پدیدآورآیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
گروهعنوان بصری
مجموعهکیفیت تغذیه در مکتب عرفان
تاریخ 1431/09/04
توضیحات
مراقبه در ماه رمضان در این گفتار راهی برای بهرهمندی از رحمت خداست. بحث از تفاوت نگاه کسانی آغاز میشود که روزه را تکلیفی سنگین میبینند و اولیایی که مشتاق رسیدن این ماهاند. سپس با شرح سخن پیامبر درباره محروم ماندن از رحمت، مراقبه به معنای اصلاح فکر، گفتار و کردار توضیح داده میشود. نمونههای عملی از پرهیز از قضاوت عجولانه و سخن بیفایده تا سبک خوردن در افطار و سحری و حفظ آمادگی برای عبادت شبانه ادامه مییابد. در ادامه، گفتار به اثر خبرهای غیرضروری و وسایل مزاحم در پراکندگی ذهن میپردازد و حفظ آرامش مجالس دینی را بخشی از همان توجه میداند. بحث با یادآوری نیاز بنده به خدا و تأمل در معارف دعای ابوحمزه ثمالی پایان میگیرد. معیار بهره بردن از این فرصت، تغییری است که انسان در حال و رفتار خود احساس میکند.
هو العلیم
مراقبه در ماه رمضان و بهرهمندی از رحمت خدا
از اصلاح فکر و گفتار تا توجه در عبادت
شرح حدیث عنوان بصری ـ کیفیت تغذیه در مکتب عرفان ـ جلسه 181
بیانات
آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی
قدس الله سرّه
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین
و صلّى الله على سیّدنا و نبیّنا ابیالقاسم محمّد
و علی اله الطیّبین الطّاهرین
و اللّعنة على اعدائهم اجمعین الی یوم الدین
اختلاف دید اهل ظاهر با اهل معنا نسبت به تکالیف الهی از جمله روزۀ ماه مبارک رمضان و حج
الحمدلله كه ماه مبارك رمضان فرا رسيد و دعوت الهى براى بار ديگر شامل حال ما شد. قدر اين ماه را اولياء خدا مىدانند و آنها مىفهمند كه در اين ماه چه خبر است و چه مسائلى را خداوند در اين ماه براى بندگانش در نظر گرفته است! جداً عجيب است! عجيب است ديدگاهى كه اهل ظاهر نسبت به اين تكاليف دارند و ديدگاهى كه اولياء و اهل باطن در اينجا دارند، بين زمين و عرش خدا فاصله است! يعنى تفاوت بين اينها و بين آنها همان تفاوت در مدركات است كه بين زمين و بين عرش، اختلاف و فاصله است!
وقتى كه ماه رمضان مىآيد، اهل ظاهر اين را يك تكليف و يا به عبارت ديگر يك تحميل تلقى مىكنند: خب ديگر چهكار كنيم؟! از ناحيۀ خدا آمده است! و تكليف است و چارهاى نداريم! به هر جانكندنى كه هست، به هر مشقتى كه هست، دیگر مجبوريم که يك ماه صبر كنيم و اگر انجام ندهيم خلاصه خطاب و عتاب و عقاب و چوب و فلك در كار است! اين ديدگاه اهل ظاهر است با تصور خوشبينانه نسبت به آنها كه بالأخره اين يك ماه تمام مىشود و مىرود.
ما يك وقت در همان زمان مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ به اتفاق چند نفر از دوستان به حج مشرف شده بوديم (ظاهراً همان سالهاى آخر حياتشان بود كه من برای سکونت به قم مشرف شده بودم) در مدینه با يك نفر از دوستان راجع به اين صحبت مىكرديم كه بالأخره بايد از اين ايام استفاده كرد، در اين ايام باید فرصت را غنيمت شمرد چون ممكن است كه ديگر این توفيق براى انسان حاصل نشود، بعد يكدفعه اين آقا خودش گفت:
بله همينطور است، اتفاقاً ماهم با آن هماتاقىها كه بوديم همين را گفتیم، گفتیم بالأخره این سفر تمام مىشود و مىرويم سر زن و بچۀ خودمان! خلاصه اين چند روز تمام مىشود و مىگذرد!!
ما خندهمان گرفته بود از اين حرف که «من به آن هماتاقيها دلدارى مىدادم و میگفتم که صبر كنيد بالأخره این چند روز تمام مىشود و مىرويم سراغ زن و بچه»!!
حالا شما اين ديدگاه را نگاه كنيد و این دیدگاه را بگذاريد پيش ديدگاه امام مجتبى عليهالسّلام كه بيست وپنج بار با به مكه مشرف مىشوند در حالیكه بيشتر آنها هم با پاى پياده بوده!1 اين دیدگاه را بگذاريد در كنار ديدگاه موسى بن جعفر عليهماالسّلام كه شقيق بلخى، آن داستان را با آن حضرت در راه دارد و از حالات آن حضرت حكايتها دارد!2 اين دیدگاه را بگذاريد پيش آن ديدگاهى كه مىفرمايد:
اگر شخصی از موطن خود حرکت کند و تمام عمر خود را در راه حركت به مكه بگذراند و در آخر عمر خود به مكه برسد (يعنى از وقتى كه حج بر او واجب مىشود، البته با آن كيفيت استطاعتى كه خب با ساير ديدگاهها و انظار و آرايى كه در باب مقدمۀ وجوبيه كه حصول استطاعت است، تفاوت مىكند) اين شخص به مقصد رسيده است و كار زيادى را هم انجام نداده است!
اين ديدگاه را بگذاريد پيش آن ديدگاهى كه مىفرمايد:
اگر كسى براى زيارت على بن موسى الرضا علیهماالسلام از آن طرف كرۀ زمين، حَبواً عَلَى الثَلج (خودم با گوش خودم شنيدم) روى يخ، سينهخيز بيايد تا به زيارت مرقد مطهر آن حضرت مشرف شود، كارى انجام نداده است!
آنوقت مىفهميم كه تفاوت در مراتب و افكار چگونه است و به چه نحو است! آنوقت مىفهميم كه تفاوت در مدركات چگونه است و به چه نحو است!
من ماه مبارك رمضان را در خدمت بزرگان و اولياء، چه مرحوم والد و چه غير ایشان تجربه کردم و مسائلى را كه از آنها مىديديم و مىشنيدم، واقعاً بهنحوى بود كه الآن فقط حسرت آن را مىتوانم داشته باشم! نسبت به ماه مبارك رمضان الآن فقط حسرت آن حالات و تصورات را میتوانم داشته باشم! بزرگان براى حلول ماه رمضان بىتابى مىكردند! مىدانيد این يعنى چه؟! مىگفتند: «چرا ماه رمضان نمىآيد؟!» آنها چه مىفهميدند كه اينگونه در اين وضعيت بودند؟! چه احساسى داشتند؟!
بنده خودم در يك مجلس افطارى بودم كه حدود 50 نفر يا بيشتر از اهل علم در آن مجلس بودند، حالا ديگر اسم نمىبرم که از كجا بودند و چه خصوصیاتی داشتند، همينقدر سربسته و دربسته كه در ميان آنها علما و فقها و مجتهدين و و و و چه عرض كنم وجود داشتند! در مجلس افطار شب 16 يا 17 ماه مبارک بود، مىگفتند: «آقا هوا گرم است! دوازده سیزده روز صبر كنيد دیگر تمام مىشود!! ديگر راحت مىشويم»!!! من كه آن موقع سنم حدود 14 يا 15 سال بود و يك بچۀ 14 يا 15 ساله بودم، داشتم از تعجب شاخ درمىآوردم كه دارم چه مىشنوم! اينها را ببين! عجب! شانزده هفده روز از ماه رمضان گذشته و يكخرده تشنگى و عطش و فلان را تحمل کردند دارند میگویند: «صبر كنید دوازده سیزده روز دیگر راحت مىشويم!! چه خبر است اینقدر نق مىزنى؟! چه خبر است؟!»
این را مقایسه کن با آن كسى كه (استاد مرحوم آقا) وقتى که ماه رمضان مىخواهد تمام بشود، ماتم مىگيرد که «اى واى ماه رمضان دارد تمام مىشود!» ببینید چقدر فرق بين اين انظار است! چقدر فرق است! اين چه مىفهمد و او چه مىفهمد! این چه درمىيابد و او چه ادراك مىكند! این چه احساسى دارد و او چه احساسی دارد!
بالأخره هم آنها بحمدالله از عقلاى قوم هستند و هم اينها اگر عقلى باشد خب بالأخره در اينها هست، بالأخره اگر عقلى وجود داشته باشد در اينها هست. این چه برداشتى بود كه وقتى که ماه رمضان تمام مىشد، به شكرانۀ اين ماه به عتبات عاليات مشرف مىشدند و مشاهد مشرفه را زيارت مىكردند! و حتى مزار فرزندان آنها را هم زيارت مىكردند به شكرانۀ اينكه در اين ماه، مظفر و پيروز بهدر آمدند و از اين مهمانى الهى بهرهمند شدند،1 اینها چه چیزی نصیبشان شده بود؟! اينها چه چیزی نصیبشان شده بود؟! چه بهدست آورده بودند؟! آیا اينها دكور بوده؟! آیا دكور بوده؟! آن كسى كه در عالم تنهايى خودش حركت مىكند كه به اينجاها برود، او که نمىخواهد به كسى نشان بدهد، كسى از احوال او مطلع نيست كه بخواهد براى من و شما دكوربازى و تئاتر دربياورد، پس قضیه چه بوده؟!
رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلّم: شقی کسی است که ماه رمضان بر او بگذرد و آمرزیده نشود!
بيخود نيست كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلّم مىفرمايد: «فانَّ الشَقِىَّ مَن حَرُمَ رِضوان الله فِى هَذا الشَّهرِ العَظیم»،1 شقى يعنى آن كسى كه پردۀ قَسْوَت و نداى دورباش، بر دامن او افتاده است و قلب او را فراگرفته و از رحمت خدا محروم شده است، اين را مىگويند: شقى. راجع به ابن ملجم داريم ديگر: «أشقَى الاوَّلینَ و الآخِرین»2 شقىترين اولين و آخرين! كسى كه از رحمت خدا بهدور است و ديگر بين او و بين خدا فاصله افتاده و خدا كارى به او ندارد!
این كلام رسول خدا است که شقى به كسى گفته مىشود كه در اين ماه از رحمت خدا محروم باشد! اين ديگر خيلى بايد عجيب باشد! خيلى بايد عجيب باشد! آیا میدانید مثل چه میماند؟ مثل آبى كه دارد از يك جا مىريزد، آبشارى است که دارد از يك جا مىريزد و شخصى از زير آن آبشار دارد عبور مىكند ولى آبشار او را خيس نمىكند!! مگر مىشود؟! مگر مىشود؟! اگر يك دوش باز باشد و آدم از زير آن رد بشود خيس مىشود، سر تا پاى او خیس میشود، حالا يك آبشار دارد مىريزد آنهم به چه وسعت، آبشار نياگارا دارد مىریزد و اينهم دارد از زير آن رد مىشود، حالا مگر مىشود خيس نشود؟! ماه رمضان اين است، ماه رمضان ماهى است كه خدا همۀ آبهاى آسمان را رها كرده و دارد پايين مىآيد، آبشار دارد مىآيد، آنوقت كسى كه خيس نشود، تر نشود، از اين آب به او نخورد، آیا اين آدم است؟! آیا به اين مىشود گفت آدم؟! اين دیگر بايد چهكار بكند در يكهمچنين وضعى كه خدا به اين نحو براى او درِ رحمت را باز كرده و اين محروم آمده و رفته؟! اينجا است كه تعبير، تعبير خيلى تندى است که حضرت مىفرمايد: «فان الشقى»، شقى يعنى كسى كه اصلاً تمام درهاى رحمت به روى او بسته است و هيچ اميدى به او نيست، هيچ روزنهاى برای او نيست، اين كسى است كه اين ماه را بگذراند و مشمول رحمت خدا نشود، در دلش احساس نور نكند، در دلش نسبت به اول ماه تغيير مشاهده نكند، در خود سبكى نبيند، در خود نشاطِ عبادت نبيند، در خود سنگينى احساس كند، این آدم عجب آدم بدبختى است! عجب بيچارهاى است! چقدر بايد بيچاره باشد، چقدر بايد بدبخت باشد! معنايش اين است ديگر. اگر در ساير ماهها ما مىرفتيم و در مىزديم و در مىكوبيديم، يا الله مىگفتيم، ولى در اين ماه درها باز شده و ما را هُل مىدهند! شقى كسى است كه دارد جلوى هلدادن را مىگيرد نهاينكه خودش بخواهد هل بدهد، بهعكس ماههاى ديگر، يعنى دارند هلش مىدهند و اين مرتب دارد ممانعت مىكند، مرتب دارد ترمز مىزند!
يك وقت من اين قضيه را نقل كرده بودم كه مرحوم آقا مىفرمودند:
در زمانى گروهى براى حج رفته بودند، در آن ايامى كه درب كعبه را باز مىكنند و كعبه را شستشو مىدهند و معطر مىكنند، خب عدهاى را هم در آنجا راه مىدهند و در همان بيت مىبرند، درب را باز مىكنند و افراد مىآيند، از مسئولين، از حكام آنجا براى اين مسئله (شستشو و...) مىآيند، در همان زمانهاى خيلى سابق (زمان شاه) عدهاى هم از اينجا (ایران) رفته بودند، خب در ميان اينها افرادى بودند كه اينها بهحسب ظاهر سر و وضع خوبى نداشتند، وضعيت اينها وضعيت مناسبى نبوده، اوضاع و احوالشان اوضاع و احوال خوبی نبوده، اهل نماز نبودند، اصلاً اهل عبادت نبودند، كار خلاف مىكردند، (به قول ما افراد همچنين خيلى عليهالسّلامى نبودند.) يك شخص نقل مىكرد و مىگفت: «من خود شاهد بودم كه وقتى كه وارد اين مكان مقدس شديم يكمرتبه نفهميديم چه شد كه حالتى آمد و بر همه عارض شد و همه را در خود گرفت، بهنحوى كه همه از خود بيخود شده و شروع كردیم به گريه و زارى! و عجيب اينجا اینکه بعضى از آن افرادى را كه ما باور نمىكرديم که اينها مشمول رحمت خدا بشوند، حال آنها از همه بدتر بود! و خودم شاهد بودم و مىديدم که هماينها همينطور مرتب سرشان را از عقب به ديوار كعبه مىزدند و حاليشان نبود! گفتيم: خدايا چهكار دارى مىكنى، اين را نگاه كن، اين را نگاه كن، عجب! اين چه وضعى است؟! این چه داستانى است؟! این چه حكايتى است كه ما داريم مىبينيم؟!»
خب ببينيد، رحمت خدا به اين نحو است. اين يك قضيه.
شخص ديگرى به خود من مىگفت و اين ديگر مربوط به خود بنده است، يك نفر برايش تعريف كرده بود كه در يكى از همين سفرهايى كه به حج مشرف شده بود (خندهام مىگيرد! واقعاً چه مسائلى و چه چيزهايى!) همين قضيه تكرار شده بود، نمىدانم روز هفتم یا روز هشتم است كه مراسمى هست و كعبه را تنظيف مىكنند و با گلاب و... معطر میکنند، مىگفت:
در آنجا (داخل بیتالله) رفته بوديم و بعضىها آمده بودند، خب لباس، لباس احرام نبود، لباس عادى بود و بعضى از معممين هم با عمامه آمده بودند و در آنجا آنها را راه داده بودند. وقتى كه ما در آنجا مشغول عبادت و... شديم، خب فرصتى هم نبود، نيم ساعت یا يك ساعت، حالا نمىدانم چقدر فرصت بود، يكمرتبه من ديدم اين آقاى معمم يك نفر را صدا زد و گفت: «بيا اينجا، يادت باشد وقتى كه به طهران رفتيم، بيا در دفترم تا راجع به فلان موضوع، فلان معامله كه فراموش كرده بوديم، باهم صحبت كنيم»!!
خب حالا آدم چه مىفهمد؟! اگر اين دوتا قضیه را در كنار هم بگذارد چه نتيجهاى عائد او مىشود؟! خيلى چيزها نصیب آدم مىشود، خيلى چيزها! مكان واحد، بيتاللهالحرام، كعبۀ مكرمه، آقا در آنجا به ياد معامله و دفترش مىافتد!! اين چه حكايتى است؟! اين چه قضيهاى است؟! این چه مسئلهاى است؟! هان! آن يكى را آدم نگاه مىكند مىبيند چه برنامهاى بوده که سرشان را به ديوار مىزدند و هاىهاى گريه مىكردند و اصلاً نمىفهميدند که مردم دارند به آنها نگاه مىكنند! اصلاً حاليشان نبوده! قضيه چيست؟! اگر يك روز پرده برافتد و حقايق آشكار شود، آنگاه ما مىبينيم كه بسيارى از آنچه را در جهتى ما داراى قضاوتهاى مختلف بوديم، آنها در جاى خود نبوده و مسئله چيز ديگرى بوده است!
نزول رحمت عام بر همۀ افراد در ایام حج و در ایام ماه مبارک رمضان
خلاصه آنجا جايى است كه در تشبيه مثل همين ماه مبارك رمضان میماند که آن رحمت خدا آمده و همه را گرفته است. شما نگاه كنيد ببينيد وقتى كه ماه رمضان مىآيد آیا احساس نمىكنيد که فضا عوض شده است؟ اصلاً فضا عوض شده، انگار آسمان تغيير كرده، انگار حال و هواها عوض مىشود، مسائل تغيير مىكند، آیا احساس نمىكنيد؟! اين همان است، همان رحمت خدايى است كه مىآيد و همۀ موانع را كنار مىزند و همه معدّات را براى بنده ايجاد مىكند، مىگويد: اگر تا الآن تو مىخواستى زور بزنى، الآن ما داريم زور مىزنيم! اگر تا الآن تو مىخواستى تحمل كنى و بر خود تحميل كنى، الآن خود به خود ما داریم تو را راه مىاندازيم و به جلو مىبريم! تو هم پايت را از روى ترمز بردار و ببين كه با چه سرعتى دارى حركت مىكنى!
توصیۀ بزرگان بر مراقبۀ بیشتر در ماه مبارک رمضان
لذا در اين ماه، بزرگان به مراقبۀ بسيار زياد توصيه داشتند. مقصود از مراقبه تصحيح افكار و تصحيح گفتار و تصحيح كردار است، در اين سه مطلب. (و خب البته در آن تصحيح افكار مسائل بالاترى هست: تصحيح سرّ، تصحيح سرّ مستسر، آنها ديگر مربوط به ما نيست، آنها مربوط به ديگران است!) همينقدر در اين ماه افكار را تصحيح كنيم، افكار را از آنچه تابهحال بود، قدرى تغيير بدهيم كه هرچه هست به اين افكار برمىگردد: زود قضاوت نكنيم؛ زود گناه را به گردن ديگرى نيندازيم؛ زود از خود دفع ناملايم نکنیم و به ديگرى نبندیم؛ حسن ظن را نسبت به برادرانِ ايمانى خود تقويت كنيم؛ جاى خالى براى خلاف آنچه متوقع است، در دل خود قرار بدهيم. اين چيست؟ اين معنای تصحيح افكار است دیگر.
مراقبه یعنی تصحيح افكار و تصحيح گفتار و تصحيح كردار
در گفتار هم مواظبت داشته باشيم: هر حرفى را نگوييم؛ هر چيزى را به زبان نياوريم و بدانيم که بعضى از آن چيزهايى را كه به زبان مىآوريم، عقبات او بهطول خواهيد كشيد و تبعات او استمرار خواهد يافت.
مرحوم آقاى انصارى ـ رضوان الله تعالی عليه ـ مىفرمودند:
دروغ و تهمت و غيبت حرام است ولى هر راستی را هم كه واجب نيست که آدم بگويد.
آدم نباید دروغ بگويد، ولى حالا آیا هر راستی را بايد گفت؟! آیا واجب است؟! نه، واجب نيست، لازم نيست، خيلى از چيزهاى راست هست كه شما نمىگوييد. آیا شما مىآييد هرچه را در منزل مىگذرد، به دوستانتان بگوييد؟ يكى از آنها را هم نمىگوييد. لذا انسان بايد سعى كند كه سخنى را كه مىگويد ضرورى باشد و مفيد باشد و بهدرد بخورد.
و هيمنطور در كردار هم باید اين مسئله مورد توجه قرار بگيرد.
هرچه مىتوانيم سعى كنيم كه از فرصتهاى اين ماه استفاده كنيم و آنچه را موجب جلب رحمت است، فراهم كنيم و از آنچه مانع ورود ملائكه است، بپرهيزيم و بر حذر باشيم.
مراقبه نسبت به مسئلۀ تغذیه در سحری و افطار
اول چيزى كه در اين ماه بايد رعايت بشود، مسئلۀ غذا و تغذيه است. البته خب اين مسئله باید در همۀ موارد، مورد توجه قرار بگيرد، منتها در اين ماه بايد بيشتر توجه كرد. ببينيد خدا دوتا وعده در اختيار ما گذاشته: يكى افطار و يكى سحرى، حالا آیا حتماً بايد هر دو را بهنحو اكمل به جا بياوريم؟! چه كسى این را گفته؟ چه كسى گفته كه بايد سحرى و افطار را آنچنان خورد كه انسان نتواند نفس بكشد بهخاطر اينكه چند ساعتى بين آنها فاصله است؟! بالأخره شكم هم اندازه دارد، حجم شكم، فعاليت شكم، جهاز هاضمه، همۀ اينها حساب و كتاب دارد، غذاى زياد خوردن چه فايدهاى دارد؟! به غیر از سنگينى چه فايدهای دارد؟ و بهقول بزرگان: «انسان مركب غذا خواهد شد نهاینکه غذا مركب انسان بشود» يعنى انسان حمال است، غذا را از اين طرف به آن طرف مىكشد، تا حالا سبزى و گوشت و پنير و برنج و... در دكان عطارى بوده اما حالا در دكان بنده دارد از اين طرف به آن طرف مىرود، فقط جايش عوض شده است! مگر مجبوريم؟! هر چيزى حساب دارد. انسان نه آن مقدارى بايد بخورد كه موجب ضعف او بشود و خود آن ضعف او را از توان ببرد و حالت نشاط را از او سلب كند، نه، اينهم صحيح نيست، اينهم درست نيست، هم به بدن و سلامتى او ضرر وارد مىشود و هم همين پرداختن به اين ضعف، موجب میشود كه نفس نتواند نسبت به آن مسائل معنوى، آمادگى و استعداد جذب را داشته باشد، اين غلط است.
لزوم استفاده از غذاهای سبک ولی مقوی
در موقع افطار شما بايد اين مسئله را در نظر داشته باشيد كه بسيارى از نعمتها و رحمتهاى خدا، مربوط به شبهاى ماه رمضان است و اگر انسان بخواهد بهنحوى اين افطار را بخورد كه اين غذا بر او غلبه كند و بر او حكومت كند و فكر او را بگيرد و مشغول به خود بكند، خب چطور مىتواند از نعمتها و رحمتهاى الهى در شب بهرهمند بشود؟! اينها باهم جمع نمىشوند.
در شب و موقع افطار بايد انسان مقدارى غذا بخورد كه ضعف او در روز ترميم بشود ولی ديگر اضافۀ بر آن، احساس ثقل در معده نكند، در شكم احساس سنگينى نكند، همۀ اينها غلط است، خوردن آش و شلهزردها و اين چيزهاى سنگينِ بىفايده كه فقط براى شكم و... سنگينى دارد، اینها هيچ فايدهای ندارد، هيچ. بلكه بايد با غذاى سبك، رفع ضعف بشود و انسان بعد از افطار، حالت نشاط را در خود ببيند، آنوقت اين مىشود آن افطار، اين مىشود آن افطارى كه مانع براى مسائل آينده نيست، مانع براى مطالب آينده كه تا سحر و طلوع آفتاب بايد بيايد، نیست.
پرهیز از غذاهای چرب و سنگین
از خوردن چيزهاى چرب و شيرين و سرخكردنىها و چيزهايى كه موجب غلظت خون است، بايد پرهيز كنيم، اينها چيزهاى خوبى نيست، سرخكردنىها و اينهايى كه فكر را مىگيرد و براى انسان سنگينى مىآورد. سبزيجات و ميوهجات و آن غذاهايى كه داراى نشاستۀ كمترى هست، اينها خیلی خوب است. و اشكال هم ندارد که حالا مقدارى پروتئين و... هم باشد، اینها عيب ندارد، خوب است منتها زياد نه. دستور همان دستورى است كه بزرگان دادند، وقتى كه از افطار مىخواهيد بلند شويد، احساس سنگينى نبايد بكنيد، اگر احساس سنگینی بكنيد كار را خراب كردهايد، باید احساس سبكى بکنید. و چه بهتر است كه مقدارى صبر كنيد، اول يك آب جوشى، چاى ملايمى با دوتا خرما كه مستحب هم هست كه انسان اول اينها را بخورد، در اینصورت مقدارى آن حالت جوع فروكش مىكند، ترشح معده خنثى میشود، وقتى كه آن ترشح، آن اسيد معده خنثى شد، آنوقت انسان يك غذاى ملايم بخورد، آن موقع هم معدۀ او آرامش دارد و با كمال سهولت به هضم غذا مىپردازد و هم انسان آن ارتباط را حفظ مىكند، اگر نظر رفقا باشد ما در جلسات عنوان عرض كرديم،1 البته باز هم اين مسئله خواهد آمد که بين آنچه ما مىخوريم و بین مسائل روحى و معنوى كه براى ما حاصل مىشود، يك ارتباط مستقيم وجود دارد، امكان ندارد شما در موقع افطار يك غذاى خيلى حسابى و سنگين و فلان بخوريد و بعد در شب موفق بشويد که حالتان را حفظ بكنيد، امكان ندارد، امكان ندارد، بهخصوص حالا كه ديگر شبها هم خيلى كوتاه است و چند ساعتِ بعد هم ديگر موقع سحرى و اذان صبح است. خب طبعاً بيشتر بايد به اين قضيه رسيد.
لزوم بیداری صائم در بین الطلوعین
در سحرى، خب انسان بايد يك غذاى مقوى بخورد البته باز سنگين نبايد باشد و بعد از سحرى نبايد بخوابد، اين خوابيدن بعد از غذا بسيار مضرّ است، باعث سوء هاضمه مىشود، غذا را برمىگرداند و در مرى میآید و اين باعث نفخ میشود و دستگاه جهاز هاضمه را ازبین میبرد و بعد هم در طولانى مدت به ناراحتىهای ديگر مرى مبتلا مىشود. آدم وقتى كه بلند مىشود احساس سنگینی و خستگى مىكند، نه، بهتر است صائم، در بين الطلوعين بيدار باشد، يكى دو ساعت بعد از سحرى بيدار باشد و بعد آنوقت يكى دو ساعت بخوابد، آنوقت اشكال ندارد كه آن حال براى خود طول روز هم باقى بماند و سعى كند كه آن حال معنوى براى او حاصل بشود.
لزوم خوردن غذا برای رفع گرسنگی و تأمین احتیاجات بدن نه برای مزه
امروزه در افطارىهايى كه داده مىشود سعى بر اين است كه تلوّن الوان مختلفه و غذاها و اطعمۀ مختلفه، بيشتر مورد نظر قرار بگيرد، البته خب اكرام ضيف مستحب است، افطارى دادن مستحب است، ما دربارۀ افطارى روايات زيادی داریم، در روايت داريم که کسی که توانایی ضیافت دادن صائم را دارد، اگر ضيافت كند، خدا به او چقدر ثواب ميدهد!1 ولى بايد در نظر بگيريم كه اين ماه رمضان، يك ماه بيشتر نيست، آن را بايد مورد توجه قرار بدهيم و باید به آن فكر كنيم و از غذاهايى كه درمقابل خود مىبينيم به آن غذاهايى اكتفا كنيم كه بتواند اين مقصود را تأمين كند، نهاينكه بهخاطر مزه و... هرچه خواستیم غذا بخوریم.
يكى از رفقا، خدا رحمتش كند، از دنيا رفته است، او مىگفت:
به اتفاق چند نفر به قم آمديم و به منزل علامه طباطبائى ـ رضوان الله تعالی علیه ـ رفتیم، موقع ظهر بود، پنج شش نفر بوديم، نماز را خوانديم و ديگر بنا بر اين شد كه ما ناهار را هم آنجا باشيم، خادم ايشان آمد و سفره را پهن كرد، غذا آبگوشت بود و آنهم بهاندازۀ اهل آن منزل طبخ شده بود، اضافه كه طبخ نشده بود چون ما سر ظهر رسيده بودیم و افرادى كه در منزل بودند خب اطلاع نداشتند، خادم آمد و سفره را انداخت و يك ظرف آبگوشتى را آورد كه شايد مثلاً در ثلث آن کاسه، آبگوشت بود، و بقيۀ آن خالى بود، ما همينطور بههم نگاه كرديم که بالأخره تكليف ما چند نفر با اين شكم گرسنه كه صدايش به اينطرف و آنطرف مىرفت چيست؟! مرحوم علامه هم بىخيال سر سفره نشسته بودند و فرمودند: «بفرماييد، بفرماييد!» يكدفعه ديديم علامه پارچ آبى را كه وسط سفره بود برداشت و همه را در اين كاسۀ آبگوشت خالى كرد، کاسه پر شد! يكى از اين معممها که سيد بود و از منسوبين ماهم بود، خدا او را بيامرزد، گفت: «چهكار مىكنيد؟! همان مقدار را مىخورديم!» ايشان فرمودند: «بَهبَه، عجب سلاك راه خدايى!! پس شما غذا را براى مزهاش مىخوريد؟!! بخوريد بابا.» و براى همه غذا كشيدند. ماهم نان را برداشتيم در آن ریختیم و خورديم.
لزوم استفادۀ بیشتر از ماه مبارک رمضان و توجه بیشتر به امور معنوی
حالا يكخرده مزۀ آن تغيير كرد، خب تغییر کرد که کرد، ديگر آسمان که به زمين نيامده! اين را بايد از اينها ياد بگيريم، بايد روشمان را از اينها ياد بگيريم، از اين افرادى كه اينها اينطور كردند كه به آن مطالب رسيدند.
آن كسى كه از ظهر تا شب به فكر اين است كه حالا خانمش در منزل چه افطارى را مىخواهد جلوى او بگذارد و چه سفرهاى را مىخواهد براى او قرار بدهد و چه غذاهايى را مىخواهد در سفره بگذارد، او كه اصلاً نمىتواند در اين مطالب غور كند، در اين افلاك سير كند، در اين راهها حركت كند، در اين افق پرواز كند، او كه نمىتواند.
اين مسئله، مسئلۀ بسيار مهمى است كه همۀ ما بايد مدّ نظر قرار بدهيم و مواظب باشيم، البته در همۀ ايام باید اين مسئله مورد توجه قرار بگيرد، مخصوصاً در اين ماه كه واقعاً ماه عديم النظيرى است و مانند او نيست و بيش از سى روز هم نيست و اين حال و هوا تغيير مىكند، همين است ديگر، مشيت خدا همين است، حالا چه مىشود كرد؟! چه مصلحتى هست كه خداوند در بين دوازده ماه، فقط يك ماه را ماه رمضان قرار داده نه بيشتر؟! خب آدم گاهى اوقات با خودش فكر مىكند چه اشكال داشت که از هر سه ماهى و چهار ماهى، يك ماهش ماه رمضان بود؟ سه ماه مىگذشت يك ماه، ماه رمضان بود، سه ماه ديگر مىگذشت يك ماه رمضان دیگر، سه ماه مىگذشت باز یک ماه رمضان دیگر و... . ولى نه، از هر دوازده ماهى يكى از آن، ماه رمضان است و همان يك ماه براى تعيين تقدير و مشيت كفايت مىكند، همان يك ماه كفايت مىكند اگر مواظب باشيم، اگر مراقب باشيم، اگر به آنچه مورد رضاى خدا است تن بدهيم و مستقل در رأى و فكر و نظر نباشيم.
لزوم پرهیز از مطالب غیر ضروری و اخبار در ماه رمضان
مطلب ديگر در ماه مبارك، مسئلۀ توجه به مطالب غير ضرورى است، انسان باید از مطالب غير ضرورى پرهيز كند، اخبار، مسائل، حوادث، جريانات، اينها چيزهايى است كه جلوى نزول فيض و رحمت خدا را مىگيرد و وقتى هم كه آن فیض نازل مىشود، آن فيض و آن رحمت در قلب مؤمن جايى را براى خود نمىبيند كه در آنجا بيايد و نزول كند، چون مىبيند این قلب پر است، اين كلّه پر از خبر است، اين كلّه پر از حوادث است، اين كله پر از تشتت و تفرقه و مسائل مختلف است كه البته خب آن را در مراقبۀ افكار گفتيم. وقتى كه آن فیض مىخواهد بيايد، جا ندارد، در آن قلب نمىرود و مىرود به يكى ديگر مىخورد، مىگويد: تو براى من جا قرار ندادى، مِنّت تو را هم نمىكشيم، هستند افرادى كه آنها قابليت براى اين مسئله را دارند، ما مىرويم در آنجا نزول اجلال مىفرماييم، ما اينجا نمىآييم كه فكرت را پر كردى، ذهنت را پر كردى از آنچه بهدرد تو نمىخورد و مفيد نيست و دیگر جا براى آن طرف (مسائل معنوی) نگذاشتى؛ «منزل دل نيست جاى صحبت اغيار»1 اغيار نمىتوانند در اینجا بيايند. اينجا جاى خدا است، جاى عرش الرحمن است، قلب مؤمن عرش الرحمن است2 نه جاى خطور خاطرات، جای آن نيست.
لزوم توجه به اینکه خداوند متعال در مقام ناز است و ما در مقام نیاز نهبهعکس
بله، براى آن افرادى كه بايد به بعضى از مسائل بپردازند، تكليف آنها فرق مىكند، ما نبايد بر خودمان تكليف اضافه كنيم و تصور كنيم كه تكليف ما اين است، اگر این کار را بكنيم از دستمان رفته است، خدا هم منت كسى را نمىكشد، ناز كسى را هم نمىخرد. ما در مقام نياز هستيم، يك «ى» اضافه داريم، آن طرف (خداوند متعال) در مقام ناز است، «ى» ندارد، ما نيازيم او ناز است، حالا ما آمديم جايمان را عوض كرديم و ما شديم ناز و او را نيازمند خودمان كردهايم! اين كه نمىشود، اين كه درست نيست. او مىفرمايد:
| منزل دل نيست جاى صحبت اضداد | *** | دیو چو بیرون رود فرشته درآید |
نه آقاجان هر چيز بايد در جاى خودش باشد، ما در مرتبۀ خود، در مقام عزّيم، در مقام كبريائيّت هستيم، شما در مقام عبوديت هستيد، در مقام مخلوقيت هستيد، در مقام مسكنت و فقر هستيد و هرچه اين مسكنت و فقر شما بيشتر باشد، دلالت بر علوّ رتبۀ شما مىكند نه دنوّ رتبه.
ما خيال مىكنيم در مقام ناز هستيم و داريم براى خدا ناز مىكنيم که خدايا ما براى تو اينطورى كرديم، خدا ما براى تو اينطورى كرديم، خدايا ما تبليغ دين تو را كرديم. صد سال نكن، برو در خانهات بنشين؛ خدايا ما آمديم اين كارها را انجام داديم. خب نكن، نكن؛ خدايا ما آمديم رفع حاجت فلان مؤمن را كرديم. خب از فردا نكن كه منت آن را سر ما بگذارى؛ خدايا ما آمديم براى تو نماز خوانديم. پنج میليارد نماز نمىخوانند، تو هم يكى روى آنها تا بشوند پنج ميليارد و يكى؛ خدايا ما بلند شديم نمازشب خوانديم. اوه اينهمه گرفتند خوابيدند تو هم مثل آنها بگير بخواب، آیا يك ذره از ما كم مىشود؟ اگر كم شد آنوقت بلند شو ناز كن! آیا از مرتبۀ ما كم مىشود؟! از مقام ﴿عَلَى ٱلۡعَرۡشِ ٱسۡتَوَىٰ﴾1 ما كم مىشود؟! از مقام ﴿مَٰلِكِ يَوۡمِ ٱلدِّينِ﴾2 ما كم مىشود؟! از مقام ﴿لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ﴾3 ما كم مىشود؟! اگر كم شد خیلیخوب بلند شو براى ما نماز بخوان تا ما مقدارى نگاه كنيم و يكخرده به خودمان بباليم كه اين بندۀ ما بلند شده و نماز خوانده.
همۀ اينها مقام ناز است، ناز به ما نيامده، به ما نياز آمده، به ما فقر آمده. من تعجب مىكنم از آن افرادى كه مىشنوم كارى را انجام مىدهند و بعد مىآيند به رخ آدم مىكشند! اصلاً تعجب مىكنم! خندهام مىگيرد كه چطور يك نفر كارى انجام بدهد بعد بيايد بگويد که آقا ما اين كار را انجام داديم! خب نكن، چرا داری به من مىگويى؟! اگر براى خدا كردید خب برويد به او بگوييد، چرا به من مىگوييد؟! اگر هم براى من كرديد، صد سال نكنيد! براى چه مىگويى؟!
اينها برای چيست؟ اينها برای اين است كه ما آمديم آن «ى» را برداشتيم در حالىكه بايد «ى» را بگذاريم، «ى» نياز بايد باشد. نياز يعنى احتياج، يعنى فقر، يعنى مسكنت، يعنى گدايى. اين اشعار حاج ميرزا حبيب را بخوانيد ببيند چه دارد مىگويد: «من گدا من گدا من گدايم»1 بَهبَه! يك شخصی داشت براى مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ اين اشعار حاج ميرزا حبيب را مىخواند و ايشان هم همينطور اشك مىريختند! خدا رحمتش كند، اينها بردند، اينهايى كه گدايى و فقر را در اين دنيا با وجودشان حس كردند، هان، نه اين كسى كه كله را اينطورى مىكند و شق و رقّ راه مىافتد انگار [از دماغ فیل افتاده است!] چه خبر است؟! بنشين بابا، فيسى بكنند عين پف به زمين چسبيديم، حالا خيال مىكنيم ملك و ملكوت و كهكشان و بالاترش در اختيار ما است! «من گدا من گدا من گدايم».
اميرالمؤمنين عليهالسّلام در آن مناجاتشان در مسجد كوفه چه مىفرمايند؟ به خدا عرض میکنند:
إلهى أنتَ الغَنىُّ و انا الفَقیر فهَل یَرحَمُ الفقیرَ إلاّ الغَنى2
آنها معناى اين عبوديت را فهميدند و به كنه معناى نياز رسيدند و به واقع آن رسيدند و رستند و «فُزتُ و ربِّ الكعبه»3 گفتند، آنها رسيدند.
هرچه بتوانيم در اين ماه از ارتباطات غير ضرورى پرهيز كنيم، [بیشتر سود بردیم،] يك ماه بياييم تجربه كنيم ببينيم چيزى عوض مىشود يا نه؟ تغییر میکند یا نه؟
بیاحترامی به حقوق دیگران در مجالس، با استفاده کردن از موبایل
همين موبايلهاى لعنة الله عليه و عليه ما علیهی که آمده و دنيا و زندگى را برده، البته موارد استفادۀ خوب هم دارد، حالا گاهگاهى از صدتا دو مورد، نود و هشتاى آن بيخود است، همه چيز انسان را، ذكر و فكر را برده، واقعاً اين ديگر چيزى است كه انسان احساس مىكند كه محكوم آن صنعت شده است نه حاكم آن.
ديروز ما در مجلس ختمى در طهران شركت كرديم، در مسجد، آقاى شیخ ... داشتند وعظ مىكردند، صحبت مىكردند، (چقدر حرفهاى خوب، حرفهاى عالى، حرفهاى بسيار بسيار مذكِر و منبِّه كه شنيدم كه بعضى از آقايان و اعلام و صاحب عزاى مجلس فرموده بودند: «من تابهحال منبرى به اين متقنى و محكمى و پرمطلبى و استقامت نشنيدهام!» همين مطالبى كه خب بايد در اين مناسبات گفت و كسى نمىگويد!) یکدفعه موبايلى زنگ زد، از اينطرف حالا شخص خجالت هم نكشید و جواب داد و شروع کرد به صحبت کردن! آخر بىفرهنگ اگر جاى ديگری هم مىرفتى موبايلت را مىبردى؟! آیا جلوی در، موبایل را از تو نمىگرفتند؟ چقدر بايد شخصى بىادب و بىتربيت و نفهم باشد كه وقتى منبرى دارد صحبت مىكند موبايلش زنگ بزند و بعد هم این شروع كند به حرف زدن!! به جای اینکه موبایل را جواب ندهد، تازه شروع میكند به حرف زدن، دوباره یکی دیگر زنگ مىزند، يكى دیگر از آنطرف مجلس موبایلش زنگ میزند، يكى دیگر هم از آنطرف و...! آیا اين فرهنگ ما است؟! آیا اين ثقافۀ ما است؟! كجاى این ادب است؟! كجاى این احترام است؟! اين بىاحترامى و اهانت به حق ديگران است، ديگران مىخواهند مطلب بفهمند، مىخواهند مطلب بشنوند، حواسشان را جمع كردند، افرادى كه در اينجا آمدهاند بيكار که نبودند و از خانۀ خودشان که فرار نكردهاند! آمدهاند كه مطلب بشنوند، مسئله بفهمند، يك آدم بىتربيتى موبايلش زنگ مىزند و شروع مىكند به حرف زدن! عجب! همۀ اذهان متشتت مىشود و رشتۀ سخن از دست متكلم درمىآيد.
مرحوم قاضى ـ رضوان الله تعالی عليه ـ داشتند عصر جمعه صحبت مىكردند و مىفرمودند: «براى انسان حتى يك صدايى كه مىشنود ضرر دارد.» همينكه داشتند صحبت مىكردند يكدفعه از داخل كوچه صداى تقی آمد، حالا يكى چيزى به جایی زده بود يا به درى چيزى زده بود، ایشان فرمودند: «ببينيد، همين صدا هم ضرر دارد!» صدا است ولى انسان در شرايطى است كه از هر چيزى، بيشتر احتياج به سكوت دارد، احتیاج به آرامش دارد، يكدفعه مىبينى صداى تقی آمد و همه چيز بههم ريخت، تشويش مىآيد و بر انسان حاكم مىشود، ديگر يك چيز ديگری مىشود، ديگر يك وضع ديگری مىشود، اين ديگر او نيست، اين يك ربع ديگر نيست، نيم ساعت بعد، ديگر آن نيست.
ممنوعیت آوردن موبایل حتی موبایل خاموش در مجالس عنوان و...
و كسى هم نيست كه تذكر بدهد! من نمىدانم چرا اين مسائل را نمىگويند؟! چرا در مساجد، در اين حسينهها، در بالاى منبرها نمىگويند؟! چرا نمیآیند يك فرهنگ صحيح درست كنند و استفادۀ از این موبایل را یک استفادۀ صحيح كنند؟
لذا ما امسال بهخاطر اينكه مسائل گذشته پيدا نشود، خدمت رفقا عرض كرديم كه از اين به بعد چه در مجالس شبهاى ماه مبارك، چه در مجالس صبحهای اعياد و وفیات، چه در مجالس عصرهاى جمعه، چه در مجالس عنوان و هر مجلس عمومى ديگر، بهطوركلى آوردن موبايل ممنوع است، ولو موبایل خاموش! ممنوع است و كسى كه موبايل بياورد متمرد تلقى خواهد شد. چون به نظر مىرسد كه آن اهميت مطلب شايد براى بعضىها جا نيفتاده باشد و من احساس مىكنم كه در اين مجالس گاهى از اوقات كه يكهمچنين مورد نامناسبى پيش مىآيد، همه متأثر مىشوند، افرادى كه هستند متأثر مىشوند، از آنطرف خب نمىخواهند برخورد كنند، بالأخره شخصى است که سنى از او گذشته، 50 سال 60 سال از او گذشته، خب اين خودش بايد بداند، بايد متوجه بشود كه اضرار ديگرى حرام است، شرعاً حرام است، اگر شما بياييد و كارى انجام بدهيد كه شخص ديگر ناراحت بشود، اين حرام است. خب آقاجان اگر اينقدر صحبت با مخدرۀ مكرمۀ عليا حضرت برای شما لازم است، مجبور نيستید که در اين مجلس بيايید! يا اگر فرض كنيد كه فلان اشتغالت اينقدر مهم است كه حتماً بايد ارتباط مستقيم داشته باشيد، خب چه كسى شما را دعوت كرده که به این مجلس بیایید؟! چه الزامى هست؟! چطور در وقتهاى ديگر كه اوقات انس و چه عرض كنم هست، موبايل در كنارتان نيست؟! اين مجالس اينقدر آبكى شده و اهميت آن ازبين رفته كه بهاندازۀ كمترين آنها برايش ارزش و بها داده نمىشود!! از جهت اينكه رفقا خودشان نسبت به اين مسئله آگاهى دارند، عرض من نسبت به رفقا نيست، اما نسبت به افرادى كه خب توجه ندارند و اينها ممكن است كه باعث اختلال بشوند، اگر از رفقا كسى این قضیه را مشاهده كرد، به آن شخص تذكر بدهد كه از مجلس خارج بشود.
هرچه ما بتوانيم ذهن خود را بيشتر متوجه اصل مطلب كنيم و از حواشى بزنيم، بردهايم.
انصراف ذهن از اصل مطلب، دلیل مخالفت مرحوم علامه طهرانی از ضبط کردن صوت در مجالس
يكى از مطالبى كه ما سابقاً نسبت به مرحوم آقا ايراد مىگرفتيم، همين مسئلۀ تسجيل صحبتهاى ايشان با دستگاه ضبط صوت بود، خب مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی عليه ـ آن زمانهاى سابق با این مسئله مخالف بودند، ما در ذهنمان اين نكته و اين مسئله بود كه خب اين ضبط كردن چه اشكالى دارد؟! انسان صدایی را ضبط کند که بماند، مثل اينكه الآن هست ديگر، الآن ضبطهايى كه هست و صدا را ضبط مىكنند که بماند، خب گاهى اوقات انسان چيزى را فراموش مىكند و بعد مراجعه مىكند، خب اين مخالفت ایشان با این مسئله چه دليلى دارد؟ بعد متوجه شديم كه منظور ايشان از اين ضبط، نه خود ضبط صدا بوده است، بلكه انحراف و اشتغال ذهن به مسائل جانبى بوده، نه فقط خود ضبط، يعنى خلاصه اصل مطلب را كنار گذاشتن و ذهن مشغول مسائل ديگر شدن، مشغول جوانب و حواشى شدن. والاّ اگر فرض كنيد كه اين ضبط يك گوشه باشد و كسى هم متوجه نشود، البته اين دستگاههايى كه فعلاً هست اين مطالب را حل كرده، ولى آن موقع مثلاً دستگاههاى ضبط بزرگ بود و مورد توجه بود، نبود، كم بود، مثلاً اگر مىآوردند و ضبط مىكردند، براى افراد يك ديدگاه ديگرى داشت، آنهايى كه سنى دارند خب آن زمانها را يادشان هست، خب امروزه این مسائل خيلى بديهى و پيش پا افتاده است ولى آن زمانها اگر مىآوردند و كسى كيفى دستش بود همه نگاهش مىكردند كه حالا چه چیزی داخل آن گذاشته و مىخواهد چهكار كند؟! خيلى مهم بود، قضيه خيلى غيرعادى مىنمود.
و تمام فكر ايشان و بهطوركلى بزرگان در اينگونه مجالس، حذف زوائد و حواشى و پرداختن به آن اصل و متن بود. الآن ما در مجالسى كه نگاه مىكنيم، فرض كنيد كه خطيبى دارد صحبت مىكند، شخصى دارد روضه مىخواند، يكى از اين دوربينهاى يك مترى برمىدارند و دو نفر اينطرف و سهتا آنطرف و بچرخ به آنطرف و...، خب اين ديگر چيزى براى كسى باقى نمىگذارد! يكى آنطرف، يكى اينطرف، يكى از بالا بگير، يكى از زيرش بگير، يكى از آن دمش بگير، خب ديگر این اصل، تبديل به حواشى و زوائد مىشود.
فرق مجالس بزرگان و اهل معنا با مجالس اهل ظاهر
بنده سابقاً عصر عاشورا به مجلسى در طهران رفته بودم، منزل يكى از آقايان بود که فوت كرده، خدا رحمتش كند، آدم خوبى بود، ولى خب بالأخره بعضىها توجه ندارند، به اين مطالب التفات ندارند، خيلى از آقايان نشسته بودند، افراد نشسته بودند، علما نشسته بودند، ما كه آمديم رفتیم يك گوشه در صفٌ نعال1 نشستيم، آن منبرى هم داشت روضه مىخواند و اتفاقاً روضۀ قشنگى هم مىخواند، روضۀ او روضۀ با حالى بود و معلوم بود كه خودش هم متغير بود و تحت تأثير قرار گرفته بود، منقلب بود، داشت روضۀ وداع حضرت سیدالشهداء با حضرت زينب سلاماللهعليهما را مىخواند، يكدفعه ديديم يك آقايى آمد که يكى از اين دوربينهاى اينقدرى (خیلی بزرگ) روى شانهاش گذاشته بود! از كنار آمد آمد وسط و يكىيكى روى كلۀ اين، روى كلۀ آن، بیار جلو، ببر عقب، بعد سراغ آن يكى، بعدهم آنها سرشان را بلند مىكردند كه ماهم هستيم، و...! خلاصه، مجلس را بههم زد و مردم را از آن حال و هوا درآورد و چنان يخ كرد که...!
آخر آقاجان قربانت بگردم، فدايت بشوم، آخر چقدر بگوييم که روضۀ امام حسين ارزش دارد، احترام دارد، آخر اينجا که بازار مسگرها نيست، اينجا كه تئاتر و لالهزار نيست، دارند روضۀ عصر عاشورا را مىخوانند، آخر عكسبرداى چه مرگتان است ديگر؟! اين چه بازى است؟! مىخواهيد عكس بيندازيد خب بلند شويد برويد يك مجلس ديگر تشكيل بدهيد، يك مجلس خنده، شوخى، مجلس تفننى، عكس هم بيندازيد، به جايى هم برنمىخورد، آخر چرا امام حسين را مىكشيد وسط و بعد اين بلا را سرش درمىآوريد؟!
مظلوميت امام حسين اين است كه گير من و شما افتاده نهاينكه شمر و يزيد و ابنزیادی بوده و بعد هم آن بلاها را به سرش درآوردند! مظلوميت امام حسين اين است كه افرادى كه مدعى پرچمدارى او هستند، كمر او را مىشكنند! اين مظلوميت او است؛ برخلاف مبانى او حكم مىرانند؛ برخلاف مرام او حركت مىكنند؛ از او بهعنوان سكوى پرش و رفعت و منيّت خود استفاده مىكنند! اين مظلوميت امام حسين است!
اما وقتى كه شما از آنطرف نگاه مىكنيد مىبينيد که بزرگان وقتى كه جلسۀ روضه مىگرفتند، مىگفتند:
روضۀ ما بين الطلوعين است و جا هم محدود است، هر كسى که مىخواهد بيايد، زودتر بيايد، ما بيش از اينهم گنجايش نداريم، عكس و عكسبردارى و اين خزعبلات هم در اينجا راه ندارد، دكور و دكوربازى و پرچم و بیا و برو و مقدم فلانی را گرامی میداریم و تشريففرمايى آقاى فلان را چه مىكنيم و بالاى منبر آقايانى را كه وارد مىشوند يكىيكى اسم مىبريم و...، اين مزخرفات در اینجا نيست، هان، اينها نيست، فقط روضه است، فقط اسم امام است، فقط اسم خدا است، فقط حديث است، فقط ذكر مصيبت است، فقط ياد و احياء ذكر است، همين و والسلام!
آنوقت این مجلس چقدر تأثير دارد! اين چقدر مىتواند مؤثر باشد! چقدر مىتواند در روح انسان اثر بگذارد که انسان وقتى كه خارج مىشود احساس كند!
همۀ افراد حاضر در مجلس باید از مطالب منبری و ذاکر استفاده کنند
لذا من چندى پيش به رفقا مىگفتم: افرادى كه در آبدارخانه كار مىكنند، اينها در وقتى كه منبرى یا ذاکر صحبت مىكند بايد بيايند گوش بدهند، اينطور نباشد كه تصور بكنند كه نه، آن حساب و كتاب جدايى دارد، ما براى خودمان و منبرى هم براى خودش مىگويد و مخاطب منبرى هم افراد در مجلس هستند، نهخير، همه بايد بفهمند كه منبرى امروز چه تحويل داد، آن كسى كه در جاى ديگر كار مىكند، كارش به جاى خود مأجور و محفوظ، ولى مهمتر از آن کار، فهم است، مهمتر از آن کار، ادراك است، مهمتر از آن کار، رسيدن به مطالب و مبانى است، آن مهمتر است.
لذا مرحوم آقا مىفرمودند:
وقتى كه ذاكر شروع مىكند، همه دست از كار بكشند و بنشينند و گوش بدهند. كسى صحبت نكند، كسى حرف نزند، اين مطالب برای همه است.
معلوم مىشود اين كسى است كه دنبال فهم است، نمىخواهد دكور بسازد، نمىخواهد دكور درست كند، آن تشكيلات براى خودش باشد و دیگر هرچه مىخواهند حرف بزنند بزنند، و هرچه هم صدا بيشتر باشد، بهتر است ديگر، رونق داشته باشد، هرچه صدا بيشتر باشد مىگويند: منزل آقا صدايش بيشتر است، رونق آن بيشتر است، سر و صدا بيشتر است، اين بهتر است دیگر، منبرى بيچاره هم اينجا براى خودش حلقومش را پاره كند! نه، اين غلط است. همه بايد استفاده كنند؛ همه بايد توجه كنند، بعد هم به جاى خود هر كسى بيايد وظيفۀ خودش را انجام بدهد، اين مىشود آن مجلسى كه مجلس، مورد نظر است و مورد توجه است، نه سرى و نه صدايى و نه پرچمى و نه اعلانى و نه چيز دیگرى، نیازی به اینها نیست، نیازی به این حرفها نیست.
ماه مبارك ماهى است كه انسان بايد اين نكات را در نظر بگيرد، يعنى در كيفيت غذا، در كيفيت ارتباطات، در كيفيت گفتار، در كيفيت رفتار و در كيفيت تنظيم امور بايد بهنحوى باشد كه در راستاى تحصيل آن هدف باشد كه آنهم عبارت است از فتح ابواب ملكوت، باز شدن درهاى عالم غيب، انشراح صدر، تغير و تبدل نظام انسان؛ انسان باید بتواند اينها را كاملاً احساس كند و اين مطالب باید در آن راستا قرار بگيرد.
وجود اقیانوسهای دستنیافتنی معرفت در دعای ابوحمزه ثمالی
خب البته اين مطالبى بود كه رفقا مىدانند و مىدانستند و صرفاً از باب تذكر بود. قرار بر اين بود كه ما قبل از ماه مبارك مجلسى داشته باشيم در همان سلسله مطالبى كه مربوط به مباحث عنوان بصرى است، ولى فرصت دست نداد. گفتيم: حالا در شب اول [این مطالب را عرض کنیم،] چون شايد در سه يا چهار شب آينده هم بنده نتوانم که خدمت رفقا باشم، چون قصد تشرفى دارم.
إنشاءالله بعد از تشرف، اگر خدا بخواهد، لولا البداء (إنشاءالله را بايد محكم بگوييم، مخصوصاً در اين مواقع كه زمينه براى بداء خيلى زياد است، بايد إنشاءالله را خيلى درست گفت و از روى واقع بايد گفت) به مطالبى كه در سنوات گذشته مورد بحث قرار گرفته بود كه همان شرح دعاى ابوحمزه ثمالى بود میپردازیم و واقعاً اين دريا را هر قدر كه ما در آن غور كنيم باز مىبينيم که در كنار ساحل هستيم و در كنار ساحل داريم قدم مىزنيم. والله قسم مىخورم كه من نسبت به اين دعاى ابوحمزه نظرم اين است و همينطور سخن از روى گزاف نمىگويم. هرچه من در فقرات این دعا بهخصوص در بعضى از فقراتش كه هنوز نتوانستم به آنها برسم [غور میکنم میبینم که ما خیلی از آن مقصد دوریم!] بنده اعتراف مىكنم که مطلب از همین قرار است! يعنى ساير فقراتش هم همينطور است، ما كجا و امام سجاد كجا؟! ولى خب حتى بهاندازۀ فهم خودمان، بهاندازۀ ظرفيت خودمان هم نتوانستم خودم را قانع كنم كه اين همان چيزى است كه مىتوانم بگویم، باز مىبينم يك دريچۀ ديگرى است، اصلاً مىمانم و دیگر نمىتوانم جلو بروم، چه اقيانوسهايى از معارف در اختيار ما گذاشتند!
اميدواريم به بركت اين ماه و به بركت انفاس پاكانِ اين درگاه و به بركت صاحبِ اين ماه كه خود حضرت سجاد عليهالسّلام است، خداوند بر ما منت بگذارد و نياز ما را مورد عنايت خودش قرار بدهد.
افتخار پیامبر به فقر درقبال خداوند متعال
رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم مىفرمود: «الفقر فخرى؛1 فقر و نياز، افتخار من است.» يعنى اى مردمى كه كلۀ شما را هزارتا انانيت و تفرعن و مطالب پوچ و مسائل خلاف و كثرات گرفته که بوى تعفن آن تا به كجا دارد مىرسد، بياييد به من نگاه كنيد كه من دارم افتخار مىكنم، در جايى كه شما به چيزهاى ديگر داريد افتخار مىكنيد من دارم افتخار مىكنم كه ندارم، افتخار مىكنم كه هيچ هستم، افتخار مىكنم كه اين هيچ بودن را فهميدم و شما نفهميديد، که اگر مىفهميديد شما هم مثل من بوديد. شما نفهيديد كه خودتان را بدبخت كرديد، خودتان را بيچاره كرديد و خودتان را گرفتار اين كثرات و دنيا كرديد و به اسم خدا آمديد درمقابل خدا قد علم كرديد، شما نفهميديد، اگر مىفهميديد شما هم راهتان را تغيير مىداديد و افكارتان را عوض میکردید و مردم را اينقدر گمراه نمىكرديد!
«الفقر فخرى»؛ الآن فقر افتخار من است، افتخار من اين است كه من احساس صفر بودن مىكنم و احساس نيستى درقبال هستى مطلق مىكنم و احساس بوار و فنا درقبال بقا و غنا مىكنم.
اميدواريم خداوند متعال به بركت پاكان درگاهش و اولياء گرامش و صالحين از بندگانش، نظر لطفى هم به همۀ ما بكند و اين ماه مبارك را ماه تذكر ما قرار بدهد و خداىناكرده ماهى قرار ندهد كه پس از گذشت آن ماه ببينيم كه مسئله فرقى نكرده و تغييرى پيدا نشده و خداىناكرده مشمول آن كلام رسول خدا قرار نگيريم، إنشاءالله.
اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد