغمبر هم هيچ فايدهای ندارد! اگر براى نماز پشت سر امام زمان ارواحنافداه هم ايستادى، فايده ندارد، يك سدّ سكندر بين تو و بين امام برقرار است گرچه خود نمىبينى و خيال مىكنى كه الآن الحمدلله توفيق پيدا كردى و پشت سر امام عليهالسّلام دارى نماز مىخوانى و چه جايى بهتر از اينجا!
بنده در يكى از سفرهايى كه توفيق پيدا كرده بودم و به عمره مشرف شده بودم، ظاهراً همين سفر قبلى بود که يكى دو سال پيش بود، من معمولاً شبها دو يا سه ساعت به مسجدالنبى مىرفتم، ماه مبارك رمضان بود و كسى در مسجد نبود و در بعضى از ساعات شب، خيلى خلوت بود، مثلاً بيست سى نفر بودند، بعد كمكم افراد مىآمدند. يك شب رفتم در محراب رسول الله و در همانجا نشستم و نماز خواندم، خب نماز خواندن در آنجا استحباب دارد، بعد نشستم با خودم فكر كردم، گفتم اين جايى كه من الآن دارم نماز مىخوانم و افتخار مىكنم كه در جايى نماز مىخوانم كه قطعاً رسول الله قدمش را در آنجا گذاشته است، این را دیگر قطع دارم، [این نماز چقدر در من تأثیر گذاشته و میگذارد؟!]
علامه طهرانی: وقتى به مدينه مشرف شديد در حولوحوش مسجدالنبى خيلى راه برويد
مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ مىفرمودند:
«وقتىكه به مدينه مشرف شديد، در حولوحوش مسجدالنبى خيلى راه برويد.»
دائماً در اتاق و هتل و مسافرخانه ننشينيد و تلويزيون و فيلم تماشا كنيد. حركت كنيد و راه برويد، قطعاً در اين فضاى دور مسجدالنبى، چهارده معصوم علیهمالسلام حركت كردند. در طول 270 سال در اينجا راه رفتهاند، ده سال پيغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در دوروبر مسجدالنبى راه رفتهاند، حضرت فاطمه زهرا، اميرالمؤمنين، امام رضا، امام زمان علیهمالسلام راه رفتهاند. امام زمان منزلشان در مدينه است1 و حضرت در آنجا حركت مىكنند و راه مىروند. و موقع حركت بدانيد كه قطعاً پايتان جاى پاى اينها قرار مىگيرد. خود را در اين حال و هوا احساس كنيد، مرتب به در و ديوار نگاه نكنيد، به ظواهر و مظاهر نگاه نكنيد، اينها ذهن و فكر شما را از توجّه به حقيقت ولايت مانع نگردد. اينها چيزهايى است كه آنها براى ما نگه داشتند. وقتى كه قدم آنها در آنجا است، اين قدم ثبت مىشود، اين اثر دارد. قدم آنها با قدم بنده و امثال بنده تفاوت مىكند. ما در هرجا كه قدم بگذاريم، اگر چاه آب داشته باشد، خشك مىشود، به ته مىرسد! آنها که قدم مىگذارند، بركت و نور دارد، بهاء دارد، فضا را معطر مىكند، تغيير ايجاد مىكند. وقتى كه یک ولیّ در يك مكان بنشيند، يك نفَس او اين فضا را براى اهلش و آنهايى كه بايد فيض ببرند، معطر مىكند.
در كتاب ارزشمند و بىنظير روح مجرد، مرحوم آقا آن داستانى را كه در بهار همدان در خدمت استادشان، مرحوم حضرت سيد هاشم حداد ـ رضوان الله تعالی عليهما ـ نقل كردهاند، در آنجا يك مسئلۀ عجيبى دارند، رفقا آنجا را نگاه كنند،1 اين مسئله همين است، [يك نفَس ولىّ] نه تنها در آينده تأثير مىگذارد، در گذشته هم تأثير مىگذارد، كارى انجام مىدهد كه حتى قبل از رفتنش در آن مکان، حضور خود را منور و با روح و با صفا مىكند، انسان در آنجا مىرود و آن حال و هوا را مىبيند درحالتىكه آن ولىّخدا هزار سال بعد مىآيد در آنجا قرار مىگيرد. زمين كربلا، قبل از اينكه سيّدالشّهدا علیهالسلام بيايد، اين خصوصيات و آن حال و هوا را داشت، چرا؟ چون بالأخره سيّدالشّهدا آنجا خواهد آمد و اين داستان در آنجا واقع خواهد شد. اينها ديگر اسرارى است كه انسان بايد وجداناً و شهوداً به آنها برسد! اين مسئلۀ بسيار مهمى است.
تفکر و رسیدن به حقیقت و واقعیت ولایت، عامل حرکت و رشد انسان در مسیر الی الله
خلاصه من در آنجا در محراب مسجدالنبى دیدم الآن قطعاً در جايى قرار گرفتهام كه قدم رسول خدا در آنجا بوده است، بعد نگاه كردم ديدم که خب اين نمازى كه در آنجا خواندم، چقدر در من تأثير گذاشته است؟ چقدر اين نماز مرا جلو برده است؟ چقدر اين نماز به من توجّه داده است؟ نگاه كردم ديدم كه هيچ، بدون توجّه به آن حقيقت رسول الله، اين نماز كارى براي من نمىكند، مرتب بروم جاى پيغمبر بايستم و نماز بخوانم! مگر قبل از ما عمر نيامده و در همينجا نماز خوانده است؟ مگر ابوبكر نيامده و در اينجا نماز خوانده است؟ آنهايى كه رفتند دختر پيامبر را تكهتكه كردند، آنها هم همينجا نماز مىخواندند ديگر، روی سقف كه نمىرفتند، مىآمدند همينجا نماز میخواندند، اما چقدر اين نمازها در آنها اثر گذاشت؟ چقدر اين نمازها آنها را جلو برد؟ چقدر اين نمازها به آنها فهم داد؟ چقدر؟ صفر، صفر! نتيجه آن را هم ديديم ديگر. نتيجهاش را ديديم كه چطور آمدند و آن زحمات پيغمبر را ارج گذاشتند و دستدرد نكند، به او گفتند و چگونه از آن راه و مسير، پيروى كردند! خب منهم همينطور، منهم يكى از آنها، منتها آن بيچارهها 1400 سال پيش بودند و ما اصلاً توجّهى به اين مسئله نداريم و مىگوييم که ما الآن آمدهايم. اما قضيه همان است، تفاوتی نمىكند! فرقی نمیکند! چقدر با اين رفتن در آنجا، من از جاى خودم حركت كردم؟ چقدر؟ چقدر با آمدن به اينجا، به معرفت و مقام علمى و شهودى و حسى من اضافه شد؟ چقدر اضافه شده است؟ چقدر در اين جلسات و در اين هيئات، به معرفت و علم ما اضافه مىشود؟ اين سينه زدنها و اين شعرها و امثالذلك، چقدر به ما اضافه مىكند؟ اينها اضافه نمىكند؛ آنچه اضافه مىكند، رفتن و شكافتن مسئله و سردرآوردن از حقيقت و واقعيت ولايت و شعارها را كنار گذاشتن و بهدنبال واقع رفتن است كه به هرجا که قضيه مىخواهد برسد، برسد، اينها انسان را جلو مىبرد و به انسان اضافه مىكند.
امام مجتبى عليهالسّلام مىفرمايند: «من شما را وصيت مىكنم به تقوا و استمرار تفكر در امورتان»؛1 فكر كنيد كارى كه من الآن مىكنم آیا درست است يا نه؟ خودمان را گول نزنيم که «حالا ولش كن، حالا درست مىشود، حالا من چه مىدانم؟ حالا به من مربوط نيست، من به اين چيزها چهكار دارم؟» نه، اينها گول زدن است. حضرت مىفرمايند: فكر كنيد، نگاه كنيد و وضعيت خودتان را بسنجيد، موقعيت خودتان را بسنجيد، نگاه كنيد، فكر كنيد، خيلى چيزها نصیب آدم مىشود، خيلى مسائل نصیب آدم مىشود.
طبیعی بودن اختلاف سلیقه در بین افراد
مرحوم آقا مىفرمودند:
«در قبل از ماه رجب بياييد و آنچه نسبت به افراد و دوستانتان در دل داريد، اينها را از دل بيرون كنيد.»
نگذاريد اين حقدها بماند و سنگ شود كه با ظهور امام زمان علیهالسلام هم اين سنگها ازبين نخواهد رفت، اين حقدها ازبين نخواهد رفت! افرادى كه نسبت به بعضى از مسائل، براساس سليقه، مطلبى دارند، خب اين قضيه بايد بررسى بشود، اين كه نبايد باعث شود اگر در يك روش وقتى كه خلاف هست و معلوم نيست كه خلافش را تو درست مىگويى يا نه، حالا به سليقۀ تو اين مطلب خلاف است، خلاف است كه خلاف است، چرا اين بايد در دل بماند و ارتباط را متحول كند، ديدگاه را متحول كند و آن ربط را متحول كند؟! وقتى كه انسان در مسائل خلاف (اختلاف) دارد، این خلاف (اختلاف) يك امر طبيعى است؛ ﴿مَّا جَعَلَ ٱللَهُ لِرَجُلٖ مِّن قَلۡبَيۡنِ فِي جَوۡفِهِۦ﴾2 يك مرد دوتا قلب ندارد، هر كسى يك قلب دارد، يك طرز فكر دارد، بنده طرز فكرم اين است، شما طرز فكرتان اين است، نه من معصوم هستم و نه شما، هيچكدام معصوم نيستيم، من يك محدودۀ فكرى دارم، شما هم يك محدودۀ فكرى داريد، شما يك قسم مطلب را ادراك مىكنيد، من يك قسم دیگری ادراك مىكنم، حالا يا مىتوانم ادراك خودم را اظهار كنم يا نمىتوانم اظهار كنم، اين يك مسئلۀ ديگر است. مگر بنده كه با رفقا ارتباط دارم، آیا همۀ آنهايى را كه آنها مىگويند، قبول دارم؟ نه، قبول ندارم. مىگوييم، مىخنديم، صحبت مىكنيم اما هيچ حرفشان را هم قبول ندارم! به كجا برمىخورد؟ آیا بگويم حالا چون من قبول ندارم نبايد خانه او بروم؟! نه، اين كه نشد. این كه نشد که آدم بهخاطر اينکه حرف يكى را قبول ندارد، دیگر به او سلام نكند و سرش را اين طرف بكند! اگر تو حرف او را قبول ندارى او هم حرف تو را قبول ندارد.
سکۀ عصمت فقط برای چهارده نفر زده شده است و بس
خيلى وقت پيش ما درس يك بندهخدايى مىرفتيم، بيست، بيست وپنج سال پيش بود، حدود صد نفرى در آنجا بودند، يك دفعه يك صحبتى پيش آمد، يك نفر در آنجا از یک شخصى خيلى دفاع و حمايت مىكرد، خب او مثل ما و ما هم مثل او، بالأخره كم و زياد، در يك چيزهايى او بيشتر خوانده بود و در يك چيزهايى ما بيشتر خوانده بوديم، حالا كم و زيادى كه بخواهد يك تغيير و اختلاف فاحشى داشته باشد، نبود، گفت: «آقا اين حرفى كه شما مىگوييد، با مطلب جناب آقاى كذا مخالف است!» گفتم: خب كلام ايشان هم با کلام من مخالف است. يكدفعه اين صد نفر تعجب کردند! اين كه حرف نشد. طلبه كه نبايد اينطوری حرف بزند، طلبه بايد دليل بياورد که آقا مطلب شما به اين دليل اشتباه است. اینکه «کلام شما با کلام فلانى مخالف است» ما این را نداريم. ما چهاردهتا معصوم داريم و بس، تمام شد، همين. اگر كلام من با کلام شما مخالف است، كلام شما هم با کلام من مخالف است، اين به آن در! صاف شديم، ير به ير شديم، ديگر با هم مشكل نداريم دیگر.
اينها چيزهايى است كه بايد حل كنيم. اينها مطالبى است كه بايد به آن برسيم. همينها ما را گير داده است، همينها ساليان سال ما را گرفتار كرده است و گرفتار خواهد كرد، همين مطالب!
مخالفت و موافقت با افراد باید براساس مبانی شرع باشد نه براساس اختلاف سلیقۀ افراد
جالب اينجا است که همان كسى كه يك وقت مخالفت ما با كلام ايشان، براى ما جرم محسوب مىشد، بعد به يك مرتبهاى قرار گرفت كه مخالفت ما براى ما مدح محسوب شد! روزگار را ببينيد! حالا فهميديد همۀ اين حرفها شعار است؟! وقتى كه ما مخالفت مىكرديم، مىگفتند: «بَهبَه فلانى هم جزو فلان است، نظرى دارد، فكرى دارد.» روزگار عوض مىشود؛ «گهى پشت بر زين، گهى زين به پشت.»1 ولى اينها فايده ندارد. بايد ديد كه اين مخالفت و موافقت بر چه مبنايى است، انسان بايد مبنا را داشته باشد. حالا اين مبنا گاهى اوقات منطبق با نظر فلان شخص است و گاهى هم نيست، من كه نبايد به شخص نگاه كنم؛ من كه نبايد به عمامۀ سياه و سفيد نگاه كنم؛ من كه نبايد به كوچك و بزرگ آن نگاه كنم؛ من كه نبايد به محاسن و قبا و عبا نگاه كنم. ما يك مبانى در دست داريم، اين مبانى را از چهارده نفر گرفتيم و والسلام، تمام شد. نه كسى مدعى است كه بنده معصوم هستم و نه كسى مدعى است كه ديگران معصوم هستند. يا آن مطالب و مبانى با آنچه آنها فرمودند، وفق مىدهد يا وفق نمىدهد. اگر وفق داد فَبِها، اگر هم وفق نداد، خب ما که معصوم نيستيم.
| چنین است رسم سرای درشت | *** | گهی پشتِ زین و گهی زین به پشت |
اين مطلب بايستى كه مورد دقت قرار بگيرد. ما در همۀ مطالب نظر داريم، بالأخره هر كسى براى خودش حرف دارد، نظر دارد، فكر دارد، سليقه دارد. ولى مثلاً مىبينيم كه حالا فرض كنيد كه در يك مطلب، اين شخص حرف او را نمىپذيرد، حالا كه نمىپذيرد جواب تلفن او را نمىدهیم، سلام مىكند همچنين جوابش را خيلى درست نمىدهیم!
نیاز انسان به رفیقِ راه، از نیاز او به خانوادهاش هم بیشتر است
من از شما يك سؤال مىكنم: مگر شما در منزل با خانوادهتان در همۀ مسائل موافقت داريد؟ مگر حرفتان در همۀ مسائل يكى است؟ نه، ممكن است شما از يك نفر تقليد كنيد و خانوادۀ شما از كسى ديگر تقليد كند.
بنده بعد از فوت مرحوم آقا گفتم كه كسى حق ندارد از هر كسى كه تقليد مىكند ابراز كند. بهخاطر اينكه مىديدم كه فردا مىآيند و مىگويند كه «يا بايد از يك شخص خاص تقليد كنيد يا از جمع ما بيرون برويد»! من اين را مىديدم و همينطور هم شد! لذا آن موقع گفتم كه از هر كسى که تقليد مىكنيد، از هر كسى که مسئله مىپرسيد، لازم نيست به كسى بگوييد. بنده خودم اين مسئله را درخانوادۀ خودم إعمال كردم. يك وقت اهل بيت ما آمده بود و میگفت: «فلانى! من از چه کسی تقليد كنم؟» گفتم: من چه مىدانم، از هر كسى که مىخواهى تقليد كن.
ـ : به نظرت آقاى فلان چطور است؟
ـ : خوب است.
ـ : تو تأييد مىكنى؟
ـ : اسم من را نياور، خودت برو ببيين، من متضمن نمىشوم، نسبت به اين موضوع ضامن نمىشوم. من دين كسى را به عهده نمىگيرم، خودت برو تحقيق كن.
ـ : رفتم ديدم كه فلان كس خوب است.
ـ : باشد.
ـ: پس رسالۀ توضيح المسائل او را براى من بخر.
ـ : من نمىخرم، خودت خواستى برو بگير، جايش فلان جا است، نزديك حرم كنار خيابان پنجاهتا رساله مىفروشند، يكى هم اين است! فراوان است!
رفت آنجا گرفت و از آن موقع تا حالا لاي آن را هم باز نكرده است، هر مسئلهای كه بخواهد مىآيد از من مىپرسد! مىگويم: آخر تو چه مقلدى هستى، رفتى كتاب او را گرفتى و مسئله را از من مىپرسى؟!
حالا من بگويم كه عجب! اين عيال من رفته از فلانى تقليد مىكند، اين دفعه حالا حسابش را مىرسم، حالا صبر كن، چه مىكنم، چه مىكنم! از اين كارها و مسائل هم كه الحمدلله همه بلد هستيم! اَخم و تَخم و بىاعتنايى و...!
نه، اين حرفها نيست، چرا نيست؟ چون بههم نياز داريم، چون در يك خانه هستيم، هان؟! بگذاريد يكخرده صريح صحبت كنم، چون بههم نياز داريم، مجبوريم که اختلاف را نديده بگيريم؛ چون باهم ارتباط داريم، مجبوريم كه اين مسائل را لاپوش بگذاريم، خيلىخوب! مسئلهاى نيست، چه اشكال دارد؟ اما چون به رفیق نياز نداريم، در يك مسئلۀ جزئى، كله را اين طرف مىكنيم! چون نياز نداريم! اما اين غلط است، اين باطل است.
عجین بودن مسائل دنیایی انسان با مسائل سلوکی او و ارتباط مستقیم این دو مسئله با هم
اگر قرار بر نياز باشد، به رفيق بيشتر از عيالت نياز دارى! راه را گم كرديم، مسير را داريم اشتباه مىرويم! نياز سالك به رفيق بيش از نياز او به همسر او است، فرق نمىكند چه مرد و چه زن، منتها ما آمدهايم دو حساب باز كردهايم:
يك حساب را براى دنيايمان، براى مسائل خانوادگىمان، براى روابط اجتماعىمان، براى ارتباط با همسايهمان، براى معاملات و شريك و بده بستانمان، آن را جدا كرديم و گذاشتهايم آنجا که دست نخورد، محفوظ باشد، هيچ تلنگرى به آن وارد نشود.
يك حساب هم مربوط به سلوكمان! خدمت آقا برسيم و دستور بگيريم و در جلسه هم برويم، اينهم اين طرف.
درحالىكه همۀ اينها غلط است. همۀ اينها باهم است؛ اگر شما به خادمۀ منزل اهانت كرديد، اين مسئله مستقيماً با سلوكتان درگير خواهد شد، بدون برو برگرد. اگر در معاملات، نسبت به رفيقتان يك حكم ناروا انجام داديد، قطعاً آن مانع خواهد شد و نماز شما را از اين طاق بالاتر نخواهد برد؛ شكى در اين مطلب نكنيد، شك نكنيد. اگر ديديد آرامشتان را ازدست داديد، نگاه کنید ببينيد كدام دلى را رنجاندهايد؛ اگر ديديد آن سكونت و اطمنيان قلب را نداريد، ببينيد كجاى كارتان ايراد دارد؛ اگر مىبينيد هر كارى که مىكنيد آن توجّه براى شما حاصل نمىشود، ببينيد كجاى كار مىلنگد. همۀ اينها باهم عجين است نهاینکه باهم مرتبط است مثل زنجير، نه، عجين است، مخلوط است، چند ماده را شما باهم مخلوط كنيد، ببينيد چه درمىآيد، اينها اينطور با همديگر ارتباط دارند.
اينها مطالبى است كه بنده از خودم نمىگويم، نه، مطالبى است كه از بزرگان به صراحت شنيدم، الآن هم نه به آن صراحت، يك درجه كم دارم به شما مىگويم، والاّ آنها صريحتر صحبت كردهاند، ما يكخرده ولوم آن را كم كردهايم.
بايد رفت و ديد كه چرا الآن اين دل رنجيده است؟! اين دلى كه رنجيده، الآن گرفته است، حالا اگر ده بار هم قرآن را از اول تا آخر ختم كنى، دیگر پشيزى ارزش ندارد! ده سال نمازشب بخوانى و در هر ركعت هم يك سوره بخوانى، نتيجهاى ندارد! دل رنجيده شده است، اگر آن را درست كنى، خودبهخود اتوماتيكوار مسائل درست مىشود، مسائل انجام مىشود.
لذا مرحوم آقا در قبل از ماه رجب به اين مسئله تأكيد داشتند. بنده هم همين را عرض مىكنم، اگر مىخواهيد فيض ببريد، راه اين است، اگر نمىخواهيد، آن مطلب ديگری است، بىبرو برگرد، راه همين است. مىفرمودند كه «مسائل بايد هركدام در جايگاه خودش قرار بگيرد.» ما هزار گونه اختلاف داريم و بعد بلند مىشويم میرویم سر سفره مىنشينيم، با عيالمان و بچهها صحبت مىكنيم، زندگى مىكنيم و مسائل را مىگذرانيم ولى نسبت به مسائل رفيق اينگونه برخورد نمىكنيم! میگوییم: فلانى يكهمچنين حرفى را در فلان مجلس زده است! خب زده كه زده است، حالا مگر حتماً همۀ چيزها بايستى كه به طبع ما مناسب باشد؟ چه كسى گفته است؟ مگر وحى شده است كه همه بايد برطبق سليقۀ من حركت كنند؟ خب چرا من برطبق سليقۀ ديگران نروم؟
عمل ما بايد منطبق با مبانى باشد. اما اگر يك نفر يك مسئلۀ خلافى را به نظر گفته است، مثل ساير مسائل ديگر است [و ما باید طبق مبانی با آن برخورد کنیم نهاینکه سلیقهای برخورد کنیم.]
دستور بزرگان مبنی بر رفع کدورت و نقار بین افراد قبل از فرا رسیدن ماه رجب
بزرگان مثل مرحوم قاضى، مرحوم آقاى انصارى، مرحوم آخوند ملاحسينقلى همدانى، مرحوم آقا سيد احمد كربلايى و حتى مرحوم علامه طباطبائى ـ رضوان الله تعالی علیهم اجمعین ـ اين قضيه را داشتند که قبل از ماه رجب شاگردان خودشان را توصيه مىكردند بر اينكه بروند و مطلب را بين خودشان صاف كنند، چيزى نماند، بعد وارد ماه رجب شوند.
خب عزيز من! اين ماه مىآيد و مىگذرد، مگر ما تا سال ديگر زنده هستيم؟ البته هنوز كه ماه رجب نيامده است ولی الآن كه بهحسب ظاهر خدا اين توفيق را داده كه بتوانيم از بركات اين ماه استفاده كنيم، خب چرا نكنيم؟! اين سفرهاى كه پهن شده، چرا نياييم سر آن بنشينيم؟! همينطور بنشينيم و نگاه كنيم و بگوييم که اين سفره که از ما دور است، دو يا سه مترى دور است! خب تكانى بخور، دو متر بيا جلو بابا! چون دو متر اين سفره دور است، آیا همينطور مینشينی و نگاه میكنی؟! افراد مىآيند مىنشينند و از اين سفره استفاده مىكنند و بعد هم مىروند و اين سفره را جمع مىكنند، ماه رجب تمام مىشود، سفره جمع مىشود. حتى ايشان مىفرمودند: «وقتى كه مىخواهيد ديدن رفيقتان برويد يك جعبۀ شيرينى بگيريد، يك شىء مفرحى، هديهاى بگیرید و با آن برويد كه اين مسئله رد شود.» واقعاً انسان خودش اين قضيه را مىفهمد، وقتى كه كدورتى که بين او بين شخص ديگری هست و ازبين میرود، اصلاً خودش احساس مىكند که عجب يك جور ديگر شد، مسئله يك جور ديگر شد، حالش خيلى سبك شد! حالا در همان موقع كه اين شخص خبر ندارد، اين قضيه به گوش او رسيده و آن شخص خوشحال شده است و این را بخشيده است، اين يك جاى ديگر است و مىبيند که عوض شده است، سبك شده است! چه شد؟ اين قضيه در آنجا اتفاق افتاده. اما اگر دلى گرفته باشد، كه من مىدانم دلهايى گرفته است، فايدهاى ندارد. حالا ديگر اين گوى و اين ميدان، اگرآدم مىخواهد، جلو بيايد.
شخصى حدود يك ماه پيش آمده بود پيش من و میگفت: «آقا اينطور است، آقا اينطور است و...!» گفتم: آقاجان! به شما گفتم که اين مسئله تا زمانى كه افراد از شما رضايت پيدا نكنند، وبال شما را خواهد گرفت، گوش نكردى، من ديگر راهى سراغ ندارم. وقتى که من راه دیگری سراغ ندارم چهكار كنم؟ آیا بگويم سراغ دارم؟! گفت: «حالا چهكار كنم؟» گفتم: نمىدانم، من به شما گفتم نكن، دل را نيازار، اين دل آزرده شده است، دیگر فايدهاى ندارد، آنوقت روز به روز بدتر شد، بدتر شد!
ما مىخواهيم سليقهمان را داشته باشيم، افكارمان را داشته باشيم، روشمان را داشته باشيم، بعد هم اگر خلافى مىشود، يك مالهاى بيايد و اين را بمالد و برود! نه، اين درست نيست، اين، راه را به جايى نمىبرد. اين درد دوايش اين است، داروى ديگر، تأثير ندارد. هر مرضى يك دارو دارد و غير از اينهم راهى ندارد. اگر كسى سراغ دارد بسمالله، حتى بنده به افراد مىگويم که اگر كسى سراغ دارد بسمالله، بنده سراغ ندارم، نمىتوانم بگويم راه دیگری سراغ دارم، از اين مسئله عاجز هستم.
لزوم در معرض قرار دادن خود برای جلب فیوضات الهیه
لذا روى اين قضيه ديدم كه قبل از اين مسئله (وارد شدن در ماه رجب)، اين مطلب را خدمت رفقا عرض كنم که بايد متوجّه اين مسئله باشيم كه رحمت و نور و صفاى الهى بر آن قلب و نفس مستعدّه عارض و جارى مىشود. من نمىگويم که ما قبل از وفود به حرم الهى در اين اشهر متبركه، به مقام عصمت برسيم، كسى به مقام عصمت نمىرسد. بنده اين را مىخواهم عرض كنم که كسى كه مىخواهد اين فيوضات براى او در اين سه ماه بيايد، بايد حداقل، خودش را در معرض قرار بدهد نهاينكه بيايد نفس خودش را ببندد. من نگفتم كه ما از همۀ خطاها، از همۀ گناهان مبرا شويم. حداقل خود را در معرض قرار بدهيم! مگرحديث را نشنيديد كه «إنَّ لِرَبِّكُم فى أیّامِ دَهرِكُم نَفَحاتٌ ألا فَتَعَرّضوا لَها وَ لا تَعرَّضوا عَنها»،1 اين نفحاتى كه در طول سال براى افراد از آن ناحيه نازل مىشود، آن نفحات عبارت است از جذباتى كه مىآيد و آن ماهيت وجودى انسان را كه گرفتار رينها و شينها و كدورات و قبضها و ظلمتها است، آنها را مىزدايد و متحول مىكند، پاك مىكند، انسان نشاط پيدا مىكند.
ماه رجب و شعبان از اين قبيل است، ايام ذيحجه از اين قبيل است، مجالس ذكر اهلبيت علیهمالسلام از اين قبيل است، دستگيرى از والدين از اين قبيل است، رفع قضاى حاجت مؤمن از اين قبيل است، عيادت مريض از اين قبيل است، رفتن به قبرستان و طلب مغفرت و قرائت فاتحه براى موتىٰ از اين قبيل است، انفاق در راه خدا و امثالذلك از این قبیل است، اينها موارد مختلف و متفاوتی است [که وجود دارد.] شخصى انفاقى بكند و دل کسی شاد بشود، این شاد شدن دل، آدم را زير و رو مىكند، زير و رو مىكند. همۀ اينها از اين قبيل است. در يكهمچنين مواردى انسان بايد خودش را در معرض قرار دهد نهاينكه خودش را ببندد. دائماً بيايد فكر و ذهن خودش را مشغول كند و خود را درقبال آن گرفتارى كه برايش پيش آمده ناتوان كند، عاجز كند، يعنى ناتوان شد ديگر، نتوانست بر هواى نفس غلبه كند، این هواى نفس است ديگر. این که آدم كنار بكشد، اين هواى نفس است. آنوقت آدم مىآيد مىگويد: نه، به من چه؟! حالا ولش کن! خب اين شخص ناتوان است. ولى آن كسى كه رفت و اقدام كرد، معلوم است که او برده است، او غلبه كرده است و برد با او است و مىبرد و اجرش را هم مىگيرد.
لزوم پرهیز از دکور و مسائل اعتباری در مجالس اهلبیت علیهمالسلام
ما اگر در مجلس سينهزنىِ امام حسين علیهالسلام هم برويم، بعضى از مجالس را اينطرف و آنطرف ديديم، همه فيلم است، فيلم است! از اوّل با انانيّت وارد مجلس مىشويم و بعد هم با انانيّت و تفرعونيت از مجلس بيرون مىرويم! هيچ، هيچ. از اوّل مثل ديوار به همدیگر نگاه مىكنيم و بعد هم مثل ديوار بلند مىشويم مىآييم بيرون. اين چه مجلسى است؟! اسمش را هم گذاشتيم مجلس سيّدالشّهدا و مجلس روضه! همه دكور است، دكور، دكور است دیگر! دکور كه حتماً این نیست که زرق و برق آويزان كنند، خود نشستن بنده در اينجا هم يك دكور است، همينجا نشستن هم دكور است! نشستن آقا در اينجا دكور است، در آنجا دكور است، همهاش دکور است، مىشود دكور دیگر. پس مجلس دكور هم داريم، مجلس دكور است! اين فيلم چطورى باشد که قشنگ آن چهرهها يكىيكى [مشخص باشد!]
خدمتتان عرض كردم که يك دفعه من در بعدازظهر روز عاشورا به مجلس روضهای رفته بودم، جايى است که سالى يك روز به آنجا میروم، آن روز گفتيم كه خب فلان شخص به گردن ما حق دارد، به آنجا برويم که هم از او ديدن كرده باشيم و هم در مجلس روضۀ او هم شركت كرده باشيم. در يكى از همين خيابانهاى طهران بود، افراد و ائمۀ جماعات هم بسيار زیاد آمده بودند. منبرى هم سيد خوبى بود، اتفاقاً بندهخدا روضۀ خوبى هم داشت مىخواند، يكى در مجلس بلند شده بود و از اين دستگاههاى فيلمبردارى نيم متری روى دوشش گذاشته بود و مىآمد و در بین جمعیت مىچرخيد، يكىيكى دوربین را می برد روی كلۀ اين افرادی كه نشسته بودند و اينها هم اينطورى گريهكنان در سرشان مىزدند! این يكى، آن يكى، عجب! اصلاً اذهان را با خودش برد! تا دوربین به شخص مىرسيد شخص سرش را مىبرد بالا و پايين و خلاصه آن يكى به شكلى ديگر و...! البته ما يك جايى نشسته بوديم كه الحمدلله توفيق عكسبرداى از ما پيدا نشد، ما يكهمچنين توفيقى پيدا نكرديم! ولى خب نظارهگر بوديم، براى ما خوب بود، عبرت بود! واقعاً خوب است آدم بعضى جاها برود که عبرت بگيرد. اصلاً هيچ گریه از کسی نمیآمد و آن بيچاره منبری خيلى در سر خودش مىزد ولی اينها فقط كله تكان مىدادند!
آخر آقاجان! عزيز من! هشتاد سال سن از تو گذشته، ديگر چه موقعی مىخواهى بفهمى که اين دكور و دستگاه را كنار بگذارى؟ با همه بله با امام حسين هم بله؟! آخر همه جا بله اينجا هم بله؟! بروید يك مجلس تشكيل بدهید بزن و بكوب و در سر همديگر بزنيد، آخر چرا از امام حسين مايه مىگذاريد؟ چرا از امام سجاد و امام باقر علیهمالسلام مايه مىگذارید؟! خجالت دارد! والله خجالت دارد! روز قيامت اينها مىآيند و جلوى آدم را مىگيرند و مىگويند خدا از ما مظلومتر درست نكرده كه گير يكهمچنين افرادى بيفتيم! چرا بايد به مجلس سيّدالشّهدا اينطورى اهانت بشود؟ باید خاطرۀ روز عاشورا را داشته باشيم! فيلم آن را داشته باشيم که بماند، خاطرۀ افرادى را كه آمدند، اينها را داشته باشيم! این تاريخ است و بايست بماند دیگر که چه كسانى آمدند و چه كسانى نيامدند!
احیای نفس و فیض بردن، هدف از شرکت در مجالس ائمه و اولیای الهی
ولى ما كور خواندهايم، كور خواندهايم! در روز قيامت اين مجلس ما را مىآورند و جلوی ما مىگذارند و میگویند به چه نيتى مجلس گرفتى؟! آیا به نيت تعظيم شعائر و احياى ذكر بوده يا به نیت احياى نفس بوده است؟! آیا میخواستی نفست را بالا ببرى؟! احياء كه هيچ، اماتۀ نفس بوده! كدام بوده است؟ آیا سر ما را داری كلاه مىگذارى؟ آیا ما را دارى گول مىزنى؟ هان؟ آیا ما را داری گول مىزنى؟ ما را كه نمىتوانى گول بزنى عزيزم! ديگران را مىتوانى گول بزنى ولی ما را نمىتوانى. لذا فرمودند كه «فَتَعَرّضوا لَها»؛ مواظب باشيد و خودتان را در اين معرض قرار دهيد.
تقريباً يك ربع قبل از اينكه به این مجلس بيايم، يكمرتبه به ذهنم آمد كه اين دعاى عجيب و غريب «اللَهُمَّ إنِّى أسألُكَ بِمَعانِى جَمیعِ ما یدعوكَ بِهِ وُلاةُ أمرِك»1 را [کمی شرح و توضیح بدهم،] واقعاً دعاى عجيبى است و اين مسئله به يك شب و دو شب و... ختم نمىشود. ولى چون يادم هست که مرحوم آقا قبل از ماه رجب يك شب براى رفقا در مسجد قائم اين دعا را مىخواندند و توضيح مىدادند، گفتم منهم امشب خدمت رفقا اين دعا را بخوانم و يك ترجمهاى بکنم و يك توضيح مختصرى نسبت به فقرات آن بدهم كه واقعاً این دعا، دعاى عجيبى است! (و خيلىها اين دعا را خارج از حيطۀ مأثورات ائمه علیهمالسلام قلمداد كردند و مدّعى غلو هستند، البته آنها چيزى سرشان نمىشود!) ولى گفتم بهعنوان مقدمه راجع به بعضى از مسائلى كه بزرگان تذكر مىدادند، مطالبى را عرض كنم و بعد به آن دعا بپردازم، ولی قدرى قضيه به تطويل انجاميد و اگر خداوند توفيق بدهد در مجلس آينده كه طبعاً در ماه رجب قرار خواهد گرفت، إنشاءالله خدمت رفقا توضيحی راجع به اين دعا بدهيم و مطالبى در حولوحوش فقرات و مضامين آن داشته باشيم.
یکسان بودن مطالب خصوصی و عمومی اولیای الهی
الحمدلله اين مسائلی كه در اين مجلس گفته شد، مسائل بسيار مهمى بود. و همانطورىكه بنده خدمت رفقا عرض كردم، مقصود و منظور ما از اين مجالس صرفاً انعقاد اينگونه مسائل نيست، مقصود، استفاده است، فيض بردن و نتيجه گرفتن است.
بنده وقتى كه مجالس عنوان بهصورت قبلی برگزار میشد، ديگر به این نتيجه رسيده بودم كه استمرار آن مجالس، مفيد نيست و وقتى كه چيزى مفيد نباشد، دليلى ندرد كه انسان بخواهد اصرار بر ادمۀ مجالس به همان نحو داشته باشد و بهتر است كه مجالس به نحو ديگرى باشد. مطالب هم كه خب به گوش همه مىرسد، و نياز به حضور ظاهرى نيست. مسئله اين است كه مطالب به گوش انسان مىرسد و انسان هم مىفهمد و حجت هم براى انسان تمام است. و گاهى از اوقات همين آمدنها و رفتنها، خودش حجاب مىشود و براى انسان سدّ راه مىشود، سدّ راه مىشود.
مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ مىفرموند:
«ما مطالب خصوصى و عمومى نداريم، مطالب ما همين چيزهايى است كه در كتابها هست.»
ما اين مطالب را نمىفهميديم. ايشان به بعضى از افراد مىفرمودند:
«شما هروقت که به مشهد آمديد، بدون تعيين وقت ملاقات، به اينجا بياييد، هر روز هم خواستيد بياييد.»
اما چه نتيجهاى بر اين قضيه مترتب شد؟ آيا چيزى نصیبمان شد؟ آیا حجابى برداشته شد؟ آیا فتح بابى شد؟ آیا افكارمان باز شد؟ هان؟ ما كه خلافش را ديديم! بعد هم مىفرمودند: «صحبت ما به گوش هر كسى كه برسد، براى او حجت است.» بنده افرادى را مىديدم که بدون اينكه ايشان را ببينند عمل مىكردند و به مطلوب مىرسيدند، مىرسيدند. با چشم خودم مىديدم. ايشان مىفرمودند: «ما مطلب خصوصى و عمومى نداريم، مطالبى را كه مىگوييم همه همين است.» و من الآن مىبينيم همين چيزهايى كه ايشان در كتابهایشان نوشتند (و رفقاى ما که إنشاءالله خدا اجرشان بدهد که اهتمام به تبليغ و نشر اين مطالب را دارند و واقعاً بايد از زحمات آنها تقدير و تشكر كرد، البته من كه نبايد تشكر كنم، صاحب دين و شريعت خودش مىداند كه چگونه اين همتها و زحمتها و عرقها را تلافى كند، بالأخره طرف مسئله كه بنده نيستم، خود صاحب ولايت است و او به بهترين نحو، خودش اين مطالب را تلافى مىكند) چه آنهايى كه طبع شده و چه آنهايى كه نشده،
خواندن هر خط از مطالب اولیای الهی یعنی یک ملاقات خصوصی با اولیا
تكتك جملات این کتابها، عبارت از ملاقات خصوصى است. يعنى شما يك پاراگراف از معاد شناسى را دربياوريد، اين مىشود يك ملاقات خصوصى. مگر شما ملاقات خصوصى نمىخواهيد؟ هان؟ حالا شما چندتا ملاقات خصوصى در يك كتاب پيدا مىكنيد؟ چندتا؟ دويستتا، پانصدتا، هزارتا؟ هر صفحۀ آن يك ملاقات خصوصى است، آیا حتماً بايد بنويسند که این ملاقات خصوصی است؟ چشم! شما از طرف من بالاى هر صفحه بنويسيد كه فلانى گفته كه اين صفحۀ چندم از روح مجرد ملاقات خصوصى است. مگر شما نمىخواهيد بياييد پيش بنده؟ من مىگويم اين است. اما اين نفس قبول نمىكند، نه، حتماً بايستى حضورى باشد! گير اينجا است، گير ما اين است، اين گير بايد برطرف شود.
وجود ضابطه در دستگاه خدا نه رابطه
بنده اين مطلب را اخيراً چند بار تكرار كردهام که اگر به جايى رسيديد كه ملاقات خصوصى شما با امام زمان علیهالسلام با غير ملاقات خصوصى فرق نكرد، آنموقع بدانيد كه حالا يك قضيهاى دارد اتفاق مىافتد. ولى اگر در ذهن ما اين باشد كه حتماً بايد برويم مطلب را از خود امام زمان بشنويم و اگر كسى ديگر بگويد قبول نكنيم، آن امام زمان، امام زمان نيست. صد سال هم پيش او بنشينيد، فایدهای ندارد. مگر پيش پيغمبر ننشستند؟ مگر 23 سال ننشستند؟ فايده نداد ديگر، ديديد ديگر که فايده نداد. اويس در يمن بود و يك بار هم پيغمبر را نديد، اما به پيغمبر ملحق شده بود و متحد شده بود. خيال نكنيد اويس فقط يكى است، هركدام از ما اگر بخواهيم يك اويس هستيم! اما نمىخواهيم، نمىخواهيم که اويس باشيم! مىخواهيم عبدالرحمن عوف باشيم! مىخواهيم عمر بن خطّاب باشيم! مىخواهيم خالد بن وليد باشيم! اگر بخواهيم هركداممان يك اويس هستيم! اويس از شكم مادرش، اويس درنيامد، يكى بود مثل ساير افراد، خواست و شد اويس، شد عمار، شد ميثم، شد حبيب. و ديگران هم شدند عمر سعد و ابن زيادها و...! این خواست خود ما است.
ولایت زمین و آسمان را پر کرده است
مرحوم آقا بارها فرمودند: (در يك مورد خودم ديدم و موارد ديگر هم بوده است) «همين آقا سيد محسن اگر بخواهد، من به او مىدهم، اگر نخواهد نمىدهم.» پدر من است و از همه كس به من نزديكتر است، ولى در دستگاه خدا رابطه نيست، ضابطه است. ضابطه يعنى عدل، ضابطه يعنى انصاف، ضابطه يعنى امانت، ضابطه يعنى رحمت، اين معنا، معناى ضابطه است. پس ديگر نبايد نگاه كنيم و بگوییم: خوش به حال فلانى که چهل سال پيش اولياى خدا بوده است، اى كاش ما هم بوديم! خب حالا شما هم بودى چه مىشدى؟ شما كه پانزده سال بودى، رفتى و آمدى، چه شد؟ همان حالى را كه ديگران راجع به بنده دارند، همان حال را ممكن است ديگران نسبت به آنها داشته باشند؛ خوش به حال فلانى، چقدر با آقا ارتباط دارد، اى كاش ما هم به جاى آن آقا بوديم! همان است، تفاوتى نمىكند! آنوقت همانى كه مىگويد: «خوش به حال فلانى»، وقتى که يك حرف به او بزنى او مىرود يك كار ديگر مىكند! پس نگو! بابا دروغ نگو، چرا دروغ مىگويى؟ «خوش به حال» چيست؟ اين حرفها چيست؟ اين مسائل چيست؟ ما «خوش به حال» نداريم. اگر ما در كرۀ ماه باشيم، در آنجا ولايت هست!
در همين دعاى عجيب و غريب مگر نمىخوانيم: «فَبِهِم مَلَأتَ سَماءَكَ وَ أرضَك»؟1 به اين ولايت، تو آسمان و زمينت را پر كردهای. امام زمان در آسمانها و زمين هست، در همه جاى عالم وجود هست، در همه جا حضور دارد. اگر پشت اين ستون بنشينيد، امام زمان در كنار شما حضور دارد؛ اگر در حياط بنشينيد، با شما حضور دارد؛ اگر در كرۀ ماه برويد، با شما حضور دارد؛ اگر خارج از منظومۀ شمسى برويد، با شما حضور دارد؛ هرجا هستيد، با شما حضور دارد. در كل عالم وجود نمىتوانيد يك وجب را بيابيد كه در آن فضا قرار بگيريد و بين شما و بين امامتان فاصله باشد. در كل عالم وجود يك وجب جا پيدا نمىكنيد، اين مىشود «فَبِهِم مَلَأتَ سَماءَكَ»، «فَبِهِم مَلَأتَ سَماءَكَ» اين است. تمام آسمانها و زمين، همه از وجود امام زمان پر است، بهاندازۀ سرسوزنى خالى نيست. اين امام زمان است. «خوش به حال فلان، خوش به حال فلان» چيست آقاجان؟! مطلب دست شما آمده است، بگيريد و برويد، «خوش به حال» چيست؟
ملاک در نزدیکی به اولیای الهی، عمل به مطالب و مبانی آنها است
بنده قابل اين حرفها نيستم، ولى در همان زمانى كه خدمت بزرگان بودم، مگر بسيارى از افرادى كه بعد از فوت مرحوم آقا به راه ديگر و انحراف رفتند، همانهايى نبودند كه بيست وچهار ساعت در منزل ايشان بودند؟! مگر نبودند؟! ايشان هم مىخنديدند و تبسم میکردند، آنها هم خوش بودند که بَهبَه الحمدلله ديگر [توفیق داریم و کارمان تمام است.] بعضىها هم که به آنها مىگفتند كه «خوش به حالتان که شما آقا را مىبينيد!» آنها هم مىگفتند: «خب ديگر چه عرض كنيم، إنشاءالله خداوند قسمت كند، خداوند قسمت كند كه شما هم فيض پيدا كنيد!» با يك حالتى كه ديگر اين فيض نصيب ما شده است و این فيض به ما رسيده است!
انسان بايد از فرصتها استفاده كند، بايد استفاده كند اما همۀ مطلب اين نيست، اين مقدارى از مسئله است. وقتى که مرحوم آقا مىفرمودند: «كسى كه اين كتابها را بخواند و به آنها ترتيب اثر بدهد، فرزند ما خواهد شد»، شوخى نمىكردند. واقعيتى را در اينجا مىگويند كه به اين راحتى نمىشود به آن واقعيت دسترسى پيدا كرد، اين مطلب را كسى مىفهمد كه كم و بيش، خبر از مطالب داشته باشد، آنوقت مىفهمد كه ايشان شوخى نكردند، مسئله را جدى مطرح كردند که «واقعاً فرزند ما خواهد شد و آن كسى كه فرزند است و عمل نمىكند، فرزند ما نيست»! مطلبى نمانده كه ايشان نگفته باشند، مطلبى نمانده است!
مراقبات و دستورات اولیای الهی در ماه رجب
فلهذا حال كه در آستانۀ اين ماه مبارك هستيم، مطالبى كه قبلاً خدمت رفقا عرض كردم، بر سبيل اجمال مرورى نسبت به آنها داشته باشيم: این ماه ماهى است بسيار مغتنم و اگر مىتوانيم همۀ ماه را روزه بگيريم، اثر بسيار بسيار بيشترى دارد. و اگر هم نمىتوانيم روزه بگيريم، آن اذكار در ماه رجب را كه در مفاتیح هست: «سُبحانَ الإلَهِ الجَلیلِ سُبحانَ مَن لا یَنبَغی التَّسبیحُ إلّا لَهُ سُبحانَ الأعَزِّ الأكرَمِ سُبحانَ مَن لَبِسَ العِزَّ وَ هوَ لَهُ أهلٌ»1 بخوانیم كه اگر انسان اين اذکار را روزى صد مرتبه بگويد، به جاى روزه براى او بهحساب مىآورند، البته براى كسى كه نتواند، نه كسى كه اهمال كند؛ و سعى كنيم كه در ماه رجب حالمان سبك باشد؛ اگر روزه مىگيريم افطار خود را سنگين نكنيم؛ شبهاى ماه رجب را خيلى مغتنم بشماريم. شبهاى آن خيلى مهم است و آثار عجيبى دارد! سبك باشيم، غذاى سنگين نخوريم، غذاهاى چرب كه معده را ثقيل مىكند و حال انسان را مىبرد، اينها چيزهايى است كه باعث اتلاف وقت مىشود، وقت انسان تلف مىشود. اين سفرهاى كه پهن شده، انسان آنطورى كه بايدوشايد از اين سفره استفاده نمىكند؛ حداقل هفتهاى يك بار به زيارت اهل قبور برويم و همانطورىكه بزرگان فرمودند:
اهمیت روزه و سکوت و زیارت اهل قبور در ماه رجب
«برويم كنار قبرستان بنشينيم و يك فاتحه بخوانيم و بعد به تفكر و سكوت بپردازيم.» با همديگر رفتن و در قبرستان صحبت كردن، نتيجهاى ندارد، تنها برويد و كنارى بنشينيد. عيب ندارد که حالا با هم، چند نفرى برويد ولى آن اثر بايد بر اين رفتن، مترتب بشود. مرحوم قاضى ـ رضوان الله تعالی علیه ـ تنها به وادىالسلام مىرفتند، بزرگان تنها مىرفتند و در گوشهای مىنشستند، درحالىكه در كنار وادىالسلام، حرم اميرالمؤمنين علیهالسلام است. چرا آنجا نمىرفتند؟ البته آنجا هم مىرفتند ولى هر چيزى جاى خودش را دارد. آن اثرى كه در وادىالسلام پيدا مىشود، آن اثر برای آنجا است، آنجا بايد رفت. نبايد گفت حالا اينجا حرم اميرالمؤمنين است، بالاتر از اينكه نداريم. نه، هر چيز جاى خودش را دارد، زيارت حرم اميرالمؤمنين جاى خودش را دارد، حرم حضرت فاطمه معصومه سلاماللهعليها جاى خود را دارد، زيارت اهل قبور و وارد شدن در آن فضا هم جاى خود را دارد؛ قبرستان، قبرستان حاج شيخ، قبرستان شيخان، قبرستانهاى ديگر برويم و در احوال آنها سير كنيم، ببينيم که فردا ما را هم همينجا مىآورند، اينها هم يك روزى مثل ما بودند، مىآمدند اينجا فاتحه مىخواندند. آنها هم همين فكر را مىكردند، آنها هم فكر مىكردند كه امروز ما در اينجا مىآييم و فردا ما را در اينجا مىآورند. الآن هم ما آمديم و ما را هم بعد در همينجا مىآورند، يك عده هم مىآيند و براى ما فاتحه مىخوانند. و اين سير همينطور ادامه دارد. حالا ما خودمان را در آنجا فرض كنيم و ببينيم چه بايد كرد. او كه ديگر از قبر نمىتواند بالا بيايد، ديگر تمام شد، ديگر پروندۀ او بسته شد. فرض كنيم دو روز ديگر، هفتۀ ديگر، كسى به كسى گارانتى نداده است، دو سال ديگر، سه سال ديگر، ما هم مىآييم همينجا. لذا حداقل هفتهاى يك بار ترك نشود. بعضىها بيشتر، هفتهاى دو يا سه بار مىرفتند، در نجف هفتهاى دو سه بار را مىرفتند و فايدۀ آن را هم خودشان مىگرفتند.
اهمیت زيارت مشاهد مشرفه در ماه رجب
زيارت مشاهد مشرفه در ماه رجب بسيار تأكيد شده است. مرحوم آقا مىفرمودند: «كسانى كه در مشاهد مشرفه هستند هر روز را به زيارت آنها بروند.» بهتر است كه در بينالطلوعين باشد، زيارت در بينالطلوعين اثر خاص خود را دارد كه در شب آن اثر را ندارد. خيلى هم لازم نيست که انسان طول بدهد، زيارتى مىكند، مىنشيند و برمىگردد. اينها چيزهايى است كه خداوند اينها را قرار داده است، همانطورىكه نعمات ظاهرى خود را در اين دنيا براى استمرار حيات ما قرار داده، اينها را هم براى اُخراى ما قرار داده است. حضرت معصومه سلاماللهعليها را در قم آورده و در اينجا متوطن كرده است. امام رضا علیهالسلام را از مدينه به مشهد آورده است، خدا آورده است و در اينجا قرار داده است تااينكه تمام دنيا از بركات آن حضرت متنعم بشوند. حضرت عبدالعظيم سلاماللهعليه را از مدينه آورده در رى دفن كرده و آنجا را موطن جُسمان او قرار داده است تااينكه اهالى و افراد به نزديك جسم او بيايند و فيض ببرند. ننشينند در خانه همينطورى روزها را بگذرانند، به زيارت حضرت عبدالعظيم بيايند كه امام هادى عليهالسّلام فرمودند: «مَن زارَ عَبدالعَظیمِ بِرِى كَمَن زارَ الحُسَینَ بِكَربَلاء»؛1 اينقدر اين مرد بزرگوار بود و اينقدر جليلالقدر بود كه زيارت او مانند زيارت سيّدالشّهدا عليهالسّلام بهحساب مىآيد. اين نعمتهايى را كه خداوند در اينجا قرار داده، انسان بايد اين نعمتها را قدر بداند و برود و استفاده كند و خود را در آن حال و هوا و در آن فضا قرار بدهد و سعى كند كه توجّه او بيشتر باشد تااينكه فيض بيشترى ببرد.
اهمیت صله رحم و عیادت مرضی و مراقبۀ بیشتر در ماه رجب
صله رحم كردن در اين ماه خيلى مهم است؛ عيادت مرضى در اين ماه خيلى تأثير دارد؛ و همينطور مراقبه، كمتر صحبت كنيم و كمتر حرف بزنيم، به مطالبى كه ذهن را به خود مشغول مىكند، اخبارى كه صد من يك قاز هم ارزش ندارد: اين گفت، آن جواب داد؛ اين رفت، آن آمد؛ اين در سر آن زد، آن در كلۀ اين زد، اينها مطالبى نيست كه بهدرد ما بخورد، غير از آمدن و ذهن را پركردن و نفس را تغييردادن و تشويش ايجاد كردن، هيچ فايدۀ ديگرى ندارد. يعنى غير از تخريب، هيچ فايدهای ندارد. اينها را براى اهلش بگذاريد، براى اهلش. پارسال قبل ماه مبارك رمضان، يادم هست که من در همينجا كه شب، جلسۀ عنوان بود، عرض كردم كه مرحوم آقا در اينگونه مطالب مىفرمودند: «اين امور، امور دنيا است (توجّه كنيد) اين امور، امور دنيا است، دنيا را به اهل دنيا واگذار كنيد.»2 شما چرا خودت را مشغول به اینها مىكنى؟ شما چرا وقت خودت را صرف اينها مىكنى؟ شما چرا ساعتى و ساعتهايى مىآيى و فكر و ذهن خودت را مىبرى که: «آنجا چه شد، اينجا چه شد، اين چه گفت، آن چه گفت، اين چهكار كرد»؟! دنيا را براى اهل دنيا بگذاريد. هرچه ذهن صافتر باشد، هرچه ذهن بىدغدغهتر باشد، قابليت و استعدادِ براى تلقىِ مطالب از عالم عِلوى، بهتر خواهد بود تااینکه انسان اين مسائل و اخبار را بشنود و مرتب درصدد دفع آنها بربیايد و دائماً بخواهد آنها را ازبين ببرد. آن که ديگر همهاش مىشود جنگ. نفس او مىشود جنگِ با اين مطالبى كه براى او حاصل شده است. لذا پرداختن به اخبار، براى انسان هيچ صحيح نيست و مناسب نيست، مخصوصاً در اين ماههاى مبارك كه انسان بايد در اين قضيه بيشتر دقت كند.
اهمیت قرائت قرآن کریم و ادعیه در ماه رجب
و همينطور قرائت قرآن، بسيار بسيار مهم است؛ دعاهايى كه در اين ماه مبارك آمده، انسان اين دعاها را بخواند، نسبت به معانى آنها توجّه كند. نگويد حالا ما خوب از عهدۀ اينها برنمىآييم، نه، بخواند، هر كسى بهاندازۀ فهم و سعۀ خودش، فيض خود را مىبرد و استفاده مىكند.
لزوم استفاده از فیوضات الهی و شکرگزاری نسبت به فهم مطالب اولیای الهی
خلاصه طورى نباشد كه ماه به اتمام برسد و انسان حسرت گذشت زمان و عدم فيضى را كه بتواند ببرد بخورد. الحمدلله خداوند وسايل را براى ما مهيا كرده و فيض و رحمت خودش را نسبت به ما افاضه كرده، مطالب را در اختيار گذاشته، فهم مطالب را به ما عنايت كرده است. شما الآن نگاه كنيد ببينيد افرادى مثل خودتان، چه در زىّ اهل علم و چه در زىّ غير اهل علم، چطور خدا فهمشان را بسته است! دُگم، بسته، نفهم، هيچ نمىفهمد! درس خوانده ولى نفهم است، مطالعه كرده ولى دگم است، فهم بسته شده است. ولى خدا فهم شما را باز كرده، راه را براى شما هموار كرده است، آیا اين شكر ندارد؟ آیا اين شكر ندارد؟ اگر خدا فهم ما را هم مثل آنها مىبست، چهكار مىكرديم؟! واقعاً چهكار مىكرديم؟ خب داریم مىبينيم ديگر، داريم اين مسائل را مىبينيم. خب همينكه اين راه هموار شده است، بايد نسبت به او هم پاسخ بدهيم؛ خداوند راه را هموار كرده، مسائل را هموار كرده است، ما بايد پاسخ بدهيم.
إنشاءالله اميدواريم كه خداوند دست ما را بگيرد؛ و ما را تنها نگذارد؛ و در اين اوقات و ايام متبركهاى كه در پيش داريم و در همۀ ايام و لحظات، ما را از فكر و ذكر و ورد و حضور در حريم خود محروم نكند؛ و صاحب ولايت را پشتيبان ما قرار بدهد؛ و همواره ما را ريزهخوار خوان نعمت او قرار بدهد.
اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد