هو العلیم

اشکال ندارد.

مقصود از این اشخاص ـ چنانچه در روایات مذکور است ـ ائمّه علیهم‌السّلام و شیعیان آنان می‌باشند؛ چنانچه رسول خدا فرمود: «یا علی! انت و شیعتُک هم الفائزون یوم القیامة» و شیعیان امیرالمؤمنین علیه‌السّلام عبارتند از سلمان، مقداد، عمّار، اویس و اولیاء الهی و عرفاء باللَه که به همان مقام و منزلتی رسیدند که حجاب و مانعی برای وصول به حقایق برایشان وجود ندارد و اوصاف آن‌ها را حضرت در نهج‌البلاغه فرموده‌اند.

در این آیات، توجّه انسان را به ذات الهی، در عین رعایت اسباب و وسائط در عالم تکوین بیان می‌کند و مراتب عبودیّت را با حفظ رعایت ادب لوازم و سلسلۀ علل توضیح می‌دهد.

1. در صورت بازگشت ضمیر در «یشاء» به «مَن»، نیاز به تقدیر مفعول است برای «یشاء»! مضافاً به اینکه در برخی از آیات مانند: (عَجَّلْنا لَهُ فیها ما نَشاءُ لِمَنْ نُريد) مستقیماً ضمیر به خود ذات پروردگار باز می‌گردد و این قرینه است به اینکه منظور از «مَن یَشاء» مورد اختیار و ارادۀ حق تعالی است.
2. ارادۀ انسان که خارج از ارادۀ پروردگار نیست و نمی‌تواند در عرض ارادۀ او قرار گیرد؛ بلکه یک اراده است که به دو مرید نسبت و ارتباط پیدا کرده است.

بازگشت به پروردگار به معنای رفع حجاب از چشمان باطن و مشاهدۀ ظهور صفاتِ جمال و جلال خداوند است. انسان تا وقتی در این دنیا گرفتار نفس و تعلّقات و پرداختن به امور دنیوی است، چشمش جز ظاهر و مظاهر چیزی نمی‌بیند؛ وجود خود را مستقل می‌پندارد و تأثیر و تأثّر را از سلسۀ موجودات دنیا می پندارد و علل و اسباب را در همین موجودات می‌جوید و از علت اصلی غفلت می‌ورزد و او را به حساب نمی‌آورد و به هر کار خلافی دست می‌زند؛ غافل از اینکه در همین دنیا و در همین حالی که مشغولِ عمل خلافِ رضای حق است، در تحت سیطره و هیمنۀ صفات جمال و جلال او است؛ ولی او بی‌هوش است و احساس نمی‌کند. پس از اینکه از این دنیا رفت، چشمان برزخی او باز می‌شود و می‌فهمد که تمام تفکّرات او در دنیا، تخیّل و توهمّی بیش نبوده است و قدرت حقیقی و علم حقیقی و حیات حقیقی منحصراً در تحت ارادۀ ذات واحد حق بوده است؛ هر کجا که می‌خواسته اعمال می‌کرده و هر کجا نمی‌خواسته اعمال نمی کرده.