معنای امام مبین یعنی آشکار‌کننده و تکوّن‌دهنده و مشخص‌کننده اراده و مشیّت پروردگار در عالم وجود. حقیقت امام علیه السلام ـ‌که از آن به ولایت کلیه و مطلقه الهیّه تعبیر می‌شود‌ـ تنزّل‌دهندۀ حقیقت وجود بحت و بسیط و به شکل و صورت‌ در‌آورندۀ آن در همه اشکال ـ‌چه مجرد و چه مادی‌ـ می‌باشد و لذا می‌توان از او به مقام واحدیت و یا عقل اول و یا اولین تجلی مقام ذات که به تجلی اعظم تعبیر می‌شود و یا طبق روایات اول نور مُفاض از عالم عماء و مظهر مرتبه هو‌هویت است. بنابراین امام علیه السلام واسطه و وسیله فیض الهی بر همه مراتب ممکنات و وجود‌دهنده همه تمنیّات در عالم شهادت و غیب است و جمیع آن‌چه که از کتم عدم پا به عرصه وجود گذاشته است و خواهد گذاشت باید به نحو اجمال صورت و حقیقت اصلیّه آن در نفس امام علیه السلام بوده باشد و آیه شریفه «وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ» اشاره به این معنی است. معنی «کلُّ شیء» فقط اختصاص به احکام ندارد ـ‌چنانچه بعضی گفته‌اند‌ـ بلکه با عمومیت خود هر ماهیّتی که اسم شیء بر او اطلاق شود را شامل می‌شود و روایات نیز بر این مطلب دلالت دارند. بناءًعلی‌هذا امام علیه السلام هم روشن‌کننده و توضیح‌دهنده احکام شرعی و مسائل عالم تشیّع است و هم به وجود آورنده حقائق و صور عالم تکوین می‌باشد.

هو العلیم
1ـ مرتبه هو و احد و ذات باری همه یکی است و اللَه اسم جامع بین هو و بین احد است.
2ـ و اما انوار معصومین علیهم السلام همان جامعیّت اسم واحدیّت است که موجب ظهور و بروز اسماء و صفات کلیّه حق شده است.
3ـ اتّحاد بین انوار معصومین علیهم السلام با ذات احدیت بواسطه فناء آن انوار در مرتبه هو هویّت است.
4ـ تسمیه ذات به علیم بواسطه اتحاد ذات با حقیقت علمیه به خود است و عظیم به معنای سعۀ اطلاقی وجود خویش است . و اما فرق اسم و صفت با ذات ، فرق معلول با علت مافوق خود است که همان سرّ مستتر است.

هوالعلیم
مقام واحدیّت در جمعیّت و نقطه وحدت بین قوسین نزول و صعود که همان ظهور کثرات است همه اینها نفس ولایت است که موجب بروز اراده کلیّه در مرایا و قوالب امکانیه جزئیّه می گردد و اوّلین مرتبه خروج حقیقت بسیطه احدیّت در عالم اعیان است.