أهمیت مراقبه بعد از ماه مبارك رمضان

هو العلیم

اهمیت مراقبه بعد از ماه مبارک رمضان

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ 

سلوک خانواده ـ طهران ـ جلسه 34

بیانات

حضرت آیت‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی

قدس الله سره

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

الحمدلله رب العالمین و الصّلاة و السّلام علىٰ سیّدنا و نبیّنا أبى‌القاسم مُحَمّدٍ

وعلى آله الطّیبین الطّاهرین و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعینَ‌

‌ 

به مناسبت اتمام ماه مبارك رمضان و ورود در ماه شوال و سایر اشهر، مناسب دیدم كه خدمت رفقا و دوستان نسبت به مسئلۀ مراقبه و رعایت موازین، چند كلمه‌ای صحبت كنم و اهمیت این قضیه را متذکر بشوم. بااینكه خود رفقا اهل مطالعه و اهل ادراك و معرفت نسبت به این مطلب هستند و طبعاً رعایتِ لازم را در این زمینه در جهات مختلف انجام می‌دهند، ولی علیٰ‌كلّ‌حال به‌واسطۀ حساسیت مطلب و ازدست نرفتن یافته‌هایی كه در این ماه مبارك نصیب بندگان خدا شده است، بنده هم چند كلمه‌ای از آنچه از بزرگان شنیده‌ام و در تجربۀ با مصاحبت آنها به‌دست آورده‌ام، خدمت دوستان عرض كنم.

عدم نیاز راه خدا به سلسله و گروه و مکتب خاص

بزرگان نسبت به مسئلۀ مراقبه خیلی توجه و اهتمام داشتند. و برعكس آنچه در بعضی از جاها شاید به گوشتان رسیده كه سیر و سلوك عبارت است از پرداختن به اذكار یا بیداری شب، قرائت نماز شب و اتصال به یك سلسلۀ خاص و یك گروه مشخص و یك مكتب معین. همان‌طوری‌كه بعضی نسبت به این مسئله خیلی حساسیت به‌خرج می‌دهند و وقتی كه سؤال می‌شود از راه، اول چیزی كه می‌پرسند این است كه سلسله شما چیست؟ مكتب شما به چه شخصی منتهی می‌شود؟ نحوۀ اتصال این مكتب به بزرگان و اولیاء دین به چه كیفیت هست؟ راه خدا نیاز به سلسله و مكتب خاصی ندارد. نمی‌دانم رفقا و دوستان آن صحبت‌های حقیر را که ظاهراً یكی دو ماه پیش در قزوین خدمت دوستان عرض كردم، شنیدند یا نه، در آنجا مفصل صحبت كردم كه این مسئلۀ داشتن سلسله و انتحال به یك فرد خاص، اصلاً موضوعیت ندارد و بلكه اینها ساخته و پرداختۀ ذهنیات و تخیلات و توهمات عده‌ای خاص است كه به‌واسطۀ تهی بودن دست، خواستند كه با تظاهر به این مسئله، دست‌مایه‌ای برای خود به‌دست بیاورند.

راه خدا سلسله نمی‌خواهد، راه خدا انتساب به فرد خاصی را نمی‌خواهد، راه خدا برای همه باز و مفتوح است و این طریق برای همه، طریق واضحی است.

خدا و امام زمان، مهربان‌ترین و دلسوزترین افراد نسبت به انسان

در همین شب‌های ماه مبارك رمضان خدمت رفقا عرض كردم كه بیخود و بی‌جهت ما را از خدا ترساندند و ما را از رسیدن به مقام قرب در بیم و هراس انداختند و از خدا برای ما یك غولی درست كردند؛ یك ذات قسی‌القلبِ قهّارِ جبّارِ بی‌رحم و مراقب تك‌تك كارها و اعمال و رفتار و... ! خلاصه یك غول بی‌شاخ و دمی را ترسیم كردند و افراد در صحبت‌ها و نصایح خود این‌چنین به مردم تزریق كردند. خلاصه مردم را از یك‌هم‌چنین خدایی فراری دادند و دائماً در حال ترس و اضطراب نگه داشتند كه آنجا نروید که خدا پدرتان را درمی‌آورد! این كار را نكنید که فردا معاقب خواهید شد! آن كار را انجام ندهید كه مورد خشم خدا قرار می‌گیرید! البته آیات قرآنی هم در این زمینه‌ داریم ولی خب آیات قرآن معنا و مفهوم خودش را دارد.

حالا صرف‌نظر از مطالعاتی كه بنده در این زمینه داشتم و روایاتی كه در این زمینه هست مثل همین چیزی كه راجع به امام زمان علیه‌السلام نقل می‌كنند كه وقتی که حضرت بیاید چه می‌كند و چه می‌كند و زمین را از خون پُر می‌كند و آن‌قدر از مردم را ازبین ببرد كه نهرها جاری شود و چه شود و...، همۀ این حرف‌ها دروغ است! هیچ‌كس از امام زمان علیه‌السلام به ما مهربان‌تر و دلسوزتر نیست، و هیچ‌كس خواهان سلامتی و حفظ دین و عافیت و بهشت ما نیست. مسئلۀ امام علیه‌السلام با انسان، همان مسئلۀ ذات پروردگار است كه می‌فرماید:

﴿وَنَحۡنُ أَقۡرَبُ إِلَيۡهِ مِنۡ حَبۡلِ ٱلۡوَرِيدِ﴾؛¹ «ما از رگ گردن هم به انسان نزدیك‌تریم.»

و در حدیث قدسی دارد كه می‌فرماید:

لَو عَلِمَ‌ المُدبِرونَ‌ عَنّى، كَیفَ اشتیاقى بِهِم و شَوقى إلى رُؤیتِهِم لَماتوا شَوقًا.¹

«اگر این كسانی كه پشت به من می‌كنند و از من فرار می‌كنند و به‌دنبال كارهای خودشان می‌روند، بدانند كه چقدر من به آنها اشتیاق دارم و به نزدیك كردن آنها به خود، اشتیاق دارم، از شدت شوق خود را به هلاكت می‌اندازند و ذوب می‌شوند و قالب تهی می‌كنند!»

طریق اهل ظاهر، طریق دور کردن مردم از حقیقتِ ارتباط بنده با پروردگار

بنده در همین شب‌های ماه مبارك در ارتباط با مكتب عرفا و اولیاء الهی عرض می‌كردم كه ما آنچه از بزرگان می‌دیدیم و از صحبت‌های آنها مشاهده می‌كردیم درست عكس این حرف‌ها بود! درست عكس برداشت و كلمات و وعیدها و تهدیدهایی بود كه اهل ظاهر و مبلغین ظاهر، بدون معرفت به ذات و صفات باری و بدون شناخت واقعی از آنچه پروردگار متعال در ارتباط با بندگانش دارد، مطالبی را برای مردم می‌گویند كه به‌جای اینكه آنها را به آن واقعیت و حقیقت ارتباط، نزدیك كنند، مردم را فراری می‌دهند!

بنده یك‌ وقت جایی بودم و در آنجا با یك پزشك مسیحی هم‌صحبت شدم، بعد از اینكه متوجه شد من مسلمان هستم، از اشكالات و ابهاماتی که برای او وجود داشت و از مسائل و مطالبی كه مشاهده می‌كرد از من سؤالاتی کرد. خب امروزه از دیدگاه مردم، از دیدگاه دنیا، همۀ قضایا روشن است و چیزی پنهان نیست، و مردم چه مسلمان‌ و چه غیرمسلمان، مطالب را از دیدگاه عقل و فطرتشان ارزیابی می‌كنند و با همان دیدگاه به یك مكتب و یک مذهب نگاه می‌كنند. ما نمی‌توانیم افراد را ملزم كنیم كه ابتدائاً مسائل و تكالیف ما را به‌عهده بگیرند و بپذیرند، این غیر قابل قبول است.

یکسان بودن نحوۀ برخورد معصومین با افراد در هنگام داشتن و نداشتن قدرت ظاهری

رسول‌ خدا صلّی الله علیه وآله وسلّم و ائمه علیهم‌السلام كه با كفار و مشركین برخورد می‌كردند، برخورد و لحن صحبت و كیفیت خطاب آنها چگونه بوده است؟ آیا مثل ما از اول شمشیر را به روی زمین می‌گذاشتند و بعد با آن افراد صحبت می‌كردند یااینكه نه، شمشیری در كار نبود، شمشیر را در منزلِ خود پنهان می‌كردند و با دست خالی با یك فرد به صحبت می‌نشستند؟! انسان در صحبت كردن، در كیفیت القاء مطالب و تعبیرهایی كه می‌آورد، [وقتی که قدرت دارد با وقتی که قدرت ندارد] خیلی تفاوت می‌كند، خب همۀ ما گرفتار نفس هستیم و خواهی نخواهی نمی‌توانیم خود را از آن تعلقات و توهمات و تخیلات دور نگه داریم.

وقتی كه رسول‌ خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم با یك فرد صحبت می‌كرد، كیفیت صحبت رسول ‌خدا در ابتدای رسالت كه دو نفر به او ایمان آورده بودند با كیفیت سخن رسول‌ خدا در هنگامی كه می‌خواست از دنیا برود و تمام جزیرةالعرب و حتی یمن در تحت نفوذ اسلام درآمده بود یكی بود! این قضیه خیلی قابل تأمل است‌! توجه كنید که مسئله چقدر دقیق است! پیغمبر یك قسم صحبت می‌كرد، یك قسم لبخند می‌زد، یك قسم خنده می‌كرد، پیغمبر یك تعبیر می‌آورد.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در وقتی كه محروم از خلافت شده بود و خلافت او را خلفای غاصب غصب كرده بودند و عدواناً حق او را گرفته بودند، همان‌طور با یك یهودی صحبت می‌كرد كه در موقع اقتدار ظاهری صحبت می‌کرد.

اقتدار امام بر نفوس و جان و ملكوت تمام عالم است، نه فقط بر افراد ظاهر

اقتدار امام علیه‌السلام كه اقتدار ظاهری نیست، امام علیه‌السلام بر نفوس و جان و ملكوت تمام عالم اقتدار دارد، نه فقط بر افراد ظاهر كه این اقتدار دو روز هست و دو روز نیست، تمام می‌شود، این اقتدار، اقتدار پوشالی است، اقتدار اعتباری است، اقتدار امام علیه‌السلام یك اقتدار ملكوتی است، اقتدار امام زمان ارواحنافداه یك اقتدار لاهوتی است، بر ذات همۀ موجودات مسلط است، چه خلیفه باشد یا نباشد. نباشد بهتر، می‌رود به كارش می‌رسد، دردسر رفت و آمد و مراجعه را دیگر ندارد. این مسائل ظاهر است كه ما را فریفته و گول زده و از آن حقیقت به‌دور افتادیم كه برای این مطالب حاضر هستیم جان بدهیم و هر مسئله‌ای را مرتكب شویم و هر خلافی را به انجام برسانیم!

دوران نداشتن خلافت ظاهریه، دوران خوشی و پادشاهی پیامبر و امیرالمؤمنین

امیرالمومنین علیه‌السلام كنار زدنش از خلافت، برایش پادشاهی بود! از مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ شنیدم كه فرمودند:

رسول ‌خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم دوران خوشی و مسرّت و ابتهاجش همان وقتی بود كه هنوز به مقام رسالت نرسیده بود، همان وقتی بود كه در غار حراء هفته‌ها و اربعینیات، چهل روز چهل‌ روز بیتوته می‌كرد، و حضرت خدیجه سلام‌الله‌علیها هر دو روز یك بار، سه روز یك بار و یا گاهی اوقات هر روز برای آن حضرت غذا و آب می‌آورد و می‌گذاشت و برمی‌گشت و حتی صحبت هم نمی‌كرد!

حق حیات داشتن حضرت خدیجه بر تمام مسلمین 

آن كسانی كه رفتند در غار حراء یا از دور مشاهده كردند خواهند فهمید كه این بانوی معظمه چه حقی بر گردن ما دارند؟! آیا می‌توان یك‌هم‌چنین چیزی را تصور كرد که هفته‌ها از شوهر به دور بوده و هر روز از این كوه بالا می‌آمده و برای شوهرش غذا و آب می‌آورده و مایحتاج او را در آنجا می‌گذاشته و برمی‌گشته؟!

خدا رحمت كند مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ را، در آن سفر اولی كه خدمت ایشان بودم، من هفده ساله بودم، با الآنمان تفاوت مختصری داشتیم، آن زمان به اتفاق مرحوم آقا و دوستانشان به غار حراء رفتیم، از صبح که از پایین کوه راه افتادیم تا به آن بالا كه رسیدیم هر نفری ده لیوان آب و نوشابه و... خوردیم! دو قدم که بالا می‌رفتیم اصلاً ازكار می‌افتادیم، گرما و عطش آن‌قدر غلبه می‌كرد که طاقت و توان را از انسان می‌گرفت! موقع بهار بود كه رفته بودیم و هوا هم گرم بود.

پیغمبر هم كه از سرِخود به غار حراء نمی‌آمد، دستور دارد، باید به یك جای خلوت بیاید، باید این جای عزلت را اختیار كند، باید در مكانی باشد كه هیچ تعلقی به ظواهر حتی تعلق به زن هم در آنجا راه نداشته باشد، آن‌وقت این زن در تمام این مدت، هر روز، دو روز یك بار می‌آمد و به پیغمبر سر می‌زد، غذا و آب می‌گذاشت و حتی با پیغمبر هم صحبت نمی‌كرد و برمی‌گشت! یك كلام با حضرت صحبت نمی‌کرد و حتی سلام هم نمی‌كرد كه حضرت از آن حال درنیاید، البته بارها می‌شد که می‌آمدند و پیغمبر بیرون غار بودند، می‌نشستند و باهم صحبت می‌كردند، ولی بارها هم می‌شد که پیغمبر در خود غار در حال ذكر بودند، در حال ورد بودند، در سجده بودند، آب و غذا را همان‌جا می‌گذاشت و تكان هم نمی‌خورد چون می‌دید که نباید پیغمبر را از آن حال بیرون بیاورد، نباید دست به این موقعیت و حال ایشان بزند، نباید پیغمبر را از آن موقعیت خارج بكند و به مسائل و مطالب روزمره و... بپردازد. این زن یك‌هم‌چنین زن بزرگواری بود كه واقعاً بر تمام مسلمین حق حیات دارد، حضرت خدیجه سلام‌الله‌علیها واقعاً عجیب بودند! و پیغمبر هم تا آخر عمر مرتب ایشان را یاد می‌كردند و مرتب در اوقات مختلف، از اوصاف او برای افراد و برای اصحاب مطالبی را بیان می‌كردند.¹

عدم تحمل پیغمبر، صحبت با ملائکه را در غار حرا

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند:

دوران خوشی پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم آن زمانی بود كه در غار حراء بودند، آن زمانی كه فاصله گرفته بودند و انعزال اختیار کرده بودند. و پیغمبر در غار حراء در مراتبی بودند كه (توجه كنید! عبارت، عبارت من نیست، عبارت آنها است) حتی صحبت با ملائكۀ مقرب مانند جبرئیل را هم نمی‌خواست.

یعنی حالش را می‌گرفت! جبرئیلی كه برای انبیاء وحی می‌آورد و واسطۀ بین آنها و بین مقام تقدیر و مشیت و نزول فیض وحی بود، پیغمبر در مرتبه‌ای بود که حاضر نمی‌شد خود را از آن مرتبۀ ذات كه مرتبۀ هوهویت ذات رسول‌ الله با ذات پروردگار است و در آنجا فقط یك حقیقت و یك فهم و یك شعور می‌ماند، نزول بدهد و با بلندمرتبه‌ترین ملك مقرب پروردگار كه ملك علم است هم‌کلام بشود! حضرت جبرائیل ملك علم است و تمام علومی كه برای همۀ خلائق از ناحیۀ پروردگار حاصل می‌شود به‌واسطۀ حضرت جبرائیل است. قضیه و مسئله چیست که حضرت نمی‌توانست از آن مرتبه پایین بیاید؟!

لذا ایشان می‌فرمودند:

وقتی كه خداوند امر به رسالت داد و جبرائیل آمد و دستور برای رسالت را برای حضرت آورد که:﴿بِسۡمِ ٱللَهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ¹ * ٱقۡرَأۡ بِٱسۡمِ رَبِّكَ ٱلَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ ٱلۡإِنسَٰنَ مِنۡ عَلَقٍ﴾² و حضرت مأمور شد كه دیگر در غار حراء نماند، آن دوران ساختگی و پرداختگی رسول‌ خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم، به مرتبۀ كمال رسید، حالا باید با بقای بالذات یعنی بقاء بالله كه ذات پروردگار با او اتحاد پیدا كرده است، با آن موقعیت بیاید و با مردم [هم‌کلام و هم‌صحبت بشود و آنها را هدایت کند،] نه قبلش، قبل از آن یك بشر است، بشر هم توهم دارد، تخیل دارد، سلیقه دارد.

فرق بین رسالت پیغمبر با غیر پیغمبر و فرق بین خلافت امام با غیر امام

من الآن كه با شما صحبت می‌كنم براساس توهم و تخیلم با شما صحبت می‌كنم، براساس نقائصم با شما صحبت می‌كنم، براساس آن میزان ناقص مدركاتم با شما صحبت می‌كنم، لعلّ اینكه صحبت من اشتباه باشد، شما باید تصحیح كنید، شاید صحبت من دارای ضعف‌هایی باشد، شاید در صحبت من حبّ و بغض‌هایی دخالت داشته باشد، كدام‌یك از ما از این مسئله مبرّا هستیم؟! حالا فرق بین رسالت پیغمبر با غیر پیغمبر را فهمیدید؟! حالا فرق بین خلافت امام علیه‌السلام و غیر او را متوجه شدید؟! آیا فهمیدید یا هنوز نفهمیدید؟!

همۀ ما دارای نقص هستیم، همۀ ما دارای ضعف هستیم، و همۀ ما براساس مطالب و مسائلی كه به‌واسطه‌های مختلف و به وسائل مختلف كه چه‌بسا آن وسائل، وسائل اشتباه و وسائل خطا بودند، ذهنیتی به یك مطلب پیدا كردیم و حالا با آن ذهنیت داریم با مردم صحبت می‌كنیم، آن‌وقت مسئله چطوری می‌شود؟! ذهنیتی كه من از یك قضیه دارم به‌واسطۀ مسائل و جریاناتی است كه آن جریانات، جریانات اشتباه بوده است، اشتباه برای من مطالب را نقل كردند، اشتباه برای من مطالب را آوردند، كیفیت بیان مسئله كیفیتی بوده كه در آن غرض‌ورزی شده است و من‌هم باور كردم و با این باور، ترتیب اثر می‌دهم، آن‌وقت نتیجه چه خواهد شد؟ واویلا است دیگر! اما پیغمبر چه؟ آیا پیغمبر هم با هر حرفی فوراً عكس‌العمل ایجاد می‌كند؟! آیا براساس هر گفته‌ای، فوراً ترتیب اثر می‌دهد؟! آیا براساس هر نوشته‌ای در روزنامه و رادیو و تلویزیون فوراً موضع انتخاب می‌كند؟! آیا او هم مثل ما است؟! آیا امام علیه‌السلام هم مثل ما است؟! آیا مانند ما عمل می‌كند؟! چون به ما كه وحی نمی‌شود، اتصال هم نداریم، با این فكر و اطلاعات محدود حالا بنده دارم با شما صحبت می‌كنم، خب شاید اشتباه باشد، شاید غلط باشد، برداشتم برداشت اشتباه باشد، اینجا است كه اولیاء الهی فرمودند:

«آن كسانی كه مسئولیت بزرگی را به‌عهده می‌گیرند، حتماً باید با عالم ملكوت در ارتباط باشند والاّ هلاكت آنها و سایرین قطعی خواهد بود!»

قطعی خواهد بود نه احتمالی!

پیغمبر چه موقعی مبعوث به رسالت می‌شود؟ وقتی که چهل سال در غار حراء بود، به این نحوه، و به این كیفیت، از مردم فاصله گرفته بود و به مراقبه پرداخته بود، و آنچه را موجب تعلقات او است از خود دور كرده بود و در ارتباط با عالم وحی به مراتبی رسیده بود که حتی تحمل هم‌صحبتی با جبرائیل را هم نداشت!

خدایا به هر مرتبه‌ای كه پیغمبر را رساندی ما را هم برسان

البته همه همین‌طور هستند، هیچ جای ناامیدی نیست، و این را خدمتتان عرض می‌كنم. در خطبه‌های نماز عید فطر امسال لابد شنیدید كه چه عرض كردم، در خطبه‌های عید فطر آن دعایی را كه پروردگار از ما خواسته است كه در قنوت نماز عید فطر بخوانیم چه دعایی است؟ خدایا به هر مرتبه‌ای كه پیغمبر را رساندی ما را هم برسان! مسئله چیست؟

آخر ما می‌گوییم: اصلاً ما كجا؟! ای بابا، چه كسی رفته؟ این همه را دیدیم که [از مسیر فاصله گرفتند!] این‌همه مسائل [داشتند ولی منحرف شدند؟!] چرا آن‌طرف قضیه را نگاه نمی‌كنیم كه این سفره‌ای كه پهن شده است و این صلایی¹ كه داده شده است این صلا، صلای عام است، برای همۀ افراد است.

خدایا در هر خیری كه پیغمبر و آل پیغمبر را داخل كردی ما را هم داخل بگردان، آنها به مقام عصمت مطلقه رسیده بودند! چرا ما نرسیم؟! مگر حتماً باید فقط پیغمبر و امام، معصوم باشند؟! مگر كسی دیگر نمی‌تواند معصوم باشد؟! مگر كسی نمی‌تواند معصوم از خطا باشد؟!

عدم خطا در فعل ولیّ الهی

در این صحبت‌هایی كه اخیراً بنده نسبت به فعل اولیاء الهی دارم بیان می‌کنم و لابد دوستان پیگیری می‌كنند، مطالبی كه در اواخر ماه مبارك رمضان راجع به حجیت فعل اولیاء الهی مطرح كردم و عرض كردم که ادامه دارد، اگر خداوند توفیق بدهد به جایی می‌رسیم كه خواهیم دید که ولیّ الهی، فعلش مانند فعل امام، معصوم است و خطا در آن راه ندارد! بنده تاحدودی این مطالب را در همین جلد دوم اسرار ملکوت² عرض كردم كه باعث مطالب و مسائلی هم در بین افراد شده است، خب هضمش برای بعضی‌ها مشكل بوده و با این مسائل ارتباط نداشتند. خدمت رفقا این مسئله را عرض كردم: خدا همۀ گذشتگان و اساتید و بزرگان را رحمت كند، از اساتید بنده بعضی‌ها بودند که واقعاً حق علم و حیات بر گردن بنده داشتند و بنده سالیان سال در خدمتشان‌ همین درس‌های كلاسیك حوزوی را می‌خواندم، این مرد بسیار بزرگ كه واقعاً من نسبت به ایشان ارادت داشتم و می‌توانم مدعی شوم كه بیشتر آن استفاده‌ای را كه بنده از همین دروس عالیۀ حوزه داشتم، به‌واسطۀ شخصیت ایشان بوده است، مرحوم آیةالله شیخ مرتضی حائری پسر مرحوم آقا شیخ عبدالكریم حائری ـ رحمةالله‌علیهما ـ بوده است. خب این مرد، مرد بزرگی بود ولی مسئله خیلی بالاتر از این حرف‌ها است، جای اشكال نیست، ولی صحبت در این است كه بالاتر از هر كمالی هم كمالی هست. وقتی كه راجع به ولایت امام علیه‌السلام بحث پیش می‌آمد و به یك جایی می‌رسید كه طبعاً شاید هضمش برای ایشان مشكل بود، ایشان شدیداً با من برخورد می‌كرد و می‌گفت:

آخر چطور ممكن است که امام علیه‌السلام به یك مرد بگوید كه زن خودت را طلاق بده؟ اصلاً مگر می‌شود؟ اصلاً امكان ندارد! و چطور می‌شود كه امام به یك زن بگوید باید از شوهرت جدا بشوی؟ چطور می‌شود؟! چه و چه و چه؟!

حالا بنده در صحبت‌هایی كه ادامه دارد كاملاً به توضیح این مسئله می‌پردازم که می‌شود، خیلی هم راحت مثل آب خوردن! می‌شود، چرا نمی‌شود؟!

بحثی راجع به امر پیامبر به زینب مبنی بر ازدواج با زید بن حارثه

مگر پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در همان قضیۀ ازدواج زینب، دختر عمۀ خودشان با زید، مگر از طرف پروردگار زینب را مجبور بر ازدواج با زید نكردند؟! پس باید بگوییم که این عمل نعوذبالله حرام است دیگر! چرا؟ چون ازدواج باید با اختیار باشد، باید با علاقۀ دختر نسبت به آن همنشین و همسر خودش باشد، و ازدواجی كه از روی اكراه باشد، آن ازدواج باطل است، خب ازدواج‌هایی هم داریم كه به آن ازدواج فضولی می‌گویند، مثلاً فرض بكنید كه یك نفر، شخصی را به ازدواج كس دیگری دربیاورد بدون اینكه او مطلع باشد، خب صحت این ازدواج متوقف بر رضایت طرفین است، هم مرد باید امضا كند و هم زن باید امضا كند، و هركدام که قبول نكردند ازدواج باطل است، حتی یك‌هم‌چنین ازدواج‌هایی هم داریم. صحت ازدواج مشروط به رضایت طرفین است، اگر اكراه از ناحیۀ مرد باشد كه او را مجبور كنند بر اینكه حتماً به ازدواج با یك زن تن دردهد، این ازدواج باطل است، و همین‌طور اگر از ناحیۀ زن هم اكراه باشد، مثلاً دختری مردی را نمی‌خواهد، مایل نیست، و او را مجبور می‌كنند كه باید این ازدواج را انجام بدهی والاّ تهدیدش می‌كنند فرض كنید كه به مسائلی و چیزهای دیگر، این ازدواج هم باطل است، درست مانند طلاق، اگر طلاقی هم از روی اكراه باشد آن طلاق هم باطل است، فرض كنید كه تهدید كنند كه اگر طلاق ندهی چه خواهد شد! نعوذبالله نعوذبالله چیزهایی انسان می‌شنود و شنیده كه واقعاً تعجب می‌کند! این طلاق باطل است و حتی اگر آن فرد تهدیدكننده، بعداً بیاید و این زن را بگیرد، این زنای محصنه محسوب می‌شود!! چون ازدواج كرده است با زنی كه طلاق او باطل‌ بوده است و هنوز این زن در عقد ازدواج آن شوهر قبل باقی است، پس این ازدواج دومی باطل است.‌ 

اتفاقاً بنده همین مطلب را به مرحوم حائری عرض كردم که اگر قرار باشد بر اینكه الزام كردن مرد را به طلاق زن، حرام باشد و امام حق نداشته باشد یك‌هم‌چنین الزامی را نسبت به یك شخص انجام بدهد، الزام نسبت به ازدواج هم حرام است، چه فرقی می‌كند؟ چه تفاوتی دارد؟ امام بیاید به زنی، به دختری، امر كند كه باید ازدواج كنی و اگر ازدواج نكنی چه خواهی شد! جهنمی خواهی شد! و این به‌خاطر ترس از این قضیه و در این ناراحتی، این مسئله را انجام بدهد، خب این ازدواج باطل است، درحالتی‌كه پیغمبر این كار را كردند و به زینب فرمودند كه با زید ازدواج كن. خب زینب زید را نمی‌خواست.

زینب دخترعمۀ پیغمبر بود و دختر بسیار جمیل و از معاریف و با اصل و نسب بود و قوم و قبیله و پدر و مادرش معروف بودند، اما زید پسرخواندۀ پیغمبر بود و حكم غلامی را داشت كه پیغمبر او را آورده بودند و در منزل تربیت كرده بودند و بعداً به مقاماتی رسید،¹ زید همان كسی بود كه به پیغمبر گفت: «من افراد را می‌بینم و می‌شناسم، بهشت و جهنم را دارم می‌بینم، و افرادی كه در بهشت و جهنم هستند می‌شناسم.» وقتی كه پیغمبر نشستند فرمودند: «بیش از این توضیح بده»، گفت: «یا رسول الله می‌خواهی افرادی كه الآن در این دور و برت نشستند بگویم که كدام جهنمی است؟ كدام بهشتی است؟» پیغمبر فرمودند: «اینجا دیگر ساكت باش!»² خرابكاری نكن، بگذار دنیا بگذرد، بگذار این مردم به كارشان بپردازند، تو از حالا كه داری پتۀ همه را روی آب می‌ریزی! این زید همان بوده و در جنگ موته هم از جمله افرادی بوده كه به شهادت رسید³ و الآن قبر ایشان در اردن هست، چون جنگ موته آن موقع در همین اردن فعلی اتفاق افتاد كه جزو بلاد روم به‌حساب می‌آمده است، خلاصه خیلی [مقامات بالایی داشته است!] دست‌پروردۀ پیغمبر بوده، و پیغمبر او را از یك كاروانی خریده بودند که قضیه‌اش معروف است.⁴

خب زینب نمی‌خواهد با زید ازدواج بكند، ازدواج كه زوری نیست، الزامی نیست! ولی وقتی كه پیغمبر می‌فرمایند: این حكم خدا است، دیگر تمام شد.

آیۀ ﴿وَمَا كَانَ لِمُؤۡمِنٖ وَلَا مُؤۡمِنَةٍ إِذَا قَضَى ٱللَهُ وَرَسُولُهُۥٓ أَمۡرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ ٱلۡخِيَرَةُ مِنۡ أَمۡرِهِمۡ وَمَن يَعۡصِ ٱللَهَ وَرَسُولَهُۥ فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَٰلٗا مُّبِينٗا﴾¹ در همین قضیه نازل شده است،² آیه، آیۀ عجیبی است! ﴿وَمَا كَانَ﴾ یعنی اصلاً جای تفکر نیست! اصلاً جای فكر كردن نیست نه‌اینكه جای انتخاب کردن نیست، انتخاب کردن این است كه آدم بنشیند فكر كند، این طرف و آن طرف قضیه را بسنجد، طرفین مسئله را ارزیابی كند و بعد یك طرف را انتخاب كند، این می‌شود انتخاب، بعد می‌گوییم: حالا این طرف را انتخاب كن. ﴿وَمَا كَانَ﴾ یعنی اصلاً جای انتخاب نیست! جای فكر كردن نیست! جای تأمل و صبر كردن‌ نیست! ﴿وَمَا كَانَ﴾ یعنی این!

﴿وَمَا كَانَ لِمُؤۡمِنٖ وَلَا مُؤۡمِنَةٍ إِذَا قَضَى ٱللَهُ وَرَسُولُهُۥٓ أَمۡرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ ٱلۡخِيَرَةُ مِنۡ أَمۡرِهِمۡ وَمَن يَعۡصِ ٱللَهَ وَرَسُولَهُۥ فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَٰلٗا مُّبِينٗا﴾.

وقتی كه خدا و رسولش حكمی را نسبت به او می‌كنند، او اختیار ندارد، ﴿وَمَا كَانَ﴾.

پیامبر تا می‌فرماید که باید با زید ازدواج كنی، قضیه تمام است! اینکه حالا بروم پدرم را راضی كنم، مادرم را راضی كنم، دل خاله و عمه و...، را به‌دست بیاورم، رأی آنها را هم بگیرم، ببینم آنها چه می‌گویند و...، این حرف‌ها را ندارد، چون پیغمبر فرموده است. یعنی وقتی كه كلام رسول‌ خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌آید اختیار را می‌گیرد، وقتی كه صحبت پیغمبر می‌آید دیگر آنچه ما در خود به‌عنوان اختیار، فكر، تأمل، عقل و... داشتیم، یك‌دفعه كنار رفت، خالی شدیم، خلع سلاح شدیم، تمام شد!

شما اگر دست یك بچۀ سه چهار ساله را بگیرید، که او را به جایی ببرید، بالأخره ممکن است که نقی بزند، غری بزند، اما وقتی که شما می‌خواهید یك بچۀ شیرخواره را جایی ببرید هیچ مخالفتی نمی‌کند. مثلاً وقتی که شما می‌خواهید جایی بروید و بچه خوابیده است خب نمی‌توانید او را بگذارید و بروید، بغلش می‌كنید و با خودتان می‌برید دیگر، وقتی كه می‌خواهید او را ببرید آیا از شما یا مادرش می‌پرسد كه من را كجا می‌خواهید ببرید، من نمی‌خواهم بیایم، همین‌جا، جایم خوب است؟! نه، او که از خودش اختیار ندارد، مادر هرجا بردش می‌آید، هرجا او را گذاشت می‌خوابد، در هرجایی قرارش داد حرفی ندارد. حالا باز بچۀ دو ساله سه ساله می‌گوید: اینجا نمی‌خواهم بروم، آنجا اسباب‌بازی هست، آنجا بهتر است، آنجا پاركش قشنگ‌تر است، آنجا الاكلنگ دارد، آنجا...، اما آن بچه‌ای كه شیرخواره است و از خود اختیاری ندارد، هیچ نمی‌گوید.

آیۀ قرآن این را می‌گوید، ﴿وَمَا كَانَ لِمُؤۡمِنٖ﴾ یعنی یك‌دفعه بشوید بچۀ شیرخواره، تمام شد، این را مرحوم آقا می‌فرمودند، قضیه این است، اگر این‌طور باشد حالا آدم به یك جایی می‌رسد، مطلب یك طوری می‌شود، آدم به یك مطلبی می‌رسد.

﴿وَمَن يَعۡصِ ٱللَهَ وَرَسُولَهُۥ﴾ «حالا اگر پیغمبر و خدا آمدند و حكمی را برای انسان بیان كردند و انسان مخالفت كرد» چه می شود؟ ﴿فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَٰلٗا مُّبِينٗا﴾ پناه بر خدا! ﴿ضَلَّ ضَلَٰلٗا﴾ «گمراه می‌شود»، چه گمراهی؟ نه گمراهی مشكوك، نه گمراهی محتمل، نه گمراهی...! ﴿مُّبِين﴾ یعنی «شكی در آن نیست»، ﴿مُّبِين﴾ یعنی آشكار، روشن. یعنی چنان گمراهی می‌شود که می‌گوییم آقا نگاه كن فرض كنید كه آیا شكی در این داری دیگر؟ مثل خورشید پیدا است، این‌طور گمراه می‌شود!

انحصار خط قرمز فقط در خدا و پیامبر و امام و ولیّ کامل الهی

زینب هم در این جریان به پیغمبر ایراد گرفت؛ از همین ایرادهایی كه ما هم می‌گیریم، ما طلبه هستیم، درس خواندیم، می‌گوییم: یا رسول‌الله این حكمی را كه شما آوردید برخلاف حكم قرآن است، در حكم قرآن اختیار به زن داده شده است، خودش می‌تواند اختیار كند، باید هم همین‌طور باشد و همین‌طور هم هست، ولی در اینجا پیغمبر می‌فرماید که بله! درست است. این اختیار هست و دختر و زن بدون اراده و بدون میل نمی‌توانند شوهر كنند، ولی تا كجا؟ تا اینجا، مرز دارد، اینجا به بعد خط قرمز است، وقتی كه پای‌ خدا پیش می‌آید، خط قرمز است، وقتی كه پای پیامبر پیش می‌آید، می‌شود خط قرمز، وقتی كه پای امام معصوم علیه‌السلام پیش می‌آید، می‌شود خط قرمز، ولی وقتی که پای من و امثال من پیش می‌آید نه‌خیر آقا! خط قرمز كه هیچ، زرد هم که هیچ، خط سبز و سفید و آبی و هرچه که خودتان می‌خواهید دیگر، خط قرمز چیست؟! خط قرمز فقط مخصوص خدا و پیغمبر و امام و ولیّ الهی است، البته ولیّ الهی هم با آن شرائطی كه ذكر شده و توضیح داده شده است، ولی‌ّ الهی با آن شرایط، او هم مثل امام است، نه‌اینكه هر روز یكی بیاید و ادعایی بكند و...! همۀ اینها دكان و دستگاه و شعبده‌بازی است!‌

تحمل ملالت و سختی‌ها توسط پیامبر برای هدایت مردم

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند كه:

برای پیغمبر روز عزا آن روزی بود كه حكم رسالت پیغمبر آمد!

ما خیال می‌كنیم وقتی که حکم رسالت پیامبر آمد، آن روز، روز پادشاهی پیامبر بوده و دیگر پیغمبر بَه‌بَه، چه‌ها خواهد شد، در چه رویاهایی به‌سر خواهد برد که الآن من دیگر پیغمبر هستم و همۀ مردم دیگر باید حرف من را اطاعت كنند و...! نه بابا! مرحوم آقا می‌فرمودند: «روز عزا و مصیبت پیغمبر آن روزی بود كه حكم رسالت آمد!» ﴿ٱقۡرَأۡ بِٱسۡمِ رَبِّكَ ٱلَّذِي خَلَقَ﴾ تازه پیغمبر دید آن خلوت‌ها تمام شد! آن عوالمی كه [در آنها بودند را باید رها کنند و بیایند با ابوجهل‌ها و ابوسفیان‌ها هم‌کلام شوند!] مرحوم آقا می‌فرمودند که:

اگر فقط یك ثانیه‌ از آن عوالم و حالات را بدون آمادگی قبلی، یعنی بدون اینكه خودش دارای یك ظرفیت كذایی شده باشد، نصیب یك نفر بكنند در آنْ از شدت آن شعف و لذت و ابتهاج و مسرتی كه پیدا می‌كند جان می‌دهد! (لابد خود مرحوم آقا از آن عوالم و حالات چشیدند دیگر وگرنه که نمی‌گویند، حرف بیخود كه نمی‌زنند و همین‌طور هم بوده است.) آن‌هم لذتی که هیچ لذتی نه در دنیا و نه در آخرت به گرد آن لذت و ابتهاج نمی‌رسد.

خب ما همۀ لذات را دیدیم که چیست، مسائل، خوشی‌ها، بیا و بروها و... ، همه را دیدیم دیگر! مرحوم آقا می‌فرمودند: اگر یك ثانیه‌ از آن حالات و لذاتی را که پیامبر در غار حرا می‌چشید به کسی بدهند، او دیگر تا آخر عمر به كسی نگاه نمی‌كند! یعنی به همان یك ثانیه مشغول می‌شود! تازه آن لذت به گرد آن لذتی كه پیغمبر در غار حراء به آن لذت رسیده بودند نمی‌رسد! آن لذت پیامبر كجا و این لذت‌ها کجا؟ آن‌وقت این پیغمبر باید از همۀ اینها دست بردارد و بیاید با ابوسفیان و ابوجهل و... هم‌صحبت شود! خاكروبه بر سرش بریزند، شكمبه بر سرش خالی كنند، با سنگ به پیشانی‌اش بزنند، با سنگ به پایش بزنند، جنگ راه بیندازند، آیا حالا این رسالت پادشاهی است؟! اگر من و شما بودیم این پادشاهی را قبول می‌كردیم؟! این دیوانگی است كه یك نفر بدون امر الهی مسئولیتی را بپذیرد! البته پیغمبر دارای امر بوده و آن مقام امر خدا، قضیه‌اش جدا است، بالأخره آن حساب خودش را دارد، [اما اگر شخص] را مختار بكنند [و او خودش بدون امر الهی این پادشاهی را اختیار بکند این دیوانگی محض است!]

یك دفعه من با چند تا از رفقا صحبت می‌كردم، گفتم: حالا امتحانی بكنیم! بنشینیم حرف بزنیم، دیگر حرفی برای گفتن نداشتیم، این حرف به زبانمان آمد، گفتم: رفقا! یك سؤال از شما می‌كنم ـ بالأخره آدم بیكار فكر و خیال به سرش می‌زند دیگر، و بعضی از اوقات بدك هم نیست ـ اگر همین امشب رفتید در منزل و دیدید كه فرض كنید كه از جایی، مقامی، موقعیتی، فلانی، نامه‌ای آمده كه ما شما را برای بالاترین مسئولیت کشور ـ حالا هرچه هست ـ انتخاب كردیم و از فردا شما بیایید و این مسئولیت را بپذیرید! گفتم: شما چه‌كار می‌كنید؟ می‌خواهم آنچه در دلتان هست، همان را بگویید، مراعات آقا و حضرت آقا و... را کنار بگذارید، آنچه هست بگویید، همه نگاه می‌كردند و گفتند: «آقا هرچه خودت گفتی!» گفتم: اگر به من باشد همین امشب می‌روم آن طرف دنیا كه عرب نی بیندازد و حتی نمی‌گذارم كه‌ مسئله به صبح هم برسد! صبح که می‌آیید دیگر آقا را نخواهید دید! ابدا! اگر بخواهد این مصیبت و این قضیه [رخ بدهد دیگر مرا نخواهید دید!] حالا اگر تكلیف الهی باشد آن یك مطلب دیگری است. بله! اگر انسان از ناحیۀ پروردگار مكلف باشد باید آن را بپذیرد، البته نه‌اینکه خودش را گول بزند، چون این دو صورت با همدیگر خیلی فرق می‌كند، یك وقت ما خودمان را مكلف می‌كنیم، یك وقت نه، از ناحیۀ پروردگار مكلف هستیم، آن یك مطلب دیگری است.

آن می‌شود مصداق همین شعر حضرت حافظ شیرازی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ كه فرمودند: «من كه ملول گشتمی». ملول یعنی همین دیگر، یعنی همین‌كه مرحوم آقا می‌فرمودند که پیغمبر یك ثانیه‌اش را به دنیا و لذات آخرت نمی‌دادند حالا باید بیایند و با این آدم‌ها دربیفتند! ندای «اشهد ان لا اله الا اللَه و اشهد ان محمّدا رسول اللَه» را باید به گوش اینها برساند! ندای «قولوا لا اله الا اللَه تفلحوا»¹ را به گوش اینها برساند! آن‌هم چه کسانی؟! آن افرادی كه انانیت و فرعونیتشان تا ثریا بالا رفته است! شصت سال سروری كرده، شصت سال زمام‌داری كرده، شصت سال در مسائل نفسانی و در دنیا غوطه خورده، مگر قبول می‌كند؟ كاه‌دود راه می‌اندازد! آن‌وقت آیا این پادشاهی است؟! آیا به این پادشاهی می‌گویند؟! حالا چه كسی این را می‌فهمد که این رسالت، پادشاهی نیست؟ خواجۀ شیراز. حافظ خوب این را فهمیده است! خدا رحمتش كند، خدا رحمتش كند!

می‌فرماید: «من كه ملول گشتمی از نفس فرشتگان» ملائكۀ مقرب، جبرائیل، روح الامین، بالاترین ملائکه، من از هم‌صحبتی با اینها ملول می‌شوم، و اصلاً نمی‌خواهم قیافه‌شان را ببینم! در فضایی هستم، در عالمی هستم كه نزول از آن عالم و صحبت با جبرائیل برای من موجب مصیبت است! باید بر سرم بزنم! آن‌وقت «قال و مقال عالمی می‌كشم از برای تو»¹ این آدم تمام این دنیا را به‌دستش می‌سپارند و می‌گویند حالا اینها را ببر! اوه اوه! یكی، دوتا، سه‌تا، چهار‌تا... !

یك وقت در همان سفری كه با مرحوم آقا در كربلا بودیم، یك روز نشسته بودیم، مرحوم آقای حداد رو كردند به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیهما ـ و فرمودند: «خب آقا سید محمدحسین رفقایت چندتا شدند؟» مرحوم آقا عرض کردند: «آقا فعلاً ده دوازده‌تایی هستند.» آقای حداد فرمودند: «ده دوازده‌تا! آقا سید محمدحسین، خدا سرت را سلامت بدارد، خدا خیرت بدهد دوازده‌تا را به‌عهده گرفتی؟!»

حالا اواخر عمر مرحوم آقا را ندیده بودند كه سفره را انداخته بودند و شرق و غرب عالم را دعوت كرده بودند! آن موقع جای آقای حداد خالی بود که ببینند اوضاع چه خبر است؟!

حرکت تمام افراد تا روز قیامت در تحت سعۀ وجودی پیغمبر 

آن‌وقت این پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم باید بیاید و تمام خلائق را تا روز قیامت با خود ببرد! یعنی الآن كه ما در اینجا نشستیم و باهم صحبت می‌كنیم، مسئولیت من و تك‌تك شما، آن موقع به پیغمبر واگذار شده است و الآن ما تحت نفوذ و سیطرۀ رسول‌الله هستیم و هر قدمی كه شما برمی‌دارید در ارادۀ او انجام می‌شود البته توسط فرزندش و ولیّش، امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، فرقی نمی‌كند، همۀ اینها برگشتش به پیغمبر است، تمام افراد در تحت سعۀ وجودی پیغمبر حركت می‌كنند والاّ شما یك لا اله الا الله هم نمی‌توانید بگویید و قدرت ندارید که بگویید.

آن‌وقت حالا این پیغمبر بیاید با این مردم خوشی كند؟! حالا ببینیم ما چقدر از قافله عقب هستیم؟! و چقدر پرت هستیم كه سرمان را به چه چیزهایی مشغول كردیم؟! مقداریش را گفتم دیگر.

مرحوم آقا می‌فرمودند:

شیعۀ امیرالمومنین علیه‌السلام اگر پایش را جای پای امیرالمومنین بگذارد و از او اطاعت كند، امیرالمومنین او را می‌برد در همان‌جایی كه خودش هست!

این كلام، كلام یك ولیّ الهی است كه ما احتمال خطا و اشتباه و غفلت و نسیان را در او نمی‌دهیم، و از آثارشان هم این مطلب پیدا است.‌

لزوم مراقبۀ بیشتر بعد از ماه مبارک رمضان

عرض بنده در همین مسئله در اینجا این بود كه مرحوم آقا بعد از ماه مبارك رمضان برای رفقا و دوستانشان صحبت می‌كردند و صحبت هم در قضیۀ مراقبه بوده و می‌فرمودند كه:

آن حالاتی كه در ماه مبارك پیش آمده، آن حالات را به واسطۀ كثرات ازدست ندهید.

یعنی به‌واسطۀ ارتباطات، غفلت‌ها و بی‌توجهی‌هایی كه برای انسان پیدا می‌شود، صحبت‌هایی كه ممكن است با افراد انجام بدهد، كارهایی كه انجام می‌دهد، تخیلاتی كه برای انسان پیدا می‌شود، آن حالات را ازدست ندهد و بلکه می‌فرمودند:

بعد از ماه رمضان، انسان باید مراقبۀ خودش را بیشتر كند، دقت خودش را بیشتر كند، نگذارد توهم و تخیل به او راه پیدا كند، نگذارد آن انگیزه‌های نفسانی (دقت می‌فرمایید که چه می‌خواهم عرض كنم) که در نفس ما و در آن صندوقچه‌های تودرتوی نفس ما مخفی است، در قالب تكلیف و وظیفۀ شرعی‌ بیاید و خودش را به انسان عرضه بدارد! مواظب باشد.

تدریجی بودن نفوذ شیطان در تسلط پیدا کردن بر افراد

و می‌فرمودند:

«ان الشیطان یجری من بنی آدم مجری الدم».¹

خون فقط اختصاص به آن شاهرگ‌ها و آئورت و... كه ندارد، آن شریان‌های اصلی وظیفۀ رساندن خون را به سایر مواضع و مویرگ‌ها و... دارند، شما وقتی كه توجه كنید می‌بینید كه این خون با آن ظرافتی كه دارد، با آن لطافتی كه دارد، آن‌چنان مرموزانه و بی‌سر و صدا وارد این رگ‌ها و این شریان‌ها و این رگ‌های فرعی و سپس به رگ‌های كوچك‌تر و همین‌طور به مویرگ‌ها می‌رسد كه در تمام سلول‌های بدن، شما از این خون رد پا پیدا می‌كنید! همین الآن یك سوزن بردارید ـ سر سوزن مگر چقدر قطر دارد؟ ـ و سر سوزن را به این دستتان بزنید می‌بینید قرمز شد، این خون تا اینجا آمده! تا سر سوزن آمده، تمام بدن را گرفته، تمام دایرۀ پوست را گرفته است، پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمودند که وقتی شیطان می‌آید، جا باز می‌كند، در همان اول كه یك‌دفعه نمی‌آید همه‌جا را بگیرد، اول می‌آید و برای انسان ذهنیتی به‌وجود می‌آورد، اگر انسان به آن ذهنیت ترتیب اثر داد دایرۀ نفوذ و ورود خودش را عمیق‌تر می‌كند، اگر انسان به‌دنبال آن تفكر و تخیل و توهم رفت، باز دوباره بیشتر جا باز می‌كند، همین‌طور مرتب می‌آید، می‌آید، روز اول، روز دوم، روز سوم، انسان مرتب احساس می‌كند كه نسبت به پذیرش حق، مرتب دارد سنگین‌تر می‌شود. این یک معیار است.

روز اول اگر می‌گفتند که این كار را نكن، می‌گفت: چشم حضرت آقا! هرچه بگویید گوش می‌دهم! حضرت آقا! حضرت آقا! ـ حضرت‌آقا گفتن بیخود است، همان آقای فلان كافی است، همۀ اینها اعتبارات است و همۀ اینها زیادی است ـ هرچه بفرمایید چشم، خیلی راحت! اما وقتی كه روز دوم شد، می‌گوید: اگر آقا به من این را گفت من چه بگویم؟! آهان! این مثل روز اول نشد، ببینید یك‌خرده شیطان داخل شده است، ولی هنوز همۀ قلب را نگرفته است، می‌گوید نه! باید گوش بدهیم دیگر، باید اطاعت بكنیم دیگر، اینكه می‌گوید باید گوش بدهیم یعنی هنوز یك‌خرده باز است، هنوز جا هست، هنوز پر نشده است، ولی روز سوم كه می‌شود و مقداری ارتباطات و تلفن‌ها و صحبت‌كردن‌ها بیشتر می‌شود، یك‌دفعه فرض بكنید كه برای انسان حالتی پیش می‌آید که می‌گوید: آیا می‌شود به من بگویند که این كار را بكن؟ ببینید! آیا می‌شود، یعنی یك‌خرده بیشتر جلو آمده، اما اگر [از اول مراقبه می‌کرد این حالت پیش نمی‌آمد. حالا اگر همین‌طور مراقبه نکند،] انسان به جایی می‌رسد كه حتی اگر گفتند: بكن، می‌گوید: به چه دلیل؟! آهان! تمام شد، این دیگر به تمام این پوست رسید و همه‌جا را گرفت و هر جا را سوزن بزنی قرمز می‌شود. می‌فرمودند: شیطان یواش یواش می‌آید! خزنده خزنده خزنده! خیلی‌ها هستند [که کم‌کم حالات آنها عوض می‌شود!]

محاسبه و مراقبه، شرط اول برای همۀ ما

چرا مرحوم آقا می‌فرمودند: «كسانی كه متصدی یك مسئولیت می‌شوند حتماً باید با ولیّ خدا در ارتباط باشند؟» برای چه؟ برای همین. چون اگر این ارتباط نباشد اول وضعیتی دارد، یك جور قضاوت می‌كند، می‌گوید: باید این‌طور كرد، باید آن‌طور كرد. یك‌دفعه آدم می‌بیند عجب! این شخصی كه شش ماه پیش راجع به فلان مطلب این حرف را می‌زد الآن حرف‌هایش عوض شده است! یك طور دیگری حرف می‌زند! یك برداشت دیگری می‌كند! آدم می‌گوید نكند اصلاً [قبلاً این حرف‌ها را نمی‌زده است!] بعد متوجه می‌شود که عجب! این شخص فلان مسئولیت را قبول كرده! خب معلوم شد که قضیه از چه قرار است! اینكه آن روز اول این کار را انجام می‌دهد و این قضاوت را می‌كند، به‌خاطر این است که با آن فضا بیگانه است، الآن در یك موقعیت بیگانگی نسبت به این مطلب قضاوت می‌كند ولی وقتی كه كم‌كم رفت و رفت و رفت و بدون توجه به حالت اولیه و بدون مراقبه و محاسبه و مرتب خود را ارزیابی كردن و حالت خود را نسبت به حالت قبل سنجیدن، همین‌طور جلو رفت، كم‌كم نفس او با نفس آن فضایی كه در آنجا قرار دارد یكی خواهد شد، وقتی که یكی شد دیگر خودش جزوی از آن فضا و موقعیت می‌شود و جزوی از آن مورد خلاف قرار می‌گیرد!

لذا می‌فرمودند که:

شرط اول برای همۀ ما، در همۀ زمینه‌ها و در همۀ موارد، محاسبه و مراقبه است و اینکه هر روز خودمان را نسبت به حالمان در روز گذشته، بسنجیم و ببینیم که آیا پیشرفت كردیم یا نه؟

آن موارد ضعفی كه از آن موارد، شیطان می‌تواند وارد شود، آن موارد را ارزیابی كنیم و خودمان را در قبال آن موارد بسنجیم، این را می‌گویند مراقبه.

کمک کردن خدا به کسی که می‌خواهد به تکلیفش عمل کند

اگر احساس كردیم قدری كسالت پیدا كردیم، برگردیم. انسان می‌تواند در خودش دگردیسی ایجاد كند، و این خودش یك بحث خیلی مهمی است که ان‌شالله اگر توفیق پیدا بكنم در اواخر حدیث عنوان بصری راجع به سلوك قلبی عرض می‌کنم كه چطور انسان می‌تواند خودش، خودش را تغییر بدهد بدون اینكه نیازی به كس دیگری داشته باشد، البته ممکن است که كسی دیگر به عنوان رفیق دستگیری و راهنمایی كند، اگر استادی باشد می‌تواند مطلبی را عنوان كند، اما در غیر این‌صورت، خودش هم می‌تواند.

یك‌وقت من از مرحوم آقا سؤال كردم كه آیا شما این مطلب را كه انجام دادید از استادتان پرسیدید؟ ایشان خیلی با حالت تشر فرمودند:

مگر هر چیزی را باید از استاد پرسید؟!

برای من خیلی عجیب بود! این كار، كار خیلی مهمی بود! ایشان می‌فرمودند:

ما جلوتر از آنچه استادمان به ما امر كند خودمان حركت می‌كردیم، جلوتر می‌رفتیم، خودمان، خودمان را ارزیابی می‌كردیم و خودمان، خودمان را در قبال مطالب استاد عرضه می‌داشتیم و نسبت به آنچه [یقین داشتیم که مورد نظر استاد است خودمان عمل می‌کردیم!]

خدا هم چه‌كار می‌كند؟ كمك می‌كند، آن مطلب حق را القا می‌كند، خدا كه آنجا بیكار ننشسته است، وقتی که ببیند یك بنده می‌خواهد به تکلیفش عمل کند خدا هم به او کمک می‌کند. اما اگر ما برای خودمان جای خالی باقی‌ بگذاریم و نسبت به مطالب، برای خود حساب باز كنیم، خدا هم افسار را گردن خودمان می‌اندازد و می‌گوید حالا برو ببینم كجا می‌روی؟! برو ببینم چه موقعی پیدایت می‌شود؟ این می‌آید می‌آید می‌آید تا یك جا می‌ایستد و در آنجا دیگر بازگشت خیلی سخت است، بازگشت خیلی مشكل است!

رسیدن به مقام امن و اطمینان در اثر مراقبه و سعی و کوشش

لذا بعد از ماه مبارك حتی مقداری كار ما سنگین‌تر می‌شود، چون انسان در ماه مبارك روزه می‌گیرد و خود روزه بزرگ‌ترین وسیله و عامل برای حركت است، مثل یك ماشین می‌ماند كه شما آن را در سرازیری بیندازید، دیگر بنزین نمی‌خواهد، فقط باید مرتب ترمز بزنید که این طرف و آن طرف نرود، ماشین در سرازیری بنزین نمی‌خواهد، اما بعد از این سرازیری نه! ماشین حالا افتاده در جادۀ صاف یا اینكه سر بالایی، حالا دیگر ماشین بنزین می‌خواهد، دنده می‌خواهد، چه می‌خواهد، اینجا (بعد از ماه مبارک رمضان) جای مراقبه و سعی و كوشش است تااینكه انسان كم‌كم كم‌كم به‌جای نفوذ شیطان به تمام قلب و شراشر وجودش، تبدیل بشود به نفوذ رحمان در شراشر وجودش، وقتی كه تمام وجود انسان از وجود نورانی پر شد، دیگر آن‌وقت جایی برای شیطان و وسوسۀ شیطان باقی نمی‌ماند. آنجا دیگر مقام امن است، مقام اطمینان است و همان‌جایی است كه خود شیطان عرضه می‌دارد كه‌: ﴿قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغۡوِيَنَّهُمۡ أَجۡمَعِينَ * إِلَّا عِبَادَكَ مِنۡهُمُ ٱلۡمُخۡلَصِينَ﴾.¹

مراقبه مهم‌ترین مسئله در سیر و سلوک

بنابراین باید خیلی دقت كنیم و متوجه این مسئله باشیم كه سیر و سلوكی كه می‌گویند: ذكر و ورد و نماز شب و...، اینها بخشی از این مسئله است، مسئلۀ مهم در سیر و سلوك مراقبه است، ما حرف را زدیم و مطلب را خدمت رفقا عرض كردیم: فقط مراقبه است! بدون مراقبه نمازشب فایده‌ای ندارد! فایده‌ای ندارد! بدون مراقبه، ذكر فایده‌ای ندارد! آن كسانی كه بعد از حیات مرحوم آقا دچار مسائل و انحرافات و... شدند، كسانی بودند كه بعضی از آنها شب تا صبح نماز می‌خواندند، ذكرهای دو ساعته و سه ساعته می‌گفتند، سجده‌های كذا و طویل می‌كردند ولی در همان موقع در زمان حیات مرحوم آقا من می‌دیدم که مسئله‌ای هست، ذكر می‌گوید و به این ذكر دل‌خوش است، نمازشب می‌خواند و با این نمازشبش خوش است، او را حركت نمی‌دهد، او را در همان مرتبه‌ای‌ كه هست تثبیت می‌كند! معنای تثبیت یعنی میخ‌كوب شدن! دیگر نمی‌تواند راه برود و ای كاش نمازشب نمی‌خواند! ای کاش، این‌گونه افراد، نمازشب نخوانند و این اعمال را انجام ندهند!

آن مسئلۀ مراقبه، مسئلۀ بسیار مهمی است! مراقبه نسبت به رفتار، نسبت به افكار، نسبت به تخیلات، نسبت به محبت‌ها، نسبت به بغض‌ها، نسبت به مسائلی كه انسان با آنها درگیر است.

شروع شدن انانیت برای سالک به‌واسطۀ فراموشی حال روز اول ورود در این مکتب 

همیشه مرحوم آقا می‌فرمودند:

خودتان را مانند آن روز اولی فرض كنید كه به اینجا آمدید!

این فكر خوبی است‌! معیار خیلی‌ خوبی است! می‌فرمودند: «خودتان را مثل همان روز اول بدانید.» كسی كه آن روز اول می‌آید چه حالی دارد؟ آیا توقعی دارد؟ امر و نهیی دارد؟ خیالی دارد که من حالا چه شخصیتی هستم؟ آیا می‌گوید: دو سال، سه سال است که آمدم اینجا و جایی را گرفتم و موقعیتی را به‌دست آوردم؟ نه، همین‌طور آمده و نگاه می‌كند و می‌گوید: چه امر می‌فرمایید؟ چه‌كار كنم؟ چرا؟ چون خالی است، چیزی نیست.‌

تمام بدبختی ما این است كه مرتب جلو می‌آییم، جلو می‌آییم و به‌جای اینكه آن روز اول را بیشتر تقویت كنیم، مرتب آن روز اول را پس‌می‌زنیم و به‌ دور می‌اندازیم و روزهای بعد را جایگزین آن می‌كنیم. فرعونیت از اینجا شروع می‌شود، نمرودیت از اینجا شروع می‌شود، انانیت از اینجا شروع می‌شود، از همین‌جا! اما اگر از روز اول [برای خودش حساب و جایگاه و موقعیتی را در نظر نمی‌گرفت به این روز دچار نمی‌شد.]

قضیۀ ایاز را به خاطر دارید؟ مولانا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ راجع به سلطان محمود و ایاز این قضیه را نقل کردند كه:

به سلطان محمود گفته بودند: «ایاز می‌رود در اتاقی و نمی‌دانیم چه‌كار می‌كند؟! در را می‌بندد و کسی را راه نمی‌دهد! شاید دارد توطئه می‌كند!»

یك روز سلطان محمود آمد و یك‌دفعه در را باز کرد و رفت داخل آن اتاق و دید ایاز آن پوستین و پشمینۀ چوپانی‌اش را به تن كرده و نشسته و آفتابه و وسایل شبانی‌اش را هم جلویش گذاشته است! گفت: «چرا این‌طوری كردی؟» گفت: «من نمی‌خواستم به شما بگویم اما حالا که دیگر شما آمدید و خودتان مسئله را متوجه شدید، به شما می‌گویم: من احساس كردم و احساس می‌كنم در این ارتباط با شما و در این لطفی كه شما در حق من دارید و شما مرا به این مرتبه رساندید و در كنار خودتان نشاندید و امر مرا بر امر همۀ امراء لشگر و ارتش خود ترجیح دادید و حرف من را بر حرف همۀ افراد برتری دادید، متوجه شدم كه نفس من دائماً در حال وسوسه و تفكر و توهم است و دارد برای خودش جا باز می‌كند که: تو در كنار سلطان محمود نشستی، این‌قدر این تو را دوست دارد كه بر فلان امیر ارتش هم كه فرماندۀ ارتش است، دارد تو را تفضیل می‌دهد! و ‌دیدم تمام اینها به‌واسطۀ لطف و محبت تو است والاّ من همان چوپانی بودم كه قبلاً هم بودم دیگر، این آفتابۀ من است، این‌هم چوب من است، این‌هم این پشمینه‌ای كه بر دوش می‌انداختم، من همان هستم. همۀ وجود من را تو گرفته‌ای، من از خودم وجودی ندارم، من نمی‌خواهم این وجود خودم را فراموش كنم. برای اینكه شیطان بر من غلبه نكند، نفس بر من غلبه نكند (چقدر آدم بافهمی بوده‌ است! اینها به‌درد سیر و سلوك می‌خورند!) هیچ راهی بهتر از اینكه هر روز خود را در آن موقعیت اول ببینم، پیدا نکردم. (بارك الله! عجب آدم خوبی بوده!) هر روز یك ساعت می‌آیم می‌نشینم، یا هفته‌ای دو سه روز می‌آیم می‌نشینم و آنها را قشنگ می‌پوشم، چوب را هم جلوی خودم می‌گذارم، آفتابه و كیسۀ نان و... را هم آنجا می‌گذارم و با خودم فكر می‌كنم و می‌گویم: این من هستم، همانم دیگر، خودم را می‌برم در حال و هوای همان روز اولی كه به این دربار آمدم و مورد لطف تو قرار گرفتم، هر روز كارم همین است، و لذا من همیشه همان چوپان هستم حالا تو هرچه می‌خواهی من را اكرام بكنی بكن، حرف من را بر حرف همه ترجیح بده، هرطوری‌كه می‌خواهی من را مورد اكرام خودت قرار بدهی، من دیگر خودم را گم نمی‌كنم.»¹

آن كسی رند است كه هیچ‌وقت روز اول خودش را فراموش نكرده باشد

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند:

از شاگردان ما آن كسی رند است كه هیچ‌وقت روز اول خودش را فراموش نكرده باشد!

سلوک به این چهار سال بودن و ده سال بودن و آقای حاج آقا فلان و بالا نشستن و... نیست، رفقا خدمتتان عرض می‌كنم که بنده همۀ اینها را دیده‌ام، همۀ اینها كشك است، همۀ اینها بیخود است؛ همۀ این آقای فلان شما امروز منبر بروید، شما در فلان‌جا بروید.

یک آقایی به منبر رفته بود و بنده پایین منبر نشسته بودم، شنیدم که چند نفر دارند باهم صحبت می‌کنند و می‌گویند: عجب! ببین آقا امروز را گفته که فلانی منبر برود! اصلاً درست در دو نقطۀ مقابل! اینکه آقا گفته فلانی منبر برود، به این چه ربطی دارد؟! نشان به آن نشان که بعد از مدتی همین آقا به این شخص گفتند که دیگر در اینجا منبر نروید!

قضیه چیست؟ قضیه این است که آدم نباید روز اول خودش را یادش برود، هیچ‌وقت روز اولمان را فراموش نكنیم. حالا همین حرف را خدا دارد به پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌زند، این می‌شود یك مبنا و دستور سلوكی كه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ دادند. شما این را در قرآن هم پیدا می‌كنید، كجا؟ بگویید دیگر، بحمدالله همۀ شما اهل فهم و مطالعه و... هستید دیگر، در سورۀ ضحیٰ.

در قرآن دو جا هست كه باید دو سوره باهم خوانده شوند، چون هر دو سوره، یك سوره حساب می‌شوند، یكی سورۀ ضحیٰ و شرح، یكی هم سورۀ فیل و قریش.¹

بیان مقداری از عنایات حضرت حق به پیامبر، مطرح شده در سورهای ضحیٰ و شرح

﴿وَٱلضُّحَىٰ * وَٱلَّيۡلِ إِذَا سَجَىٰ * مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَىٰ﴾ تا اینجا که ﴿أَلَمۡ يَجِدۡكَ يَتِيمٗا فَ‍َٔاوَىٰ﴾² این حرف را خدا به پیغمبر چه موقعی می‌گوید؟ در آن وقتی كه او را به مقام پیغمبری رسانده است، می‌فرماید: ای رسولِ من! روز اول یادت نرود، به پیغمبر دارد می‌گوید، ﴿أَلَمۡ يَجِدۡكَ يَتِيمٗا فَ‍َٔاوَىٰ﴾؛ «قبل از اینكه به دنیا بیایی پدرت (عبدالله) از دنیا رفت، یتیم بودی، ﴿فَ‍َٔاوَىٰ﴾؛ تو را در حفظ و حراست خودش قرار داد»، ﴿وَوَجَدَكَ ضَآلّٗا فَهَدَىٰ﴾،³ این عجیب است! «تو گمراه بودی، ما دست تو را گرفتیم!» شما لابد تعجب می‌كنید که مگر پیغمبر گمراه بوده؟! خب بله، اگر عنایت خدا با پیغمبر نباشد او هم گمراه است. همان‌طوری‌كه امیرالمؤمنین علیه‌السلام نسبت به پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمودند كه:

و لَقَد قَرَنَ اللهُ به صلّی الله علیه و آله مِن لَدن أن کان فَطیماً أعظَمَ مَلَکٍ مِن مَلائِکَتِه... .¹

«از هنگامی كه پیامبر از شیر مادر گرفته شد، خداوند بزرگ‌ترین ملك مقرب خود را مأمور كرد كه دست او، یعنی پیامبر، را بگیرد و آداب عبودیت و صعود به مراتب كمال را به او نشان بدهد و بیاموزد.»

خدا اعظم ملائكه را فرستاد كه دست پیغمبر را بگیرد، این كار را بكن، این كار را نكن، این اشتباه است، آن غلط است، آن صحیح است، اگر خدا این كار را نمی‌كرد پیغمبر چه‌كار می‌كرد؟! مثل بقیۀ بچه‌های دیگر در كوچه می‌رفت و توپ‌بازی می‌كرد، به شیشۀ منازل مردم سنگ می‌زد، دنبال همدیگر می‌کردند، مگر بچه‌ها چه‌كار می‌كنند؟ همین است دیگر، بچه‌های دیگر چطوری هستند؟ خب پیغمبر هم مثل همۀ آنها است دیگر. ما خیال می‌كنیم نه، پیغمبر از همان اول كه به دنیا می‌آید در یك متریال و موقعیت خاصی قرار دارد و به‌طور كلی فیزیولوژی خاصی دارد كه خونش فرق می‌كند، گلبول‌های قرمز و سفیدش فرق می‌كند، پلاسمایش فرق می‌كند، مغزش فرق می‌كند، رگ‌هایش فرق می‌كند، پوست و... او فرق می‌کند، نه، پیامبر هم مثل همۀ مردم بود، پیغمبر هم گلبول سفید و قرمز و زرد و سیاه و آبی و بنفش داشت و مغزش این‌طور بود و بدنش این‌طور بود و خصوصیاتش این‌طور بود، همۀ این خصوصیاتش مثل همه بود، تفاوتی نداشت، خدا دستش را گرفت و یك‌به‌یك مكارم اخلاق را از همان دوران طفولیت به پیغمبر آموخت.

﴿وَوَجَدَكَ ضَآلّٗا فَهَدَىٰ﴾؛ اگر ما آن ملك را نمی‌فرستادیم و دست تو را نمی‌گرفت تو چه بودی؟! تو هم مثل بقیۀ بچه‌های كوچه بودی دیگر که دنبال همدیگر می‌كنند، سنگ می‌زنند، این بر سر آن می‌زند و...، مثل آنها بودی دیگر. ﴿وَوَجَدَكَ عَآئِلٗا فَأَغۡنَىٰ﴾؛² «تو را بی‌نیاز كرد، و تو را از مسائل بی‌نیاز كرد.»

بعد آیات بعدی را هم بیان می‌کند تا سوره تمام می‌شود و می‌رسد به سورۀ بعد: ﴿أَلَمۡ نَشۡرَحۡ لَكَ صَدۡرَكَ﴾ «ما سینۀ تو را برای معارف باز كردیم»، سینۀ تو به‌اندازۀ یك فندق بود ولی الآن تمام ماسوی‌الله را در سینۀ خودت جا دادی، یعنی اگر خدا را كنار بگذاریم، دیگر هرچه خدا خلق كرده و خلق خواهد كرد تا خدا خدایی می‌كند، همه در نفس پیغمبر است!

آیا همۀ شما این دست من را می‌بینید؟ اینکه برای من مبهم نیست؛ این انگشت‌های من و وضعیت من.

تمام ماخلق‌الله از اولی كه خدا خلق كرده تا آن آخری كه خدا خدایی می‌كند، [همه برای پیامبر روشن است.] چه كسی این كار را كرد؟ ما این کار را کردیم! ﴿أَلَمۡ نَشۡرَحۡ لَكَ صَدۡرَكَ﴾؛ ما سینۀ تو را باز كردیم برای اینكه تمام ماسوی‌الله را بتوانی در سینه و قلب خودت جا بدهی و همه را حركت بدهی، نه‌اینکه فقط اختصاص به این امت و امت‌های گذشته داشته باشد، ﴿أَلَمۡ نَشۡرَحۡ لَكَ صَدۡرَكَ * وَوَضَعۡنَا عَنكَ وِزۡرَكَ * ٱلَّذِيٓ أَنقَضَ ظَهۡرَكَ﴾؛¹ «آن ثقل و بار تو را ما برداشتیم.»

ای پیامبر به یاد روز اول بیفت، ﴿وَ وَجَدَك ضَآلّٗا فَهَدَىٰ﴾، ﴿فَأَمَّا ٱلۡيَتِيمَ فَلَا تَقۡهَرۡ﴾؛² «تو خودت یتیم بودی، حالا كه این‌طور است پس هروقت یتیمی را می‌بینی رو تُرُش نكن»، ﴿وَأَمَّا ٱلسَّآئِلَ فَلَا تَنۡهَرۡ﴾؛³ «هر سؤال‌كننده و درخواست‌كننده‌ای را كه می‌بینی از خود مران»، تو خودت همین بودی، آیا یادت رفته است؟ آیا تو خودت یتیم نبودی که به دنیا آمدی؟

پیغمبر تا وقتی كه از این دنیا رفت مثل آن روز اولش بود و همیشه این را با خودش داشت

سه ماه قبل از اینكه پیغمبر به دنیا بیاید پدرش را ازدست می‌دهد، حضرت آمنه شش ماهه باردار بود كه حضرت عبدالله سلام‌الله‌علیهما به رحمت خدا رفتند. حالا كه این‌طور است آن سؤال و درخواست مردم كه جنبۀ فقر و عبودیت را دارد، این را همیشه در نظر داشته باش كه تو همین هستی، تو پیغمبر هستی ولی تو مانند همان روز اول هستی، روز اول را كنار نگذاشتی ـ تأمل می‌فرمایید در صحبت! ـ پیغمبر تا وقتی كه از این دنیا رفت آن روز اولش بود، آن را همیشه با خودش داشت، در تمام مدت غار حراء در خودش داشت، در تمام مدت مكه در خودش داشت، در تمام مدت مدینه در خودش داشت، در همۀ فراز و نشیب‌ها، آن روز اول را داشت، برای همین هم تا آخر پیغمبر ماند دیگر، خب ماند، كسی كه آن روز اول را همیشه در خود داشته باشد همیشه سربلند است، همیشه روسفید است، این را می‌گویند: مراقبه.

پیامبر ما را به مرتبۀ خودش می‌رساند اگر خود را کنار بگذاریم

حالا ما هم می‌توانیم به همین مرتبه برسیم، لذا هیچ‌وقت نباید مأیوس باشیم، همان پیغمبری كه آمده و خودش تعهد و مسئولیت رسیدن ما را به آن مرتبه برعهده گرفته است، فرموده که شما بیا من شما را می‌رسانم، شما حرف گوش بده بقیه‌اش با من، شما خودت را كنار بگذار، آن‌وقت خواهی دید چه مسائلی اتفاق خواهد افتاد! ان‌شاءالله.

حالا ببینیم كه این كاغذهایی كه در اینجا هست چیست؟ و ببینیم تا چه حد می‌توانیم به این سؤالات و مطالب دوستان پاسخگو باشیم؟

مورد تسبیح حضرت زهرا بعد از نماز واجب است نه نافله

سؤال: ذكر تسبیح حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها بعد از نماز نافلۀ شب چگونه می‌باشد؟

جواب: گفتن تسبیح حضرت زهرا به قصد ثواب اشكال ندارد، ولكن موردش برای بعد از نمازهای واجب است.

لزوم مراقبه و عمل به دستورات بزرگان

سؤال: بنده بعضی اوقات چشمم باز می‌شود و چیزهایی را می‌بینم و كمی می‌ترسم، آیا در این مورد مطلبی هست که انجام بدهم یا نه؟

جواب: باید دید كه چه مسائلی است؟ چون فرق می‌كند. مسائل و مشاهدات متفاوت است، آیا مشاهدات، مشاهدات نورانی است یا نه؟ به چه شكلی هست؟ و از نقطه‌نظر كیفیت رنگ و تلون و...، آنها هم تفاوت می‌كند، البته ممكن است بسیاری از اینها توهمات باشد، توهماتی كه نفس در موقع خواب در عالم مثال با آن توهمات درگیر است منتها انسان اطلاع ندارد، همین كه انسان از خواب بیدار می‌شود بدون اینكه آن خواب به‌نظرش بیاید ادامه‌اش را به‌صورت توهمات می‌بیند، اینها مسائل مهمی نیست. انسان باید مراقبه را بیشتر كند، به آنچه بزرگان فرمودند عمل بكند، این مطالب منتفی می‌شود.

لزوم راضی بودن به مقدرات الهی

سؤال: پسری دارم بیست وهشت ساله، بچۀ خوبی است ولی چند سالی است كه به‌خاطر یك مسئلۀ ناموفق، نمازش را ترك كرده است، با او صحبت كردیم افاقه نكرد و می‌گوید: «چرا خدا این كار را با من كرد؟!» هر چقدر می‌گوییم كه لطف خدا بود و مصلحت بود و...، فایده ندارد.

جواب: بالأخره باید بدانند كه مصالحی را كه خداوند برای ما در نظر گرفته است، آن مصالح بسیار بالاتر است از اینكه این عقل ناقص ما بتواند به آن دسترسی پیدا بكند. بنده به سهم خودم عرض می‌كنم که در دوران زندگی خودم، خیلی مطالب و توقعاتی داشتم و مطالبی در ذهن و خیال خودم بود كه تصور می‌كردم موجب ترقی و رشد من است و به آنها نتوانستم دسترسی پیدا كنم و الآن متوجه می‌شوم كه هیچ‌كدام از آنها به صلاح خود بنده نبوده است، البته نه در این مورد كه مورد ازدواج باشد، موارد دیگری بوده است. ما نمی‌دانیم و اطلاع نداریم، از قضایا و حوادث و مصالح پروردگار خبر نداریم و خیال می‌كنیم كه آنچه ما تصور می‌كنیم، همان قسم انجام خواهد شد. و بنده تعجب می‌كنم از بعضی از افراد كه با این‌همه مطالبی که وجود دارد و آنچه از ما شنیدند، چطور این‌گونه مطالب آنها را به زمین می‌زند و به زمین زده است كه راه خود را گم كردند و همه چیز را به‌دست فراموشی سپردند؟!

کنکاش در کار دیگران و پافشاری بر بعضی از مسائل، عامل بروز اختلافات در خانواده‌ها

سؤال: بنده بدترین خصوصیتم حسادت می‌باشد كه بعد از ازدواجم به‌وجود آمد و دلیلش رفتار شوهرم نسبت به افراد دیگر بوده است و توجه بیش از حد شوهرم نسبت به مرد و زن باعث شده است كه حسادت من تحریك شود و این باعث آزردگی خاطرم می‌شود. دیگر اینكه بسیار می‌ترسم در این راهی كه وارد شده‌ام گمراه شوم و شیطان مرا گمراه كند زیرا من سه ماه است كه نماز می‌خوانم، حجاب كامل دارم و دیگر كارها را انجام می‌دهم و این كار خانواده و اطرافیانم را شوكه كرده و من را مورد انتقاد قرار می‌دهند.

جواب: بالأخره این مسئله یك مسئلۀ طبیعی است كه انسان به‌واسطۀ بعضی از توقعات یا انتظارات خودش، وقتی كه ببیند خلاف آن توقع و انتظار پیدا شده است طبعاً متأثر می‌شود و این مسئله در او بی‌تاثیر نیست، ما نمی‌توانیم انكار كنیم و گاهی اوقات هم مطلب، مطلب مشكلی است، هضمش مشكل است، ولی انسان باید این مطلب را در نظر داشته باشد كه بالأخره ما در این دنیا نمی‌توانیم خودمان را از مسائل جدا كنیم، ما نمی‌توانیم از هر جهتی یك زندگی و دنیای ایده‌آل برای خود تأمین كنیم، یك جا را می‌گیریم یك جای دیگرش می‌لنگد، آنجا را درست كنیم جای دیگرش خراب می‌شود. و بهترین موقعیت این است كه انسان بتواند با رفتار و كردار خودش جلوی كارهای دیگران را بگیرد یا تقلیل بدهد، و این را هم در نظر داشته باشد كه بالأخره اگر مسئلۀ ‌خلافِ توقعی مشاهده می‌كند این دیگر نباید تصور كند كه حالا آسمان به زمین آمده! نه! بالأخره زندگی است دیگر، در یك جای زندگی یك جایش نقصان است. و خود بنده كه ارتباط بسیار زیادی با خیلی از خانواده‌ها، صدها خانواده، دارم تابه‌حال موردی ندیدم، یا خیلی به ندرت دیدم كه یك زندگی باشد كه هیچ‌گونه فكر و خیالی در آن نباشد، بالأخره یك جا، حالا یا این یا آن، نقصان و ضعف‌هایی مشاهده می‌شود و باید انسان به خود تلقین كند كه وضعیت و ارتباط خودش را داشته باشد و تا جایی كه می‌تواند خود را از در معرض قرار گرفتن این اموری كه موجب تشویش خاطر است، دور نگه دارد.

تا وقتی انسان چیزی را خودش ندیده دلیلی ندارد که مرتب تفحص كند، بسیاری از این ناراحتی‌ها و وسوسه‌ها و مسائلی كه پیدا می‌شود مقصرش خود ما هستیم، بیخود و بی‌جهت می‌رویم و یك قضیه را كنكاش می‌كنیم و این كنكاش كردن برای ما ذهنیت ایجاد می‌كند، گرچه اصلاً نباشد. این چیزی كه بنده عرض می‌كنم چون در ارتباط با بسیاری از مسائل قرار دارم. و گاهی از اوقات اصلاً شیطان وسوسه می‌كند، حالا آن شخص مقابل قصدی هم ندارد، ولی شخص می‌گوید: نه، اصلاً تو قصد داشتی، می‌گوید: تو كه در قلب من نبودی، در قصد و فكر من كه نبودی! می‌گوید: نه! مسئله به این نحوه و به این كیفیت است. [اگر ما این‌قدر بی‌جهت در مسائل تفحص نکنیم بسیاری از این ناراحتی پیش نمی‌آید] یا حداقل درصدش پایین‌تر است.

انسان خوب است [که اصلاً در قضایا کنکاش نکند،] خیلی‌ها این تجربه را كردند كه گاهی از اوقات انسان از یك مرتبه‌ای كه ممكن است آن مرتبه برای او مسئله‌ساز باشد، از آن مرتبه رد می‌شود و بعد آن مسئله هم می‌گذرد و به‌دست فراموشی سپرده می‌شود و هیچ اثری هم از خودش باقی نمی‌گذارد و اصلاً خود حال و هوا عوض می‌شود.

حالا اگر انسان در آن مرتبه بایستد و بخواهد در همان مرتبه و موقف و مقطع، كنكاش كند، همان به یك مسئله تبدیل می‌شود و این دیگر او را رها نمی‌كند. لذا ما دستور داریم كه در كار دیگری نباید كنكاش بكنیم، و این دستور اختصاص به افراد عادی ندارد، حتی نسبت به زن و شوهر هم هست‌، دلیل ندارد که فرض بكنید كه حالا اگر شوهر یك ساعت دیر آمده، این زن بگوید: كجا بودی؟! به موبایلش زنگ بزند ، حالا اگر موبایل خراب باشد یا ارتباط برقرار نشود كه دیگر واویلا است! می‌گوید: حتماً خاموش كردی که جواب من را ندهی و از این بساط‌ها! خب نتوانسته که جواب بدهد، نشده که جواب بدهد، برویم دنبال كارمان و بعد هم او یك ساعت بعد می‌آید دیگر. حالا دیگر اگر بیاید دنبال اینکه ببیند این چه بوده؟ آن چه بوده؟ اما اگر مطلب را دنبال نکردیم، خب قضیه تمام می‌شود. پافشاری کردن کار را خراب‌تر می‌کند.

اینكه می‌خواهم حالا مقداری بیشتر این قضیه را توضیح بدهم به‌خاطر این است كه خیلی از خانواده‌ها مبتلا هستند، بسیاری از افرادی كه با بنده ارتباط دارند و نامه می‌نویسند و... همین مشکل را دارند، و این مشكل، مشكلی است كه شاید شامل بسیاری از افراد بشود كه خود این تضییقاتی كه ممكن است ما ایجاد بكنیم و خود این پافشاری‌هایی كه ممكن است ما در این‌گونه مسائل ایجاد كنیم، اصلاً نتیجۀ عكس می‌دهد، یعنی خواهی نخواهی آن فرد مقابل، یا اینكه از اول می‌آید موضع می‌گیرد، یا مجبور به دروغگویی می‌شود و بعد به این دروغگویی عادت می‌كند و ما خودمان با دست خودمان یك فرد را دروغگو می‌كنیم كه بیاید توجیهات دروغین را برای كارهای خودش بیاورد و در مآل هم دیده شده است كه مسئله تفاوتی نكرده است.

نادیده گرفتن اشتباهات راهی برای تحکیم روابط خانوادگی

بنابراین بهتر این است كه در این‌گونه موارد، اصلاً انسان نسبت به مسئله توجهی نكند و آن كارها و مسائل را زیر سؤال نبرد.

بنده نمی‌خواهم عرض بكنم كه زن باید نسبت به كار شوهر به‌طوركلی بی‌تفاوت باشد، نه! این‌طور نیست، زن و شوهر هر دو عضو یك خانه هستند و باید با هم نسبت به مسائل، اشتراك مساعی داشته باشند و مطالب را با هم جلو ببرند، اما صحبت این است كه همان‌طوری‌كه امیرالمومنین علیه‌السلام فرمودند:

«ادارۀ منزل به سه چیز است: دو سوم آن اغماض و ندیدن و چشم‌بستن است، یك سوم هم صبر كردن و نصیحت كردن.»¹

حالا ما از آن اول چشم را این‌طوری باز می‌كنیم و قشنگ آن را جلو می‌بریم و كار نكرده را هم انجام شده فرض می‌کنیم! نتیجۀ این کار چه می‌شود؟ نتیجه‌اش این می‌شود كه طبعاً واكنش‌هایی نشان داده می‌شود. تا جایی كه ما می‌توانیم خود را با آن موقعیت شوهر وفق بدهیم چرا برای خودمان دردسر درست كنیم؟! چرا؟! وقتی ما می‌توانیم با شوهر مهربان باشیم، خندان باشیم، در او علاقه و عشق ایجاد كنیم، چرا او را سرد كنیم؟! چرا به او بگوییم که یك ساعت پیش كجا بودی؟! چرا من هرچه موبایلت را گرفتم جواب ندادی؟! حتماً خاموش كرده بودی؟! حتماً...! اوه! بابا مگر اینجا محكمه است؟!

بابا یك‌خرده آبی بیاور که بخورم، خسته هستم، بگذار کمی استراحت بكنم، نیامده باید حساب و كتاب پس بدهی و...! با این کار چه می‌شود؟ یك‌خرده شیطان می‌آید و جا باز می‌كند، یك‌خرده [دلسردی ایجاد می‌شود! بالأخره شخص] توقع دارد، وقتی كه این مرد دید یك ساعت دیر كرده و این زن اصلاً هم به روی خودش نیاورده و بعد با یك لیوان شربت از او پذیرایی كرده كه تابه‌حال خدا قسمت بنده نكرده است!! و یا یك لیوان آب خنك آورده، یک‌دفعه چه می‌شود؟ یك‌دفعه روحیه‌اش برمی‌گردد، یك‌دفعه حال و هوایش عوض می‌شود، با خودش می‌گوید من یك ساعت دیر كردم، نگاه كن این زن دارد چه‌کار می‌کند! اینها هم بوده‌ و هست‌، بنده الآن بسیاری از خانواده‌ها و مخدرات را می‌شناسم كه این‌چنین عمل می‌كنند و بسیار هم موفق و راضی و خوشبخت هستند، بعد هم همین‌طوری به آنها گفتم و آنها رفتند عمل كردند و نتیجه گرفتند، اصلاً دیگر به‌جای اینكه مرد یك ساعت دیرتر بیاید دو ساعت زودتر می‌آید! خب وقتی كه شوهر ببیند با این برخورد زن روبرو شده، چدن كه نیست، بالأخره آدم است، قلب دارد، احساس دارد، حالا به ندرت فردی هم پیدا می‌شود كه نسبت به این مسائل بی‌تفاوت باشد، اما انسان می‌تواند بالأخره بعد از مرور زمان این‌طور بشود.

برخورد مناسب عاملی برای رشد و ترقی شخص 

این آن چیزی است كه تجربه شده است. و انسان خوب است که این تجربه را رعایت كند. و یك چیزی را هم به شما بگویم: از همه مهم‌تر این نفعِ اولش به خود شما عائد می‌شود، اصلاً شما به شوهرتان چه‌كار دارید؟ همین‌كه شما هیچ چیزی نمی‌گویید، یک پله بالا رفتید، به شما گفتم که سلوك به ذكر گفتن نیست، سلوک به مراقبه است، همین‌كه شما به روی شوهر نیاوردید رفتید بالا، به او چه‌كار دارید؟ شما پروندۀ خودتان را دارید و او هم پروندۀ خودش را دارد، شما را كه در قبر او دفن نمی‌كنند و او را هم در قبر شما دفن نمی‌كنند، هر كسی پروندۀ خودش را دارد. در این دنیا چند صباحی ما با هم هستیم و بعد در آن دنیا هر كسی باید دنبال كار و حساب خودش برود.

چرا ما از این موقعیتی كه برایمان پیدا می‌شود استفاده نكنیم؟ حالا اگر شوهر ما همیشه سر ساعت، به وقت گرینویچ، بیاید درِ منزل و در را بزند، در این‌صورت که ما هنر نكردیم، كاری نكردیم، در را باز می‌كنیم سلام علیكم! آمدی؟ بگذار بروم آشپزخانه غذا بیاورم، خب مسئله‌ای اتفاق نیفتاده و شما كاری را انجام ندادید، چیزی پیش نیامده تا اینكه شما را رشد بدهد، مطلبی پیش نیامده تااینكه شما ترقی كنید، پس بدانید که ـ این یكی از اسرار است كه حالا می‌گویم البته به شرطی كه شوهرها سوء استفاده نكنند! از همین الآن دارم می‌گویم ـ بعضی از این مسائلی كه اتفاق می‌افتد به‌دست خدا است، ممكن است حتی به‌دست خود شوهر هم نباشد، نسبت به مرد هم همین‌طور است‌. لذا گفته‌اند كه باید با شیوۀ خاصی، مسئله را حل كرد، باید با رفاقت مسئله را حل كرد، باید با خنده مسائل را حل كرد، با مزاح باید حل كرد، با خوشرویی باید حل كرد، در این‌صورت هم بالا رفتید و هم جایگاه خودتان را بیشتر تثبیت كردید، تااینكه شما خط و نشان برای شوهرتان بکشید و بگویید این دفعه اگر دو دقیقه به آن ساعت آمدی، چه‌ها خواهم كرد و چه‌ها خواهم كرد؟! خب او هم برای خودش نقشه می‌كشد و چه می‌كند و فلان می‌كند و می‌گوید: امروز اینجا كار داشتم، فردا آنجا كار دارم! دیگر كم‌كم مسائل و اختلافات بالا می‌گیرد و حالا بیا و درستش كن و بعد هم نامه‌ها به حضرت آقا شروع می‌شود!

الهی بودن علاقه به زن و شوهر و بچه

سؤال: آقا من دنیا را دوست دارم و نعمت‌های آن را هم از نوع خوبش در نفسم طلب می‌كنم و بعد استغفار می‌كنم، در كارها تدبیر می‌كنم و بعد استغفار می‌كنم، از آدم‌هایی كه به من بدی می‌كنند ناراحت می‌شوم و استغفار می‌كنم.

جواب: خب عیبی ندارد که انسان دنیا را دوست داشته باشد، ظاهراً مثل اینكه شما همه‌اش در حال استغفار هستید، خوب است که انسان استغفار كند و تصور نكند كه حالا این دنیایی را كه خدا به انسان داده است، انسان باید این دنیا را كنار بگذارد، بلکه انسان باید دنیا را هم از خدا ببیند، خود خدا فرموده است، مگر دستور بزرگان این نیست كه انسان باید به زندگی خودش علاقه داشته باشد؟! به شوهر خودش عشق بورزد؟ مگر دستور آنها نیست؟ مگر دستور بزرگان این نیست كه مرد باید به زن خودش علاقه داشته باشد؟ مگر این علاقه علاقۀ شیطانی است؟! مگر این علاقه، علاقۀ نفسانی است؟!

یكی از افرادی که تازه عقد ازدواج کرده بود و نامزد شده بودند آمده بود پیش مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ و خیلی متوحش و ناراحت بود، الآن هم بنده‌خدا حیات دارد و پیر شده است، گفت: «آقا چند روز است که اصلاً من همه‌اش خواب و... هستم، ناراحتی فكر و خیال گرفته‌ام!»

ایشان فرمودند: «مگر چه شده است؟!»

ـ : احساس می‌كنم علاقه‌ام به زنم دارد زیاد می‌شود!

ـ : مگر قرار بود كم بشود؟! پس برای چه زن گرفته‌ای؟!

ـ : خب خدا را چه‌كار كنم؟!

ـ : هرچه علاقه‌ات به زنت بیشتر بشود علاقه‌ات به خدا بیشتر شده است!

داشت اشتباه می‌كرد، خیال می‌كرد علاقۀ به زن یا علاقۀ به شوهر از آن طرف كم می‌كند! قضیه به‌عكس است، هرچه علاقه‌ات به زنت بیشتر باشد، خدا بیشتر در تو نفوذ كرده است، تو باید علاقه‌ات را از چیزهای دیگر ببندی نه از زن، نه از شوهر، نه از بچه، اینها علاقه‌های الهی است.

عشق و علاقه بین اعضای خانواده ازخصوصیات شیعیان امیرالمؤمنین

بارها خودم شنیدم و كسان دیگری هم برای من نقل كردند، از جمله رفیق صدیقمان دكتر سجادی كه پزشك چشم هستند، در جایی بودیم که ایشان به من گفت:

چیزی را كه من از پدر شما شنیدم و آن باعث شد كه زندگی ما بیش از پیش استحكام پیدا كند و ازهم‌گسیختگی‌اش جلوگیری بشود این كلام بود: «در خانواده‌ای كه در آن خانواده عشق و علاقۀ مرد نسبت به زن و زن نسبت به شوهر مستحكم باشد، آن خانواده جزو شیعیان امیرالمؤمنین علیه‌السلام است گرچه آن خانواده یهودی باشد! و در خانوادۀ شیعه‌ای كه در آن خانواده قهر باشد، سردی باشد، كدورت باشد، حرف و نقل باشد، نقل و حدیث باشد، آن خانواده جزو شیعۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام نخواهد بود!»

این كلام، كلام اولیاء الهی است و واقعیت مسئله هم همین است، انسان باید به آن سمت حركت بكند.

مثل اینكه خیلی وقت گذشته است، این نامه‌ها هم همه در دست بنده همین‌طور مانده و دیگر هم دارد دیر می‌شود. حالا این را هم بگویم و ان‌شالله دیگر طبق وعده‌های قبلی که باز هم استمرار می‌دهیم، می‌گویند که حرف مرد یكی است، ما هم از آن اول مرتب گفتیم زود، و مرتب هم به تأخیر انداختیم، حالا هم همان حرف را می‌گوییم، دیگر با خدا است كه چه موقعی دوباره توفیق پیدا كنیم، ان‌شالله امیدواریم كه توفیق ما بیش از پیش باشد.

در مدینه فقط باید به رسول الله توجه کرد، نه چیز دیگر

سؤال: آن زمان كه شما مكه مشرف بودید بنده هم مشرف بودم، در هنگام زیارت آقا رسول اكرم صلّی الله علیه و آله وسلّم هرچند شنیده بودم كه هیچ توجهی به آن دو تا نكنید ولی مرتباً ذكر «اللَهم العن اول ظالم ...»، در زیارت عاشورا را داشتم، آیا این كار خوبی نبود؟

جواب: همان‌طوری‌كه قبلاً عرض كردم، الآن هم همین را عرض می‌كنم كه انسان در آنجا اصلاً نباید به آنها توجه داشته باشد، ببینید! حالا كه خدا قسمت كرده، چرا سهمیه‌مان كم باشد؟! حالا كه سفره‌ای پهن شده چرا ما كم از آن غذاها بهره ببریم؟! آیا این بخل نیست؟! این خسارت نیست؟! آخر آن دوتا چه کسانی هستند كه آدم بخواهد در یك هم‌چنین وضعیتی و در كنار یك هم‌چنین ذوات مقدس و اقدسی مثل رسول الله و حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیهما، اصلاً آن دوتا را به‌حساب بیاورد؟!

در حرم امام رضا فقط باید به امام رضا توجه کرد، نه چیز دیگر

آیا تابه‌حال شده که وقتی شما به زیارت امام رضا علیه‌السلام مشرف می‌شوید و هارون را هم که در همان جا دفن است به ذهنتان بیاورید؟! برای من كه تابه‌حال نشده، مگر اینكه اینهایی كه در حرم راه می‌روند و می‌گویند كه بر آنجا صلوات و بر آنجا لعنت و... [ذهن ما را به آنجا ببرند!] وگرنه وقتی که آدم وارد حرم امام رضا علیه‌السلام می‌شود تمام شد، فقط امام رضا، اصلاً نباید به غیر امام رضا فكر كرد! به اعتقاد بنده این اهانت است، این اهانت است كه انسان وارد منزل بزرگی که می‌شود غیر او را به نفس و ذهن خود ‌بیاورد. آدم می‌تواند برود بیرون هزار دفعه لعن كند، اللَهم العن این، آن، فلان، هر كسی، چرا در آنجا؟! چرا در یك‌هم‌چنین فضایی؟! در آنجا چیزی غیر از رسول‌الله نباید در دل باشد، اصلاً نباید چیز دیگری وجود داشته باشد.

در اعتاب مقدسه باید جایی نماز و دعا خواند که احساس آرامش داشته باشیم

من یك وقت در فصل حج، مدینه مشرف بودم، شب بود که برای زیارت رفته بودم، مقداری هم از ضریح پیامبر فاصله داشتم چون آن‌قدر جمعیت بود كه نمی‌توانستم جلوتر بروم و از فاصلۀ بیست متری داشتم زیارت می‌كردم، ـ این را هم بدانید رفقا! من هیچ‌وقت در زیارت سعی نكردم كه جمعیت را فشار بدهم و خودم را به اذیت بیندازم و حتماً در جای خاصی نماز بخوانم، نه، می‌روم می‌بینم اگر نزدیک ضریح مطهر جا بود بود و اگر نبود، عقب‌تر می‌روم. و همه‌جای حرم مطهر را یكی می‌بینم، تفاوتی ندارد، چه دلیلی دارد که انسان حتماً باید با مشت و لگد و فشار و... فرض كنید كه در بین منبر و بین قبر باشد، اگر جا پیدا كرد كرد و اگر نكرد خب نکرد. همه‌جا یكی است! آنها كه از دل انسان خبر دارند. گاهی اوقات می‌شود که بنده به زیارت امام‌ رضا علیه‌السلام مشرف می‌شوم و بالاسر می‌روم و می‌بینم که جا برای نماز نیست، حتی یك‌خرده دورتر هم جا نیست، می‌روم مسجد گوهرشاد و در آنجا نماز زیارت را می‌خوانم، اگر دعایی هست می‌روم آنجا می‌خوانم و هیچ فرقی هم بین بالاسر و مسجد گوهرشاد نمی‌بینم، انگار بالای سر كنار قبر مطهر نشستم، هیچ تفاوتی نمی‌كند، مسئله یكی است. انسان در جایی كه نماز می‌خواند باید احساس امنیت كند، احساس راحتی كند، بفهمد چه دارد می‌گوید، نه‌اینكه این یكی او را هُل بدهد! این یكی لگد در سرش بزند، آن یكی... ، آن كه دیگر نماز نیست ـ داشتم زیارت می‌كردم که یك‌دفعه دیدم دو نفر آمدند و شروع كردند به تركی چیزی را گفتن، من هم گفتم من که تركی نمی‌دانم، برای تركیه بودند، و بعد تغییر لهجه دادند، و من شروع كردم با آنها صحبت كردن، گفتند كه این دو تا خلیفه كه در اینجا دفن هستند جایشان كجا است؟ گفتم كه پس بیایید برویم یك جا بنشینیم، رفتیم كناری نشستیم، خیلی آدم‌های بافهمی بودند، در تركیه استاد دانشگاه بودند، یكی جراح قلب بود و دیگری هم جراح مغز و اعصاب بود، رفتیم كنار مسجد النبی نشستیم و من شروع كردم برای آن صحبت كردن، اول قشنگ مسئله را برای آنها توضیح دادم و گفتم كه می‌دانید اینها چه كسانی هستند؟ اینها همان‌هایی هستند كه دختر پیغمبر را كشتند ـ اول تكلیفشان را تعیین كردم ـ و خلافت امیر‌المومنین را غصب كردند و... ! گفتند: آقا ما اصلاً اینها را نمی‌دانستیم، اصلاً اینها را به ما نمی‌گفتند! گفتم نه! شما بدانید، شما بروید در كتابخانۀ سلیمانیه ـ چون بنده خودم آنجا رفتم، كتاب‌های اهل تسنن و تاریخش در آنجا هست، چون زبان اینها هم زبان لاتین است و خب عربی نمی‌توانستند مطالعه كنند [که بگویم بروید در کتابخانه‌های مدینه این مطلب را ببینید،] ـ و خودتان مطالعه كنید و مسئله را دربیاورید.

وقتی كه مسئله تمام شد گفتم: شما كه آمدید در اینجا، در مدینه، به قصد چه آمدید؟ آیا به قصد زیارت پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم آمدید یا به قصد زیارت خلفا آمدید؟ کمی فكر كردند و گفتند: راست می‌گویی، ما به قصد زیارت پیامبر آمدیم. بعد رو كردند به من و خودشان گفتند که پس ما اشتباه كردیم که از شما سؤال كردیم! ببینید چقدر بافهم بودند؟! چون نور دارند مطلب حق را می‌گیرند، حالا سنی است كه سنی است، ولی چون دلش صاف است می‌گیرد. گفتند: پس ما اشتباه كردیم كه از شما سؤال كردیم، گفتم بله! هروقت آمدید در اینجا فقط باید توجهتان به پیغمبر باشد، او اصل باشد. گفتم: خود من‌هم همین‌طور هستم، هروقت می‌آیم توجهم به رسول‌الله است.

کیفیت زیارت مرحوم حداد

شنیدم از مرحوم آقای حداد كه داشتند با مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیهما ـ صحبت می‌كردند، ایشان می‌فرمودند:

وقتی من‌ وارد حرم رسول الله می‌شوم یك‌مرتبه عظمت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها تمام وجود مرا در مشتش می‌گیرد و من دیگر قدرت تكلم ندارم تا وقتی كه از حرم بیرون بیایم!

این اولیاء خدا این‌طوری زیارت می‌كردند، عمر و ابوبكر كیست كه حالا انسان در یك‌هم‌چنین فضایی و در یك‌هم‌چنین موقعیتی خودش را پایین بیاورد، و پایین بیاورد!

اختلاف سطح فکر اولیاء الهی با افراد دیگر

یكی از منبری‌های معروف در زمان سابق بود كه الآن فوت كرده است، مرحوم آقا هم ایشان را در جلسات صبح‌ها و دهۀ عاشورا و... دعوتش می‌كردند، خیلی معروف بود و بسیار فاضل و درس‌خوانده و اهل اطلاع هم بود، یك دفعه ما با مرحوم آقا به منزلش رفته بودیم ـ من می‌خواهم این را بگویم كه شما ببینید رهنمودهای دیگران و ارائۀ مطالب آنها در چه سطحی است و ارائۀ مطالب اولیاء خدا در چه سطحی است؟ ببینید چه اختلافی در این دو طرز فکر وجود دارد؟ ـ ایشان از مكه برگشته بودند، ما با مرحوم آقا رفتیم برای دیدن ایشان که در ضمن هم ایشان را برای منبر جلسات صبح‌های دهۀ عاشورا در مسجد قائم دعوت كنیم.

یكی در آنجا نشسته بود گفت كه:

[إن‌شاءالله قبول باشه! آیا حرم پیغمبر و قبرستان بقیع و... را هم زیارت کردید؟] گفت: بله! زیارت كردیم ولی یك مسئله هر دفعه كه من می‌رفتم موجب اذیت من می‌شد و حالم را به‌هم می‌زد و آن اینکه این دوتا (حالا اسمی را آورد که بنده نمی‌آورم!) فلانی كه در آنجا خوابیده بودند چنان وضع من را به‌هم می‌زد كه اصلاً حال زیارت پیغمبر را از من می‌گرفت!!!

عجب! آیا این زیارت شد؟! «می‌گفت: حال زیارت پیغمبر را از من می‌گرفت!» یعنی آیا انسان باید این‌قدر خودش را پایین بیاورد؟! آیا انسان باید این‌قدر از مسائل دور باشد كه به یك‌هم‌چنین توفیق عظیمی كه خدا قسمتش كرده است پشت‌پا بزند كه حالا فرض کنید این دوتا فلان اینجا خوابیدند؟! خب خوابیدند كه خوابیدند! شما نباید اصلاً به این مسئله فكر كنید، نباید اصلاً به این قضیه توجه كنید! اینها چیزهایی است كه آن خصوصیات را از انسان می‌گیرد و انسان را از رسیدن به آن فیض اعظم بازمی‌دارد.

لزوم شکرگزاری نسبت به نعمت ولایت

خلاصه، بزرگان برای ما افق‌هایی را روشن و باز كردند كه ما باید تا قیامت سر به سجده بگذاریم. این مطالب در جاهای دیگری نیست و به این‌صورت نیست. آنها آمدند و مسائلی را برای ما باز كردند، چرا؟ چون قرار است كه انسان به آنجا برسد. وقتی بنده از مرحوم آقا می‌شنوم كه می‌فرمایند ـ من در بعضی از همین كتاب‌ها و مقاله‌ها، این مطلب ایشان را نوشتم حالا نمی‌دانم در كجا ـ من برای شاگردان خودم به كمتر از سلمان قناعت نمی‌كنم! سلمانی كه ده درجۀ ایمان را طی كرده بود،¹ سلمانی كه نزدیك‌ترین خلائق بعد از امیرالمؤمنین علیه‌السلام به پیغمبر بود! سلمانی كه امیرالمؤمنین و همین‌طور امام باقر علیهماالسلام دربارۀ او می‌فرمایند: «دریایی است كه انتها ندارد، قعر ندارد!»² آن‌وقت مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند: «من برای‌ شاگردانم به كمتر از سلمان قناعت نمی‌كنم!» حالا ببینید خودشان در كجا بودند؟! یك هم‌چنین مكتبی، یك هم‌چنین مسیری، یك هم‌چنین مطالبی را در اختیار ما گذاشتند! حالا «گر گدا كاهل بود تقصیر صاحبخانه چیست؟!» دیگر باید تقصیر خود ما باشد! حالا بنده خودم را می‌گویم، ما باید بیشتر به آن مطالب توجه كنیم و باید آن مسائل را همیشه مدّنظر قرار بدهیم تااینكه الطاف الهی و دست ولایت همیشه شامل حال ما واقع بشود.

إن‌شاءالله پاسخ به بقیۀ این نامه‌ها را هم به حول و توفیق الهی می‌گذاریم برای جلسۀ دیگری كه خدمت دوستان رسیدیم.

اللَهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد