طرح مبانی اسلام
اسرار عاشورا (تعداد جلسات: 15)
پدیدآور آیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی
توضیحات«اسرار عاشورا» یکی از زیرمجموعههای «طرح مبانی اسلام» و شامل مجموعهای از سخنرانیهای آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که برای شاگردان و ارادتمندان ایشان برگزار شده است. این بیانات در مجالس و سلسلهجلسات مختلف (مانند شرح حدیث عنوان بصری) ارائه شده و پس از آن، بر اساس ارتباط محتوایی با واقعۀ عاشورا در این مجموعه سامان یافتهاند.
آیتالله طهرانی در این جلسات، عاشورا را از منظر اهل معرفت بررسی میکند و از محدودکردن آن به مصیبتهای ظاهری یا مبارزهای سیاسی فراتر میرود. حقیقت ولایت، تبعیت سیدالشهدا علیهالسلام از مشیت الهی، ظهور صفات ربوبی در رفتار آن حضرت و اصحاب ایشان و نقش عاشورا در تربیت و اصلاح انسان، از جمله محورهای این سخنرانیهاست. بر همین اساس، ایشان محبت و توسل به سیدالشهدا را با شناخت و پیروی از سیرۀ آن حضرت پیوند میدهد و ضمن بیان آثار عملی عاشورا، شیوۀ صحیح برگزاری مجالس و عزاداری را نیز تبیین میکند.
مرحوم آیتالله طهرانی قصد داشتند در اثری مستقل با عنوان «سیمای عاشورا» بهطور کامل در این باره قلم بزنند که متأسفانه با ارتحال ایشان، این مقصود به انجام نرسید و تنها مقدمهای ناتمام از آن بر جای ماند. از آنجا که مطالب این سخنرانیها بخش زیادی از محتوای مدنظر برای آن کتاب را پوشش میدهد، إنشاءالله مقرر است این جلسات تنظیم و تدوین گردد.
تاریخ سخنرانی1428/12/26
توضیحاتاخلاص در عمل محور سخن آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی است. بحث از سفارشهای امام صادق به جویندگان راه خدا آغاز میشود و توضیح میدهد چرا ظاهر درست عبادت برای نزدیک شدن به خدا کافی نیست. سخنران میان خطای صادقانه در تشخیص وظیفه و چشمپوشی آگاهانه از حق فرق میگذارد. سپس نشان میدهد که میل به شهرت و تحسین مردم چگونه در کارهایی مانند انفاق و تبلیغ دینی رخنه میکند و چرا باید به وظیفه عمل کرد، حتی وقتی مردم روی میگردانند. داستان کربلا نمونهای برای شناخت فاصله میان ظاهر دینی و عمل به حق میشود. همین بحث به آداب عزاداری میرسد و جایگاه توسل، دوری از تشخص و نقل درست وقایع را روشن میکند. در پایان، ماجرای حاج هادی ابهری نشان میدهد که ارزش گریه بر سیدالشهدا به همراهی با راه و هدف او وابسته است.
تاریخ سخنرانی1431/11/15
توضیحاتفَقَالَ: أَمَّا اللَوَاتِی فِی الرِّیَاضَةِ: فَإیَّاکَ أَنْ تَأْکُلَ مَا لاَ تَشْتَهِیهِ . 1 تفسیر آیه شریفه (یا ایهالذین آمنوا لاتحرموا طیبات ما احل اللَه لکم). 2 بیان معنای رزق و اقسام آن. 3 فراهم کردن امکانات مساوی برای همه افراد به منظور وصول به مراتب علمی از وظایف حتمییه حکومت اسلامی می باشد. 4 اعطای مدارک و مراتب علمی به افراد فاقد آن علم و مرتبه شرعا حرام می باشد. 5 توضیحی در باره رزق معنوی. 6 تاکید اولیای الهی و بزرگان بر بیدار ماندن در بین الطلوعین. 7 مبتلاشدن حاج عبدالزهراء گرعاوی به فتنه برپا شده در زمان مرحوم حداد. 8 چگونه بزرگان و اولیای الهی خود را از قرارگرفتن در تحت آراء و تصرفات افراد و مردم محفوظ نگه می دارند. 9 تاکید اولیای الهی نسبت به لزوم رشد فهم افراد. 10 صرف توسل پیداکردن به ائمه اطهار بدون بالابردن فهم و ادراک موجب رشد و ترقی افراد نمی شود. 11 چگونه اصحاب رسول خدا علی رغم انجام عبادات و تکالیف دینی پس از رحلت آن حضرت بر خلاف نص صریح ایشان عمل نمودند. 12 چگونه توسلات و گریه های افراد بر سیدالشهداء از روی احساسات و توهمات می باشد. 13 پیام سیدالشهداء علیه السلام برای همه افراد در همه اعصار. 14 توضیحی در ارتباط با فرمایش پیامبراکرم راجع به ابن مسعود(قرا القرآن و وقف عنده) 15 ذکر برخی از اموری که رعایت آنها در مجالس ذکر و عزاداری ضروری می باشد.
تاریخ سخنرانی1431/12/27
توضیحات.*.بیاناتی پیرامون علل ابدیت عاشورا و کیفیت صحیح عزاداری برای سیدالشهدا علیه السلام*** 1 تبیین جامع و کامل مرحوم علامه طهرانی در ارتباط با واقعه عاشورا. 2 فرمایش مرحوم علامه طهرانی به استاد طهرانی در ارتباط با کتاب روح مجرد. 3 بیان احوال مرحوم علامه طهرانی پس از نگارش کتاب روح مجرد. 4 بیان حالات مرحوم حداد در ماه محرم و روز عاشورا. 5 توضیحی در ارتباط با حالت بهجت و بهاء مرحوم حداد در روز عاشورا.9 توضیحی در ارتباط با اشعار مولانا راجع به واقعه عاشورا. 10 تجلی اسماء و صفات کلیه پروردگار به نحو أتمّ و أکمل در طول تاریخ بشریت در روز عاشورا می باشد. 11 مرحوم حداد می فرمودند: از خدا امام حسین را بخواهید و از امام حسین خدا را بخواهید. 12 واقعه عاشورا نظیر و مانندی ندارد و مقایسه سایر وقایع با آن صد درصد خلاف است. 13 مهمترین مسئله در واقعه عاشورا این بوده است که تدبیر و اداره آن بدست امام معصوم بوده است. 14 توضیحی در ارتباط با مقام و جایگاه والای حضرت علی اکبر و ابوالفضل العباس علیهماالسلام. 15 کلام مرحوم علامه طهرانی و مرحوم حداد در ارتباط با علو مقام حبیب بن مظاهر. 16 بیان حالت عابس بن شبیب شاکری در عدم احساس آلام در روز عاشورا. 17 بیان درربار مرحوم حداد راجع به فرمایش امام زمان علیه السلام در ارتباط با اصحاب سیدالشهداء(بابی انتم و امی).
تاریخ سخنرانی1436/12/27
توضیحاتشرح فقره: وَ أَمَّا اللَوَاتِي فِي الحِلمِ: فَمَن قَالَ لَكَ: إن قُلتَ وَاحِدَةً سَمِعتَ عَشرًا فَقُل: إن قُلتَ عَشرًا لَم تَسمَع وَاحِدَةً! وَ مَن شَتَمَكَ فَقُل لَهُ: إن كُنتَ صَادِقًا فِيمَا تَقُولُ فَأَسأَلُ اللَهَ أَن يَغفِرَلِي؛ وَ إن كُنتَ كَاذِبًا فِيمَا تَقُولُ فَاللَهَ أَسأَلُ أَن يَغفِرَ لَكَ وَ مَن وَعَدَكَ بِالخَنَي فَعِدهُ بِالنَّصِيحَةِ وَ الرَّعَآءِ
توضیحاتدر این جلسه آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی رضوان الله علیه به تبیین حقیقت متعالی سیدالشهدا پرداخته و بیان میکنند که عظمت امام حسین علیهالسلام منحصر در مصیبت کربلا نیست، بلکه رسالت آن حضرت زندهکردن حقیقت انسان و تحولبخشی به فهم و ادراک سالک است. ایشان با مقایسۀ زیارتهای پررنج گذشتگان، بیان ولایت در نگاه عرفا، و نقش اولیای الهی در رساندن انسان به معرفت، توضیح میدهند که گریه و عزاداری وقتی ارزش دارد که سالک را از ظاهر حادثه عبور دهد و به ولایت امام علیهالسلام نزدیک کند. همچنین با ذکر شواهدی از سیره علامه طهرانی و اصحاب حقیقی ولایت مانند حضرت اباالفضل، نشان میدهند که حقیقت عاشورا یک واقعه تربیتیِ همیشه زنده است که هدف آن تغییر جوهر فهم انسان است، نه صرفاً تأسف بر مصیبتها.
تاریخ سخنرانی1431/01/18
توضیحاتسرّ حقیقت شهادت حضرت علیاصغر (ع) به عنوان سند حقانیت عاشورا و وجوه تمایز واقعه عاشورا با سایر نبردهای صدر اسلام، موضوعی است که حضرت آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس سرّه)، در این سخنرانی ارزشمند به تبیین آن میپردازند. ایشان با تأکید بر غیرعادی بودن شهادت حضرت علی اصغر، آن را به عنوان نقطۀ محوری و مرز حق و باطل در عاشورا معرفی میکنند که هیچ جای شبهه و توجیهی برای منکران باقی نمیگذارد. برخلاف جنگهایی چون بدر، احد و صفین که تعلقات دنیوی و ناخالصیهایی در برخی افراد وجود داشت، حضرت استاد تبیین میکنند که در واقعه عاشورا حتی یک سر سوزن ناخالصی در یاران امام حسین (ع) وجود نداشت. این خلوص و مقام تسلیم اصحاب امام حسین (ع) تا جایی بود که هیچ تحولی در شرایط نمیتوانست در اراده و معرفت آنها خللی وارد کند. سخنرانی همچنین به نقد کسانی میپردازد که با نگاهی سطحی، افراد عادی را به مقام والای اصحاب خاص امام (ع) مانند حبیب بن مظاهر و حضرت علیاکبر (ع) تشبیه میکنند و بر ضرورت معرفت به حق ائمه و بزرگان دین در زیارت و درک مقامشان تأکید میکند
تاریخ سخنرانی1432/01/20
توضیحاتبرگزاری مجالس سیدالشهدا علیهالسلام باید به همان شیوهای باشد که ائمه و اولیاء الهی فرمودهاند و این نوع عزاداری است که انسان را در کشتی نجات وارد میکند؛ شاید بتوان گفت مقصود اصلی آیتالله سید محمدمحسن طهرانی از این سخنرانی، همین جمله است.
ایشان ابتدا دربارۀ تأثیر شرایط بر فراموشی سنّت سخن میگویند و برای آن دو مثال اصلی میزنند:
1. نشستن روی زمین؛ که در ذیلِ آن با نقد رسمهای غلط مهمانیها و محافل عروسی در پذیرایی، بحث به نقد برخی رسوم عروسی و ارتباط با نامحرم کشیده میشود و مطالب بسیار مهمی مطرح میگردد.
2. برگزاری مجالس اهلبیت بر اساس سنّت؛
ایشان معنای کشتی نجات و راه ورود در آن را مطرح میکنند و با نقد روشهای مرسوم عزاداریهای امروز، معنای صحیح «گریه» و «گریاندن»، روش درست برگزاری مجالس اهلبیت و وظیفۀ مهم صاحبخانه در آن را تبیین مینمایند.
تاریخ سخنرانی1430/02/03
توضیحاتنگاه دقیق به تاریخ اسلام و وقایع معاصر، ما را از تحلیلهای سطحی و ظاهرگرایانه نسبت به رخدادهای اجتماعی، سیاسی و دینی برحذر میدارد. حضرت آیةالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس سرّه) با تأکید بر این مسئله، هشدار میدهند که بدون شناخت نیات پنهان و اهداف باطنی، انسانها در دام تحریف حقیقت و قضاوتهای اشتباه گرفتار میشوند. ایشان با طرح نمونههایی از عاشورا، جنگ ایران و عراق و برخی تحولات سیاسی، بر ضرورت تمایز بین ظاهر و باطن، و لزوم حفظ حرمتها و مرزهای فکری در مکتب اهلبیت تأکید میکنند. این سخنرانی، دعوتی است به بصیرت، احتیاط در قضاوت و پاسداری از حریم معارف ناب تشیع.
تاریخ سخنرانی1432/01/15
توضیحاتنقش «اذن الهی» در دعوت مردم به دین و لزوم اطاعت دقیق از ولیّ الهی و پرهیز از تصمیمات خودسرانه در امور دینی موضوعی است که حضرت آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس سرّه)، در این سخنرانی ارزشمند به تبیین آن میپردازند. ایشان با اشاره به نمونههایی از حیات پیامبر گرامی اسلام، امامان معصوم و شاگردان ایشان و ذکر برخی از وقایع تاریخی چون قیام زیدبن علی و واقعه صفین، بر اصل اطاعت از ولی خداوند تأکید کرده میفرمایند: تبلیغ دین تنها با اذن شارع مقدس مشروع است و هر اقدام بدون اذن شارع، حتی اگر حق بهنظر برسد، به انحراف و آسیب منجر میشود. حضرت استاد در بخش دیگراز این فرمایشات ارزشمند خود به بیان تأثیر نقش استاد در تربیت شاگرد و موانع سلوک بهویژه در برابر تمرد میپردازند.
تاریخ سخنرانی1426/02/15
توضیحاتعزت الهی با رها شدن از نیاز به تحسین مردم و مقدم داشتن رضای خدا در زندگی پیوند دارد. حضرت آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا نیاز واقعی را از مصرف نمایشی و فخرفروشی جدا میکند و نشان میدهد که توجه دائمی به نگاه دیگران، فرصت اصلاح نفس و عبادت را میگیرد. سپس، با تأکید بر آزادی اولیای خدا در برابر خواستههای مردم، به معنای پیروی از امام حسین میپردازد. در این نگاه، شخصیت امام نه در مظلومیت خلاصه میشود و نه در مبارزه نظامی؛ معیار همراهی با او، پذیرش حق و مقابله با ظلم در همه روابط است. پذیرش انتقاد و گذشت از خطای دیگران، نمونههای عملی این معیارند. بحث در ادامه به هدف آگاهیبخش مجالس عزاداری و نقد پیروی از رسوم نوروزی میرسد و بر صداقت در تبعیت از مبانی دینی، حتی در برابر پسند عمومی، تأکید میکند.