معنای امام مبین یعنی آشکار‌کننده و تکوّن‌دهنده و مشخص‌کننده اراده و مشیّت پروردگار در عالم وجود. حقیقت امام علیه السلام ـ‌که از آن به ولایت کلیه و مطلقه الهیّه تعبیر می‌شود‌ـ تنزّل‌دهندۀ حقیقت وجود بحت و بسیط و به شکل و صورت‌ در‌آورندۀ آن در همه اشکال ـ‌چه مجرد و چه مادی‌ـ می‌باشد و لذا می‌توان از او به مقام واحدیت و یا عقل اول و یا اولین تجلی مقام ذات که به تجلی اعظم تعبیر می‌شود و یا طبق روایات اول نور مُفاض از عالم عماء و مظهر مرتبه هو‌هویت است. بنابراین امام علیه السلام واسطه و وسیله فیض الهی بر همه مراتب ممکنات و وجود‌دهنده همه تمنیّات در عالم شهادت و غیب است و جمیع آن‌چه که از کتم عدم پا به عرصه وجود گذاشته است و خواهد گذاشت باید به نحو اجمال صورت و حقیقت اصلیّه آن در نفس امام علیه السلام بوده باشد و آیه شریفه «وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ» اشاره به این معنی است. معنی «کلُّ شیء» فقط اختصاص به احکام ندارد ـ‌چنانچه بعضی گفته‌اند‌ـ بلکه با عمومیت خود هر ماهیّتی که اسم شیء بر او اطلاق شود را شامل می‌شود و روایات نیز بر این مطلب دلالت دارند. بناءًعلی‌هذا امام علیه السلام هم روشن‌کننده و توضیح‌دهنده احکام شرعی و مسائل عالم تشیّع است و هم به وجود آورنده حقائق و صور عالم تکوین می‌باشد.

هوالعلیم
منظور حجّ مقبول است نه تفریح و اقتصاد!

هو العلیم
در این اشعار تنزّل مقام اراده در نفس ولائی مولی امیرالمؤمنین علیه السلام تبیین شده است و اینکه اراده و مشیّت علوی بعینه همان اراده و تقدیر ازلی می باشد .

هوالعلیم.
علّت این مطلب آن است که امیرالمؤمنین علیه‌السلام حقیقتِ ولایت است و ولایت، باطن رسالت و مغز آن می‌باشد. از‌آنجا‌که باطن، همیشه باید در پشتِ ظاهر قرار گیرد و ظاهر همچو پوسته و قِشری حافظ آن باشد، بنابراین نمی‌توان این حقیقت را ظاهر و آشکار در قرآن مطرح نمود؛ البته روایات و کلمات بزرگان در این باب بسیار است و بنده فقط اشاره‌ای در اینجا نمودم.

و علت اینکه اسم پیامبر ذکر شده است، به جهت این است که پیامبر، هر دو جهت ظاهر و باطن را دارا بوده است.
و به همین جهت است که خداوند، امیرالمؤمنین علیه‌السلام را معیار و میزان حق و باطل قرار داده است و به‌واسطۀ او، صفِ منافق از مؤمن متمیّز خواهد شد و رسول خدا فرمود: «ای علی! من بر تنزیل قرآن با مشرکین جنگ نمودم و تو بر تأویل قرآن [با آن‌ها جنگ خواهی کرد]» و تأویل قرآن یعنی ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام.
اگر اسم امیرالمؤمنین در قرآن می‌آمد که دیگر امتحان و ردّ و قبول افراد معنایی نداشت.