هوالعلیم
از آنچه در صفحات مذکوره مقرّر گردیده است روشن می شود که حقیقت ذات انسان چون مورد تجلّی ذات است، نشآت و مظاهر مترتّبه بر آن از همان ذات او ظهور و بروز می نماید و این آثار در مراتب مادون که عوالم کثرت و تشریع از زمرۀ آن است مورد استفاده و تبعیِت واقع می شود و در واقع آن حقیقت ذات که مورد تجلّی ذاتی حق قرار گرفته است در مقام بسط و تفصیل به صورت حقائق شرعیه و تکوینیه خارجیه ظهور پیدا می کند و تناقضی هم دربین نخواهد بود .
بنظر می رسد که دقت و مطالعه دوباره در آن فصل حل مشکله را بنماید.

هوالعلیم
یعنی علمی که همیشه با ذات پروردگار معیّت داشته است و هیچگاه در رتبۀ متأخّر از ذات ( مانند علوم اکتسابی ما که در رتبۀ متأخّر از ذات ما قرار دارد) قرار ندارد و بطور کلّی یک علم بیشتر در ذات باری تعالی وجود ندارد.

هوالعلیم
منطقه ممنوعه ، جهل و نادانی وتعصّب و درگمراهی ماندن است، ما منطقۀ ممنوعه نداریم . مقصود از: ( و الی ربک المنتهی) ، معنای دیگری است که هیچ ربطی به سؤال ندارد . مقصود قوس صعود: (و إنا الیه راجعون) می باشد نه آنچه شما مطرح کردید یعنی همانطور که ابتدای حرکت انسان از مبدأ هستی و وجود بسیط است ، سیر در مظاهر عالم و تزیّن به زینت و آثار هستی نیز به همان وجود بسیط باز می گردد و این عین کمال و نهایت معرفت است که از شناخت به ذات اقدس پروردگار نشأت می گیرد.
چه کردی فهم از دین العجائز******که برخود جهل می داری تو جائز
برون آی از سرای امّ هانی******بخوان مجمل حدیث لن ترانی
بنابر این اخبار و احادیثی که می فرماید :(لا تفکّروا فی ذات اللَه) به این معنی است که تفکّر در ذات الهی با توجه به حقیقت نور وجود، دیگر معنایی ندارد. زیرا تفکّر حرکت از مجهول به معلوم است و چگونه در ذات الهی که همه چیز عیان است می توان از مجهول به معلوم حرکت نمود ، ذات الهی را با مشاهده قلب وضمیر و سرّ می توان دریافت، چنانچه فرمود : ( لم أعبد رباً لم أره) حرکت فکر باید در آثار باشد تا به ذات برسد ودر آنجا دیگر فکر معنی ندارد نه این که نباید فکر کرد.

هوالعلیم.
روح خداوند، همان ذات بَحت و بسیط و حقیقت وجود است که مرتبۀ او مقدّم بر رتبۀ اسماء و صفات کلّیۀ اوست و سایر موجودات از اسماء و صفات او نشئت گرفته‌اند؛ بدین لحاظ، مرتبۀ انسان از تجرّد تامّ و روحانیّت محض انتزاع گردیده است و این به معنای روح می‌باشد.