تفسیر فرمایش پیامبر اکرم: بعثت لأتمّم مکارم الاخلاق

هو العلیم

تفسیرفرمایش پیامبراکرم:

«بعثت لاتمم مکارم الاخلاق»

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ 

سلوک خانواده ـ طهران ـ جلسه 7

بیانات

حضرت آیت‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی

قدس الله سره

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

و صلَّى اللَه عَلَى سیّدنا و نبیّنا مُحَمّدٍ و آله الطّاهرین

و لعنة الله عَلَى أعدائِهِم أجمَعینَ‌

ثواب زیارت حضرت علی بن موسی ‌الرضا علیه‌السلام

خداوند متعال را شکر که اظهار لطف دوستان را اجابت كردیم. مطالبی راجع به خصوصیت و مناسبت دیروز که مبعث پیغمبر اكرم صلّی اللَه علیه و آله و سلّم بود خدمت دوستان عرض می‌شود و همچنین حالا كه خداوند توفیق زیارت فرزند آن حضرت، علی بن موسی‌الرضا علیهماالسلام را عنایت كرده و طبق روایات مسلّمه: «زیارت علی بن موسی‌الرضا ثواب هزار حج و هزارعمره و حتی بیشتر را دارد»¹ البته برحسب مراتب معرفت و شناختی كه انسان نسبت به امام رضا علیه‌السلام دارد، در این زمینه هم مطالبی را خدمت دوستان عرض می‌کنیم.

بهترین درخواست هنگام زیارت

دیروز عصر که به حرم مشرف می‌شدیم یكی از دوستان كه همراه ما بود گفت: «حالا كه توفیق زیارت آن حضرت نصیب ما شده است ما از حضرت چه بخواهیم و چه درخواستی بكنیم؟!» گفتم که مگر شما بالاتر از حضرت هم چیزی را سراغ دارید؟! اگر در دنیا و آخرت از خود امام رضا چیزی بالاتر هست همان را بخواهید! هرچه فكر كرد گفت: نه، دنیا و آخرت ما امام رضا است دیگر، از امام رضا دیگر چیزی بالاتر نداریم. گفتم: پس امام رضا را بخواهید، حالا كه حضرت در كنار دریای بیكران نشسته و می‌بخشد چرا آدم كم بخواهد؟! علیٰ‌کلّ‌حال این از نادانی انسان است که از حضرت کم را بخواهد!

فضیلت زیارت حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام

و عجیب اینجا است كه راجع به زیارت امام رضا علیه‌السلام تعبیراتی هست كه حتی راجع به زیارت حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام آن تعبیرات نیست و ما نمی‌دانیم که این اختلاف در تعبیرات به‌خاطر چیست؟! راجع به زیارت امام حسین علیه‌السلام روایات زیادی داریم که در آنها درجات و مراتب مختلفی برای زیارت حضرت در ایام مختلف سال بیان شده است. مثلاً در فضیلت زیارت حضرت در شب جمعه که اگر خداوند قسمت دوستان و رفقا كرده باز هم قسمت كند و اگر قسمت نكرده إن‌شاءالله خدا قسمت همۀ شیعیان آن حضرت بكند، البته زیارت امام حسین علیه‌السلام در طول هفته، شب باشد یا روز باشد فرقی نمی‌کند ولی راجع به خصوص شب جمعه از همۀ شهرهای ‌عراق و از همه‌ جا برای زیارت سیدالشهدا علیه السلام می‌آیند به‌خاطر روایتی كه از پیغمبر اكرم صلّی الله علیه و آله و سلّم نقل شده است: «ملائكه اوراقی را در شب جمعه بین زائرین سیدالشهدا در شب جمعه تقسیم می‌كنند كه در آن اوراق برائت از نار و دخول در بهشت نوشته شده است.»² لذا افراد زیادی برای زیارت حضرت سیدالشهدا در شب جمعه می‌آیند و اصلاً در شب جمعه در حرم حضرت، جای سوزن انداختن نیست! عرض كردم زیارت در هر وقتی که باشد فرقی نمی‌كند، زیارت زیارت است دیگر، البته حالا شب جمعه‌اش یك خصوصیت دیگری دارد. حتی بعضی از بزرگان در زمان گذشته زیارت سیدالشهدا را برای كسانی كه مستطیع هستند هر چهار سال یك مرتبه واجب می‌دانستند درحالی‌که مكه و حج یك مرتبه واجب است! یعنی اهمیت زیارت حضرت سیدالشهدا این‌قدر زیاد است! خب این مطالب قابل توجیه است و هیچ اشكالی هم ندارد که حالا شخصی فتوایش به این نحو باشد.

خصوصیت زیارت امام رضا علیه‌السلام برای سالکین

ولی صحبت در این است كه در لسان پیغمبر و ائمه علیهم‌السلام تعابیری برای زیارت حضرت علی بن موسی‌الرضا علیهماالسلام آمده است كه ما می‌توانیم از آن تعابیر ارجحیت زیارت امام رضا را بر زیارت حضرت سیدالشهدا استفاده‌ کنیم!¹ و ما مانده‌ایم كه این قضیه چه جهتی می‌تواند داشته باشد! علی‌ٰكلّ‌حال مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند: برای سالكین راه خدا علی بن موسی الرضا چیز دیگری است!! این سرّی بود که من این سرّ را فاش كردم و باید حالا كه این توفیق به‌دست آمده آن را قدر بدانیم.

معنای «بعثت لأتمّم مکارم الاخلاق»‌

علی‌ٰكل‌ّحال روایتی را از پیغمبر اكرم صلّی الله علیه و آله و سلّم نقل می‌كنیم كه حضرت فرمودند: «بُعِثتُ لِأُتَمِّمَ مكارِمَ الأَخلاق؛ من مبعوث شدم كه مكارم اخلاق را تمام كنم.»² یعنی رسیدن به بالاترین و عالی‌ترین مرتبۀ ارزش‌ها و حقایق ارزشمند توحیدی و رسیدن به عالی‌ترین ذروه و بالاترین نقطۀ ‌صعود و فعلیت استعدادها. ما برای این مسئله مبعوث شدیم که این استعدادها به فعلیت برسد. به ما می‌گویند: امّت پیغمبر؛ امّت یعنی جایگاه. در عربی به زن می‌گویند: امّ، چون امّ جایگاه است اما مرد امّ نیست.³ زن جایگاهی است كه طفل را در درون خود پرورش می‌دهد و طفل از او متولد می‌شود. جنین به‌صورت طفل درمی‌آید و زن او را در رحم خود پرورش می‌دهد و بزرگ می‌كند و به مرتبۀ كمال كه رسید [متولد می‌شود.]

مقصود از امت پیغمبر

به ما امّت می‌گویند، امّت یعنی شخصی كه جایگاه است. امّت پیغمبر یعنی كسانی كه پیغمبر را در درون خودشان پرورش می‌دهند و نگه می‌دارند. حالا آیا واقعاً ما این‌طور هستیم؟! امّت پیغمبر یعنی اگر افرادی از بیرون بیایند و بخواهند پیغمبر را بشناسند نگاه به ما بكنند و از دریچۀ ما پیغمبر را بشناسند. حالا متوجه شدید این چه لفظی است و چه معنایی دارد و چقدر ما نسبت به این لفظ فاصله داریم؟! من خودم را عرض می‌كنم که ما واقعاً نسبت به این لفظ فاصله داریم. إن‌شاءالله بتوانیم این فاصله را به حداقل برسانیم. امّت عیسی یعنی افرادی كه حضرت عیسی علی نبینا و آله و علیه السلام را در درون خودشان پرورش می‌دهند. اگر ما بخواهیم ببینیم حضرت عیسی كه بود، چه حالات و كمالاتی داشت باید نگاه به این رهبان‌ها و مسیحیان بكنیم، البته واقعی‌شان نه اینهایی كه فقط اسمی را با خود به همراه دارند چون الآن همه چیز تغییر كرده است! امّت موسی همین‌طور، امّت عیسی هم همین‌طور. امّت پیغمبر معنایش این است كه افراد متّصف بشوند به صفاتی كه اگر شخصی از غیر مسلمان‌ها بیاید و نگاه به انسان بكند، شهادت بر توحید و رسالت پیغمبر بدهد، نه اینكه بگوید: اگر اسلام این است ما اسلام را كنار می‌گذاریم! التفات كردید؟! نه اینكه به جامعۀ مسلمان‌ها كه به آنها امّت پیغمبر می‌گویند نگاه‌ كند و بگوید که ببینید اینها در چه وضعی هستند، ارتباطاتشان چطور است، معاملاتشان چطور است، داد و ستدهایشان چطور است، كارهای داخلی و خارجیشان چطور است!

به ما امّت می‌گویند، حالا وقتی كه ما معنای امّت را متوجه شدیم آن كلام رسول خدا كه می‌فرماید: «بُعِثتُ لِأُتَمِّمَ مَكارِمَ الأَخلاق» برای ما روشن می‌شود كه رسالت پیغمبر رسالت تكمیلی بود، رسالت اكمال بود، آن رسالت رسالتی بود كه افراد را به كمال برساند.

ثمرۀ عمل به دستورات پیامبر، رسیدن به مکارم اخلاق

صحبت ما با رسول خدا این است که آیا مطالبی را كه شما فرمودید و آن مطالب الآن در كتاب‌ها نوشته شده و به‌عنوان سنّت و سیرۀ شما و به‌عنوان نحوۀ عملكرد یك انسان مطرح است و آیا آن دستوراتی که شما به افراد در خانواده و در اجتماع و مسائل شخصی و مسائل كلی دادید، شوخی بوده است یا جدی؟! اگر شوخی بوده كه پس دیگر قضیه مشخص است! و هیهات اینكه ساحت مقدس آن حضرت از این مسائل بریّ و منزه است. و اگر جدّی بوده است پس كسی كه به سیرۀ آن حضرت عمل كند به آن مكارم اخلاق خواهد رسید؛ این مسئله است. یعنی وقتی كه ما می‌بینیم رسول خدا فرمود باید این‌طور بود و آن‌طور بود، زن باید این‌طور باشد مرد باید آن‌طور باشد، زن وظایفش این است مرد وظایفش این است، نحوۀ عبادت و ‌برخورد و نحوۀ ‌مسائل اینها باید این‌طور باشد، اینها جهاتی است كه رسول خدا روی آن جهات تكیه كرده است و اینكه ایشان فرمود: «بُعِثتُ لِأُتَمِّمَ مَكارِمَ الأَخلاق» اگر با عمل کردن بر طبق دستوراتش ما به آن مكارم اخلاق‌ نمی‌رسیدیم و نیاز به مسائل دیگری بود كه آنها در اختیار ما نبود پس چرا پیغمبر این حرف را زد؟! این به چه درد ما می‌خورد؟! مثل اینكه پیغمبر بفرمایند: خداوند به من عقل اول و آخر را دادند، خب به من چه مربوط است؟! خداوند به شما عقل اول و آخر را داده است این چه نفعی برای من دارد؟! یا مثلاً بفرمایند که خداوند به من قدرت داده است كه كوه‌ها را از جای خود تكان بدهم، خب این به من چه ارتباطی دارد؟! خداوند به شما قدرت داده است به من که آن قدرت را نداده است پس این قدرت شما برای من فایده‌ای ندارد. یا مثلاً بفرمایند که خداوند به من قدرت داده كه با ملائكه و... صحبت كنم و همۀ عرش و فرش در اختیار و تسلط و احاطه و ولایت من باشد، خب برای شما هست برای من كه نیست. گفتن این حرف‌ها یعنی چه؟! مطرح كردن این مسائل چه فایده‌ای دارد؟! چه اثراتی بر این مترتب است؟! پیغمبر در ارتباط با مردم باید طوری صحبت كند كه بر آن مطالبش، برای مخاطبین و مشافهین و آن افرادی كه بعداً می‌آیند و می‌خواهند از آن مسائل استفاده كنند اثرات مترتب باشد.

نزول قرآن برای تک‌تک افراد تا روز قیامت

لذا قرآن كتابی است كه از پیغمبر باقی مانده و برخلاف قول آن عده از افراد جاهل و نادان نسبت به مضامین قرآن، قرآن برای تك‌تك ما است تا روز قیامّت. قرآن این نیست كه بگوییم: این قرآن برای پیغمبر نازل شده است و چون گفتند بخوانید ما هم می‌خوانیم والاّ ما كه مشافهین بالخطاب نیستیم، ما كه افرادی كه مخاطب قرآن باشیم نیستیم و این قرآنی كه می‌خوانیم فقط تبركی است كه كلام وحی است‌ و از روزنامه و كتاب‌های قصه و امیر ارسلان بهتر است!! نه‌خیر! قرآن كتابی است كه برای من نازل شده است به‌خصوصِ من، و قرآن كتابی است كه برای تك‌تك شما كه می‌شنوید نازل شده است به‌خصوصِ شما؛ چون قرآن كتابی است كه بنده را با عالم هستی ربط می‌دهد، بین انسان و بین مدارجی كه باید طی كند ارتباط برقرار می‌كند. بعضی می‌گویند در آیات قرآن آیاتی هست كه برای پیغمبر است و برای ما نیست. البته بعضی از آیات هست كه این آیات مربوط به پیغمبر و برای شرایط خاص پیغمبر است كه خب مسائل شرعی و بعضی از قضایا و... است اما نه اینكه آنها هم به ما مربوط نباشد، بلکه اثری، نصیحتی، مطلب نهفته‌ای و سرّی مربوط به ما است. اگر مربوط به پیغمبر بود پس چرا پیغمبر این را نوشت و به همۀ مردم گفت؟! در كاغذی برای خودش در طاقچه می‌گذاشت دیگر چرا به‌صورت قرآن در دسترس همه قرار داد؟! اصلاً این حرف‌ها صحیح نیست.

قرآن تعیین کنندۀ كیفیت ارتباط انسان با عالم وجود

قرآن كتابی است كه كیفیت ارتباط انسان را با عالم وجود تعیین می‌كند و می‌فرماید: تو همین بدن نیستی كه با حول و حوش خودت یك ارتباط فیزیكی داری، تو با تمام مراتب ظاهر و صورت و معنا و مثال و آن حقیقت و سرّی كه حتی از معنا هم بالاتر است، با عالم وجود مرتبط هستی. قرآن برای روشن شدن این سلسلۀ مراتب آمده است. پس قرآن برای تك‌تك ما آمده و تك‌تك ما از این آیات استفاده می‌كنیم و خود را با این آیات تطبیق می‌دهیم و برای صعود به مرحلۀ بالاتر، از آیات مدد می‌گیریم. این می‌شود مكارم اخلاق. پس پیغمبر كه آمدند و صحبت كردند و فرمودند: «بُعِثتُ لِأُتَمِّمَ مَكارِمَ الأَخلاق» كلام پیغمبر این است كه كسی كه به دستورالعمل و مطالبی كه ما می‌گوییم عمل كند به آنچه را كه من به آن مبعوث شدم یعنی به آخرین مرتبۀ از مكارم اخلاق خواهد رسید و ما نباید این مسئله را شوخی بگیریم بلکه باید مسئله را جدی بگیریم و إن‌شاءالله به حول و قوۀ الهی و با توسل به مقام ولایت حضرت بقیة الله ارواحنا فداه که امام حی هستند و توسل به ذیل عنایات امام علی بن موسی‌الرضا علیهما‌السلام كه در ایران مدفون هستند و خداوند این نعمت را به ما ایرانی‌ها داده است كه همان‌طوری‌كه از وجود باطنی و ولایی ائمه علیهم‌السلام استفاده می‌کنیم، از نقطه‌نظر ظاهر هم بتوانیم خودمان را به آنها متصل كنیم و از آن حضرت عاجزانه و ملتمسانه درخواست كنیم كه اولاً همت و آن حمیت و سعی كافی برای رسیدن به این مطالب را خودشان عنایت كنند؛ و بعد موانع راه را از سر راه ما بردارند؛ و در همه حال خودشان حافظ و نگهبان ما باشند؛ و خطاهای ما را به بزرگواری خودشان مورد عفو قرار بدهند؛ إن‌شاءالله همه موفق باشید و با دست پر به‌ اوطانتان برگردید و ما را هم فراموش نفرمایید.

اللَهمَّ صلِّ عَلی محمَّد و آلِ مُحمَّد