باز بودن راه کمال و هدایت برای همه انسان ها

هو العلیم

بازبودن راه کمال و هدایت برای همه انسان‌ها

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ 

سلوک خانواده ـ طهران ـ جلسه 17

بیانات

حضرت آیت‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی

قدس الله سره

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

و صلَّى اللَه عَلَى سیّدنا و نبیّنا مُحَمّدٍ و آله الطّاهرین

و لعنة الله عَلَى أعدائِهِم أجمَعینَ‌

یكی از سؤالاتی كه بسیاری از مخدرات و همین‌طور سایر افراد راجع به حركت بهتر و سرعت بیشتر و پیمودن راه صحیح‌تر و با اطمینان و بدون دغدغه‌تر و بدون تشویش و اضطراب دارند این است که چه‌کار كنیم تااینکه عمل ما بهتر و سیر ما سریع‌تر و تقرب ما نسبت به پروردگار بیشتر باشد و بتوانیم از الطاف و عنایات الهی بهرۀ بیشتری ببریم.

تقریباً این سؤال در بسیاری از نامه‌هایی كه نوشته شده و فرستاده شده است به چشم می‌خورد. در راه كه می‌آمدم به‌نظرم آمد قدری راجع به این مسئله توضیح بدهم و إن‌شاءالله بتوانم تا حدّ امكان به پاسخ سؤالاتی هم كه مخدرات كردند بپردازم.‌ فراموش كرده بودم كه سؤالاتی هم از جلسات قبل وجود دارد، وقتی که می‌خواستم حركت كنم دفعتاً با خودم گفتم خوب است به كشویی كه بعضی از نامه‌ها و نامه‌های خاص را در آن قرار می‌دهم نگاه كنم که ببینم سؤالی هست یا نه. دیدم إلی‌ٰماشاءالله سؤالات خیلی فراوانی وجود دارد و الحمدلله اشتیاق دوستان زیاد است و به‌دنبال مطلب و كسب معلومات هستند. همین‌طور که در راه می‌آمدم سه چهارتای آنها را که نگاه كردم و دیدم كه واقعاً سؤال‌های بسیار جالب و پرمعنایی است. خداوند توفیق بدهد كه ما بتوانیم هرچه بیشتر از محتوای این مطالب بهره‌مند شویم و طبق دستورالعمل و آنچه بزرگان فرموده‌اند، راه خودمان را منطبق با آنها قرار بدهیم.

چند روز پیش در سفری كه به اهواز داشتم یك شب با دوستان و مخدرات اهوازی جلسه‌ای داشتیم، در میان سؤالاتی كه آنها مطرح می‌كردند همین مطلبی را هم كه شما با تعبیرهای مختلفی برای بنده فرستادید به چشم می‌خورد. من در بین صحبت‌ها یك مطلب را به آنها عرض كردم و همان مطلب را هم در اینجا عرض می‌كنم‌.

دلسوزترین افراد نسبت به انسان

مطلب این است که هیچ‌كسی به‌اندازۀ خود ما برای ما دلسوزتر نیست یعنی همۀ افرادی كه الآن در اینجا نشسته‌اید هیچ‌كدام از شما برای خودتان كسی را دلسوزتر از خودتان پیدا نمی‌كنید؛ نه من و نه‌ غیر من. البته صرف‌نظر از صاحب مقام ولایت كه او واقعاً از همۀ افراد نسبت به انسان دلسوزتر و نزدیك‌تر است، حتی پدر یا مادر یا همسر یا شوهر یا زن یا فرزند، هیچ كدام از اینها نسبت به خود انسان از انسان دلسوزتر نیستند و آیۀ شریفه هم نسبت به این معنا دلالت دارد.

وضعیت افراد در روز قیامت طبق آیات قرآن

آیۀ شریفه می‌فرماید كه در روز قیامت هر كدام نامۀ عمل خودشان را می‌گیرند و می‌روند و دیگر كسی به كسی نگاه نمی‌كند﴿يَوۡمَ يَفِرُّ ٱلۡمَرۡءُ مِنۡ أَخِيهِ * وَأُمِّهِۦ وَأَبِيهِ * وَصَٰحِبَتِهِۦ وَبَنِيهِ * لِكُلِّ ٱمۡرِيٕٖ مِّنۡهُمۡ يَوۡمَئِذٖ شَأۡنٞ يُغۡنِيهِ﴾.¹ در روز قیامت هر كسی به‌دنبال نامۀ عمل خودش است؛ یعنی در روز قیامت نه پدر می‌تواند از پسر گلایه كند كه تو مرا منحرف كردی و نه پسر از پدر و نه زن از شوهر و نه شوهر از زن. خدای متعال برای هر كسی حدودی قرار داده است و انسان باید نسبت به آن حدود، خود را مكلف ببیند و از آن حدود تعدی نكند. زن نسبت به شوهر وظایفی دارد که باید انجام بدهد و اگر انجام ندهد فردا باید پاسخگو باشد و شكی هم در این مسئله نیست. شوهر هم نسبت به زن وظایفی دارد و باید این وظایف را انجام بدهد و اگر انجام ندهد فردا خدا از او حساب می‌كشد و هیچ شكی هم در این مسئله نیست. اما در روز قیامت شوهر نمی‌تواند به زن بگوید که تو مرا گمراه كردی پس حالا تو هم به‌جای من بیا و حساب پس بده! چون خدا می‌گوید که او كه تو را مقید نكرده بود، او كه تو را نبسته بود، او كه تو را مجبور نكرده بود! می‌خواستی انجام بدهی، می‌خواستی به فكر این روزت باشی، می‌خواستی متوجه این باشی كه دو روز دنیا می‌گذرد اما تو برای جاودان باید مسئولیت بپذیری! این دو روز و سه سال و بیست سال می‌گذرد و بالأخره زن و شوهر از این دنیا می‌روند.

زن نسبت به شوهر نمی‌تواند بگوید که تو مرا گمراه كردی! چون خدای متعال وظایفی را برای زن قرار داده است و زن باید طبق آن وظایف عمل كند و اگر شوهر او را امر به گناه كرد، زن نباید اطاعت كند. حالا اگر زن بگوید که خدایا، من به‌واسطۀ این عدم اطاعت برای خودم موجبات ناراحتی فراهم می‌كردم و من به‌واسطۀ ‌گناه موجبات ناراحتی برای خودم فراهم می‌كردم مثلاً شوهر به زن بگوید باید بی‌حجاب باشی یا در فلان مجلس و در فلان جشن باید بی‌حجاب باشی یا در فلان مجلس باید همراه با دیگران و همسان با دیگران باشی، خدا می‌گوید که زن نباید اطاعت كند و حتی اگر مرد بگوید که از تو جدا می‌شوم، بگوید که جدا شو! به‌جهت اینكه زندگی این دنیا زندگی موقت است و اینجا جای تقیه نیست؛ تقیه موارد خاصی دارد كه بیان شده است.

البته اگر خداوند توفیق بدهد قدری راجع به مسئلۀ صلۀ رحم مطالبی را عرض می‌کنیم چون شاید از میان صد نامه‌ای كه به‌دست ما می‌رسد درحدود هشتاد نامه از مسائل صلۀ رحم و حدود و قیود آن‌ نسبت به خانواده‌هایی كه چندان التزامی ندارند، مطالبی را مطرح کردند.

این مسئله كه هیچ‌كسی از ما به خود ما دلسوزتر نیست یک مسئلۀ اساسی و حیاتی‌ است و در این شكی نیست که اگر ما به آن مسئله برسیم عمدۀ راه را طی كرده‌ایم. بر این اساس ما این مطلب را پی‌ریزی می‌كنیم.

باز بودن باب هدایت برای همۀ افراد بشر

امیرالمؤمنین علیه‌السلام عبارتی خیلی عجیب و راهگشا دارند و سزاوار است که انسان اگر می‌تواند هر روز این عبارت را نگاه كند و آن را بر خودش منطبق كند و به‌طوركلی حركات و اعمال خودش را با این مسئله تطبیق بدهد. امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرماید:

ما اسرّ الیَّ رسول اللَه شیئًا كتمَه عن النّاس الّا أن یشاءَ اللَه تعالی الاّ أن یَحیی اللَه تعالی عبدًا فهمًا فی كتابه.¹

هیچ‌گاه رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم مطلبی را درگوشی به من نگفت كه به كسی دیگر نگوید. هر مطلبی را كه رسول خدا به من گفته، آن را به دیگران هم گفته است و به هر قسم كه رسول خدا با من صحبت كرده به همان قسم هم با دیگران صحبت كرده است و چیزی را از مردم پنهان نكرده که آهسته به من گفته باشد و دیگران را از آن مسئله محروم كرده باشد. البته مسلّم است كه رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم اسراری را به امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرمودند و همین‌طور آن حضرت مطالبی را به بسیاری از افراد می‌فرمودند كه به دیگران نمی‌فرمودند.

سلمان یكی از اصحاب سرّ امیرالمؤمنین و اهل‌بیت علیهم‌السلام بود كه محرم سرّ اهل‌بیت محسوب می‌شد یا از اصحاب سایر ائمه علیهم‌السلام افرادی بودند كه اینها جزء افراد بسیار خاص بودند مثل جابر بن یزید جعفی، جابر بن عبدالله انصاری، ابوخالد كابلی، میثم تمار، حبیب بن مظاهر اسدی، معروف كرخی، بایزید بسطامی، محمد بن مسلم. از میان اصحاب ائمه علیهم‌السلام در هر زمانی فقط عده‌ای خاص جزء اصحاب سرّ بودند.

مسئله این است كه راه تقرّب برای همۀ افراد باز است و خدای متعال نعمت تقرّب را از كسی سلب نكرده است. هیچ‌كسی نمی‌تواند بگوید كه من محروم هستم، هیچ‌كسی نمی‌تواند بگوید كه ما از لطف الهی به دور هستیم، هیچ‌كسی نمی‌تواند بگوید كه این مطالب مربوط به ما نیست، هیچ‌كسی نمی‌تواند بگوید كه این راه، افراد خاصی دارد، مسئله این‌طور نیست. هر كسی به‌نام انسان كه پروندۀ او در این دنیا باز شود و به این دنیا بیاید، خدای متعال او را قابل برای رسیدن به حرم خودش قرار داده ‌و بعد به این دنیا فرستاده است حتی شمر و یزید هم همین‌طور هستند. هر كسی به‌نام انسان كه دارای این شعور و احساس و تفكر و قوای عاقله و صفات و غرایزی كه خداوند در انسان قرار داده است می‌باشد، اول خدا او را قابل برای وفود در حرم خود قرار داده و بعد به این دنیا فرستاده است، هر كسی که می‌خواهد باشد مگر اینكه انسان نباشد. بنابراین همۀ افراد نسبت به این مسئله یكسان هستند. باب هدایت برای همه باز است ولی مهم این است كه انسان مراتب كمال را كم‌كم طی می‌كند. این‌طور نیست که وقتی صبح از خواب بلند شود یك‌مرتبه ببیند که پرده‌ها كنار رفته است، بلکه نیاز به كار و زحمت دارد. مجاهدۀ با نفس زحمت دارد، بالأخره بر خلاف نفس حركت كردن زحمت دارد.

در بسیاری از این نامه‌هایی كه فرستاده می‌شود سؤال می‌شود که چه کار كنیم که بر عصبانیت خودمان غلبه كنیم؟ چه كنیم که نسبت به نماز دلسرد نباشیم؟ چه كنیم که به بچه‌ها و شوهر و امثال‌ذلك پرخاش نكنیم؟ چه كنیم که نسبت به تكالیف خودمان اشتیاق بیشتر داشته باشیم؟ همۀ این چه كنیم‌ها یك جواب دارد و جوابش در خود شما و در خود ما هست. جوابش این است كه ما نمی‌خواهیم عمل كنیم! والاّ چه كنیم ندارد، جوابش خیلی روشن و واضح است! شما كه الآن در اینجا نشسته‌اید و به عرایض من توجه و گوش می‌كنید آیا هیچ‌وقت عصبانی می‌شوید؟! نه، به‌جهت اینكه زمینۀ برای عصبانیت در اینجا فراهم نیست. چون من در اینجا صحبت‌های عادی می‌کنم و در یك سطح به‌خصوص صحبت می‌كنم. بله، ممكن است من صحبت را به‌شكل و به‌نحو دیگری تغییر بدهم كه با بعضی از خواست‌های شما منطبق نباشد، دراین‌صورت كم‌كم تغییر چهره می‌دهید و به صحبت‌های من عكس‌العمل نشان می‌دهید و كم‌كم بلند می‌شوید و حتی اعتراض هم می‌كنید كه آقا، این حرف‌ها چیست كه شما می‌زنید؟! ولی هنوز كار به آنجا نرسیده است و ما در همین مرتبۀ پایین صحبت می‌كنیم، لذا زمینۀ برای عصبانیت در اینجا فراهم نیست.

حالا اگر قبلاً نسبت به این مسئله قدری آمادگی داده شده باشد، یعنی فرض كنید که من به شما گفته باشم که من یك ساعت صحبت می‌كنم و آن پنج دقیقۀ آخر مطلبی را می‌گویم كه در عرض این مدت تابه‌حال به شما نگفته‌ام؛ اگر می‌خواهید آن پنج دقیقه را بشنوید باید پنجاه و پنج دقیقه آرامش خودتان را حفظ كنید، شما آماده می‌شوید و آن‌وقت هر حرفی كه بزنم به امید آن پنج دقیقه صحبت هیچ حرف نمی‌زنید و من مطلب را به هر كیفیت كه بخواهم مطرح كنم شما می‌گویید که صبر كنیم و ببینیم که آن پنج دقیقه چیست و آخر قضیه و مسئله چیست؟ ببینیم این آقا كه وعده داده در پنج دقیقۀ آخر یك حرف خاص می‌زند چه می‌خواهد بگوید. نفس آماده‌ می‌شود و ریلكس می‌شود تااینكه خود را از آن پنج دقیقه محروم نكند و بتواند به آن مطلب برسد.

همین مسئله در مورد این قضیه هم وجود دارد. وقتی كه انسان با قضایا و با حوادثی كه در پیرامون او می‌گذرد برخورد می‌كند باید متوجه باشد كه الآن چه مطلبی را ازدست می‌دهد، چه سرمایه‌ای را ازدست می‌دهد که دیگر برنمی‌گردد و خدای ناكرده اقدامی می‌كند كه دیگر راه بازگشت ندارد. انسان باید اینها را تشخیص بدهد و نفس را آرام و مطمئن كند، اسم این می‌شود مراقبه.

بیان مطالب از ائمه و اولیا به‌صورت مرحله‌مرحله و مرتبه‌مرتبه

رسیدن به مراتب كمال مرحله مرحله است، مرتبه مرتبه است یعنی اول رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌آید مطلبی را می‌فرماید اگر پذیرفته شد بعد مطلب دوم را می‌فرماید، اگر مطلب دوم پذیرفته شد مطلب سوم را می‌فرماید، اما اگر نه از همان اول نپذیرفتیم دیگر نوبت به مطلب دوم نمی‌رسد.

مثل شخصی که به مكتب رفت و استاد مكتبی به او گفت: «بگو الف» گفت: «نمی‌گویم.» گفت: «چرا؟» گفت: «اگر بگویم فردا می‌گویی بگو ب.» پس‌فردا می‌گویی: «بگو پ، پس از همین اول الف را نمی‌گویم و خیالم را راحت می‌كنم.» این‌طور كه نمی‌شود! اگر شخصی می‌خواهد عالم و دانشمند شود باید الف را بگوید و خود را برای ب آماده كند، چون این الف مسئله را به آنجا می‌رساند.

یك شعر است که ظاهراً مربوط به وحدت كرمانشاهی است:

اگر شخصی می‌خواهد وارد حریم الهی شود باید بداند كه عاقبت كار چیست، باید بداند كه این راه با میل نفسانی و با هواهای نفسانی جور درنمی‌آید، باید این مطلب را بداند كه بیخود به كسی كیمیا نمی‌دهند! وقتی که دانست آن‌وقت نفس خودش را مطابق با این علم توطین می‌كند و مستقر می‌كند و آرامش می‌دهد و به او تذكر می‌دهد و دائماً او را متوجه می‌كند كه از او غفلت نكند. اما بقیۀ افراد این‌طور نیستند، وقتی كه مطلبی برای آنها مطرح می‌شود از كنار آن می‌گذرند و نسبت به آن توجه نمی‌كنند، وقتی كه توجه نكردند طبعاً مطلب دوم به آنها گفته نخواهد شد، مطلب سوم دیگر به آنها گفته نخواهد شد و آنها در همین مرتبه می‌مانند.

آمادگی نفس و قلب، شرط تأثیر مطالب

بنابراین شرط اول برای بیان مطالب، آمادگی نفس است و این مسئله یكی از مسائل بسیار مهمی‌است كه در روانشناسی می‌گویند که تا شخص اعتماد به آن پزشك روانكاوش نداشته باشد آن روانكاو نمی‌تواند در انسان تأثیر بگذارد، پس شرط اول اعتماد است. كار روانکاو این است كه در این مدت با او صحبت می‌كند، حرف می‌زند، كلنجار می‌رود تااینكه او را برای قبول حرف‌هایش آماده كند، وقتی كه آماده شد دیگر هر حرفی بزند می‌پذیرد و هر مطلبی را که بگوید دیگر قبول می‌كند.

پس شرط عمل، دانستن است و شرط دانستن، آمادگی قلب است و شرط آمادگی قلب این است كه انسان ذهن‌ خود را پاك كند، پیش‌فرض‌ها را از ذهن خود بیرون كند، وقتی كه می‌خواهد با یك مطلب و حقیقتی برخورد كند بگذارد آن حقیقت آن‌طوری‌كه می‌آید وارد قلب او شود؛ نه‌اینکه با پیش‌فرض قبلی با افراد برخورد كند.

لزوم تخلیۀ ذهن از پیش‌فرض‌ها برای قبول سخن حق

وقتی که انسان خدمت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌رسد نباید با این پیش‌فرض نزد ایشان برود که رسول خدا حتماً این‌طور جواب خواهد داد، حتماً مطلب را این‌‌طوری‌‌كه من می‌دانم خواهد گفت، حتماً حق را به من خواهد داد، این می‌شود پیش‌فرض. این رفتن دیگر فایده‌ ندارد! چرا دیگر پیش رسول خدا می‌روی؟! خب در خانه بنشین! كسی كه می‌خواهد پیش رسول خدا برود باید قبلاً ذهن خود را از هر پیش‌داوری پاك كند؛ این شرط اساسی برای راه است.

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در بسیاری از مجالسشان دوستان را به این نكته توجه می‌دادند:

حق از هر دهان و زبانی كه می‌خواهد برآید و مسئله از هر كسی که می‌خواهد مطرح شود، انسان اول باید در قبال آن پیش‌داوری را كنار بگذارد و در آنجا خالص برود.

یكی از رفقا و دوستان كه خودش هم در این مسائل روانشناسی و... بسیار چیره‌دست و از استادان بسیار مهم است و از اقوام مرحوم آقا هم است برای من تعریف می‌كرد و می‌گفت:

ما اختلافی با خانواده پیدا كردیم ـ البته من با او شوخی كردم و گفتم: مگر شما هم اختلاف پیدا می‌كنید؟! ـ و دیدیم که مسئله به جایی نمی‌رسد. گفتیم که نزد پدر شما برویم. با آن حالت ناراحتی رفتیم كه هم من مطالبم را بگویم و هم او مسائلش را مطرح كند و خلاصه فقط مانده بود كه هر كداممان چوبی به‌دستمان بگیریم و جلوی ایشان شروع به مطرح کردن مسائل كنیم! با این كیفیت وقتی كه وارد منزل ایشان شدیم، ایشان آمدند و نگاهی به ما كردند و فرمودند: «امروز جلسه نیست، بروید و فردا بیایید.» ما هم دست از پا درازتر به منزل برگشتیم و خلاصه قضیه و مشكل هم حل شد.

فردا به منزل ایشان رفتیم و نشستیم. ایشان که تشریف آوردند فرمودند: «بسیار خوب، الآن باید مجلس باشد. دیروز که من آمدم یك نگاه به شما كردم فهمیدم که گفتن من فایده ندارد!»

یعنی مرحوم آقا با آن مقام ولایت نتوانستند كاری انجام بدهند! چون طرفین با پیش فرض آمده بودند! این شخص در آنجا آمده که بگوید که حق با من است و باید حق را به من بدهید و... ! خانمش هم می‌گوید که چون شوهرم این كارها را كرده است حق با من است؛ پس باید حق را به من بدهید! لذا مرحوم آقا فرمودند که بروید و آرامش پیدا كنید، سكونت پیدا كنید، خودتان را آمادۀ برای قبول حق کنید تااینکه هرچه من گفتم بپذیرید، آن‌وقت بیایید. دیگر آن‌وقت با چند كلمه هم مطلب حل می‌شود و نیاز به صحبت کردن هم نیست.

تخلیۀ‌ذهن، شرط اول برای شنیدن مطالب حق

بسیاری از افراد می‌گویند که چرا شما فلان جلسه‌ای را که دارید برای ما هم نمی‌گذارید؟! چرا به بعضی‌ها فلان مطالب را می‌گویید كه دیگران نمی‌شنوند؟! آیا آنها افراد خاصی هستند؟! آیا مطالب خاصی است؟! تمام این مطالب، تخیلات و اعتبارات است! اولاً مطلب به گوش همه می‌رسد؛ حالا چه در این جلسه گفته شود یا در نواری باشد یا در نوشته‌ای باشد یا صحبتی باشد. بالأخره همه می‌فهمند و آن كسی كه بخواهد عمل كند عمل می‌كند ولو اصلاً از من نشنود؛ حالا یا از نوار بشنود یا كتابت را مشاهده كند، مگر حتماً باید خود گوینده را دید؟!

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در میان اصحاب فرمودند:

آه آه شوقًا إلیٰ إخوانی؛ كجا هستند آن برادران من؟! گفتند: ألسنا من اخوانك؟! آیا ما برادران تو نیستیم؟! حضرت فرمودند: بله، ولكن اخوان من آن كسانی هستند كه: یأتونَ فی آخرِ الزّمان و یُؤمنونَ بالكتابِ و یُؤمنونَ بالغیبِ.¹

افرادی هستند كه در آخرالزمان می‌آیند و من را ندیده‌اند، معجزات من را ندیده‌اند، من را در میان خودشان حس نكرده‌اند، با من رفت‌وآمد نداشته‌اند و فقط قرآن و كتاب و روایت را می‌بینند و به آن عمل می‌كنند، آنها برادران من هستند، آنها پر هستند، آنها سرمایه‌دار هستند، آنها پُرمایه هستند، آنها پرمغز هستند.

همین‌ها كه می‌گفتند که مگر ما برادران شما نیستیم، نتیجۀ آنها چه شد؟! رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم که از دنیا رفت چند نفر به‌دور امیرالمؤمنین علیه‌السلام آمدند؟! سه نفر یا چهار نفر! حضرت آبروی آنها را نبرد و نفرمود كه فردا خواهیم دید که شما هستید یا نیستید؟! حالا صبر كنید! فرمودند که اینهایی که بعداً می‌آیند برادران من هستند نه شما.

پس شرط اول برای قبول این است كه انسان قلب خود را از این‌طرف و آن‌طرف پاك كند. هرچه ما می‌توانیم باید روی این مسئله كار كنیم! خیال نكنیم كه حالا اگر فرضی در ذهن ما هست و پیش فلان شخص می‌رویم، او مطلب را در فلان قضیه به ما می‌گوید و حق را به ما می‌دهد! تمام اینها گول زدن است! تمام اینها از مسیر كنار افتادن است!

لزوم آماده‌سازی قلب برای دریافت الهامات الهی

اگر ما بتوانیم نفس خود را برای قبول حق آماده كنیم، خدای متعال آنچه خیر است بر قلب ما الهام می‌كند ولو اینكه یك كلمه هم نشنویم! آیا این كار را می‌توانیم انجام بدهیم یا نمی‌توانیم؟! دل خودمان را برای شنیدن حق آماده كنیم؛ حالا چه بشنویم و چه نشنویم! اگر این كار را انجام دادیم، از هر راهی كه هست خدا مطلب را به ما می‌رساند؛ اگر شده با خواب می‌رساند، اگر شده با كشف و شهود می‌رساند، اگر شده از كلام یك قاری قرآن می‌رساند، اگر شده از راه دیدن بعضی از مسائل می‌رساند، اگر شده از دهان و زبان یك طفل می‌رساند، اگر شده از صدای یك مرغ و یك پرنده می‌رساند. اسرار عجیبی در این عالم هست كه اصلاً نمی‌توان گفت كه گاهی‌اوقات از صدای یك‌ گنجشك و یك كبوتر یك معمای لاینحلّ عرفانی برای انسان روشن می‌شود! مسئله عجیب است! چون نفس در آن موقع، در حال و موقعیتی قرار دارد كه خدای متعال از دریچۀ این حیوان آن مطلب را به‌صورت صدا وارد قلب انسان می‌كند و نكته را حل می‌كند. خیلی عجیب است! گاه‌گاهی بعضی از مسائل اتفاق می‌افتد كه انسان اصلاً هیچ ارتباطی بین اینها نمی‌بیند!

حکایتی از تأثیر ارتباط با اولیاء

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ نقل می‌كردند:

یكی از علمای بسیار مهم نجف بعد از این‌همه درس خواندن و… در یكی از مسائل توحید گیر كرده بود و شك برای او پیدا شده بود. می‌ترسید بیاید و این مطلب را به این و آن بگوید و به او بگویند که آیا كافر شده‌ای؟! آیا مشرك شده‌ای؟! بعد از این‌همه درس خواندن به چه روزی افتاده‌ای؟! همین‌طور مردد بود تااینكه این مطلب را با یكی از دوستان بسیار نزدیكش مطرح كرد ولی نگفت كه من در چه وضعیتی هستم. آن شخص گفت: «من گمان می‌كنم این مشكل شما به‌دست آخوند ملاحسینقلی همدانی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ حل می‌شود.» آن‌موقع در زمان مرحوم شیخ انصاری ـ رحمةالله‌علیه ـ بود و مرحوم آخوند هم در نجف بودند. این عالم پیش مرحوم آخوند ملاحسینقلی آمد و مسئله را مطرح كرد و گفت: «چنین مشكل توحیدی برای من پیدا شده و ازبین هم نمی‌رود و من را بیچاره كرده است!» ایشان فرمودند: «تا چهل روز با من باش.»

آن عالم روزها در منزل آخوند بود و شب‌ها به منزل خودش می‌رفت. صبح به منزل آخوند می‌آمد و دیگر با ایشان بود؛ حالا مجلس داشتند، صحبت می‌كردند، حرم می‌رفتند، جایی دیگر می‌رفتند، در همۀ این احوال با ایشان بود مثل فردی كه ملازم است. تااینكه یك روز به‌اتفاق هم در مسجد كوفه می‌آیند و این شخص در دستش یک كتاب فقهی بوده است، وقتی كه در مسجد كوفه دو ركعت نماز می‌خوانند و كنار همدیگر می‌نشینند مرحوم آخوند نگاهی به او می‌كنند و می‌فرمایند: «این كتاب را باز كن و قدری بخوان.» او كتاب را باز می‌كند و یك روایت از امام صادق علیه‌السلام كه اصلاً ارتباطی هم به مسائل توحیدی نداشته می‌خواند و تا روایت را ‌می‌خواند شك برطرف می‌شود. خودش می‌خندد و می‌گوید که عجب! اصلاً این چه مطلبی بود كه من شك كرده بودم؟! مطلب به این آسانی و مسئله به این روشنی که شك ندارد! من که اصلاً در این قضیه شك ندارم!

این چهل روزی كه پیش آخوند بود شروع به عوض شدن كرده بود و خودش هم نمی‌فهمید؛ ولی این نفس همین‌طور عوض می‌شود و عوض می‌شود و فقط منتظر یك جرقه است که بخورد و كار تمام شود!

آمادگی نفس بدون پیش‌فرض برای دریافت مطالب

شما می‌گویید که مطالب به ما نمی‌رسد، درحالی‌كه می‌رسد! شما می‌گویید که نحوۀ بیان مطالب و مسائل به شکلی است که ما متوجه قضیه نمی‌شویم درحالی‌که این‌چنین هم نیست، اما حداقل این كار را كه می‌توانید انجام بدهید! یعنی می‌توانید این آمادگی بدون پیش‌فرض را در نفس و ذهن خود به‌عنوان یک مبنا قرار بدهید.

در زمان مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ همین مسئله موجود بود. در آن زمان مسائل مختلفی وجود داشت؛ مسائل اجتماعی، سیاسی، ارتباطات و قضایای مختلفی بود و طبعاً هر كسی یك نوع مسائلی را نسبت به این قضایا مطرح می‌كرد. ما هم می‌دیدیم این مطالبی كه مطرح می‌شود با آنچه مرحوم آقا بیان می‌كنند خیلی تفاوت دارد و این مبنای ایشان نیست و كاملاً این مسئله محسوس بود. اما هر كسی به‌خاطر موقعیت خودش، به‌خاطر جریاناتی كه در حول‌و‌حوش او می‌گذشت، به‌خاطر ارتباطاتش، به‌خاطر كارش، به‌خاطر شغلش، به‌خاطر دوستانش و به‌خاطر روابط اجتماعی‌اش، نسبت به این قضایا یك نوع قضاوت خاصی را داشت و قضاوت آنها با مبانی مرحوم آقا مخالف بود و این مسئله هم روشن بود. ما هم كه جرأت نداشتیم صریحاً مطلب را به آنها بگوییم اما گاه‌گاهی در لفافه و كنایه بعضی از مسائل را مطرح می‌كردیم كه البته چندان به مذاق قوم خوش نمی‌آمد.

در بسیاری از مواقع اتفاق می‌افتاد كه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در جلسات عصر جمعه به جای دعا یک ساعت صحبت می‌كردند و كاملاً مشخص بود كه این ابتدا و انتها و سیر بحث در این مسئله به كجا می‌رسد و چه می‌گویند و چه منظوری دارند. وقتی که مجلس تمام می‌شد آن فردی كه نظر مخالفی داشت می‌گفت که آیا دیدید که آقا حرف ما را زد؟! آیا دیدید که آقا فلان ‌مطلب ما را گفت؟! درحالی‌که ایشان خلاف این مطلب را بیان می‌كنند! چرا این شخص این‌ حرف را می‌زند؟! چون با پیش‌فرض در این مجلس آمده و ذهن خودش را خالی نكرده است. لذا ولیّ خدایی كه هیچ شكی هم در او نیست یك ساعت صحبت می‌كند ولی به‌اندازۀ پشیزی این صحبت برای این شخص ارزش ندارد و فقط یك ساعت از وقتش تلف شده و مسئله را هم نفهمیده است. رسول خدا صلّی ‌الله علیه و آله وسلّم هم باشد مسئله همین‌طور است! امیرالمؤمنین علیه‌السلام هم باشد مسئله همین‌طور است! حتی اگر خود خدا هم بیاید مسئله همین‌طور است! مگر این قرآن نیست‌؟!

لزوم تأمل در قرآن در هنگام قرائت آن

راوی خدمت امام صادق علیه‌السلام می‌آید و می‌گوید که من در هر شبی یك ختم قرآن می‌كنم. حضرت فرمودند: «من خوشم نمی‌آید که كمتر از یك ماه تو یك ختم قرآن بکنی!»¹

برای چه هر شب یک ختم قرآن می‌كنی؟! مگر قرآن روزنامه است كه همین‌طور انسان بدون تأمل و سریع بخواند؟! نه، بلکه باید روی آیات قرآن توجه كند! لذا مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند:

وقتی که قرآن می‌خوانید، نباید تند بخوانید. روزی پنجاه آیه بخوانید، یك حزب بخوانید نه بیشتر تااینكه نسبت به معانی توجه داشته باشید. بهترین طریق قرآن خواندن این است كه انسان قاری را غیر و خود را مستمع بداند.

از امشب وقتی كه دوستان می‌خواهند قرآن بخوانند با این‌ تصور بخوانند كه گویا خدا می‌خواند؛ چطور من الآن برای شما صحبت می‌كنم و شما مستمع هستید و من گوینده هستم. این‌طور قرآن بخوانید كه خدا این قرآن را برای شما می‌خواند و شما گوش می‌دهید، شما توجه می‌كنید. صدایی كه از دهان ما بیرون می‌آید، این صدا را صدای غیر این قاری بدانید، آن‌وقت خواهید دید كه اثر دیگری دارد.

سعادت انسان در مواجهۀ با حق بدون پیش‌فرض

حالا خدا در كتاب خودش برای ما بیان می‌كند. چقدر ما به این قرآن عمل می‌كنیم؟! چون ما با پیش‌فرض به‌سمت قرآن می‌رویم. اگر با پیش‌فرض نرویم قرآن می‌آید و برای ما روشن می‌كند که به چه نحوه عمل کنیم. مثلاً شما یك وقت استخاره می‌كنید که فلان كار را انجام بدهید خوب درمی‌آید، یك وقت هم استخاره می‌كنید همان كار را انجام بدهید ولی بد درمی‌آید؛ چون در اولی با پیش فرض آمده‌اید و قرآن هم برطبق نیت شما می‌گوید که می‌خواهی انجام بدهی برو انجام بده؛ دفعۀ دوم خواست خود را كنار گذاشته‌اید و بدون خواست استخاره می‌کنید که انجام بدهید یا نه، استخاره بد می‌آید که این كار را انجام ندهید. خیلی مسئله فرق می‌كند! تمام مسائل سعادت و شقاوت بستگی به این دارد كه انسان در مقابلۀ با حق با پیش‌فرض است یا بدون پیش‌فرض، با خاطره به یك مطلب توجه می‌كند یا بدون خاطره، قلب خود را پاك می‌كند یا با یك تمركز و با یك اندوخته و قضاوت می‌خواهد به مسائل نگاه كند؛ لذا اینجا افراد تفاوت پیدا می‌كنند.

یكی مانند امیرالمؤمنین علیه‌السلام نزد رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌آید و حضرت یك‌به‌یك مطالب را به او می‌گویند و او هم عمل می‌كند، بعد دومی و‌ سومی و ‌چهارمی را می‌گویند ‌تااینکه او جزء اصحاب سرّ می‌شود؛ اما یكی هم در همان پلۀ اول یا دوم یا سوم توقف می‌كند و دیگر نوبت به آن مسائل سرّ و خفی نمی‌رسد. این معنای كلام امیرالمؤمنین علیه‌السلام است.

بنابراین ما باید از خدا بخواهیم كه خدای متعال ما را توفیق بدهد که در وهلۀ اول ذهن خود را نسبت به پذیرش و پذیرای حق پاك كنیم. و این مطلب را من می‌دیدم و كاملاً این مطلب برای من مشخص بود كه وقتی مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌رفتند و در كنار آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌نشستند طوری به ایشان نگاه می‌كردند كه انگار هیچ مسئله‌ای در ذهنشان وجود ندارد! و اصلاً انگار در این نفس چیزی نیست و منتظر است كه او در این نفس بریزد. ولی افراد دیگر را هم در همان موقع می‌دیدم که در جلوی ایشان، این شخص از آن شخص شكایت می‌كرد و آن شخص هم جواب این شخص را می‌داد و... ! نتیجه این شد که در همان حد ماندند و رشدی نكردند. در این میان چه کسی بُرد؟! آن كسی كه از اول دلش را صاف كرد و با توقع نیامد. و این مسئله، مسئلۀ مهمی ‌است؛ هم از نقطه‌نظر تئوری و دلیل و بیان و هم از نقطه‌نظر شاهد و مصداق. و من این مطلب را برای دوستان عرض كردم چون این قضیه در نامه‌هایی كه آمده زیاد به چشم می‌خورد لذا خواستم این مطلب را قدری باز كنم تااینكه به‌صورت عام این مطلب مطرح شود.

حالا تا جایی كه وقت وفق بدهد من نسبت به سؤال‌هایی كه مخدرات كردند، در حدّ وسع خود مطالبی را مطرح می‌كنم. البته بعضی از سؤالات، سؤالات خصوصی است كه از آنها می‌گذرم و سؤالاتی را كه جنبۀ عمومی‌تر و علمی‌تر دارد مطرح می‌كنم و اگر به سایر جهات دیگر هم فکرم رسید باز آنها را هم خدمت دوستان عرض می‌كنم.

منظور از عدم خواست بنده در قبال پروردگار

سؤال: در كتاب روح مجرد می‌خوانیم که در مقابل خواست خدا نباید چیزی را درخواست كرد، هرچه از او رسد خیر است، خواست ما در خواست و طلب خدا است. و از طرف دیگر در یكی از نوارهای علامه طهرانی، ایشان در موقع دعا و طلب كردن از خدا، سفارشاتی دارند كه موقع و مكان و شرایط دعا كردن را بیان می‌فرمایند.¹ حالا سؤال من این است كه در یك‌ جا می‌گویند خواست و طلبی از خدا نداشته باشید و در جای دیگر می‌گویند از او بخواهید و از او طلب كنید.

جواب: مطلب دوتا است. در اینكه خدای متعال از همه به خود ما و به خواست ما نزدیك‌تر است و صلاح و خیر ما را از خود ما بیشتر می‌خواهد شكی نیست و این مسئله در روایات و آیات قرآن ذكر شده است. در یك آیه می‌فرماید: ﴿فَٱللَّهُ خَيۡرٌ حَٰفِظٗا وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ﴾² خدا بهترین نگهدار است و او از همۀ ‌رحمت‌كنندگان و عطوفت‌كنندگان، رحمتش بیشتر است و خود انسان هم در این قضیه شامل می‌شود. یا در آن آیۀ دیگر كه می‌فرماید: ﴿وَنَحۡنُ أَقۡرَبُ إِلَيۡهِ مِنۡ حَبۡلِ ٱلۡوَرِيدِ﴾³ ما از رگ گردن به او نزدیك‌تر هستیم. روایاتی هم در این زمینه هست، آیات خیلی زیادی هم هست كه می‌فرماید: «خدای متعال نسبت به انسان از خود انسان و از پدر و مادر نسبت به فرزند، مهربان‌تر است.» بنابراین انسان درمقابل پروردگار نمی‌تواند خواستی را مطرح كند كه خدایا مرا این‌طور قرار بده، خدایا این نعمت را برای من فراهم کن، خدایا مرا به این نعمت برسان، حالا چه نعمت، نعمت دنیایی باشد یا نعمت، نعمت آخرتی باشد. زیرا خواستن این نعمت دنیوی از خدا، اگر در مقابل خواست خدا قرار بگیرد این درواقع یك نوع اهانت به مقام ربوبی تلقی می‌شود.

فرض كنید كه انسان بچۀ خودش را ببرد بازار که برای او چیز باارزشی تهیه كند ولی این بچه بگوید كه من این چیز پایین‌تر را می‌خواهم و شما باید این را برای من تهیه كنید! خب این درخواست بچه نسبت به پدر اهانت تلقی می‌شود. وقتی كه خدای متعال﴿أَرۡحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ﴾ نسبت به انسان است، دیگر انسان نباید این مسائل دنیوی و این خصوصیات و این مطالب را از او تقاضا كند، این از یك‌طرف.

از طرف دیگر بهترین چیزی كه در روایات سفارش شده است که انسان آن را از خدا بخواهد این است كه انسان مقام عبودیت را از خدا بخواهد؛ یعنی از خدا بخواهد كه عبد و بنده باشد.

بنده از خودش اختیار ندارد. اولین مسئله‌ای كه راجع به بنده مطرح می‌كنند این است كه بنده نمی‌تواند در قبال مولای خودش اظهارنظر كند، حالا اگر مولا بگوید برو از خیابان یك كیلو سیب بخر آیا بنده باید بگوید چون فعلاً فصل پرتقال است پس پرتقال بهتر است؟! هیچ‌وقت بنده این كار را نمی‌كند.

آیا دیده‌اید به خدمت‌كاری نامه‌ یا كاغذی بدهند و بگویند كه تو برو این جنس را از بازار تهیه كن اما او برود و به دلخواه خودش مقدار جنس را كم یا زیاد كند؟! یا مثلاً ‌بگویند برو نمك بخر، اما او برود زردچوبه بخرد و ‌بگوید من چون دیدم زردچوبه رنگش بهتر و قشنگ‌تر است آن را خریدم؟! آیا بنده چنین کاری را می‌کند؟! یااینكه بگویند برو سیب بخر و بنده بگوید دیدم الآن سیب خوب نیست، موقع زمستان است و بهتر است كه پرتقال صرف شود؟! آیا بنده چنین کاری را می‌کند؟! نه، بلکه با آن نامه‌ یا ورقه‌ای كه به او داده شده می‌رود و هرچه در آن هست می‌گیرد و می‌آورد، این یك شخص وظیفه‌شناس است.

بنده كسی است كه در قبال پروردگار، خواست ندارد. بنابراین نتیجۀ خواست انسان از خدا این است كه به بی‌خواستی برسد؛ یعنی دیگر خواست نداشته باشد و بشود بنده. این همان عبارتی‌ است كه انسان نباید خواست داشته باشد، این مربوط به این قسمت از مسئله.

منظور از درخواست بنده از خداوند در تمام امورات

و اما از آنجایی كه خدای متعال خوشش می‌آید و دلش می‌خواهد كه بندۀ او نسبت به حوائج روزمره‌اش به او توجه داشته باشد و در روایت داریم كه خداوند متعال به حضرت موسی علی نبینا و آله و علیه السلام می‌فرماید: «حتی نمك طعامت را هم باید از من بخواهی»¹ یعنی غیر از توجه به من، توجه به غیر نباید داشته باشی و برای من دیگر مسئلۀ كوچك و بزرگ فرق نمی‌كند. چطور وقتی كه مریض می‌شوی یا فرزندت مریض می‌شود پیش من می‌آیی اما برای نمك و غذا و گوشت و نان اصلاً نسبت به من توجهی نداری؟! درحالی‌كه هر دو مسئله یكی است. در توحید تفاوتی بین كم و زیادی مسئله نیست. در قضایای توحیدی و انتساب امور به پروردگار، كم و زیاد، جایگاهی ندارد. اگر انسان صحت و سلامتی را از خدا می‌خواهد مسائل كوچك را هم باید از او بخواهد. اگر انسان مسائل كوچك را از خدا نمی‌خواهد پس آن بزرگ را هم نخواهد و این دو مسئلۀ بزرگ و کوچک در اینجا تفاوتی نمی‌كند.

بنابراین از یك‌طرف انسان باید همه چیز را از خدا بخواهد به عنوان اینكه یك بنده از خود چیزی ندارد یعنی وقتی كه ما از خدا می‌خواهیم نباید از خدا بخواهیم كه حتماً باید بشود، باید از خدا بخواهیم و ظرفیت و موقعیت خود را هم به‌عنوان یك بنده در نظر داشته باشیم كه خدایا این خواستی را كه من از تو دارم در مقام عبودیت و بندگی است، نمی‌خواهی استجابت نكن. این تقاضای من است، خواستی استجابت كن نخواستی اجابت نكن.

عبودیت، تنها خواست بنده

فقط یك مطلب می‌ماند كه انسان باید نسبت به آن مسئله پافشاری كند و «نخواستی استجابت كنی» ندارد، آن چیست؟ همه دیگر باید بدانند که آن مسئله، مسئلۀ بندگی است كه خدایا من را به بی‌خواستی برسان، به عبودیت برسان كه دیگر خواستی در وجود من نباشد. این همان مطلبی است كه می‌فرمایند انسان نسبت به آن باید تأكید داشته باشد.

هدف اصلی از درخواست ظهور امام زمان علیه‌السلام

سؤال: در كتاب المراقبات مرحوم ملكی تبریزی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در خصوص دیدار امام زمان علیه‌السلام آمده است كه هدف و آرزوی شما از ظهور و دیدارش نباید چیزی جز ظهور و دیدار او باشد زیرا دیدار و نزدیك شدن به او بالاترین اهداف بوده و هدف‌های دیگر مقدمۀ ضمنی برای رسیدن به آن هدف است. شناخت، نزدیكی و خشنودی او، پایان كارها و آرزوها است. سؤال من این است كه آیا شناخت و معرفت آن حضرت خودش مقدمۀ برای دیدار ایشان نمی‌باشد؟ و آیا بدون شناخت، دیدار حقیقی صورت می‌گیرد؟ و اینكه شناخت و نزدیكی و خشنودی، پایان كار او است به چه معنا است؟

جواب: مسئله این‌طوری ‌كه این مرحوم در این كتاب ذكر كرده‌اند و مشخص است كه منظور ایشان چیست، این است كه دیدار امام زمان علیه‌السلام نباید به جهت برآورده شدن حاجات باشد. خود امام علیه‌السلام برای ما ملاك است حالا چه امام زمان علیه‌السلام ظهور كند و حاجات ما را برآورده كند یا نكند. من در آن چند جلسۀ عنوان بصری که نمی‌دانم مخدرات آنها را شنیده‌اند یا نه، راجع به مسئلۀ ظهور در آنجا گفتم كه اگر این مردم كه الآن می‌گویند که یا حجة بن الحسن چه موقعی ظهور می‌كنی و...، با این مسئله در درون آنها چه می‌گذرد؟! واقعاً چه چیزی در آن مسئله قرار دارد؟! باید به این مطلب كاملاً دقت شود. از مسائل بسیار مهم و حیاتی ما این است كه منظور ما از ظهور حضرت و درخواست ظهور چیست؟ آیا منظور این است كه بیاید و دیسك كمر ما را معالجه كند؟! یا بیاید و قرض‌های ما را بدهد؟! یا بیاید و نازایی ما را تبدیل به صحت كند؟! یا بیاید و امور ما را اصلاح كند؟! خب حالا اگر حضرت آمد و ما به ایشان گفتیم كه:

ـ یابن رسول‌الله ما دیسك كمر داریم!

ـ حضرت بفرماید: خب برو عمل كن!

ـ یابن رسول‌الله ما قرض داریم!

ـ خب برو كار كن!

ـ یابن رسول‌الله ما بچه‌دار نمی‌شویم!

ـ خب برو از خدا بخواه!

تمام شد و رفت. شخص می‌گوید: پس شما برای چه آمدی؟! همان سر جایت بودی دیگر! آیا منظوراز ظهور حضرت این است؟! یعنی آیا امام زمان باید بیاید که كمردرد و پادرد ما را خوب كند؟! آیا امام زمان باید بیاید که آرتروز ما را خوب كند؟! آیا امام زمان باید بیاید که قرض ما را بدهد؟! آیا امام زمان باید بیاید که نازایی ما را درمان كند؟! آیا امام زمان باید بیاید زندگی ما را درست كند؟! آیا حضرت برای این مسائل غایب شده است؟! نه، امام زمان كه ظهور می‌كند ما باید به منزل او برویم‌ و بگوییم معرفت خودت را به ما بده؛ شناخت خودت را به ما بده؛ ما را در حریم ولایت خودت داخل كن.

امام زمان که سهل است مگر پیغمبر خدا دیسك كمر نمی‌گرفت؟! مگر كمرش درد نمی‌گرفت؟! مگر قرض نداشت؟! مگر زندگی او آن‌طور نبود؟! مگر در خانوادۀ او آن مسائل نمی‌گذشت؟! او كه رسول خدایش بود صبر می‌كرد و دیدیم که به كجاها رسید! آیا الآن امام زمان علیه‌السلام پادرد ندارد؟! ما چه می‌دانیم شاید آرتروز هم داشته باشد. یعنی آیا الآن واقعاً باید امام زمان صحیح و سالم باشد و نه سردرد داشته باشد و نه پادرد داشته باشد و نه هیچ درد دیگری؟! حضرت هم مثل بقیۀ ائمه علیهم‌السلام است، مگر بقیۀ ائمه مریض نمی‌شدند؟! مریض می‌شدند. امام حسن عسگری علیه‌السلام مریض می‌شدند. امام رضا علیه‌السلام مریض می‌شدند و برای ایشان دكتر می‌آوردند، امام صادق علیه‌السلام مریض می‌شدند، امام سجاد علیه‌السلام مریض می‌شدند، امیرالمؤمنین علیه‌السلام هم مریض می‌شدند و دارو می‌خوردند و خوب می‌شدند. حالا داروی آن زمان طور دیگری بود ولی الآن به قسم دیگری است. آنها كه مكلف نیستند این مسائل را از راه اعجاز حل كنند.

بنابراین باید دید هدف از ظهور امام علیه‌السلام چیست؟ مرحوم ملكی در اینجا این را می‌خواهد بفرماید كه نباید مقصود و هدف از ظهور حضرت برآورده شدن حاجات دنیوی باشد. این مطلب را من در همان چند جلسه عرض كردم. إن‌شاءالله در جلد دوم اسرار ملکوت توضیح بیشتری می‌دهم.‌

آیات و روایات از رحمت و غفران پروردگار

سؤال: در یكی از دروس اسفار فرموده‌اید که مسائل خارجی و كثرات هستند که در ذات تأثیر می‌گذارند و آن را تغییر می‌دهند و ما هم هر عملی كه انجام می‌دهیم بر نفس ما اثر می‌گذارد. با توجه به این مطلب، اعمالی را كه ما در گذشته مرتكب شده‌ایم و از آن توبه نمودیم و عقاب هم از آن برداشته شده است با اثر آن بر روی نفس چه كنیم؟ و چقدر طول می‌كشد تا این اثرات محو شود؟ و آیا اصلاً از روی نفس محو می‌شود یا خیر؟ و چه عملی ما را موفق به این امر می‌كند؟ و آیا حجب ظلمانی منظور همین اثرات هستند یا نه؟

جواب: سؤال بسیار خوبی است. در اینجا خدای متعال راجع به افرادی كه توبه كردند و دست از كارهای زشتشان برداشتند و واقعاً بنا را گذاشتند بر عمل خیر و به عبارت دیگر توبۀ نصوح كردند، می‌فرماید: ﴿فَأُوْلَٰٓئِكَ يُبَدِّلُ ٱللَّهُ سَيِّ‍َٔاتِهِمۡ حَسَنَٰتٖ﴾¹ خیلی عجیب است! راجع به موارد متعدده‌ای در روایات آمده است. مثلاً در روایت داریم:

افرادی كه به حج مشرف می‌شوند خدای متعال اینها را در روز عرفه در عرفات می‌بخشد و می‌آمرزد همان‌طور كه از مادر متولد شدند و بعد می‌گوید به‌سمت مشعر حركت كنید.²

رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در آن سالی كه به حج مشرف شدند، در عرفات هنگام غروب آفتاب درحالی‌که سوار بر شترشان بودند خطبه خواندند و افرادی كه در دور آن حضرت بودند خطبه را برای مردم بیان كردند. افراد می‌آمدند و از آن حضرت‌ سؤال می‌كردند که ما این كار را كردیم، حضرت می‌فرمودند: «اشكالی ندارد.» می‌گفتند: ما این عمل را انجام دادیم، حضرت می‌فرمودند: «اشكال ندارد.» حضرت بعد از اینکه به همۀ آن سؤالات جواب دادند خطبه‌ای خواندند و آنها را نسبت به رحمت پروردگار و وظایفی كه دارند امیدوار كردند و نسبت به كارهایی كه باید در هنگام مراجعت از حج انجام بدهند بیاناتی فرمودند و بعد فرمودند: «اذهبوا فقد غفركم اللَه كما ولدتم من امهاتكم؛ حركت كنید كه خدا شما را آمرزید همان‌طوری‌كه از مادر متولد شدید، خدا الآن شما را بخشید و آمرزید.»³ این كلام، كلام رسول خدا است. یعنی كسی كه به عرفات برود و عرفات را ادراك كند و آن حالات را احساس كند، خدا او را می‌آمرزد همان‌طوری‌كه از مادر متولد شده بود و این پاک کردن از گناهان هم برای خدا كاری ندارد، خدا قلب را برمی‌گرداند و برگرداندن قلب یعنی آمرزش. قلب تابه‌حال كدورت داشت حالا قلب صفا پیدا می‌كند و از این به بعد را باید كار كرد. لذا كاملاً مشخص است افرادی كه از حج برمی‌گردند وضعشان عوض شده و خصوصیات اخلاقی آنها عوض شده است اما متأسفانه مقداری كه می‌مانند كم‌كم تغییر می‌كنند.

یا مثلاً در روایات داریم: «كسی كه به زیارت امام حسین علیه‌السلام برود خداوند همۀ گناهان او را می‌بخشد.»¹ یا مثلاً كسی كه فلان عمل را انجام بدهد، خدا گناهان او را می‌بخشد و...!

تبدیل سیئات به حسنات برای سالک راه خدا

همۀ اینها مواردی است‌ که در روایات آمده است اما مطلب بالاتر از این حرف‌ها است. خداوند متعال می‌فرماید: من نسبت به بندگانم لطفم آن‌طور است كه اگر اینها بخواهند برگردند من سیئات آنها را به حسنات تبدیل می‌كنم! عجیب است! شخص گناه كرده ولی الآن می‌بیند این گناهش خیر بوده است! عمل حرام انجام داده ولی الآن می‌بیند این عمل حرامش، برایش نور شده است! این مسئله مشهود هم شده است! بسیاری از افراد در زمان مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ و همین‌طور بعد از زمان مرحوم آقا وقتی كه حالاتشان را شرح می‌دادند و می‌گفتند که در آن ایامِ كذا و كذا كه خلافی انجام ‌دادیم و لغزشی از ما سرزده، الآن احساس می‌كنیم آنها برای ما ذخیره شده است! خیلی عجیب است! چرا این‌طور است؟ چون در راه خدا حركت كرده و به‌سمت خدا حركت كرده است و دیگر این شخص، شخص قبلی نیست. كسی كه در عرفات است، این شخص فقط از گناهان توبه می‌كند اما سالكی كه می‌خواهد در راه خدا حركت كند روزی هزار عرفات را می‌گذراند، آن سالكی كه در راه خدا حركت می‌كند هر روزِ او عرفات است، شخص حاجی یك بار در عمرش به عرفات می‌رود ولی این سالک هر روز را باید در عرفات و مشعر و منی بگذارند و هر روز را باید با مجاهده و مراقبه و کوبیدن نفس و مخالفت با هوای نفس بگذراند! این سلوک چه ارتباطی با آن حج دارد؟!

راجع به این است كه خداوند می‌فرماید: ﴿فَأُوْلَٰٓئِكَ يُبَدِّلُ ٱللَّهُ سَيِّ‍َٔاتِهِمۡ حَسَنَٰتٖ﴾ پس نه تنها آن اعمال گذشته اثری‌ ندارد بلكه اگر واقعاً شخص سالك شود و به‌راه بیفتد، اعمال گذشتۀ او را برای او ثواب می‌نویسند! بنده در روز قیامت نگاه می‌كند و عرضه می‌دارد که خدایا، من این کارهای خیر را انجام ندادم! خداوند متعال می‌فرماید که همین‌كه به طرف من آمدی من به تو هدیه دادم و هدیۀ من این است که همۀ گناهانت را پاك كردم! و این اختصاص به این افراد دارد، اختصاص به سالكی دارد كه می‌خواهد واقعاً راه خدا را برود و از آن بالاتر، نه تنها پاك كردم كه صفرِ صفر شدی و گناهانت پاک شد، بلکه آمدم كارهای خلاف گذشتۀ تو را هم تبدیل کارهای خیر كردم به اضافۀ ‌كارهای بعدی! آن‌وقت ببینید آیا حالا این خدا از ما نسبت به ما مهربان‌تر نیست؟! شما چه كسی را سراغ دارید که این‌گونه باشد؟! اگر كسی نسبت به شما كار خلافی را انجام داده باشد، شما نهایت كاری كه بكنید این است که از تقصیر او می‌گذرید ولی دیگر به او نمی‌گویید که دستت هم درد نكند كه این كار را انجام دادی! این را كه دیگر نمی‌گویید ولی خدا این را هم می‌گوید! این عجیب است دیگر! این کار واقعاً عجیب است! خلاصه من سرّ مطلب را خدمت شما گفتم كه: گر گدا كاهل بود تقصیر صاحبخانه نیست.

إن‌شاءالله امیدواریم كه خدای متعال به همه توفیق بدهد و از خزانۀ غیب خودش آن‌قدر بر همۀ قلوب ببارد كه دیگر خواستی نماند. انسان دیگر چه بخواهد؟! وقتی كه انسان احساس كند همین‌طور مثل باران می‌بارد دیگر چه می‌خواهد؟! یعنی دیگر اصلاً خواست او باید چه باشد؟!

بعضی از دوستان ما برای من تعریف می‌كردند و می‌گفتند که این‌قدر من احساس می‌كنم كه باران رحمت خدا می‌بارد كه اصلاً خودم را در این باران گم می‌كنم! دیگر خودم را نمی‌بینم تااینكه از او بخواهم و این اختصاص به الطاف خاصه و مقام رحیمیت پروردگار دارد كه خدای متعال بعضی از بندگان خود را مشمول این مقام رحیمیت می‌كند.

إن‌شاءالله امیدواریم كه صاحب مقام ولایت دست ما را بگیرد و خودش متكفل امور ما باشد و راه ما را تصحیح كند و فهم ما را باز كند و به ما همت بدهد و ما را موفق بدارد بر آنچه مورد خواست و رضای او است.

اللَهمَّ صلِّ عَلی محمَّد و آلِ مُحمَّد