نظام تربیتی عالم وجود

هو العلیم

نظام تربیتی عالم وجود

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ 

سلوک خانواده ـ تهران ـ جلسه 35

بیانات

حضرت آیت‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی

قدس الله سره

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

و صلَّى اللَه عَلَى سیّدنا و نبیّنا أبى‌القاسم مُحَمّدٍ

و على آله الطّیبین الطّاهرین و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعینَ‌

از زیارت رفقا و دوستان خیلی خوشبختیم، بعد از اینكه بنده از نظر دوستان خودمان بر ممانعت از زیارت رفقا مطلع شدم، خلاصه اصرار كردیم که خب شوق خودمان را چه كنیم كه می‌خواهیم رفقا را ببینیم؟! خب دیگر در یك محدوده‌ای اجازه دادند كه چند كلمه‌ای در خدمتتان، عرایضی را داشته باشیم. ان‌شاءالله که اگر خداوند توفیق بدهد، برای فرصت‌های دیگر، مجال بیشتری پیدا بشود. علیٰ‌كلّ‌حال باید تسلیم رضای خدا بود كه هرچه او تقدیر كند. «هرچه آن خسرو كند، شیرین بُوَد.»¹

متوقف نشدن مراتب کمالیه در انسان

یادم هست در وقتی كه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ چشمشان كسالت پیدا كرده بود، افتادگی شبكیه، ریتینگ كه به آن دكولمان می‌گویند، دیگر همۀ برنامه‌ها و كارهایشان تعطیل شده بود و در بیمارستان كه تشریف داشتند من در خدمت ایشان بودم، دو هفته‌ای طول كشید. یك روز در بیمارستان، من به ایشان گفتم كه آقا این قضایایی كه برای شما پیش می‌آید برای چیست؟ خلاصه ما نفهمیدیم! یا قلبتان درد می‌كند یا چشمتان مشکل پیدا می‌کند یا به دیسك كمر كذایی دچار می‌شوید یا سنگ صفرا و اكتر و امثال‌ذلك پیدا می‌کنید، خلاصه قضیۀ این بیماری‌های شما چیست؟ ظاهراً كلكسیونتان دارد تكمیل می‌شود! ایشان فرمودند: «نه! هنوز یك‌مقدارش مانده!» گفتم که حالا می‌شود برای ما بگویید كه اینها به‌خاطر چیست؟ ـ آخر با آن وضع و كیفیتشان اصلاً در ذهنمان نمی‌گنجید كه چگونه می‌شود که ایشان به این مسائل مبتلا بشوند؟! فرمودند كه: «آقا سید محسن! من الآن در چه سنی هستم؟ ـ آن موقعی که در بیمارستان لبافی‌نژاد بودند ـ در این بیمارستان، حقایقی برای من روشن شد كه تا الآن روشن نشده بود!»

ببینید! یك ولیّ‌خدا! آن‌ هم در آخر عمر [می‌فرماید که مطالبی برای من روشن شد که تابه‌حال روشن نشده بود!] وقتی كه پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم به خداوند متعال عرضه می‌دارند که: «ربّ زدنی فیك تحیرا»؛² آن پیغمبرش می‌فرماید که: «خدایا، هر لحظه تحیر و حیرت مرا نسبت به مراتب اسماء و صفات لا یتناهی خودت بیشتر بگردان!» خب این حكایت از چه مطلبی می‌كند؟ حكایت از این می‌كند كه مراتب علم ربوبی به‌‌نحوی است كه حتی رسول ‌خدا كه واسطۀ فیض بین خدا و بین همۀ ممكنات است و هرچه به همۀ عوالم وجود، از انسان و غیر انسان می‌رسد، از دریچۀ رسول‌ خدا است، تا الآن كه الآن است و تا خدا خدایی خواهد كرد، هر روز به علم پیغمبر دارد اضافه می‌شود! علمی كه نبوده! اگر باشد كه اضافه نمی‌شود، اینکه معنا ندارد. علمی كه نبوده، دارد اضافه می‌شود! یعنی سیر در مرتبۀ ذات كه همان ظهورش در اسماء كلیه و صفات كلیه است. سیر، تا خدا خدایی می‌كند هست نه‌اینکه در یك حد كه انسان به مرتبۀ كمال برسد و بگوید که خب تمام شد! دیگر تمام مطالب روشن شد، دیگر تمام حقایق روشن شد، دیگر تمام مسائل روشن شد ـ لری‌اش اینکه دیگر خلاصه هرچه ته و توی خدا بود، درآوردیم! ـ نه! مسئله این‌طوری نیست! مسئله به این كیفیت نیست!

ایشان می‌فرمودند: «من الآن در این بیمارستان و با این بیماری و کسالت، به مطالبی رسیدم كه تا‌به‌حال آن مطالب بر من مخفی بود!» و این لطف پروردگار است به انسان كه باید برای انسان این مسائل روشن بشود و این حقایق روشن بشود، و اینها فقط از كتاب و از شنیدن به‌دست نمی‌آید. انسان باید به این مسائل برسد و برایش مشخص بشود.

لزوم احساس حضور خداوند متعال در همۀ حالات

علیٰ‌كلّ‌حال، مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ فرمودند كه:

وقتی كه من در منزل بودم و هنوز به بیمارستان نیامده بودم، فلانی (او یكی از دوستان ایشان بود و بعد هم فوت كرد، و خودِ او هم در طهران جلساتی داشت و افراد زیادی هم با او رفت و آمد می‌كردند، ولی مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ دیگر با او ارتباطی نداشتند. همان كسی كه بعد از فوت مرحوم آقای انصاری ـ رضوان الله تعالی علیه ـ مدّعی بود که دیگر نیازی به استاد نیست و مرحوم آقا هم در كتب خودشان از او تعبیر به یك زارع كرده بودند و خب سوابقی هم با مرحوم آقا داشتند،¹ همین شخص به‌عنوان عیادت به منزل مرحوم آقا آمده بوده و خب باهم رفیق بودند دیگر! سابق خیلی رفیق بودند) به دیدن من آمد و گفت: «خب آقای آقا سید محمدحسین! همه‌اش كه دیگر نمی‌شود که شما بخواهید به كتابت و تألیف و این مسائل بپردازید، حالا بالأخره یك‌مقدار هم باید به او پرداخت (البته ایشان سنشان از مرحوم آقا بیشتر بود و مثلاً داشتند آقا را نصیحت می‌كردند!) و خدا این چیزها را پیش می‌آورد برای اینكه انسان بیشتر به او توجه بكند! من به او گفتم كه: آقای فلان! شما خدا را فقط در یك ظهور و در یك مظهر می‌بینید. شما فقط خدا را در همین تنهایی و اشتغال به این كیفیت می‌بینید، ولی خدا فقط یك ظهور ندارد؛ یك ظهورش در نشستن پشت میز و تألیف و بیان مطالب است، یك ظهورش در چشم‌درد و آمدن به بیمارستان و ترك كردن و كنار گذاشتن تألیفات و توجه كردن به مطالب دیگر است، یك ظهور خدا در جنگ و جدال با كفار و... است، یك ظهورش در آمدن به مسجد و به نماز ایستادن و به خطابه و این مسائل‌ رسیدن است، یك ظهور خدا با مردم صحبت كردن و بر منبر رفتن و با مردم تكلم كردن است، یك ظهورش در بیماری و در بستر بیماری افتادن و فاصله گرفتن است، خدا را باید در همۀ این موارد دید نه‌اینکه فقط در یك مورد خاص، و در یك [شرایط خاص.] یعنی آن موقع خدایی وجود ندارد دیگر ولی الآن خدا هست! آن موقع حضوری نیست ولی الآن حضور هست؛ آن موقع دیگر هم‌نشینی وجود ندارد ولی الآن هم‌نشینی هست!

علیٰ‌كلّ‌حال اینها مطالبی است كه بزرگان نقل كرده‌اند و ما هم باید به‌دنبال آن مطالب باشیم.

وجود نظام تربیتی در عالم

الآن که داشتم می‌آمدم با خودم گفتم که برای رفقا چه بگویم؟ مطلبی به‌نظرم رسید که دیگر به‌طور خلاصه خدمت دوستان عرض می‌كنم و ان‌شاءالله به حول و قوۀ الهی، بقیۀ مطالب برای جلسه و زیارت بعد، و آن مطلب این است كه این عالم، عالمِ امتحان و عالم بروز حقایق و مسائل نفسانی است. به‌طوركلی، این نظام، نظام تربیت است. نظامِ آمدن در اینجا و گذرانِ حیات است، این نظام، نظامِ تربیت و رسیدن به فعلیت است. یعنی این نظام برای این است که انسان را به آنچه پایبند است و اهتمام دارد و به‌دنبال آن است، برساند. خیلی چیزها در دل ما هست، خیلی مسائل هست، خیلی سلیقه‌ها، خیلی نیّات، مطالبی كه حتی ممكن است برای خودمان هم مخفی مانده باشد، باز نشده، روشن نشده باشد. نظام تربیتی و نظام تكوین، هر دو دست به ‌دست هم می‌دهند و انسان را به همانی‌كه هست و به همان وضعیتی كه هست و به همان خواست‌ها و شاكله و سرشت و نیات و اهتمام و تفكر و تمایلش، می‌رسانند! این نظام تربیتی، یك‌هم‌چنین نظامی است.

رسول‌ خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم یك روز به امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «یا علی! أنا أقاتل الناس علی تنزیل القرآن و أنت تقاتل الناس علی تأویله (تأویل القرآن)»؛¹ من بر تنزیل قرآن با مردم جنگ كردم، یعنی مبارزه كردم، برخورد كردم كه این قرآن را، این رسالت را گسترش بدهم، در شهرها، در بلاد، در بین اقوام، در بین یهود، نصاری، این را گسترش بدهم و بالأخره گسترش هم یك موانعی دارد، باید این موانع را از سر راه بردارم دیگر. من بر این تنزیل قرآن و گسترش ظاهر قرآن و ظاهر این سنت، با مردم مقاتله كردم، اما كار مهم برعهدۀ تو است! تو بر تأویل قرآن با مردم مقاتله می‌كنی.

من آمدم در این عربستان، در این جزیرة العرب، در یمن، این‌طرف و آن‌طرف، اسلام را گسترش دادم، یعنی گسترش پیدا كرد. در شام، یمن، جزیرةالعرب مردم مسلمان شدند، حجاز و...، همۀ اینها اسلام را اختیار كردند. ولی اسلام اینها تا چه حد بود؟ یعنی آیا فقط نماز بود؟ خب یك ربات هم كه می‌تواند نماز بخواند! آیا فقط قرآن بود؟ شما یك نوار را در یك دستگاه بگذارید، صبح تا شب برایتان قرآن می‌خواند، آیا این بود؟ آیا مسئله این است یا اینكه نه آن حقیقت قرآن، آن تأویل قرآن، آن باطن كه متابعت از ولایت است، آن دیگر مسائل نهفته‌ای است كه آن مسائل نهفته، در زمان من باز نشد؟ همین‌طور در دل‌ها ماند، من نتوانستم و تكلیف نداشتم که پرده بردارم و پرده را كنار بزنم، گفتم که فقط نماز بخوانید، كار دیگری به كارتان ندارم، روزه بگیرید، كار دیگری به كارتان ندارم، همین، حج انجام بدهید، دیگر كاری به كارتان ندارم، كار خلاف نكنید و امثال‌ذلك. وقتی كه من سرم را گذاشتم روی زمین و جسمم از این دنیا رفت، تمام آن نیّات، تمایلات‌، خواست‌ها، مخالفت‌های درونی و كیفیت اندیشه‌ها رو می‌آید. همه دنبال آن خواستشان می‌آیند.

حرکت مردم برطبق آن چیزی است که تمایلاتشان را برآورده کند

چرا مردم به‌دنبال ابوبكر و عمر و... رفتند؟ چرا؟ چون می‌دیدند با امیرالمؤمنین علیه‌السلام نمی‌توانند كنار بیایند! او بكن و نكن دارد، این كار را بكن و آن كار را نكن، اینجا برو، آنجا نرو، این عمل خلاف است، آن عمل صحیح است. این‌طور ممكن است خیلی از مسائل برای انسان خلاف باشد، نخواهد انجام بدهد، چون نمی‌خواهد انجام بدهد، خدا هم در اینجا مورد را پیش می‌آورد، این می‌شود نظام تربیتی.

آن مورد و آن كسی كه می‌تواند به این تمایلات و افكار زمینه بدهد تااینکه آنها روشن بشود، جناب ابی‌بكر است! بسیارخوب، این را هم برایتان آوردیم. این علی علیه السلام، این سفارش پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم، این انتصابش، این مطالب پیغمبر، این روز غدیر، این دستور، این‌هم آقای ابی‌بكر! نه با ولایت كار دارد، نه با [قرآن] كار دارد، نه با دین کار دارد، هیچ كاری ندارد! فقط می‌گوید که شما تسلیم من بشوید، نمازتان را هم بخوانید، و دیگر هر كاری خواستید بكنید بكنید، به هر عملی که خواستید دست بزنید، بزنید! مگر هم‌پالكی‌هایش نكردند؟! مگر خالدبن‌ولید نكرد؟! مگر مغیرةبن‌شعبة نكرد؟! مگر اینها نكردند؟! كارهای شرم‌آوری كه اصلاً نمی‌شود نسبت به آنها تفوّه كرد و بعد هم برای مصلحت و حفظ نظام، نظام خودش، عیبی ندارد چون این از خودمان است! چرا خالد بن ولید را نكشت؟ چون از خودشان بود! چون از خودمان است، عیبی ندارد، انجام‌ بدهد، نوش جانش!

اما امیرالمؤمنین علیه‌السلام نمی‌تواند این حرف را بزند. او امیرالمؤمنین است، او باید مشیت الهی را در نظام تربیتی در این عالم اجرا كند، او نمی‌تواند با اینها كنار بیاید. می‌گویند: تو برو در خانه بنشین، ما اصلاً با تو كاری نداریم! مگر صریحاً به امیرالمؤمنین نگفتند كه پیغمبر تو را منصوب كرد كه كرد! ما تو را نمی‌خواهیم، این را به چه كسی بگوییم؟! ما نمی‌خواهیم تو بعد از پیغمبر باشی! امیرالمؤمنین هم فرمودند: خب نمی‌خواهید که نخواهید! خداحافظ شما، ما رفتیم! هر كسی می‌خواهد، به‌دنبال ما بیاید.

بقیه گروه گروه و گله گله، بروید همان‌جایی كه می‌تواند شما را در همان مرتبه نگه دارد! هان! نفسانیاتتان، تمایلاتتان و... [را در همان مرتبه نگه دارد.] 

امام حسین علیه‌السلام خیلی خوب است، امام حسین خیلی مظلوم است، برای امام حسین جلسه بگذاریم، برای امام حسین چه بكنیم، كدام امام حسین؟ امام حسینی که وجود ندارد! امام حسینِ هزار وچهارصد سال پیش خوب است كه الآن نیست ـ متوجه عرایضم هستید؟!ـ نه امام حسین الآن!

امام حسین الآن هم هست، حیّ است و حاضر، عینِ خودِ امام حسین است و سر سوزنی هم مو نمی‌زند، منتها غایب است ولی دستوراتِ او الآن هم هست.

چرا امام حسین خوب است؟ چون امام حسین را دیگر كشتند، دیگر نمی‌تواند بگوید که بكن یا نكن، این امام حسین، خیلی عالی است! برایش سینه می‌زنیم، جلسه می‌گذاریم، سیاه‌پوش می‌كنیم، شام می‌دهیم، ناهار می‌دهیم، دیگ بارمی‌گذاریم و امثال‌ذلك! همه را دعوت می‌كنیم، در روزنامه اعلان می‌كنیم، اعلامیه می‌دهیم، در تمام شهر اعلامیه پخش می‌كنیم که بیایید هیئت امام حسین! امام حسین که هیئت نمی‌خواهد!

مگر دربارۀ مرحوم آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ نمی‌گفتند که مرحوم آقای حداد آدم خیلی خوبی بود، مرد بسیار بزرگی بود و...! خب به تو چه مربوط است كه آدم خوبی بود؟! آدم خوبی بود كه بود! آقای حدادی خوب است كه الآن در زیر خاك است! این آقای حداد خیلی عالی است! او با آجر فرقی نمی‌كند! آن آقای حدادی كه زیر خاك است با آجر چه فرقی می‌كند؟! پس آجر آدم خیلی خوبی است، چقدر مقام دارد، چقدر فلان دارد و... اما همین آقای حداد وقتی که زنده باشد در مقابلش می‌ایستد و می‌گوید که: این آقای حداد این است، این این است، این به‌درد نمی‌خورد، این ضدّ ولایت است و...! مگر دربارۀ مرحوم آقای حداد حرف درنیاوردند؟ مقداری‌اش را مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در روح مجرد آوردند¹ والاّ مطلب خیلی‌ زیادتر از این حرف‌ها بود! مسئله این است، مطلب خیلی دقیق است!

مرحوم آقا، مرد بسیار بزرگی بود، از اولیاء خدا بود، چقدر مقام داشت! خب بله، مرحوم آقایی كه الآن نیست كه به من امر و نهی بكند، این آقا، آقای خیلی خوبی است! این مرد، مرد بسیار بزرگی است چون دیگر الآن نیست! اما همان آقایی كه الآن می‌گوید که آن آقا چقدر بزرگ بود، به‌خاطر اینكه آقا نفهمد، کنار چهارراه سیگار می‌كشید و بعد داخل منزل مرحوم آقا می‌آمد، چون می‌دانست جلوی آقا نمی‌تواند سیگار بكشد! بعد آقا به من می‌فرمودند که: «این شخص آنجا سیگار می‌كشد و خیال می‌كند که من نمی‌بینم!» همین! مرحوم آقا خیلی خوب است و...! شما خیال می‌كنید آن فتنه‌ و انحرافی كه بعد از زمان مرحوم آقا پیش آمد و ایجاد شد، یك‌شبه ایجاد شد؟ نه، این در زمان خود مرحوم آقا بوده، مخفی بوده، در دل‌ها بوده است. یك نفر از خود آنها که همان موقع من را در خیابان دید گفت که: آقا به شما بگویم که تمام این مسائلی كه الآن برای شما پیدا شده، كینه‌هایی است كه از بدر و حنین، از زمان سابق در دل‌ها بوده، پدرتان که سرش را گذاشت زمین، حالا روی داده‌! گفتم: بله، ما از همان موقع هم می‌دانستیم، از همان موقع خبر داشتیم!

كسانی علمدار آن فتنۀ بعد از آقا شدند كه در زمان مرحوم آقا، ایشان هدایایشان را پس می‌فرستادند! كسانی بعد از مرحوم آقا عهده‌دار آن جریان شدند، كه وقتی که از قم و طهران به مشهد می‌رفتند، وقتی که اسم اینها را به گوش آقا می‌رساندند، ما علامت ناراحتی و اخم را در چهرۀ ایشان می‌دیدیم! می‌فرمودند: «اصلاً نمی‌خواهم اسمشان را بشنوم!» من در كنار ایشان بودم كه این حالات را مشاهده می‌كردم! و بعد از آقا همین‌ها كاسۀ داغ‌تر از آشِ ولایت شدند! پرچم ولایت و... را همین‌ها به‌عهده گرفتند! البته همۀ این مطالب را بنده گفتم و اتمام حجت كردم، منتها دیگر بالأخره تقدیر خدا چیز دیگری بود و ما نمی‌توانیم با آن مقابله كنیم.

حالا آن مرحوم آقا چقدر آدم خوبی بود! خب بله! مرحوم آقایی كه زیر خاك است آدم خیلی خوبی است! مرد بسیار بسیار بزرگی است، چقدر صفاتی دارد و امثال‌ذلك!

هر کسی مرتبه‌ای دارد و طبق همان مرتبه هم حرکت می‌کند نه بیشتر

بنابراین نكتۀ مهم در اینجا این است که مطالبی در این سنوات اخیر اتفاق افتاد و خودِ بنده هم ـ اگر دوستان ملاحظه كرده باشند ـ روشم در این سنوات اخیر قدری تغییر كرده بود و این باز ‌هم ادامه دارد، مطالبی را كه دوستان می‌بینند و مسائلی را كه مشاهده می‌كنند، تمام اینها باید اتفاق بیفتد. یكی تا اینجا می‌آید و از اینجا به بعد می‌گوید که ما فلان! یكی تا اینجا می‌آید و از اینجا به بعد فلان! آن یكی تا آنجا می‌آید و از آنجا به بعد فلان، و... همه باید بیایند، همه‌مان باید امتحان بشویم و باید متوجه بشویم که این مسائل، برای ما نعمت الهی است. ما باید مواظب باشیم که مبادا خدای‌ناكرده یك روزی همین جریان برای خودِ ما اتفاق بیفتد. بنده بارها این قضیه را به رفقا گفته‌ام که من گاهی از اوقات که بعضی از مسائل را می‌بینم، اول تن خودم می‌لرزد! خیال نكنیم که به ما گارانتی و تضمین داده‌اند و قضیه تمام است! خیال نکنید که به ما گفتند که: ما شش درِ بهشت را برای شما وقف كردیم و كسی دیگر حق وارد شدن ندارد مگر اینكه شما اجازه بدهید و...! نه، این حرف‌ها نیست! این مسائل نیست!

لزوم انتساب تمامی مسائل فقط به خداوند متعال

آنچه ما از اوضاع و احوال بزرگان و اولیاء خدا فهمیدیم و از سخنانشان دریافتیم این است كه آنها از همۀ مردم بیشتر می‌ترسیدند. در عین اینكه از همۀ مردم و از همۀ افراد، آنها رحمت خدا را بالاتر می‌دانند، لطف خدا را بالاتر می‌دانند، ولی از آن‌طرف مواظبند که مبادا بخواهند این قضیه را به خودشان نسبت بدهند، مبادا خیال كنند که خودشان در اینجا جایگاهی دارند! خود كه جلو می‌آید، همۀ كارها را خراب می‌كند.

تا وقتی كه ما مطالب را به خدا نسبت بدهیم؛ خدایا تو می‌دهی، خدایا تو می‌گیری، خدایا تو لطف داری، خدا هم كاری ندارد، می‌گوید: خب باشد، به تو [مال] می‌دهیم، علم می‌دهیم، قدرت می‌دهیم، چه می‌دهیم، چه می‌دهیم. اما همین‌كه قضیه می‌خواهد به «ما» برگردد که من اینم! اگر من این حرف‌ها را نمی‌زدم این جمعیت اینجا نمی‌آمدند! اگر من این حرف‌ها را نمی‌زدم [کسی دیگر نمی‌توانست از این حرف‌ها بزند و...! هان! اینجا است که کار خراب می‌شود.] مگر این حرف‌ها را نزدند؟ مگر برای خود بنده نامه ننوشتند كه بسیاری از این افرادی كه در اینجا هستند، ما اینها را فرستادیم؟! من‌هم گفتم: دستشان را بگیرید و برگردانید سرجایشان! مگر نگفتند؟!

خدا چه‌كار می‌كند؟! آیا این بود آنچه را تابه‌حال به شما تعلیم می‌دادیم؟! این بود آنچه را تابه‌حال می‌گفتیم؟! آیا قضیه این است که «ما» این كار را كردیم؟! «ما» آن كار را كردیم؟! «ما» با این چند نفر آمدیم؟ خب این چند نفر را ببر همان جایی كه بودند! بهتر! یك‌خرده جا بیشتر می‌شود، بعد هم تنفس بهتر می‌شود، بالأخره تنفس و... محدودیتی دارد دیگر! اینها یك‌خرده بهتر می‌شود! فرقش این است كه ما به‌جای اینكه نیاز داشته باشیم، تبدیل به ناز شدیم! «ی» را فراموش كردیم، ما باید «ی» را بیاوریم.

لزوم احساس نیاز در خود

نمی‌دانم آن دفعه در اینجا در صحبت‌هایم گفتم یا اینکه در مجلسِ دیگری گفتم که «ی» را فراموش نكنید و حتی آن را بزرگ هم بنویسید! نه از این «ی» كوچك كه حتی خدا هم نتواند بخواند! نه، بزرگ بنویسید! یك «ی» بزرگ! آن نیازمان را وقتی که می‌نویسیم، «ی» نیاز را یادمان نرود! ما تا آخرش نیازیم! فقط یك نفر می‌تواند در عالم وجود، ناز كند، یك نفر یعنی یك ذات، و آن ذات پروردگار است، ظهورش هم فقط در یك نفر است، اگر از او بخواهیم تنازل كنیم، یك نفر است و او هم كه از دیدگان ما غایب است، والسلام، تمام شد! كلّ عالم، همه نیازند! او (امام زمان علیه‌السلام) هم برای ما ناز می‌كند، ولی خودِ او هم در پیشگاه خدا، همان نیاز است، و حتی نیازش از ما هم بیشتر است! و عجیب اینجا است که امام علیه‌السلام، بیشتر و بالاتر از ما نیاز را احساس می‌كند! جایی كه جدّش فرمود: «الفقر فخری؛¹‌ فقر و نیاز من به پروردگار، فقط افتخار من است»؛ من هیچ افتخار دیگری ندارم، نه پیغمبری، نه معجزه، نه بیا و برو و اطاعت همۀ جن و انس و ملائكه، اینها هیچ افتخار نیست؛ آن چیزی كه افتخار من است این است كه من، فقیر این درگاهم؛ همین مرا بس است و همین مرا كفایت است.

لذا این مطلب، مطلب بسیار بسیار مهمی است و همه‌مان باید متوجه این قضایا و مطالب باشیم كه اولاً تجدیدنظر و مطالبی كه برای افراد اتفاق می‌افتد، این یك امر طبیعی و بدیهی است. این فرد، تا این مرتبه می‌تواند مسائل را ادراك كند و بعد ادراكش تغییر پیدا می‌كند و خب نوع دیگری از ادراک را پیدا می‌کند. بسیارخوب! كسی كه جلوی این قضیه را نگرفته است! بنده شب چهارم فوت مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در مشهد صحبت كردم و گفتم که پدر ما فوت كرده، خدا كه نمرده است! هر كسی، هر جایی و هر مكانی را می‌داند و هر كسی را می‌شناسد باید به آنجا مراجعه كند، الآن هم می‌گویم که شرعاً، عقلاً و عرفاً واجب است بر كسی كه می‌داند در جای دیگری و در محل دیگری و در موطن و موقف دیگری، مطلبِ بهتر، عالی‌تر و راقی‌تر به‌دست می‌آید به آنجا برود، اگر نرود خودش مسئول است و حرام است این کسی كه جای دیگری را سراغ دارد باز هم به اینجا بیاید! چرا حرام است؟ چون این شخص ‌كه به اینجا می‌آید، دارد جای بقیه را می‌گیرد. وقتی كه تو به این مطالب اعتقاد نداری، چرا به اینجا می‌آیی و جای دیگران را می‌گیری؟! چرا به اینجا می‌آیی و باعث می‌شوی كه موقعیت برای افراد تنگ‌تر بشود؟ بسیارخوب! خدا خیرت بدهد، خدا پدر و مادرت را بیامرزد كه این موقعیت را برای افراد دیگر فراهم كردی.

علیٰ‌كلّ‌حال، «ره چنان‌رو كه رهروان رفتند».¹

مکتب اولیای الهی مکتب حریت و آزادگی

و جملۀ آخر: آنچه را ما ادراك كردیم و آنچه را تصور می‌كنیم این است که مكتب ما، مكتب حرّیت و آزادی است، مكتب ما، یعنی مكتبی كه به‌دنبالش هستیم. همۀ دوستان و همۀ رفقا این مطلب را می‌دانند كه من به تنها مطلبی كه در عمر خودم تکیه کردم ـ از زمان طفولیت تا الآن یك‌هم‌چنین حالی را داشتم و دارم ـ مسئلۀ حریت بوده است. من حتی با مرحوم‌ پدرم [هم بحث می‌کردم و تا قانع نمی‌شدم دست از بحث برنمی‌داشتم!] دیگر بالاتر از این؟! هیچ‌كس از دوستان، رفقا و حتی هم‌بحثی‌های ایشان، به‌اندازۀ من با پدرم این‌قدر كلنجار نرفته! در مسائل، در مطالب علمی، در غیر علمی. همان سه سال آخر عمر ایشان، در یك مسئلۀ توحیدی، ما با ایشان صحبت می‌كردیم. این بگو، آن بگو، آن بگو، هر دفعه که به مشهد می‌رفتیم، یك ساعت و... باهم بحث می‌کردیم و ایشان می‌فرمودند: «خب آقا سید محسن نظرت چیست؟» می‌گفتم: آقاجان همان است که بود! مگر اینکه شما كاری بكنید، تزریقی بکنید، فلانی بکنید، والاّ فكر و نظر من همان است که قبلاً بود.

دوباره صحبتمان شروع می‌شد و فلان و دیگر ایشان را خسته می‌كردم و رها می‌كردم دیگر. آن آخرین مرتبه‌ای كه من ایشان را زیارت كردم و دیگر ایشان را ندیدم تا وقت ارتحال ایشان كه به مشهد آمدم، آن آخرین مرتبه زمستان بود و زیر كرسی نشسته بودیم ـ شاید دیگر می‌دانستند كه ما آخرین باری است كه توفیق زیارت ایشان را پیدا می‌كنیم ـ و همین‌طوری فی‌البداهه رو كردند به من و فرمودند: آقا سید محسن! و اما راجع به آن مطلبی كه ما در این مدت چند سال باهم صحبت می‌كردیم، در آن مطلب، حق با شما است ولكن باید بدانی که: «حلوای تن‌تنانی تا نخوری ندانی!»¹

ببینید! در عین اینكه گفتند که مطلب این است ولی گفتند که باید به این مطلب برسی، قلباً باید برسی، شهوداً باید به این مسئله برسی و بعد هم مشخص شد خب این چند سالی كه خلاصه ما با ایشان بحث‌ داشتیم، روی چه مصالح و مطالبی بوده است.

این مكتب، مكتب حریت است، نمی‌گوید: من پدرت هستم ساكت شو! نمی‌گوید: من استادت هستم دهانت را ببند! نمی‌گوید: مطلب من بالاتر است، تو دیگر چه می‌گویی؟! تو جوجه چه می‌گویی؟! نمی‌گوید: حالا این جوجه دارد برای ما [عرض‌اندام می‌کند و... !] نه! مسئله این نیست. راه بزرگان، راه فهم است، راه بزرگان راهِ علم است.

اگر شما مطلبی را از روی فهم، اشتباهاً هم انجام بدهید، بهتر است از اینكه مطلب صحیحی را از روی تقلید و بدون اینكه بفهمید، انجام بدهید. حتی اگر اشتباه هم انجام بدهید، آن اشتباه، شما را جلو می‌برد! اگر از روی فهم و ادراك و تفكر باشد، آن اشتباه شما را جلو می‌برد و آن تقلید كوركورانه شما را نگه می‌دارد تا در یك وقت مناسب كه شما را متوقف كند.

بنابراین، این مكتب، مكتب حریت است، مكتب آزادی است، آزادی در راه و آزادی در انتخاب. انسان، باید با آزادی انتخاب كند، چنانچه بزرگان هم نسبت به این مسئله، اینها را بیان می‌كردند.

لطف خدا برای برداشتن موانع از جلوی راه افراد، علت برای ایجاد بعضی از قضایا

علیٰ‌كلّ‌حال، لطف پروردگار، در همین قضایا و مسائل پیش می‌آید. یعنی لطف خدا در یك‌هم‌چنین قضایا و مطالبی این است که اول، موانع را از سر راه بقیه برمی‌دارد؛ خب چه چیزی بهتر از این؟! به‌جای اینكه با كتك و لگد و پلیسِ 110 و حاضر كردن اینها شما بخواهید به یک نفر بگویید که به چه درد می‌خورد که تو اینجا نشسته‌ای؟! بلند شو برو بیرون! خودش می‌گوید: آقا خداحافظ شما، بنده رفتم! خب خدا خیرش بدهد که كارش به پلیس و زنگ زدن و... نرسید! خب آیا این لطف خدا نیست؟ خب این لطف خدا است دیگر. زمینه خودش پیش می‌آید. واقعاً من بعضی از اوقات وقتی که یك مطالبی را می‌شنوم، می‌خواهم سجدۀ شكر به‌جا بیاورم كه یك مسئله‌ای بدون دردسر حل شد، یك قضیه‌ای بدون دردسر حل شد، حالا من چقدر باید زور بزنم! چقدر باید حرف بزنم! و چقدر تبعاتی ممکن است که داشته باشد! نه آقا! خیلی راحت طرف گفت: خداحافظ! خدا خیرت بدهد! ما که ده سال پیش می‌خواستیم به تو بگوییم که برو! این ده سال هم زیادی اینجا بودی! پس در وهلۀ اول، لطف خدا برای برداشتن موانع از جلوی راه دیگران است؛ این مطلب اول که این مطلب، مطلب بسیار مهمی است.

جلسه عزاداری و مجلس ذكر عصر جمعه مسیر است نه منزلگاه

مطلب دوم، هشدار به خود ما است که مواظب باشیم و مطالب را در نظر داشته باشیم، دیدید آنهایی كه می‌گفتند: ما بی‌وضو وارد درس و جلسه نمی‌شویم، کارشان به كجا رسید؟! آیا دیدید که قضیه به وضو نیست؟! وضو یك لیوان آب است؛ اما باید دید که اینجا (در قلب و نفس) چه خبر است؟ قضیه به اینکه با وضو سر جلسه حاضر شدن و نشدن برنمی‌گردد؛ اینجا (قلب و نفس) را چه كرده‌ای؟ برای اینجا چه فكری كرده‌ای؟ برای اینجا چه دوایی اندیشیده‌ای؟ این مسئله است. جلسه و هیئت عزاداری و مجلس ذكر عصر جمعه و صبح كذا و شب‌های فلان، همۀ اینها مسیر و معبر است، منزلگاه نیست.

استفاده از مجالس ذکر برای حرکت و فهم

انسان باید از اینها عبور كند. انسان باید از این مجلس، برای حركتش، راهش، فهمش، عبورش، نورانیتش، گرمی‌اش استفاده كند، نه‌اینكه خود این مجلس بشود مانع و سدّ! آن‌وقت دیگر همین مجلس می‌شود بتخانه! همین مجلس عصر جمعه می‌شود بتكده! چون این مجلس، منزلگاه شد! مجلسمان را نگه داریم، جلسه‌مان را نگه داریم! افرادمان را نگه داریم! ... مان! ... مان! ... مان را نگه داریم! این «مان» هم مثل چیزهای دیگری است که باید حواسمان به آن باشد! هان! این می‌شود بتخانه. دیگر در آنجا دعای سمات فایده‌ای ندارد، مناجات مریدین و محبین فایده‌ای ندارد، دعای جوشن کبیر فایده‌ای ندارد، دعای كمیل نتیجه‌ای ندارد، خواندن قرآن و... نتیجه‌ای ندارد، چون همه به «مان» برمی‌گردد! مجلسمان! رفقایمان! افرادمان! مطلب این است.

این، آن ‌چیزی بود که در نظر بود که خدمت رفقا عرض كنیم. البته مطالب دیگری هم در این زمینه‌ هست كه ان‌شاءالله در جلسات دوستان كه قرار است در قم باشد، آنجا آنها را عرض خواهم كرد و قدری مطالب را روشن‌تر خواهم كرد تااینكه رفقا بیش‌تر از كمّ و كیف راه و مسیر بزرگان اطلاع پیدا بكنند.

لزوم توجه به این مسئله که ما خدا داریم

مطلب همانی است كه مرحوم پدرمان در روح مجرد آوردند، وقتی که همه از دور مرحوم آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیهما ـ رفتند، ایشان چه گفتند؟ خب قضیه را تمام كردند دیگر. خب ما باید این روح مجرد را بخوانیم دیگر! آیا نباید بخوانیم؟! باید بخوانیم دیگر. اگر من هیچ معجزه‌ای از آقای حداد ندیده بودم ـ كه ده‌ها معجزه دیدم!ـ همین كلام ایشان برای من كافی بود و حجت را تمام می‌كرد: آن شخص پیش آقای حداد آمد و گفت:

آقا! آقا سید محمدحسین را دریابید! ایشان با فلانی خیلی رفیق است و آن فلانی هم جزو مخالفین شما شده و ترس ما بر این است كه او بیاید و[آقا سید محمدحسین را هم با خودش] ببرد! (آقای حداد چه فرمودند؟) فرمودند: رفت كه رفت!¹

درحالی‌كه نزدیك ترین فرد به مرحوم حداد، پدر ما بود؛ حتی از آن فردی هم كه این حرف را به ایشان می‌زد و دلسوزی می‌كرد! حالا خود او رفت! خود او [مطرود واقع شد!] كار خدا خیلی عجیب است‌! خود آن کسی كه دلسوزی می‌كرد، رفت! مرحوم آقا هم اسمش را آورده بودند دیگر، هنوز هم حیات دارد. فرستاد دنبال من كه من می‌خواهم فلانی را ببینم، یعنی من را، در این سفری كه چند سال پیش به عتبات رفته بودم، گفته بود: «می‌خواهم اسرار آقای حداد را به ایشان بدهم!» گفتم: اسرار را برای خودت نگه دار! بنده با جنابعالی ملاقاتی نخواهم كرد و ملاقات هم نكردم. و واقعاً هم یك مطالبی داشت و بی‌خود هم نبود؛ یك اسرار و مطالبی داشت! اما آن کسی را كه استاد من او را رانده، من با او برخورد و ملاقات نخواهم كرد.

آقای حداد فرمودند: «آقا سید محمدحسین هم رفت كه رفت! ما خدا را داریم!» مسئله این است. این دیگر باید در گوش ما باشد که ما خدا را داریم.

خب این مختصر عرایضی كه در اینجا خدمتتان عرض شد. مطلبی در اینجا تذكر داده شده كه من می‌خواستم عرض كنم كه این اشتباه نقل شده و من تصحیح كنم:

حكم كاشتن ناخن مصنوعی

سؤال: حكم كاشتن ناخن مصنوعی كه با چسب روی ناخن می‌گذارند چه می‌باشد؟ ـ با توجه به اینكه كاشتن ناخن، واقعاً یك امر ضروری نیست ـ آیا برای وضو و غسل اشكالی ندارد؟

جواب: ببینید بنده این مطلب را عرض كردم و بعد حتی از طرف نزدیكان‌مان، این مسئله طور دیگری نقل شد و تقصیر را هم به گردن ما انداختند و ما هم پذیرفتیم. گفتیم: عیبی ندارد، ما تقصیر را برعهده می‌گیریم و آن‌ حكم صحیح را خدمت مخدرات عرض می‌كنیم.

نظر بنده همین بوده و الآن هم همین است، حالا شاید در بیان مطلب، طوری بوده كه اشتباه فهمیده شده، علیٰ‌كلّ‌حال ما تقصیر را به‌گردن دیگران نمی‌اندازیم. كاشت ناخن اشكال ندارد. بنده اطلاعی از كاشت ناخن ندارم، تا حالا ناخن خودم را هم نكاشته‌ام، ولی آنچه را شنیده‌ام این است كه این كاشت ناخن، به دو قسم است: یك قسم این است كه با چسب این را روی ناخن می‌گذارند و بعد هم می‌توانند بردارند و برداشتنش هم اشكالی ندارد و زحمتی هم ندارد و بعد هم دوباره می‌گذارند، خب این عضو زائد به‌حساب می‌آید و در موقع وضو باید جدا بشود، این را در نظر داشته باشید. حكم این، حكم همان رنگ‌هایی است كه روی ناخن می‌گذارند، اسمش چیست؟

ـ: لاك!

همین! مثل اینکه ما از این مسائل خیلی پرتیم! حکم این ناخن هم حكم همین لاك‌هایی است كه روی ناخن می‌گذارند و حتماً باید این را در موقع وضو و همین‌طور در موقع غسل، با ماده‌ای پاك كنند. این یك قسم است.

قسم دوم این است كه ناخن را به‌نحوی قرار می‌دهند كه دیگر جدا كردنش بسیار مشكل است و در واقع چسبیده می‌شود و دیگر كنده نمی‌شود، این ناخن، حكم ناخن اصلی را پیدا می‌كند و در موقع وضو و غسل، نیازی به كندن این ناخن نیست. اما آن رنگ و لاكی را كه روی او می‌كشند، آن باید پاك بشود.

آن مطلبی كه نقل شده، این است كه بنده عرض كرده‌ام که آن لاك هم، حكم ناخن را دارد. نه! الآن بنده در اینجا تصحیح می‌كنم که آن رنگی كه در روی ناخن هست، در موقع وضو و همین‌طور در موقع غسل باید پاك بشود.

و اما اینكه كاشت ناخن ضرورتی ندارد، نه، به این مسئله ارتباطی ندارد، اگر كاشت ناخن به‌عنوان یك زینت باشد، اشكالی ندارد كه این مسئله باشد و این‌هم حكم همان چیزهایی را دارد كه انجام می‌دهند، مثل خال كه حالا در ابرو و غیر ابرو، در مو و... انجام می‌شود، در آنها هم حكم همان پوست اصلی بدن را دارد و دیگر نیازی به جدا کردن آنها از بدن نیست و در اینجا مشكلی برای غسل و وضو پیش نمی‌آید، اگر برای زینت هم باشد اشكال ندارد و حكمش در اینجا مباح است.

از خداوند توفیق همه را خواستاریم و از خداوند متعال می‌خواهیم كه هرچه زودتر باز مجلس انس و دیدارِ مجدد با دوستان را فراهم كند البته با یك فرصت بیشتر، ان‌شاءالله. خداحافظ شما.

اللَهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد